TARİXİ SƏNƏDLƏRLƏ QARAMANLI ORTODOKS TÜRKLƏR

TARİXİ SƏNƏDLƏRLƏ QARAMANLI ORTODOKS TÜRKLƏR
















Doç.Dr.Yonca ANZERLİOĞLU

(Əvvəli:http://fedai.az/index.php?newsid=4614, http://fedai.az/index.php?newsid=4620 )

Yunanca danışılan bir kənddə gecə dua edərkən Türkcə bir dua edilməsinin səbəbi xatırlanan adamın Yunanca danışan bir ailəyə gəlin gedən ana dili Türkcə olan bir adam olması ehtimalını ağla gətirərkən, digər tərəfdən kəndin Anadoluya Rum mədəniyyətinin nüfuz etdirilməsi düşünülməlidir. Xüsusilə, Türkcə danışan Ortodokslar əsl mənşələrinin Yunanlı olub sonradan ellinləşdirilə bilmələri adıyla açılan Rum məktəblərinin ən əhəmiyyətlisi deyilə biləcək bir yer olaraq Sinasosa (Mustafa Paşa) yaxın olması idi və kənddə Yunancanın təsirinin olub-olmadığı da digər bir ehtimal olaraq qiymətləndirilə bilər.

Evlərində və kənddə danışılan dil ilə əlaqədar olaraq başqa bir nümunə, Yunanıstanda Selanik şəhərində yaşayan 55 yaşındakı bir mübadil Chrisula Oikonomidou meydana gətirməkdədir. Oikonomidounun ana və atası mübadilə əvvəli Niğdenin Düzənlikcik kəndində yaşayırdılar. Kəndlərinin müsəlmanlarla qarışıq olub kənddə Türkcə danışıldığını ifadə edən Oikonomidou, evlərində isə yalnız babasının Türkcə danışdığını, digər ailə üzvlərinin Yunanca danışdığını bildirmişdi.

Bu şəkildə yuxarıda göstərilən nümunələri çoxaltmaq mümkündür. Burada diqqət yetirilməsi lazım olan nöqtə qarışıq bir kənddə Türkcə danışılması normal qəbul edilməliykən insanların öz evləri içində Yunanca danışmaları, lazım olduğunda Türkcədən istifadə etmələri kimi bir vərdişi, yalnız Ortodoks əhali saxlamışdı, müsəlman kəndlərlə təması olmayan kəndlərdə isə, yalnız Türkcə danışılması Türk rəhbərliyinin təzyiqi, ya da həyat şərtlərinin gərəyi ilə baş verməsi açıqlana bilər.

Ümumiyyətlə, tarixdə Ortodoks Qaramanlı adına ilk olaraq 16-cı əsr səyyahlarından Alman Hans Dernschwamın əsərində rast gəlindiyi vurğulanır. İstanbul və Anadolunu gəzən Dernschwam Qaramana gələrək İstanbulda Yeddi Qüllədə bir məhəllədə oturan və Karamanos deyilən ortadoks xristian birliyini İstanbula gətirən Sultan I Səlimdir. Sultanın əmri ilə İstanbula gətirilən bu insanlar yalnız Türkcə danışırdılar (Dernschwam1992: 78).

Evangelios Misailidis isə Qaramanlı adının Karamandan gəldiyini vurğulamaqla, bu cür adlandırmanı Sultan Murat xan dövründən etibarən var olduğunu və Qaramandan qaynaqlandığını irəli sürməkdədir. Misailidisə görə Anadoludan İstanbula gələn, böyük Qaraman və kiçik Qaraman olaraq adlandırılan məhəllələrdə yaşayan inşaat ustası və fəhlələri, dövlətin və ya şəxslərə aid binaların inşası zamanı çağrılmalarına bağlı olaraq Qaramanlı adı ortaya çıxmışdır (Anhegger 1979-1980: 19; Ekincikli 1998: 124). Digər tərəfdən, Türkcə danışan Ortodokslarla əlaqədar olaraq bir digər tarixi məlumata Dernshwamdan tam bir əsr əvvəl, 15-ci əsrdə qərb kilsə tarixinə aid bir hesabatda rast gəlmək mümkündür.1437-ci ildə Basle məclisinə təqdim edilən Latınca hesabatda Türk kafirlərin paltarlarını geyən din adamlarının, yepiskopların və başpiskoposların Anadoluda müxtəlif yerlərdə gəzdiklərinə, Türkcə danışdıqlarına və ibadət əsnasında vaazın Türkcə verildiyinə diqqət çəkilməkdə idi (Vryonis 1971: 452-453).
TARİXİ SƏNƏDLƏRLƏ QARAMANLI ORTODOKS TÜRKLƏR
15 və 16-cı əsrlərə aid bu məlumatların kənarında, adı keçən birlik ilə əlaqədar tarixi məlumatlar bu gün artıq bu əsrlərin da gerisinə götürülə bilməkdədir və Qaramanlı isimləndirməsinə 13-cü əsrdə da rast gəlindiyi aydın olmaqdadır.

İstanbulun Latın hakimiyyəti altında olduğu bu əsrdə Ədirnəyə təşkil edilən bir hücuma aid məlumatlara yer verilən "Essai də Chronoraphie Bizantine pour servir á lexamen des annales du Byzantine Empire et particulierment des Chronographes Slavons" adlı əsərdə Ulahya və Qaramaniyə padşahlarının Ədirnəni 1205-ci ildə mühasirəsində 120.000 nəfərlik Bolqar, Kuman və Ulahdan ibarət bu ordunun latınları məğlubiyyətə uğradıb krallarını əsir aldıqlarına diqqət çəkməkdədir. Yenə eyni əsərdə 1304-ci ildə Anadoluda Alaşehirin (Filedelfiya) Türklər tərəfindən mühasirəsi əsnasında mühasirəyə möhkəmlətmə qüvvələrin gəlməsini maneə törətmiş Bizans xidmətində olan Alişir və Qaramanlılardan bəhs edilməkdədir.

Burada adından bəhs edilən Alişir də, Bizans xidmətindəki minlərlə Peçenek, Uz, Kuman Türkü yanında Bizansa xidmət etmiş Anadolu türklərindən biridir və əmrində özlərinə Qaramanlılar deyən əsgərləri vardı (Muralt t.y .: 8, 285).

Bizans dövləti bünyəsindəki bu Türk varlığının mənşələrinə baxılacaq olsa ortaya belə bir tablo çıxır: "Əslində məlum tarixi müddətdə Xristianlıq missiya ənənəsi çərçivəsində, istər Roma Katolik kilsəsi, istərsə də Bizans kilsəsinin təsiri nəticəsində xristianlığı qəbul edən Türklərin olduğu bu gün məlumdur".

Yenə bu məzmunda Ortodoks dünyasında yaşanan Kristolojik müzakirələr nəticəsində aforoz edilən İstanbul patriarxı Nestoriousun adıyla xatırlanan və İç Asiyaya qədər uzanan bir təsir sahəsinə sahib olmuş Nasturi kilsəsinə, hətta bir Türk bir müddət Patriklik də etmişdir (Anzerlioğlu 1999: 121).

Katolik kilsəsinin xüsusilə Kuman-Kıpçaklara istiqamətli missiyası haqqında ən əhəmiyyətli qaynaqlarından birini "Codex Cumanicus"un meydana gətirdiyi da bilinməkdədir (Kurat 1972: 100-101).

Xüsusilə, Bizans kilsəsinin icra etdiyi missiya nəticəsində Qara dənizin şimalı və Balkanlara hakim olmağa başlayan Hun, Bolqar, Peçenek, Uz və Kuman-Qıpçaq türklərindən xristianlığı mənimsəyənlər olmuşdur. Bizans kilsəsinin bu missiyası siyasi sahəyə xüsusi əhəmiyyət verdiyinə diqqət çəkir. Bizans dövləti baxımından Balkanlarda Türk varlığının ortaya çıxması bir təhdid meydana gətirmiş və bu təhdid Bizans tərəfindən Türk boylarının bir-birlərinə qarşı istifadə edilməsi üçün xristianlığı qəbul etmələri şərtiylə, Bizansa əsgər olaraq xidmət etmələri müqabilində Bizans imperiya ərazilərinə və xüsusilə sərhəd bölgəsi olaraq Anadoluda Kapadokyanı yurd edərək bitərəf olmalarına çalışılırdı.

Bizans ordusunda xidmət edən Türklərin varlığına sübut olaraq, xüsusilə 1071-ci il Malazgirt müharibəsi və Miryakefalon müharibəsi Bizans tarixçilərinin əsərlərində də yer aldığını nümunə olaraq deyə bilərik. Ancaq Bizans ordusunda xidmət edən və imperiya torpaqlarına məskun edilən Türklər Balkanlardakılarla məhdud qalmamışdı. Bu kontekstdə, Anadolunun türkləri də Bizans ordusunda xidmət etdikləri
bilinir. Hətta, Anadolu türkləri digər Türk boylarından ayrı olaraq Türkopoller adlandırılması ilə anılmışlar və 13 və 14-cü əsrlərdə Bizans ordusunun standart birlikləri olaraq Bizans tarixində öz yerlərini almışdılar.

Bütün bu tarixi məlumatlardan başqa, Səlcuqlu tarixində Qaramanlılarla bağlı tarixi hadisələr və inkişaflar haqqında qısa məlumat vermək lazımdır. 13-cü əsrdə Səlcuqlu Sultanlığının Konya mərkəz olmaqla qərb seqmentini idarə edən Sultan İzzəddin Keykavus ilə sultanlığın şərq hissəsini idarə edən qardaşı Rüknəddin Qılıncarslan arasındakı taxt mübarizəsi 1259-ci ildə Sultan Keykavusun, Bizansa sığınması ilə sona çatmışdı. Bu tarixdən sonra Anadolu təqib edilən sultan ilə türklər də öz ailələriylə birlikdə Bizans torpaqlarına məskun olanlar olmuşdur. İskan bölgəsi, Qaqauz Türklərinin yaşadıqları sahələr göz önünə alınsa, ağırlıqlı olaraq Dobruca bölgəsi türklərin məskun olduğu bir ərai olmuşdur. Bizansa xidmət edən və ya zaman içərisində müsəlmanlığını qeyb edərək xristianlığın qəbulu ilə bugünkü Qaqauz Türklərinin mənşələrinin söykəndiyi, Peçenek, Uz və Kuman Türkləri yanında, Anadolu türklərinin arasında Səlcuqlu Sultanı Keykavusa verdikləri dəstəklə tanınan Qaramanlıların da var olub olmadıqları mövzusunda sanarıq yuxarıda izah edilən, xüsusilə də Alaşehirdə Qaramanlıların varlığı tarixi baxımdan əhəmiyyətli bir məlumat sayıla bilər.

(Ardı var)

TARİXİ SƏNƏDLƏRLƏ QARAMANLI ORTODOKS TÜRKLƏR
07 mart 2019 /

TARİXİ SƏNƏDLƏRLƏ QARAMANLI ORTODOKS TÜRKLƏR

Похожие новости

TARİXİ SƏNƏDLƏRLƏ QARAMANLI ORTODOKS TÜRKLƏR

Doç.Dr.Yonca ANZERLİOĞLU (Əvvəli:http://fedai.az/index.php?newsid=4614) Bu məzmunda, xüsusilə Qaramanoğulları Bəyliyinin hökm sürdüyü Orta Anadolu və buna bənzər şəkildə cənub Mərmərə bölgəsi

TARİXİ SƏNƏDLƏRLƏ QARAMANLI ORTODOKS TÜRKLƏR

Doç.Dr.Yonca ANZERLİOĞLU Tarix boyunca geniş bir coğrafyada höküm sürən Türklər arasında az rastlanan bir xoşgörü ortamında Buddizm, Manixeizm, Yahudilik, Müsəlmanlıq və Xristiyanlıq kimi fərqli

ÇILĞIN PEÇENEKLƏR...

Turakdakı bir müharibədə, Peçenek Türklərindən bəziləri məhbus oldular və xristian oldular. Bundan sonra bir tərəfdən Peçenek-Bizans mübarizəsi davam etməklə bərabər, digər tərəfdən Peçenek

HƏZRƏTİ İBRAHİMİN TÜRKCƏ DANIŞDIĞINI HƏZRƏTİ MƏHƏMMƏD PEYĞƏMBƏR DƏ TƏSDİQ EDİR...

Tarıyel Azərtürk Türk tədqiqatçısı Halit Durucan “Hz. Muhammed Türk mü? Arap mı? Hz. Muhammed Nereliydi?” adlı məqaləsində yazır: “Bir gün Peyğəmbərimiz əshabı oturarkən, məlum olmayan bir dillə

ALPARSLANDAN 300 İL ƏVVƏL BİZANSDA XƏZƏR TÜRKÜ ÜSYAN ETDİ

803-ci ildə Bizans imperatoru I Nikeforusa üsyan edən Türklər var, bu hadisə tarix arxivində "Bardanas Turcos" olaraq keçməkdə (bax. Radi Dikici, " Bizans İmperatorluğu tarixi ", s. 232) Hadisə
Комментарии

НАПИСАТЬ КОММЕНТАРИЙ

Ваше Имя:
Ваш E-Mail:
Qalın mətn Maili mətn Vurğulanmış mətn Silinmiş mətn | Sol kənar üzrə düzləşdir Mərkəz üzrə düzləşdir Sağ kənar üzrə düzləşdir | Təbəssümlərin əlavə edilməsi Linkin əlavə edilməsiQorunmuş linkin əlavə edilməsi Renk Seç | Gizli mətn Sitatın əlavə edilməsi Seçilmiş mətni kiril əlifbası transliterasiya ilə dəyişdir Spoiler Ekle
Введите код:
Populyar xəbərlər
NURSULTAN NAZARBAYEV İSTEFA VERDİAVMVİB CƏBHƏ BÖLGƏSİNDƏ XİDMƏT EDƏN ƏSGƏRLƏRİMİZƏ BAŞ ÇƏKDİNursultan Nazarbayev istefa verdiMüdafiə naziri hərbçiləri təbrik etdiTÜRKÜN BAHAR - ISTƏR BAYRAMI, NİYƏ YAD “NOVRUZ” ADIYLA ÇAĞRILMALIDIR AXI?AVMVİB XOCAVƏND ŞÖBƏSİ HƏRBİ HİSSƏDƏ OLUBPrezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Novruz şənliyindəVETERANLAR HƏRBİ HİSSƏLƏRDƏKİ ƏSGƏRLƏRİMİZƏ BAŞ ÇƏKDİLƏRBayramqabağı şəhid ailələri yad edildiDünyanı və müharibələri idarə edən Rodşildlər kimdir?DUR YOLÇU !İlham Əliyev Azərbaycan xalqını Novruz bayramı münasibətilə təbrik etdiAVMVİB TOVUZ RAYON ŞÖBƏSİNDƏAVMVİB LƏNKƏRAN RAYON ŞÖBƏSİNDƏ TƏDBİR KEÇİRİLDİ...ƏLİLLƏRƏ AVTOMOBİL VERİLƏCƏK2019 -cu il Qarabağın azad edilməsi ili olacaq!Səngərin gülü bitmədi...Çanaqqalada şəhid olan 3 min azərbaycanlıÇanaqqala zəfərindən 104 il ötür - VİDEOAvropa İttifaqı prezident İlham Əliyevi alqışladı49 müsəlmanı öldürən terrorçu məhkəmə qarşısına çıxarıldıMOSKVA XATİRƏLƏRİ...Veteran döyüşçülər Şəhid olmuş döyüş yoldaşlarının məzarlarını ziyarət etdilərARADADAŞDAN QURTULMAMIŞ SİMONYANIN ƏRİ AZƏRBAYCANA "XOX" GƏLİRDaha bir məscidə hücum olub – VİDEOHEÇ KİM UNUDULMUR, HEÇ NƏ YADDAN ÇIXMIR!«AĞDAMIN XARABALIQLARI və MƏSCİDİN MİNARƏSİNDƏN SİRLİ ŞƏHƏRİN GÖRÜNTÜLƏRİ» -VİDEOT. Ovanisyan: “Düzünü desəm, gözləyirdim ki, həmin raketləri atacaqlar....”"Ermənilərin torpaq qaytaracağına ümid edənlər bunları görsün və dərk etsinlər ki..."SİYASİ MƏHBUSLAR ƏFV EDİLDİİlham Əliyev OPEC-in baş katibini qəbul etdiƏrmən adı hay-boşlardan alınmalıdır...ERMƏNİSTANDA SİYASİ VƏZİYYƏT GƏRGİNDİRBöyük Britaniya parlamenti Facebook-u ittiham edirAzərbaycanlı rejissorun filmi Kann festivalında iştirak edəcəkAVMVİB XOCAVƏND ŞÖBƏSİ TƏDBİR KEÇİRDİTerroru törədən xristianlardır, amma müsəlmanlara terrorçu deyirlər“Azərbaycanlı general İranın yeni prezidenti ola bilər” - Ekspertdən ilginc iddiaGÜRCÜSTANDAN GƏLƏN YÜKSƏK SƏVİYYƏLİ NÜMAYƏNDƏ HEYYƏTİ SƏVİYYƏSİZ ŞƏKİLDƏ QARŞILANDIVİTSE PREZİDENTDƏN DAHA BİR ÖRNƏK ADDIMZurabişvili İrəvanda rəsmilərə meydan oxudu - Azərbaycana görəSiyavuş Novruzov əlilliyi olan tələbələrlə bağlı təklif edibFUAD ABBASOVA QARŞI KOMPRAMATLAR YAYMAQ İSTƏYƏNLƏR KİMLƏRDİR VƏ SİFARİŞİ HARADAN ALIRLAR?Fransada erməni lobbisi: II yazı - "Böyük fiqurlar"MOSKVA XATİRƏLƏRİ...F. Rzaquliyev: "Tar-mar etdiyiniz bir məmləkətin hesabını sizlərdən soruşacağıq"İran SİLKƏLƏNİR: hər kəs Qarabağ deyir - VİDEOBakı müharibəni 3 günə bitirəcək - Moskvadan baxışİRƏVANDA ETİRAZÇILARLA POLİSLƏR QARŞI-QARŞIYA - VİDEOOrdumuzun təlimlərindən qürurlandıran görüntülər – VİDEOKolerov niyə özünə yer tapa bilmir: “Bu, kapitulyasiya üçün danışıqlar aparılması deməkdir”F. ABBASOV: “Bu adamları tapıb cəzalandırmırlar, çünki...”YURDSUZ VƏ RAYONSUZ QALAN AĞDƏRƏLİLƏR...Saxtakar millətin saxta "tarixçisi"Niderland Krallığında yaşayan azərbaycanlı cəmiyyət rəhbəriLazım gəlmə, sən gəlsən, Hafiz Hacıyev şalvarını çıxaracaq...VİDEOZurabişvili Ermənistanda azərbaycanlılardan danışdı“Padla” ləqəbli, Cümhuriyyət düşməniERMƏNİ DİASPORUNUN PLANLARI və "TERRORİZM DİNİ"AMAZON QADINLAR TÜRK İDİLƏRMİ?ŞƏHİDLƏR ÖLMƏZ!Ermənistan İranla sərhədə “gənc ordu” yerləşdirir - FotofaktMehriban Əliyeva Fransa Milli Assambleyasının sədri ilə görüşdüPAŞİNYANIN QARABAĞ AÇIQLAMALARIİRANLA SƏRHƏDDƏ INSIDENTMehriban Əliyeva Fransada Rotşildlərin başçısı ilə görüşdü – FOTOLARPaşinyan Azərbaycanda separatçılara xidmət edən oğlu ilə görüşdüAZƏRBAYCANIN AĞDƏRƏ RAYONUNUN ERMƏNİ SİLAHLI QÜVVƏLƏRİ TƏRƏFİNDƏN İŞĞALI -VİDEOErməni Terror Təşkilatlarının Toplantısı və Qriqorian Kilsəsinin PlanlanlarıFUAD ABBASOV: "Kimi qələmi ilə, kimi silahı ilə hər an döyüşə hazır olmalıdır!"“Şollerin arxivi” ilə bağlı Niderland mətbuatındaORDUMUZUN HƏRBİ TƏLİMLƏRİ DAVAM EDİR - VİDEO"Dağlıq Qarabağ münaqişəsi yalnız sülh yolu ilə həll oluna bilər"AVMVİB akademiki xatirə medalı ilə təltif etdiDağlıq Qarabağ istənilən halda, Azərbaycan ərazisi olaraq qalacaqABŞ KONQRESMENİNƏ DƏSTƏK OLMALIYIQHEÇ KİM UNUDULMUR, HEÇ NƏ YADDAN ÇIXMIR!PAŞİNYAN AZƏRBAYCANA GƏLDİİRƏVANLILAR TARİXİMİZƏ SAHİB ÇIXIN!DAHA BİR SOYDAŞIMIZI HAYLARIN HƏYASIZLIĞINDAN QORUMAQ LAZIMDIR - VİDEO8 yaşında İranın neft naziri "təyin olunmuş" erməni - George ÇilingarTARİXİMİZİN BİR PARÇASI URUM TÜRKLƏRİ (TÜRK DİLLİ YUNANLAR)KOMANDİRİN QEYDLƏRİ: BU XALQDAN GİZLƏDİLƏN HƏQİQƏTLƏR...Şəhid qadınların məzarları ziyarət edildiİbrahim Rəisi hakimiyyət olimpinə yüksəlir; İranda sirli təyinatRumıniya parlamentində Azərbaycan əleyhinə fikirlər səsləndirilib - VİDEOUKRAYNADA SATQIN UKRAYNALINI ÖLDÜRDÜLƏRAVMVİB sədri F. Rzaquliyev jurnalist Fuad Abbasovu təltif etdiAVMVİB TOVUZ RAYON ŞÖBƏSİNDƏERMƏNİLƏR DAHA BİR RUS ƏSGƏRİNİ BIÇAQLADILARYada dūşər xatirələr..."Ağdamlı" olmaq istəyən yezidi kürdlər...HEÇ KİM UNUDULMUR, HEÇ NƏ YADDAN ÇIXMIR!Bu erməni dezinformasiyasımı, yoxsa içimizdəki ermənilərin növbəti təxribatımı? - VİDEOAVMVİB RAYON ŞÖBƏLƏRİNDƏERMƏNİLƏRDƏN DAHA BİR "YENİLİK" - BU DƏFƏ GÜLƏŞDƏ YENİ "FƏND"Şəmistan Əlizamanlının "Diriliş Ərtoğrul"da ifası rekorda imza atdı - VİDEOTARİXİ SƏNƏDLƏRLƏ QARAMANLI ORTODOKS TÜRKLƏRERMƏNİLƏR TACİKLƏRDƏN PAMBIQ ƏKMƏK ÖYRƏNİRLƏR - VİDEOƏsirlikdən Səkinənin məktubu
AZƏRBAYCAN VƏTƏN MÜHARİBƏSİ VETERANLARI İCTİMAİ BİRLİYİ