22 Apr 01:08GÜNDƏM / TARİX

Cümhuriyyəti satan adamın son aqibəti - Çingiz İldırım

Cümhuriyyəti satan adamın son aqibəti - Çingiz İldırım
1919-cu ilin avqust ayında Qarabağ qubernatorluğunun şura üzvlərindən biri olan Çingiz İldırım (Sultanov) Azərbaycan Cümhuriyyəti hərbi - dəniz donanmasının komandiri vəzifəsinə təyin edilir.
Zaman göstərəcəkdi ki, onun təyinatı qərarı Cümhuriyyət hökuməti tərəfindən verilmiş ən yanlış qərar olmuşdur.
Belə ki, Cümhuriyyət ordusunun əsas hissələrinin Qarabağ və Zəngəzurda erməni daşnaklarının qiyamını yatırmaqla məşğul olduğu bir dönəmdə, Çingiz İldırım Bakıda böyük xəyanətin, hakimiyyəti bolşeviklərin ələ keçirməsi planını hazırlayırdı.
1920-ci il aprelin 27-də Çingiz İldırımın göstərişilə "Qafqaz" gəmisində gizli saxlanılan silah sursat bolşeviklərin tərəfinə keçən matros və fəhlələrə paylanır.
Çingiz İldırım tərəfindən hazırlanmış silahlı üsyan planına əsasən əməliyyat aparacaq donanma yeddi hərb gəmisindən ibarət idi.
Üsyan zamanı donanmanın təhlükəsizliyini təmin eləmək üçün, Bayılın ən uca yerində yerləşdirilmiş iki uzaq-vuran güclü sahil artilleriyası və ağır səhra topunu sıradan çıxarmaq işini Çingiz İldırım öz öhdəsinə götürür. O, aprelin 26-dan 27-nə keçən gecə vəzifə səlahiyyətlərindən istifadə edərək Bayıldakı bütün sahil toplarını ələ keçirərək, AC-nin Nargin adasında yerləşmiş qoşun hissəsinin və artilleriyasının Bakı ilə əlaqə saxladığı telefon xəttini kəsir.
Aprelin 27-də səhər tezdən Çingiz İldırım başçılıq etdiyi bolşeviklərlə Bakı yunkerlər məktəbinə qəflətən daxil olub onları tərksilah edir.Yenə həmin gün səhər tezdən onun komandanlığı altında olan silahlı dənizçilər Bayıl fəhlələri ilə birlikdə şəhərdəki birinci polis idarəsini və sonra Bayıldakı hərbi silah anbarını ələ keçirirlər. Silahlanmış inqilabçı dəstələr hərbi limanı tamamilə nəzarətə götürərək, daha sonra Bayıl həbsxanasını tutub, oradakı bütün məhbusları azad edirlər..
Çingiz İldırımın komandanlığı altında Xəzər hərbi-dəniz donanması aprelin 27-də səhər döyüşə tam hazır vəziyyət alır. Donanmanın bütün gəmilərindəki üç rəngli Azərbaycan bayraqları çıxarılaraq əvəzinə işğalçıların Qırmızı bayraqları asılır. Səhər saat 10-da bütün gəmilər Bakı buxtasına daxil olaraq öz toplarının ağzını Azərbaycan Cümhuriyyəti hökumətinin və parlamentin yerləşdiyi binalara doğru yönəldirlər.
Bundan bir az sonra Çingiz İldırım parlamentə hökumətin 2 saat ərzində bolşeviklərə təhvil verilməsi barədə yazılı ultimatum verir. Ültimatum yerinə yetirilmədiyi təqdirdə hökumət və parlament binasının artilleriya atəşinə məruz qalacağını bildirir.
Xəyanət baş tutmuşdu.
Çingiz İldırım bolşevikləri Bakı limanında gül-çiçəklə qarşıladı. Xidmətlərinə görə "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni ilə təltif edilən ilk azərbaycanlı oldu. 17 il müxtəlif yüksək vəzifələrdə sədaqətlə inandığı rejimə qulluq elədi.
1937-ci ildə həbs edildi, güllənməyə məhkum edildi. Ancaq ölüm hökmü dərhal icra olunmadı. O düz 4 il, Qırmızı imperiyanın ən dəhşətli həbsxanalarından birində - Suxanovo monastrında ağır işgəncələrə məruz qaldı. Hər gün ölüm hökmünün icra ediləcəyi saatı gözlədi.
Uğruna öz vətəninin, Azərbaycanın istiqlaliyyətini satdığı rejim tərəfindən 1941-ci il aprel ayının 27-də güllələlənməylə mükafatlandırıldı.
Taleyin ironiyasına bax...
O, 21 ildən sonra, məhz Azərbacana xəyanət etdiyi gündə, aprelin 27-də güllələndi.
P.S. İnternet resuslarında bəzi müəlliflər yanlış olaraq Çingiz İldırımın Xosrov bəy Sultanovun əmisi oğlu olduğunu yazıblar. Onların hər ikisinin soyadı Sultanov olsa da fərqli nəsillərdəndirlər və heç bir qohumluqları yoxdur.
Şərh əlavə etmək
Adı:
E-Mail Ünvanı:
Kalın İtalik Altı Çizili Üzeri Çizili | Sola Yasla Ortala Sağa Yasla | İfade Ekle Bağlantı EkleKorumalı Link Girin Renk Seç | Gizli Metin Alıntı Ekle Farklı Bir Alfabe ile Yazılmış Olan Seçili Metni Kiril Alfabesine Çevir Spoiler Ekle
Kodu girin:

AZƏRBAYCAN VƏTƏN MÜHARİBƏSİ VETERANLARI İCTİMAİ BİRLİYİ