"IRAN'' ƏRAZİ ADI NƏ VAXT MEYDANA GƏLİB?

"IRAN'' ƏRAZİ ADI NƏ VAXT MEYDANA GƏLİB?

Zabit Babayev

''Iran'' cografi anlayışı meydana gelənə qədər həmin ərazidə Babil imperatorluğunun əyalət başçıları hakim olmuslar. E.ə. II minillikdə ari tayfalarından olan farslar simaldan gəlib sonralar ''Parsua'' /Perspol/ adlanan eyaletde məskunlaşmışlar.

Onlar da Babil dovlətinin əyalət hakimləri tərəfindən idarə edilmislər. E.e. XIV - X əsrler arasi dovrde farslar Assuriya tabeciliyini qebul etmislər. E.ə. X əsrin sonlarında Assuriyanın zəifləməsindən istifadə edən farslar mustəqilləşmiş və e.ə. IX əsrdə Farsdan Kaspi darvazalarına /Arazdan cənubdakı dağ silsiləsinə / qədər olan əraziyə yiyələnmislər. Bu zaman farslarin başçısı Vistasp /Gistasp / idi. Bu haqda Hares Mitilenski / e.e. VI əsr / məlumat verirdi. Kaspi darvazalarından simalda Tanaise /Don cayı / kimi olan əraziyə isə Zaroastr /Zərduşt/ yiyələnir və Turan dovlətini yaradir. ''Avesta''da Zarastorasta adlandirılan Zaroastr e. ə. X əsrin sonu- e.ə. IX əsrdə yaşamış Solomonun muasiri idi.

Azərbaycan tarixi dərsliklərində onu səhvən e.ə. VI əsrə aid edirlər. E.ə. IX əsrin sonlarında Orta Asiyada massagetlər tərəfindən sixişdırılan saklar Xəzərin cənub-qərbinə daxil olurlar və saklarin başçısı Xanaziruka e.ə. 836- ci ildə sak-madaylara Xəzərin cənub-qərbində ilk siyasi birlik yaradib gələcək Midiya dövlətinin əsasını qoyur.

Onlar e.ə. VIII-VII əsrlərdə Assuriyanin tabeliyi altına düşürlər. E.ə.650-625 -i illərdə isə Turanlılar Midiyaya yiyələnirlər. E.ə. 625- ci ildə Midiya müstəqilliyə nail olur və Farsdan Kaspi darvazalarına qədər və Xəzərdən Mesopotamiyaya qədər olan əraziləri özunə birləsdirir. E.ə. 550-ci ildə II Kir Midiya dovletini suquta ugradana qədər farslar Midiyanin tabeliyində qalırlar. E.ə. 550-ci ildə II Kir farsların Əhəməni dövlətini yaradır. Əhəməni dövləti e.ə.330-cu ildə Makedoniyalı Iskəndər tərəfindən suquta ugradılır. Iskəndərin ölümündən sonra həmin ərazidə Suriya padşahlığı /Selevkiler dövləti/ yaradilir.

E.ə. II əsrin 40-cı illərində Parfiya dövləti Suriya padsahlığının Mesopotamiyaya kimi olan ərazilərini ələ keçirir. Həmin vaxtdan etibarən farslar Parfiya tabeçiliyi altında qalırlar. Onlar yalniz yeni eranın 226-ci ilində Parfiya dovlətinin varlığına son qoyub Sasani dövlətini yaradırlar. Sasani dövləti də 651-ci ildə ərəblər tərəfindən süquta ugradılır. Sasani dövlətinin ərazisi əyalətlər səkilində ərəb canişinləri tərəfindən idarə edilir. Ərəb xilafətinin süqutundan sonra Sasanilərin qərb əyalətləri Abbasi xilafətinin tərkibində, şərq əraziləri isə X əsrin sonlarına qədər Samaniler dövlətinin, XI əsrin əvvəlində isə həm şərq, həm də qərb ərazilərinin xeyli hissəsi Qəznəvilər dövlətinin tərkibinə qatılır.
"IRAN'' ƏRAZİ ADI NƏ VAXT MEYDANA GƏLİB?
XI esrin 40-50-ci illərində keçmiş Sasani imperiyası əraziləri Səlcuq türkləri tərəfindən tutulur və əyalətlər şəklində türklər tərəfindən idarə edilir. Səlcuq imperiyasının suqutundan sonra onlar Azərbaycan Atabəylərinin, Çingiz xanın dövründə isə Elxanilər hakimlərinin əyalətləri olaraq idarə edilmişlər. Teymuri imperatorluğu dövründə teymurilərin, sonra Qaraqoyunluların və Ağqoyunluların tabeçiliyində idilər. Səfəvi sahi I Abbasın dövründə dövlət idarəçiliyinə farsların daha çox cəlb edilməsiylə Səfəvi dövləti farslaşmaya meyilləndi, lakin Nadir sah hakimiyyəti ələ aldıqdan sonra bu prosesin qarşısı alındı.1747-ci ildə Nadir sahin oldürülməsindən sonra fars mənşəli Kerim xan Zənd fars hakimiyyetini yaratmağa səy göstərmiş, lakin əvvəlcə Feteli xan Əfsar, daha sonra Ağa Məhəmməd xan Qacar ona qarşı ciddi mübarizə apararaq, farsların hakimiyyət yaratmalarına imkan vermemisdilər.Yalniz 1925-ci ildə fars Pəhləvi sülaləsi "ingilis planıyla" hakimiyyətə yiyələnərək yeni bir dövlət yaratdılar və ulu ''ari '' tayfa adlarına istinadən bu dövlətə ''Iran'' adını verdilər.

''Iran'' adı dünya xalqlarının dilinə XX esrin 30-cu illərində daxil oldu . Buna qədər dünya xalqları keçmiş Sasani imperiyasının qərb ərazilərini ''Turkomaniya'' adı ilə, şərqdə Xəzərə tərəf olan ərazilərini isə ''Regni Persi'' adı ilə tanıyırdılar. Alman tedqiqatçı Zeyterin 1730 -cu il xəritəsində Dağıstan ərazisində Qaqauziyadan başlayıb cənuba doğru Xəzərətrafi ərazi ''Regni Persi'' kimi gösterilmişdir. Həmin regionun tən ortası dairəyə alınaraq dairənin icərisinə ''Adirbeitzania'' adı qeyd edilmişdir ki. bu da Zeyterin tələffüzünə görə ''Azərbaycan'' deməkdir.

Sonda belə bir nəticəyə gəlirik ki, ilk başlanğıcdan 1925-ci ilə qədər ''Iran'' adında dovlət olmamışdır.

"IRAN'' ƏRAZİ ADI NƏ VAXT MEYDANA GƏLİB?
05 mart 2019 /

"IRAN'' ƏRAZİ ADI NƏ VAXT MEYDANA GƏLİB?

Похожие новости

“Bütün İran Azərbaycan Respublikasının tərkibində olmalıdır” – Tarixçi şərhi

İran Prezidenti Həsən Ruhani Tehranda 1979-cu il inqilabının 40-cı ildönümü münasibətilə keçirilən yürüşdə Azərbaycan qarşı ərazi iddiaları ilə çıxış edib. O iddia edib ki, 1828-ci ildə bağlanmış

İRAN ALİMİ: "FARSLAR MƏDƏNİYYƏTDƏN UZAQ OLUBLAR"

İran alimi Nizaməddin Şeybani "Mədəniyyət tarixi" adlı əsərinin l cildinin 144-146 - cı səhifələrində yazır: "İranlı arilərin tarixi b.e.ə Vll əsrdən və ya Vll əsrin sonlarından başlayır, çünki bu

CƏFAKEŞ VƏ ƏZABKEŞ TÜRK TOPLUMU: Ahıskalılar

Abbas Hüseynli Araşdırmaçı yazar, keçmiş döyüşçü Türk tarixi o, qədər qədim və mürəkkəb keçmişlə əhatəlidir ki, onu təklikdə öyrənmək çox çətindir. Ona görə ki, hər bir türk tayfası barəsində nəyisə

DÖYÜŞÇÜ MÖVQEYİ: HƏR BİRİMİZ ÖZ TARİXİMİZİ ÖYRƏNMƏLİYİK!

Abbas Hüseynli Keçmiş döyüşçü, araşdırmaçı-yazar Mən tarixçi olmasam da öz türk tariximizi həmişə sevə-sevə oxuyaraq əsil həqiqəti öyrənmək istəmişəm. Bilmək istəyirdim ki, bizim tarix haradan

İnsanlıq tarixinin ilk təktanrılı dini- Zərdüştlük.

Yarandığı dövrdə monoteist (təktanrılı) din olan Zərdüştlük daha sonralar, dualistik (iki tanrılı) xüsusiyyətlər qazanmışdır. Zərdüştlük qədim Midiyada yaranmış və e.ə VII əsrdə burada ilk rəsmi
Комментарии

НАПИСАТЬ КОММЕНТАРИЙ

Ваше Имя:
Ваш E-Mail:
Qalın mətn Maili mətn Vurğulanmış mətn Silinmiş mətn | Sol kənar üzrə düzləşdir Mərkəz üzrə düzləşdir Sağ kənar üzrə düzləşdir | Təbəssümlərin əlavə edilməsi Linkin əlavə edilməsiQorunmuş linkin əlavə edilməsi Renk Seç | Gizli mətn Sitatın əlavə edilməsi Seçilmiş mətni kiril əlifbası transliterasiya ilə dəyişdir Spoiler Ekle
Введите код:
Populyar xəbərlər
NURSULTAN NAZARBAYEV İSTEFA VERDİAVMVİB CƏBHƏ BÖLGƏSİNDƏ XİDMƏT EDƏN ƏSGƏRLƏRİMİZƏ BAŞ ÇƏKDİNursultan Nazarbayev istefa verdiMüdafiə naziri hərbçiləri təbrik etdiTÜRKÜN BAHAR - ISTƏR BAYRAMI, NİYƏ YAD “NOVRUZ” ADIYLA ÇAĞRILMALIDIR AXI?AVMVİB XOCAVƏND ŞÖBƏSİ HƏRBİ HİSSƏDƏ OLUBPrezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Novruz şənliyindəVETERANLAR HƏRBİ HİSSƏLƏRDƏKİ ƏSGƏRLƏRİMİZƏ BAŞ ÇƏKDİLƏRBayramqabağı şəhid ailələri yad edildiDünyanı və müharibələri idarə edən Rodşildlər kimdir?DUR YOLÇU !İlham Əliyev Azərbaycan xalqını Novruz bayramı münasibətilə təbrik etdiAVMVİB TOVUZ RAYON ŞÖBƏSİNDƏAVMVİB LƏNKƏRAN RAYON ŞÖBƏSİNDƏ TƏDBİR KEÇİRİLDİ...ƏLİLLƏRƏ AVTOMOBİL VERİLƏCƏK2019 -cu il Qarabağın azad edilməsi ili olacaq!Səngərin gülü bitmədi...Çanaqqalada şəhid olan 3 min azərbaycanlıÇanaqqala zəfərindən 104 il ötür - VİDEOAvropa İttifaqı prezident İlham Əliyevi alqışladı49 müsəlmanı öldürən terrorçu məhkəmə qarşısına çıxarıldıMOSKVA XATİRƏLƏRİ...Veteran döyüşçülər Şəhid olmuş döyüş yoldaşlarının məzarlarını ziyarət etdilərARADADAŞDAN QURTULMAMIŞ SİMONYANIN ƏRİ AZƏRBAYCANA "XOX" GƏLİRDaha bir məscidə hücum olub – VİDEOHEÇ KİM UNUDULMUR, HEÇ NƏ YADDAN ÇIXMIR!«AĞDAMIN XARABALIQLARI və MƏSCİDİN MİNARƏSİNDƏN SİRLİ ŞƏHƏRİN GÖRÜNTÜLƏRİ» -VİDEOT. Ovanisyan: “Düzünü desəm, gözləyirdim ki, həmin raketləri atacaqlar....”"Ermənilərin torpaq qaytaracağına ümid edənlər bunları görsün və dərk etsinlər ki..."SİYASİ MƏHBUSLAR ƏFV EDİLDİİlham Əliyev OPEC-in baş katibini qəbul etdiƏrmən adı hay-boşlardan alınmalıdır...ERMƏNİSTANDA SİYASİ VƏZİYYƏT GƏRGİNDİRBöyük Britaniya parlamenti Facebook-u ittiham edirAzərbaycanlı rejissorun filmi Kann festivalında iştirak edəcəkAVMVİB XOCAVƏND ŞÖBƏSİ TƏDBİR KEÇİRDİTerroru törədən xristianlardır, amma müsəlmanlara terrorçu deyirlər“Azərbaycanlı general İranın yeni prezidenti ola bilər” - Ekspertdən ilginc iddiaGÜRCÜSTANDAN GƏLƏN YÜKSƏK SƏVİYYƏLİ NÜMAYƏNDƏ HEYYƏTİ SƏVİYYƏSİZ ŞƏKİLDƏ QARŞILANDIVİTSE PREZİDENTDƏN DAHA BİR ÖRNƏK ADDIMZurabişvili İrəvanda rəsmilərə meydan oxudu - Azərbaycana görəSiyavuş Novruzov əlilliyi olan tələbələrlə bağlı təklif edibFUAD ABBASOVA QARŞI KOMPRAMATLAR YAYMAQ İSTƏYƏNLƏR KİMLƏRDİR VƏ SİFARİŞİ HARADAN ALIRLAR?Fransada erməni lobbisi: II yazı - "Böyük fiqurlar"MOSKVA XATİRƏLƏRİ...F. Rzaquliyev: "Tar-mar etdiyiniz bir məmləkətin hesabını sizlərdən soruşacağıq"İran SİLKƏLƏNİR: hər kəs Qarabağ deyir - VİDEOBakı müharibəni 3 günə bitirəcək - Moskvadan baxışİRƏVANDA ETİRAZÇILARLA POLİSLƏR QARŞI-QARŞIYA - VİDEOOrdumuzun təlimlərindən qürurlandıran görüntülər – VİDEOKolerov niyə özünə yer tapa bilmir: “Bu, kapitulyasiya üçün danışıqlar aparılması deməkdir”F. ABBASOV: “Bu adamları tapıb cəzalandırmırlar, çünki...”YURDSUZ VƏ RAYONSUZ QALAN AĞDƏRƏLİLƏR...Saxtakar millətin saxta "tarixçisi"Niderland Krallığında yaşayan azərbaycanlı cəmiyyət rəhbəriLazım gəlmə, sən gəlsən, Hafiz Hacıyev şalvarını çıxaracaq...VİDEOZurabişvili Ermənistanda azərbaycanlılardan danışdı“Padla” ləqəbli, Cümhuriyyət düşməniERMƏNİ DİASPORUNUN PLANLARI və "TERRORİZM DİNİ"AMAZON QADINLAR TÜRK İDİLƏRMİ?ŞƏHİDLƏR ÖLMƏZ!Ermənistan İranla sərhədə “gənc ordu” yerləşdirir - FotofaktMehriban Əliyeva Fransa Milli Assambleyasının sədri ilə görüşdüPAŞİNYANIN QARABAĞ AÇIQLAMALARIİRANLA SƏRHƏDDƏ INSIDENTMehriban Əliyeva Fransada Rotşildlərin başçısı ilə görüşdü – FOTOLARPaşinyan Azərbaycanda separatçılara xidmət edən oğlu ilə görüşdüAZƏRBAYCANIN AĞDƏRƏ RAYONUNUN ERMƏNİ SİLAHLI QÜVVƏLƏRİ TƏRƏFİNDƏN İŞĞALI -VİDEOErməni Terror Təşkilatlarının Toplantısı və Qriqorian Kilsəsinin PlanlanlarıFUAD ABBASOV: "Kimi qələmi ilə, kimi silahı ilə hər an döyüşə hazır olmalıdır!"“Şollerin arxivi” ilə bağlı Niderland mətbuatındaORDUMUZUN HƏRBİ TƏLİMLƏRİ DAVAM EDİR - VİDEO"Dağlıq Qarabağ münaqişəsi yalnız sülh yolu ilə həll oluna bilər"AVMVİB akademiki xatirə medalı ilə təltif etdiDağlıq Qarabağ istənilən halda, Azərbaycan ərazisi olaraq qalacaqABŞ KONQRESMENİNƏ DƏSTƏK OLMALIYIQHEÇ KİM UNUDULMUR, HEÇ NƏ YADDAN ÇIXMIR!PAŞİNYAN AZƏRBAYCANA GƏLDİİRƏVANLILAR TARİXİMİZƏ SAHİB ÇIXIN!DAHA BİR SOYDAŞIMIZI HAYLARIN HƏYASIZLIĞINDAN QORUMAQ LAZIMDIR - VİDEO8 yaşında İranın neft naziri "təyin olunmuş" erməni - George ÇilingarTARİXİMİZİN BİR PARÇASI URUM TÜRKLƏRİ (TÜRK DİLLİ YUNANLAR)KOMANDİRİN QEYDLƏRİ: BU XALQDAN GİZLƏDİLƏN HƏQİQƏTLƏR...Şəhid qadınların məzarları ziyarət edildiİbrahim Rəisi hakimiyyət olimpinə yüksəlir; İranda sirli təyinatRumıniya parlamentində Azərbaycan əleyhinə fikirlər səsləndirilib - VİDEOUKRAYNADA SATQIN UKRAYNALINI ÖLDÜRDÜLƏRAVMVİB sədri F. Rzaquliyev jurnalist Fuad Abbasovu təltif etdiAVMVİB TOVUZ RAYON ŞÖBƏSİNDƏERMƏNİLƏR DAHA BİR RUS ƏSGƏRİNİ BIÇAQLADILARYada dūşər xatirələr..."Ağdamlı" olmaq istəyən yezidi kürdlər...HEÇ KİM UNUDULMUR, HEÇ NƏ YADDAN ÇIXMIR!Bu erməni dezinformasiyasımı, yoxsa içimizdəki ermənilərin növbəti təxribatımı? - VİDEOAVMVİB RAYON ŞÖBƏLƏRİNDƏERMƏNİLƏRDƏN DAHA BİR "YENİLİK" - BU DƏFƏ GÜLƏŞDƏ YENİ "FƏND"Şəmistan Əlizamanlının "Diriliş Ərtoğrul"da ifası rekorda imza atdı - VİDEOTARİXİ SƏNƏDLƏRLƏ QARAMANLI ORTODOKS TÜRKLƏRERMƏNİLƏR TACİKLƏRDƏN PAMBIQ ƏKMƏK ÖYRƏNİRLƏR - VİDEOƏsirlikdən Səkinənin məktubu
AZƏRBAYCAN VƏTƏN MÜHARİBƏSİ VETERANLARI İCTİMAİ BİRLİYİ