ƏFSANƏVİ TURAN XAQANI ALP ƏR TONQA

ƏFSANƏVİ TURAN XAQANI ALP ƏR TONQA
Dr. V. Abdurehman

(Əvvəli: http://fedai.az/index.php?newsid=3646)

Yuxarıda göründüyü kimi, Qaşğarlı Mahmud deyir ki, bütün türk xalqlarının hökmdarı Əfrasiyabın nəslindəndirlər. Üstəlik, başda Qaraxanlılar olmaqla Qoçu (İdikut) Uyğur Dövləti və Səlcuqluların hökmdarlarının özlərini Əfrasiyab nəslindən olduğunu iddia etmələri yerli və əcnəbi mənbələrdəki məlumatlardan da aydın olur.

İndi mövzuyla əlaqədar yerli və əcnəbi mənbələrin verdiyi məlumatların işığında Qaraxanlılar, Qoçu (İdikut) Uyğur Dövləti və Səlcuqluların hökmdar ailəsiniylə mənşə əlaqələrini işıqlandırmaq məqsədiylə tarixdəki əfsanəvi Turan padişahı Alp Ər Tonga, tarixçilərin iddia etdiyi kimi müəyyən bir Türk qəbiləsinin və ya dövlətinin hökmdarı deyil, bütün Türk xalqının ümumi qəhrəmanlıq simvolu halına gəldiyini izah etməyə çalışıram.
Bilindiyi kimi Qaraxanlılar özlərinə, əfsanəvi Turan Padşahı Əfrasiyaba nisbətlə "Ali-i Əfrasiyab" deyə ad vermişdilər. Lakin, Əfrasiyab adı Türk adı deyildir. Bartoldun fikrincə, Qarahanlıların bu adı işlətməsi, İran təsiri ilə baş tutmuşdu. Halbuki, Qaşğarlı Mahmudun əsərində adı keçən Türkcə mahnılardan Əfrâsiyabın, yuxarıda qeyd edildiyi kimi Türklərin məşhur qəhrəmanı Alp Ər Tonqa olduğu aydın olmaqdadır. İranlıların Əfrasiyab haqqında dedikləri bu günkü Şərqi Türkistanın müxtəlif bölgələrinə aiddir. Qaşğarlı Mahmudun sözlərinə görə, əsas Əfratsiyab şəhəri Qaşqar şəhəridir. Bu günkü Şərq Türkistandakı Maralbaşı şəhərindən ibarət olan köhnə Barçuk şəhərinin quruluşu da Əfrasiyaba aid edilirdi. Əfrasiyab o şəhərdə İranın Buht Nəsrinin oğlu Betzeni həbs etmişdi. Yenə Bartholda görə, "Firdovsi və onun qabaqcılı olan Samanilərin dövrü irəli gələnlərindən Dakiki özlərinin əfsanəvi Turanlılar haqqındakı əfsanələrinə müasir Türklərin həyatındakı xüsusiyyətləri qatmışdılar və bu da təbiidir" [16. V. Barthold. a.g.e. s.l 17.].

Kaşğarlı Mahmudun, Əfrasiyab ilə əlaqədar olaraq verdiyi məlumatlar, bu mövzunu işıqlandırmaq baxımından çox böyük əhəmiyyət daşıyır: "Barsqan, Əfrasiyabın oğlunun adıdır. Barsqan şəhəri onun tərəfindən tikilmişdir. Bu şəhər, Mahmudun atasınındır. Bəziləri deyirlər: "Uyğur Xaqanının Barsqan adında bir ilxıçısı var idi. Havası gözəl olduğuna görə, burada at yetişdirirdi. Sonra Barsgan adı buraya ad olaraq verilmiş."[17. Kaşgarlı Mahmud, a.g.e. C.III, s. 417-418.]. Buradan Qaraxanlıların hökmdar ailəsi ilə Koçudakı Uyğur hökmdar ailəsinin eyni kökdən olduğu açıqca görülməkdədir. Qoçu (İdikut) Uyğur Dövləti dövründə yaşayan məşhur şair Ki-Ki Kursa İçku (Buddist Uyğur şairi) tərəfindən qələmə alman və 1334-cü ildə tikilmiş olan "Qoçu (İdikut) Uyğur Xaqanlığı Töhpe Abidəsi"ndəki (Bu kitabə hələ də Çinin Qan-su əyalətinə bağlı Wu-wei Rayonu muzeyində saxlanılır) məlumatlara görə, dövlətin qurucusu Bögü Kağan olub. O da, Fars efsanələrindəki Əfrasiyabın özü idi. [18. Abi Takio, Hsi Hui-ku Kııo shih te yan-chiu (Batı Uygur Devleti’nin Tarihi Üzerine incelemeler), Urumçi, 1985. s.275-295]. Moğollar və Elxanilər dövründə yetişmiş olan və əhəmiyyətli vəzifələrdə olan Fars tarixçisi Cuveyni də əsərində Uygurlardan bəhs edərkən onların Karakurum Dağından çıxan, Orhun çayı sahilində yaşayan iki Uyğur qövmünün sıxlıq olunca digər qövmlər kimi öz aralarından bir idarəçi seçərək onun arxasından Qoçu (İdikut) Uyğur dövlətinin qurucusu Buku Han ortaya çıxana qədər beş yüz il xalqı idarə etdiyini, xalqın inancına görə Buku xanın Əfrasiyabın özü olduğunu qeyd edir [19. A.M. Cüveynî, Tarih-i Cihangüşa (Çev: Mürsel Öztürk) Ankara. 1998, s. 102]. Bu məlumatlardan Qoçu (İdikut) Buddist Uyğur hökmdarlarının eynilə Qaraxanlılar hökmdarları kimi Əfrasiyab nəslindən olduğu ortaya çıxır.
ƏFSANƏVİ TURAN XAQANI ALP ƏR TONQA
Məsudi İslam coğrafiyasından olan VII əsrin kökü Əfrasiyab nəslindən türk hökmdarıdır [20. F. Köprülü, Türk Edebiyat Tarihi, İstanbul. 198 I, s. 47]. Qaraxanlılarla Qoçu (İdikut) Uyğurlarının hökmdar ailələrində ortaq olaraq gördüyümüz Əfrasiyab haqqındakı rəvayətlə əlaqədar olaraq Yapon türkoloqlarından Abi Takio, Məsudinin; "Deyilənlərə görə Qarluqların böyükləri, özlərinin bütün Türk qəbilələrinə hökmdarlıq edən xaqanların nəslindən gəldiklərini iddia edirlərmiş. Hökmdar ətrafından olan bu xaqanların içində Əfrasiyab ilə Qərb Gök Türklərin hökmdar soyu olan Chanehlər (F. Grenard burada keçən Chanehlərin Qərb Gök Türklərin hökmdar soyu olan Aşinalar olduğunu iddia edib) tapılırmış "deməkdə olduğunu, O. Pritsakın da bu fikirlərdən yola çıxaraq Islam coğrafyaçılarının əsərlərində adı keçən, "Châneh," "Chinga," "Zinga" "Sınqa "və" China "sözlərinin hamısının "Böri" (Qurd) mənasını verdiyini, bu səbəbdən Qarluqlar tərəfindən qurulan Qaraxanlı Dövləti hökmdarlarının Əfrasiyab nəslindən gəldiyində israr etməkdə olduğunu [21. Abi Takio. a.g.e. s. 296.] ortaya qoyduqdan sonra bu qənaətə çatmaqdadır: "Burada Məsudinin verdiyi məlumatlara baxıldıqda, o zaman, Pritsakın iddiasının mümkün ola biləcəyi aydın ola bilər. Ancaq Qarluqların Qərb Gök Türklərindən və yaxud Türgiş əlindən bu torpaqların hakimiyyətini aldıqlarında (766-cı il) orada yaşayan xalqların əcdadları haqqında rəvayətlərinə də sahib çıxmış ola biləcəyi düşünmək olar. Qarluqlann və bəzi Türk qəbilələrinin Tibetlilərlə iş birliyi edərək bağlı olduqları Orhundakı Uyğur Xaqanlığına üsyan edəndə, o dövrə aid yazılarda aydın olduğu kimi, Uyğur Xaqanlığı tərəfindən hakimiyyət altına alınaraq təkrar Doqquz Oğuz üstünlüyü təmin edildiyində, onların da (Doqquz Oğuzlar / Uyğurlar) eynilə Qərb Göktürkləri və ya Qarluqlar kimi, buradakı yerli Türk xalqlarının əcdadları ilə əlaqədar rəvayətə, yəni Əfrasiyab rəvayətinə sahib çıxmaları çox təbiidir. Bu səbəbdən Balasagunla Qaşqarı mərkəz edən Qaraxanlılar hökmdar ailəsi ilə Beşbalık və Qoçu (Turfan) mərkəz edən Qoçu (idikut) Uyğur Dövlətinin hökmdar ailəsinin eyni şəkildə öz mənşəyini Əfrasiyaba bağlaması mümkündür. Ancaq, Qarluqları Qaraxanlılar dövlətinin qurucusu olaraq göstərib, onları Əfrasiyab nəsliylə əlaqələndirmək, bir çox elm adamının qəbul etmədiyi və elmi olmayan bir yanaşmadır [22. Yuxarıdaki əsər. Göstərilən yer].
ƏFSANƏVİ TURAN XAQANI ALP ƏR TONQA
Z.V. Togan, Alp Ər Tonganın izlərini xüsusilə miladdan əvvəlki min ildə axtarmaq ilə bərabər onun dastanının miladi sıralarında məşhur olması ehtimalını də mümkün sayırdı [23. Z.V. Togan, Umumi Türk Tarihine Giriş, İstanbul. 1981 s. 68.]. Bunun səbəbi, Alp Ər Tonqa haqqındakı rəvayətlərdə, Buddizm təsirlərinin də tapılması izləri idi. Buddizm Türkistanda e.ə. II-III əsrlərdə, yəni Böyük Hun dövləti zamanı yayıldığı üçün bu mübahisəli məsələdir. Mədəniyyət və incəsənət tarixi buddist mədəniyyətinin Kuşan və Çindən türklərə gəldiyini göstərir. Mövzu ilə əlaqədar aspektdən baxsaq, Tonga onqonu və ünvanının, tədricən, Buddizm təsirləri ilə, Burxan onqonu olan Arslan şəklinə girməsi, Buxara vilayətində nisbətən erkən yer almışdır. Göktürk soyuna mənsub ilk buxara hökmdarı Türk Xaqanı Kara Çorun oğlu "İl-Arslan" ünvanı daşıyırdı. VI əsrdə Taspar Kağanın da Buddizmi mənimsəyərək Arslan ünvanını daşıdığı irəli sürülməkdədir [25. Abdülkadir İnan, Tarihte ve Bugün. Şamanizm, Ankara. 1995 s. 2.]

Şirlər və ya pələng dərilərində geyimli şəxslərin təsviri IX-XIV əsrlər arasında Türk Buddizminin mərkəzi olan Qoçu (İdikut) Uyğur Dövləti ətrafında da görürük. Turfanda olan Qoçu (İdikut) Uyğur dövlətinə aid Tonga və ya Arslan geyimi geymiş təsvirlərdən biri portret mahiyyətində, ikincisinin alp qiyafəli olduğunu görürük. Ayrıca, 1913-1914-ci illərdə Turfanda olan Qoçu (İdikut) Uyğur Dövləti dövrünə aid Köhnə Volof Çaştanı İlig Beg (Bu əsər indi Berlin Muzeyində mühafizə edilməkdədir) adlı əsərdə: "Tongalar Bəyi kimi yay gərib, bütün düşmənləri ... (məğlub etdi) ... Bu adamı necə məğlub edə bilərsiniz? Mən, yalnız yer üzünə hakim, çox cəsur, məlumatlı, Çaştanı İlig Bəyəm "[26. Emel Esin. “Tonga Alp-Er” Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Araştırma Dergisi (Erzurum) 1985. S.13, s. 146.] cümləsinə rast gəlinir. Buradan aydın olur ki, "Tonqa" sözü Qoçu (İdikut) Uyğur hökmdarları tərəfindən qəhrəmanlıq sifəti olaraq məşhur bir şəkildə istifadə edilmişdir. İlk müsəlman-türk Kağanı sifətini daşıyan Satuk Buğra Qaraxan böyük oğlunun adı Tonga İlig [27. Abdülkeyum Hoca, Dursun Eyüp. İsrafil Yusuf, Eski Uygur Yazma Yadigarlıklarından Seçmeler (Uygur Türkçe) Urumçi. 1984 s. 213-222.] (Musa) olduğuna və buna bənzər bir çox nümunəyə baxıldığında soydaş olan iki dövlətin hökmdarlarının eyni soydan olduğuna şübhə qalmaz. İslam qaynaqları, Qaraxanlılar, Qoçu (İdikut) Uyğur Dövlətinin və Səlcuqlu xanədanlarının Əfrasiyaba mənsub olduqlarını ifadə edərkən bu münasibətlə, onu tarixi və milli ənənəyə uyğun olaraq, Oğuzxan ilə birləşdirmişlər [28. R. Genç. Karahanlıların Devlet Teşkilatı, İstanbul. 1981 s.40.]. Türklərin Əfrasiyâba Alp Ər Tonqa dedikləri rəvayəti bəzi İslam qaynaqlarında "Tunga Alp" şəkli ilə keçmişdir. Orhun Kitabələrində də Tunga Tekin adında birinə matəm edildiyindən yuxarıda bəhs edilib.
ƏFSANƏVİ TURAN XAQANI ALP ƏR TONQA




























Abul Qazi Bahadır Xan, XVII əsrdə yazdığı "Şecere-i Terakime" adlı əsərində Səlcuqluların padşahlığı ələ keçirmələrini izah edərkən onların rəftarını belə ifadə edir: "Səlcuqlular Türkmən olub, qardaşıq deyib elə və xalqa faydası toxunmadı. Padişah olunca, Türkmənin Kınık uruğundanıq, dedilər və padişah olduqdan sonra Əfrasiyabın bir oğlu Key Xosrovdan qaçıb, Türkmənin Kınık ulusunun içinə çatıb orada böyüyüb qalmışdır. Onlar, biz onun oğulları və Əfrasiyabın nəslindən oluruq deyib, atalarını sayıb, 35-ci göbəkdə Əfrasiyaba çatdırdılar [29.Ebülgazi Bahadır Han, Şecere-i Terûkime, (Türklerin Soy Kütüğü) Hazr: Muharrem Ergin, s.81. Ayrıca bk: Sözkonusu eserin, Abdusattar Naşiri tarafından yayına hazırlanan Uygurca Nüshası. Urumçi.2002, s.29-32.]. Əbul-Qazi Bahadır Xanın əsərindəki bu məlumatdan da Kaşğarlı Mahmudun işarə etdiyi kimi bütün Türk boylarında hökmdarlığın tanınması üçün Əfrasiyab nəslindən olması lazım olduğu inancının hakim olduğu açıqca görünür.

Bütün bu məlumatlar, İran qaynaqlarındakı əfsanəvi Turan qəhrəmanı Əfrasiyabın, Türk xalqları arasında tarixin qədim dövrlərindən günümüzə qədər yaşadılmaqda olan Alp Ər Tonqa olduğu, onun zamanla müəyyən bir Türk boyunun deyil, əksinə bir çox Türk boylarının ortaq qəhrəmanlıq simvolu olduğunu göstərir. Bununla əlaqədar olaraq Osman Turan bu nəticəni çıxarır: "Türk millətinin tarixi Uzaq-Şərqdən Dunay boylarına və Aralıq dənizi sahillərinə qədər uzanır. Bu böyük millətin istəkləri zəngin tarix və dastanlardakı xatirələrlə yaşadı. Bu tarix, İslam, Xristian və Yəhudi rəvayətlərinə görə, Nuhun nəvəsi olan dünya fatehi Oğuz Kağan dastanı ilə bəzənmişdi. Əsasən, İran milli dastanı "Şahnamə" də Türklərə geniş bir yer vermiş, əfsanəvi Türk qəhrəmanı Əfrasiyab Ceyhun çayını keçərək İranı zəbt etmiş və bu ölkədə uzun illər hökm sürmüşdür. Buna görə də, Türkistandakı kimi, İran və Azərbaycanda bəzi şəhər və qala tikilməsinə başlanılmışdır. Orta əsr İslam yazıçıları Oğuz Kağan və Afrasiyabı eyniləşdirmişdir. Necə ki Türk, İran və Ərəb mənbələri Qaraxanlılar, Qoçu (İdikut) Uyğur Dövləti və hətta Səlcuqlular dövlətinin hökmdarlarının Əfrasiyab nəslindən gəldiklərinə inandıqlarını yazmışlar" [30. Osman Turan. Selçuklular ve İslâmiyet, İstanbul, 1999. s.191.].
09 noyabr 2018 /

ƏFSANƏVİ TURAN XAQANI ALP ƏR TONQA

Похожие новости

ƏFSANƏVİ TURAN XAQANI ALP ƏR TONQA

Dr. V. Abdurehman Əski Fars (Avesta dilli) mətnlərdə "Arjasp", "Franqrasyan", Orta Farscada (Pəhləvi Dilli) "Frasyav", "Frasiyak" və "Frangrasyak", Ərəb qaynaqlardan Təbəridə "Frasiyab" və

Kök Tengri (Gök Tanrı) İnancı

Prof.Dr.Saadettin GÖMEÇ Əski Türk dini və şamanlığın təbiəti hələ də aydın olmayan Türklüyün elmi problemlərindəndir. Əski Türk dini və Şamanizm, bəzən köhnə Türk dini Şamanizm olaraq da

"FARS" VƏ "İRAN" SÖZLƏRİNİN KÖKƏNİ

Eramızdan əvvəl 650-ci il - 330-cu illəri əhatə bir dövrdə dili Elamca olan Əhəməni dövləti fars dövləti deyildir. Əhəməni Dövləti Elam mədəniyyətinin əsasında yüksəlib və Anşan hakimiyyətinin varisi

Akademik Anatoli Olovintsov: “Çingiz Xan monqol deyildi”

“Moğol milləti tarixən mövcud olmayıb, bu siyasi addır” – deyə Çingiz Xan tarixini araşdıran akademik Anatoli Olovintsov iddia edir. O belə düşünür ki, XIII yüzillikdə Avrasiya məkanı Çingiz Xan da

`Çingiz Xan monqol deyildi` - Akademik Anatoli Olovintsov

“Moğol milləti tarixən mövcud olmayıb, bu siyasi addır” – deyə Çingiz Xan tarixini araşdıran akademik Anatoli Olontsov iddia edir. O belə düşünür ki, XIII yüzillikdə Avrasiya məkanı Çingiz Xan da
Комментарии

НАПИСАТЬ КОММЕНТАРИЙ

Ваше Имя:
Ваш E-Mail:
Qalın mətn Maili mətn Vurğulanmış mətn Silinmiş mətn | Sol kənar üzrə düzləşdir Mərkəz üzrə düzləşdir Sağ kənar üzrə düzləşdir | Təbəssümlərin əlavə edilməsi Linkin əlavə edilməsiQorunmuş linkin əlavə edilməsi Renk Seç | Gizli mətn Sitatın əlavə edilməsi Seçilmiş mətni kiril əlifbası transliterasiya ilə dəyişdir Spoiler Ekle
Введите код:
Populyar xəbərlər
Təqaüdə çıxan müharibə veteranları öz haqlarını arayırlar...TAM MƏXFİ: LƏNƏTLƏNMİŞ "BEYNƏLMİLƏL"...ADOLF HİTLERİN SON MÜSAHİBƏSİ: "...mən yəhudilər haqqında düşünə bilmərəm"ŞƏMİSTAN ƏLİZAMANLI "YÜRÜYÜN ALPLAR" OXUDU - VİDEOVova Vartanov: "Bütün silahlarınızı verin, bəlkə hansısa əraziləri qaytararıq"Yəhudi diasporu Xocalı qurbanlarını yad edəcək"Valideynin məktəbdə bir günü" ...Erməni alan və qızını erməniyə ərə verən Ağadadaş Kərimov​ görüşdən qovuldu - VİDEOBAŞSAĞLIĞI“Xocalı üçün paylaş” Beynəlxalq Sosial Media Kampaniyası keçiriləcəkPrezident Bakıda nazirlərin V iclasında iştirak edibÖLKƏ XARİCİNDƏ PREZİDENTƏ QARŞI HƏDYAN SÖYLƏYƏNLƏRİN BU ERMƏNİLƏRDƏN HEÇ BİR FƏRQİ YOXDURSiyasi manipulyasiyanın 10 üsulu...Almaniyanın snayper silahı Qarabağ terrorçularında...İran Avrasiya İttifaqına qoşulacaqmı?Dağlıq Qarabağ müharibəsi veteranları adına alınan və onlardan xəbərsiz xərclənən qrantlar - VİDEODAHA BİR ZABİTİMİZİ İTİRDİK...NAZİR S. BABAYEV MÜHARİBƏ ƏLİLLƏRİ, VETERANLARI VƏ ŞƏHİD AİLƏLƏRİ İLƏ BİR ARAYA GƏLDİUTX xəbərdarlıq etdi: Rusiyanın FTX-nin məbədlərə hücum edəcəkləri faktları üzə çıxdı“Bəziləri islahatları öz adlarına çıxırlar” - Siyavuş Novruzov onları İTTİHAM ETDİTürk torpaqlarında YƏHUDİ DÖVLƏTİ - “Ağ kəklik” ƏMƏLİYYATI VƏ...İnək sağan, ikinci əl geyimlər alan kənd qızı necə prezident oldu?“Qarşıdurma istəmirik” – İsveçrədən ermənilərə rədd cavabıÇeçen-azərbaycanlı davasının səbəbkarı ermənidirUnutmağa haqqım yox...PREZİDENT TƏLƏBƏLƏRƏ SÖZ VERDİ - SUMQAYITŞƏMİSTAN ƏLİZAMANLININ 60 YAŞI QEYD EDİLDİ“Biz onun gəlirini görmürük, amma kasıb saymamalıyıq”Köçəryanın oğluna qarşı cinayət işi açıldı8 yaşından 80 yaşa qədər olan bütün qadınlar təcavüzə uğradılarERMƏNİLƏRİN BİRİNCİ ÇARI ASSURİYALI ÇIXDI...QULDURBAŞI ANDRONİKİN ABİDƏSİ SÖKÜLDÜ - SOÇİHEÇ KİM UNUDULMUR, HEÇ NƏ YADDAN ÇIXMIR!AVMVİB LƏNKƏRAN RAYON ŞÖBƏSİNDƏ...SAAKAŞVİLİ DAHA BİR ƏSİLSİZ ERMƏNİ İDDİASINI PUÇA ÇIXARDIXalq yazıçısı Sabir Əhmədliyə ögey münasibət - NAZİRƏ MÜRACİƏTFuad Abbasov Yevseyevi yerində oturtdu...VİDEORƏHMƏTLƏ ANIRIQ: OZAN ARİF (VİDEO)BAŞSAĞLIĞIRUSİYANIN YENİ NƏSİL SİLAHLARIMüharibə veteranları Sahil Babayevdən Prezidentə ŞİKAYƏT edəcəklər: "Naziri işdən çıxarın, cənab prezident!"AVMVİB TƏLTİF EDİR...BAŞSAĞLIĞIAVMVİB ALLAHVERDİ DƏRDİ TƏLTİF ETDİ8 yaşından 80 yaşa qədər olan bütün qadınlar təcavüzə uğradılarAzərbaycanlılar və çeçenlər arasında nə baş verir?Rusiya və Ermənistan Xİ nazirləri Münhendə görüşüblər- iki erməni Qarabağ münaqişəsindən danışıblarPrezidentdən Siyavuş Novruzovla bağlı SƏRƏNCAM“Petrosyan Qarabağı qaytarırdı, Paşinyan isə…”ERMƏNİLƏR AZƏRBAYCANA NECƏ AYAQ AÇDILAR?Skiflər, saklar, massagetlər, talışlar və azərilərQARADAĞLI FACİƏSİNDƏN 27 İL KEÇİR...AĞDAM RAYON İH BAŞÇISI SAKİNLƏRLƏ SƏYYAR GÖRÜŞLƏRİNİ DAVAM ETDİRİBErməni gey özünü qadın idmançı kimi təqdim edib – FOTOLARŞƏHİDİN ANIM GÜNÜ QEYD EDİLDİ...40 ton qızıl və 17 ton gümüş... - ABŞ və İŞİD arasında anlaşmanın SENSASİON DETALLARINEFTİN QİYMƏTİ ARTIRErmənistanın Suriyaya əsgəri birlik göndərməsi Dövlət Departamentini qəzəbləndiribAVMVİB SUMQAYIT ŞƏHƏR ŞÖBƏSİNDƏŞəhid Etibar Əliyev adına 162 nömrəli tam orta məktəbə mediatur keçirilibBAŞSAĞLIĞIİbn Sinanın xəstəliklərlə bağlı 4 ÜNSÜR SİRRİSAVAŞ HEKAYƏTLƏRİ - 3: Onlar doğma yurdu öz canları kimi qorudular...Azərilər kimdir: "Talışlar və tatilər, yoxsa Azərbaycan türkləri?” - II məqaləSoçi görüşü bölgəyə sülh gətirəcəkmi?Rusiya yazıçısı Qarabağda dəfn edilməyi arzuladı...Mehriban Əliyeva: "Gəncə ilə bağlı bütün problemlər mənim diqqət mərkəzimdədir"Bakı və Ankara hərbi protokol imzaladıMehriban Əliyevaya Gəncədə "Qurani Kərim" hədiyyə edildiMən sənin nəyini sevim, ey Vətən?İlham Əliyevdən icra başçısı ilə bağlı sərəncam101 ildən sonra 101 müəmmaBu gün Hərbi Hava Qüvvələri günüdür"Azərbaycana “sabit Qarabağ” lazım deyil, bizə AZAD QARABAĞ lazımdır!"AVMVİB-DƏ YENİ TƏYİNATOZAN ARİFİ RƏHMƏTLƏ ANIRIQ: YA QARABAĞ, YA ÖLÜM!SHXÇDX-nin yaradılmasının 7 illiyi qeyd olunubYerli sakin istədi, Prezident söz verdiİranda canlı bomba saldırısı, ölü 20, yaralı sayı 20İLHAM ƏLİYEV: Mənə güc verən xalqın inamıdır - VİDEOAzərbaycanda korrupsiyanın daha çox qeydə alındığı sahələr açıqlanıbİlham Əliyev əsgərlərlə birgə nahar etdiAbituriyentlər bu ixtisasları seçə bilməyəcəklərOZAN ARİF BİZLƏRİ TƏRK ETDİ...Savaş xatirələri: Türk jurnalistinin yazdıqları...SAVAŞ HEKAYƏTLƏRİ - 2: BUNLAR XƏYAL DEYİL, OLMUŞ HADİSƏLƏRDİR...Tanıyın, tanıdın: "Snayper" ləqəbli Elçin HəsənovAVMVİB RAYON ŞÖBƏLƏRİ ANIM TƏDBİRİNDƏ İŞTİRAK EDİBLƏR...DAHA BİR ERMƏNİ ƏSGƏRİ CƏHƏNNƏMƏ "YOLA DÜŞDÜPrezident İlham Əliyev: Milli maraqlar nəyi diktə edirsə, biz xarici siyasətdə onu da etməliyik və edirikGÖRKƏMLI RƏSSAMIN DOĞUM GÜNÜDÜR...Şəmistan Əlizamanlının ifası Ərdoğanın xoşuna gəldi - VİDEOPaşinyandan Qarabağla bağlı GÖZLƏNİLMƏZ MÖVQE: Azərbaycan tərəfi danışıqlarda...Erməni general Qarabağ üçün HƏRƏKƏTƏ KEÇDİ - Torpaqlarımızda ölüm-dirim SAVAŞI BAŞLADIPAŞİNYAN HƏRBÇİLƏRİNİ SURİYAYA NİYƏ GÖNDƏRDİ?Azərbaycan türklərinin Qızılbaşlar imperiyası fars dövlətinə necə çevrildi? –"REGNUM"UN ARAŞDIRMASIPrezident bu mahnıları oxumağı qadağan etdiTARİX BİR NÖQTƏDƏN VƏ BİR ANDAN BAŞLARPrezidentlər yenidən Soçiyə toplanırErməni əsgər öldürüldü
AZƏRBAYCAN VƏTƏN MÜHARİBƏSİ VETERANLARI İCTİMAİ BİRLİYİ