Əmir Şeyx Həsən Sulduz: Arvadı tərəfindən öldürülmüş sərkərdə - ARAŞDIRMA

Əmir Şeyx Həsən Sulduz: Arvadı tərəfindən öldürülmüş sərkərdə - ARAŞDIRMA

































Əmir Şeyx Həsən 1319-cu ildə Əmir Dəmirdaş (Teymurtaş) Sulduzun ailəsində anadan olmuşdu. Əmir Çobanın nəvəsidir. Hərbçi aristokrat bir ailədə moğol qayda-qanununa uyğun tərbiyə edilmiş, islam qaydasına uyğun təhsil almışdı.

Elxanlılar dövlətinin Baş əmiri Çobanın ölümündən (1328) sonra onun oğlanları və nəvələri Rumda, Qarahisar qalasında möhkəmlənmişdilər.

1335-ci ildə Əbu Səid Bahadır xanın ölümündən sonra elxanlı taxtına çıxarılan Arpa Qaunu Diyarbəkir valisi oyrat Əli Padşah tanımadı, Musa adlı bir əsilzadəni xan elan edərək Arpa xana hücum etdi. Arpa xan məğlub olaraq öldürüldü, yerinə Musa xan keçdi, Əli Padşah dövlətə hakim oldu. Ancaq onun dövranı Sulduz Əmir Çoban ağanın nəvəsi və Dəmirdaşın oğlu Kiçik Şeyx Həsən böyük bir ordu ilə gələrək iqtidarı Əli Padşahın əlindən aldı (1337-ci il). (Faruq Sümər. Oğuzlar. B.: Yazıçı, 1992, 432 səh. s.140)

Tarixdə "Kiçik Həsən" kimi tanınan Şeyx Həsən Çobanlı 1338-ci ildə təkrar mərkəzi hakimiyyətə qarşı çıxdı. O öz ətrafmda hərbi qüvvələr topladı və Təbrizə tərəf irəlilədi. Məhəmməd xan və Şeyx Həsən Cəlair (tarixdə "Böyük Həsən" kimi tanınır) məğlubiyyətə uğradılar. Şeyx Həsən Çobanlı Sultan Məhəmməd Xudabəndənin qızı Satıbəy xatunu (1339-1340) padşah elan etdi və öz fəaliyyətini onun adı ilə qanuniləşdirdi.

1338-ci ilin payızında bağlanmış sülh müqaviləsinə əsasən Şeyx Həsən Cəlair Qəzvinə, oradan isə Bağdada getdi və Cahan Teymur xanı padşah elan etdi. Çobanlılar və Satıbəy xatun Azərbaycana sahib oldular. Çobanlıların nüfuz dairəsinə Azərbaycan, İraq-i Əcəm, Həmədan, Qum, Kaşan, Rey, Vəramin, Fuqan, Gürcüstan vilayətləri və Ermənistanın böyük bir qismi daxil idi. Azərbaycanda və qonşu ölkələrdə hakimiyyət Şeyx Həsən Çobanlının əlində cəmlənmişdi. Satıbəy xatunun hərəkətlərindən narazı qalan Şeyx Həsən (Kiçik) onu 1340-cı ildə Süleyman xanla (1340-1344) əvəz etdi. Həmin ildə Şeyx Həsən Cəlair Azərbaycana hücum etdi, lakin məğlub olub geri çəkildi. Tezliklə Çobanlı qoşunu Bağdada hücum etdi və müvəffəqiyyətsizliyə uğradı. Şeyx Həsən Cəlair 1341-ci ildə yenidən Azərbaycana hücum etdi. O, bu dəfə də qələbə qazanmadı.

Şeyx Həsən Çobani 1340-cı ildə ildə Satıbəy xatunu hakimiyyətdən kənarlaşdırıb Süleyman xanı padşah elan etdi.

1340-ci ildə Əmir Şeyx Həsən (Kiçik) Sulduz Təlbardan Təbrizə gəlir. Ordan da çıxıb Hacı Toğayın üstünə gedir. Öncə onun üstünə Qutluq axtaçını göndərir. Sonra özü Hacı Toğayın üstünə gedir. Duruş gətirə bilməyəcəyini düşünən Hacı Toğay ona itaətini bildirir. Qardaşı oğlu Ərəbşahı sülh bağlamaq üçün Əmir Şeyx Həsən (Kiçik) Sulduzun yanına göndərir. Şeyx Həsən Sulduz ona kələk gəlib, yalandan razılığını bildirir. Arxayınlanan Hacı Toğay ağa dincəlmək qərarına gəlir. Birdən 10 minlik qoşunun gəldiyini görüb qaçmağa üz tutur. Muşa qaçır. Şeyx Həsən Sulduz onu izləyə-izləyə gəlib Muşa çatır. Qəddar Sulduz əmiri Çəpəqcur və Bəşiriyyə vilayətlərini yağmalayır. Bütün Diyarbəkiri dağıdır. Kürdlər sutaylılarla birləşib Şeyx Həsən Sulduzu izləməyə başlayırlar. Sulduz elinin Çobanlı uruğundan geri qalanı tutub oda atırlar.

Şeyx Həsən Sulduz ordan Ərzuruma gedir. Bir ay o şəhərdə qalıb hər tərəfi yağmalamaqla məşğul olur. Ordan Hacı Toğay ağanın oğlunun şəhərinə gedir. Sulduz eli oranı da dağıdıb yarmalıyır. Hacı Toğay ağanın oğlunun məqbərəsini dağıdıb, onu qəbirdən çıxarıb başını bədənindən ayırır.

Çobanlılar bir müddət sutaylıları Unik qalasında mühasirədə saxlayırlar. Qala möhkəm olduğundan tuta bilmirlər. Axırda oranı tərk edib Təbrizə qayıdırlar.

1341-ci ildə Şeyx Həsən Sulduz yenə Aladağa yollanır. Orda Hacı Toğayın yurdunda böyük dağıntılar törədib Təbrizə qayıdır.

1342-ci ilin may ayının 5-də Əmir Şeyx Həsən (Kiçik) Sulduz İbrahimşah bəyin üstünə hücum çəkdi. Bəhanəsi də bu oldu ki, İbrahimşah bəy Hacı Toğay bəylə birləşib Mahmud Zəkəriyyəni öldürüblər. Şeyx Həsən Kiçik öncə Miyanədən cənubda olan Bulanlıq qəsəbəsini tutub olan sutaylıların evlərini və mal-qaralarını yağmaladı. Bol qənimət ələ keçirib Təbrizə qayıtdı.

Şeyx Həsən Sulduz Anadoluda da önəmli rol oynamışdı. Əbu Said Bahadır xanın ölümündən sonra (1335), Böyük Şeyx Həsənin yaxşı bir mövqe əldə etmək məqsədiylə Rumdan Elxanlılar dövlətinə dönərkən Əlaəddin Ərətnanı yerinə vəkil buraxması siyasî nüfuzunu qüvvətləndirmək istəyən Ərətna üçün yaxşı bir fürsət oldu və bəyliyin təməllərini atdı. Aladağda Böyük Şeyx Həsəni məğlub edən (1337) Dəmirtaş oğlu Çobanlı Şeyx Həsənin pna tabe olması üçün etdiyi təklifi rədd edərək (1337-38) Anadoluda idarəni əlinə aldı. Kiçik Şeyx Həsənın təhdidləri qarşısında Qeysəriyyə qazısı Siracəddin Süleymanı Məmlük Sultanı əl-Məlikün-Nasır Məhəmmədin yanına göndərib Anadolunu onun naibi sifətiylə idarə etmək istədiyini bildirdi. Buna görə Məmlük sultanı, Əlaəddin Ərətnaya məmalik-i Rum naibi olduğuna dair bir bəlgə göndərdi. Bununla bərabər Ərətna ilə məmlüklər arasındaki münasibətlərdə zaman zaman soyuqluqlar olmuş və bəzi Türkman qrupları, özəlliklə də Zülqədər Qaraca bəyin idarəsindəki türkmənlər istifadə edilərək Ərətna məşğul ədilmişdir. Daha sonra Qaraca bəy ilə bir anlaşma quran Əlaəddin Ərətna Orta Anadoluya yönəldi. 1340-cı ildə Məmlük sultanı adına xütbə oxunmasına son verdi. Ancaq ona qarşı Türkman basqınları davam edincə sultana elçi göndərib təkrar anlaşma yoluna getdi. Ertəsi il məmlüklərlə ilgisini kəsib müstəqilliyini elan etdi. Öncə Sivas, daha sonra Qeysəriyyə mərkəz olmaq üzrə öz adına xütbə oxudub sikkə kəsdirdi. Elxanlıların vəzifələndirdikləri komandan və valilərin pis idarələri üzündən Anadoluda uzun zamandan bəri davam edən anarxiyanı qısa müddətdə önləyərək nüfuzunu hər kəsə qəbul etdirdi. Rum Səlcuqlu torpaqlarının böyük qismini ələ keçirdi. Çobanlı Şeyx Həsən və onun müttəfiqi Süleyman xana qarşı 1343-cü ildə qazandığı Karanbük zafəriylə hakimiyətini sağlamlaşdırdı. Çobanlı Şeyx Həsənin dekabr 1343-cü ildə arvadı tərəfindən öldürülməsiylə bir müddət rahatlayan Əlaəddin Ərətna, ardından onun xələfiylə uğraşmq məcburiyyətində qaldı və Çobanlı - Məmlüklü iş birliyinə qarşı Cəlayir Şeyx Həsən ilə ilişkilərini inkişaf etdirdi.

Şeyx Həsən Çobanlı 1343-cü ilin axırlarında öldürüldü. Zeynəddin bin Həmdullah Qəzvini yazır: "Həmin gün Şeyx Həsən Teymurtaşinin nökərlərindən Ərəb candar Təbriz tərəfdən gəlib çatdı və Məlik Əşrəfə bir neçə söz dedi. Məlik Əşrəf ağladı. Yağı Basdı soruşdu ki, ağlamağının səbəbi nədir? Dedi ki, qardaşım Şeyx Həsən Çobaniyə onun xatunu İzzət xatun qəsd etmiş və öldürmüşdür. (Zeynəddin bin Həmdullah Qəzvini, Zeyl-e tarix-e qozide, Bakı: Elm, 1990, 212 səh. s.14-15)

Ənvər Çingizoğlu, jurnalist-etnoqraf
19 iyul 2019 /

Əmir Şeyx Həsən Sulduz: Arvadı tərəfindən öldürülmüş sərkərdə - ARAŞDIRMA

Похожие новости

QAÇAQ MƏMMƏDQASIM

(420 bolşevik əsgərini məhv etmişdilər ) Qaçaq Məmmədqasım 1897-ci ildə Gəncə quberniyası Samux nahiyyəsinin Tomulu kəndində anadan olub. Qaçaq Mənmədqasım xatirələrində yazırdı: "1920-ci il mayın

ZİYA BÜNYADOV - 95

Dahi alimimiz,akademik, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Ziya Bünyadovun 95 yaşı tamam oldu. Böyük elm adamının özünün özü haqqında olan məlumatlarını diqqətinizə çatdırırıq. Çünki onun kimliyi ilə bağlı

DİAFİNİN "GÖZƏ GÖRÜNMƏZ" ÜZVÜ

(Ermənilər 12 il onun haqqında məlumat ala bilməmişdilər) Erməni terrorizminə qarşı mübarizə məqsədi ilə qurulmuş Difai təşkilatının əsas üzvlərindən biri, heç kimin tanımadığı 25 yaşlı Həsən Fəttah

DİFAİNİN "GÖZƏ GÖRÜNMƏZ" ÜZVÜ

(Ermənilər 12 il onun haqqında məlumat ala bilməmişdilər) Erməni terrorizminə qarşı mübarizə məqsədi ilə qurulmuş Difai təşkilatının əsas üzvlərindən biri, heç kimin tanımadığı 25 yaşlı Həsən Fəttah

HƏSƏN RUHANİ: Azərbaycan-İran əlaqələrini yüksək səviyyəyə çatdıraq

İran Azərbaycan və Rusiya ilə əməkdaşlıq əlaqələrini davam etdirərək daha yüksək səviyyəyə çatdıracaq. Bu sözləri İran Prezidenti Həsən Ruhani dövlət televiziyasına müsahibəsində deyib. Prezident
Комментарии

НАПИСАТЬ КОММЕНТАРИЙ

Ваше Имя:
Ваш E-Mail:
Qalın mətn Maili mətn Vurğulanmış mətn Silinmiş mətn | Sol kənar üzrə düzləşdir Mərkəz üzrə düzləşdir Sağ kənar üzrə düzləşdir | Təbəssümlərin əlavə edilməsi Linkin əlavə edilməsiQorunmuş linkin əlavə edilməsi Renk Seç | Gizli mətn Sitatın əlavə edilməsi Seçilmiş mətni kiril əlifbası transliterasiya ilə dəyişdir Spoiler Ekle
Введите код:
Populyar xəbərlər
Pensiya artımı neçə nəfəri əhatə edəcək?Əillərə verilən prezident təqaüdü hansı halda dayandırıla bilər?AH ATAMBAYEV, ATAMBAYEV, NƏ GÜNDƏSƏN, ATAM BALASI..."BİZ ERMƏNİLƏRİN YANINDAYIQ, BİR QARIŞ DA TORPAQ VERMƏYƏCİK!" - Əziz TonoyanƏhməd bəy Ağaoğlu Əli bəy Hüseynzadəyə yazır - Səndən ermənilərə çox üz verməməni xahiş edirəm6 ay ərzində Azərbaycanda bu qədər insan ölüb2020-2021-ci tədris ilindən vahid məktəbli forması tətbiq ediləcək.Bəylər, bu vətənə necə qıydınız?"FƏDAİ" ADI ÇOXLARININ MARAQLANDIRIR, NİYƏ, MƏHZ FƏDAİ?Elçin Quliyev: "Ermənistanla sərhədin mühafizəyə götürülməsi zəfər yürüşümüzün davamıdır"Ermənilərin ekoloji terroru: Tərtər, Ağdam, Bərdə və Goranboy susuz qala bilər - VİDEOAtatürk Mərkəzində “Azərbaycanın müstəqillik şairləri” adlı kitabın təqdimatı olubAzər Süleymanov Mixeil Saakaşvili ilə müzakirə etdiklərini açıqladıAzərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100-cü ildö­nümüАzərbaycan əhalisinin sayı açıqlanıbBir "Aprel Şəhidi"nin qardaşıdigər "Aprel Şəhidi"nin bacısı ilə ailə qurdu- VİDEOTÜRKLƏR ÖZ SAK KEÇMİŞİNƏ SAHİB ÇIXMALIDIRLARAVMVİB 25 illiyi ilə bağlı ilk Xatirə medalını AVMVİB sədrinə təqdim etdiPolşada Şoyqu təyyarəsindən F-18-in "qəhrəmancasına" qaçışını lağa qoydular“Böyük Ərməniyyə” Movses Xorenatsi, Favtos Buzandın təxəyyülünün məhsuludurXarici işlər Nazirliyi bəyanat yaydı — Rusiya işğala davam edirAzərbaycanlı general ABŞ donanmasında komandan təyin olunduƏJDƏR İSMAYILOV DÜNYADA İSTİNAD EDİLƏSİ MÖTƏBƏR ALİM TÖVSİYƏ EDİLDİ...Ukraynada nazir müavini və köməkçisi həbs edildi“Beynəlxalq Ordu Oyunları - 2019” yarışlarında hərbi qulluqçularımız mükafatlandırılıb - VİDEO"Bayat elinin ziyalıları" filminin təqdimatı oldu - VİDEODüşmən komandanlığı zabit heyətini ayağa qaldırdı: Fərari əsgərə görə...Ombudsmanın nümayəndələri fərari erməni hərbçiyə baş çəkib, Kazaryan saxlanma şəraitindən razıdırMehriban Əliyeva Putinə minnətdarlıq məktubu göndərdiERMƏNİSTAN MÜDAFİƏ NAZİRLİYİNDƏN AZƏRBAYCANA QARŞI NÖVBƏTİ İFTİRAXəyanətə uğramış əsgər göz yaşlarını saxlaya bilmədi...AVMVİB Göygöl rayon şöbəsində5 İNTERAKTİV YOLLA DƏRSİN KEYFİYYƏTİNİ NECƏ ARTIRMAQ OLARABŞ-DAN ERMƏNİSTANA XƏBƏRDARLIQİcra başçısı şəhid ailəsinə iylənmiş Qurban əti göndərdi - VİDEONazir ödənişli təhsil alan tələbələrlə bağlı göstəriş verdiPaşinyan Azərbaycandakı erməni hərbçilərə ev tikilməsi üçün 2,9 mlrd. ayırmağa qərar verdi...Rusiya Müdafiə Nazirliyinin nümayəndə heyəti Azərbaycanda işgüzar səfərdədirƏmək pensiyasının minimum məbləği artırıldı - SƏRƏNCAM"BARBAR" TÜRKLƏR!Los-Ancels də "eməni" şəhəri imiş...Biz niyə beləyik?SQ Qazaxda döyüş mövqelərini irəli çəkdiQarabağ: ermənilər məscidi niyə bərpa edir? - VİDEOAzərbaycanın erməni "manıslarına" sevgisinin arxasında nə dayanır?Adil hakimin ibrətamiz hökmü...ABŞ hakimiyyəti, ermənilər 1915-ci il "soyqırımı" ilə bağlı "tarixi yalanlara" görə türklərdən üzr istəməli olduqlarını söyləmişdiBrayzadan 11 ilin ETİRAFI: "ABŞ Saakaşvilini sakitləşdirməliydi"Ermənistanın müdafiə naziri Azərbaycana təslim olan əsgərdən DANIŞDIMehriban Əliyevaya orden verildiMüdafiə naziri yeni tikilən hərbi hospitalın açılışında olubTÜRK MİFOLOJİ QƏHRƏMANI QESER XAN...AVMVİB Qax rayon şöbəsindəErməni mediası döyüş postundan qaçan əsgərdən yazdı - İrəvan susurİlin 9 ayını xəstəxanada keçirən Qarabağ qazisiRusiya, Azərbaycan və İran prezidentlərinin görüşü başqa vaxta keçirilibHərbi hissələrdə Qurban bayramı qeyd edilibQafqazın əsil sahibi kimlər imiş?Cəbhədə Ermənistan Ordusunun hərbçisi əsir götürülüb – FOTOLARMehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə aztəminatlı ailələrə qurban payları çatdırılırAVMVİB Sabunçu rayon şöbəsindəDƏRDİN ƏLİNDƏN TUTUB GƏZDİRƏN ADAM...Ermənistandan bəzi STATİSTİK MƏLUMATLARMəcburi köçkünlər yurdlarını istəyirlərABDULLA ÖCALAN KÜRD MƏSƏLƏSİNİ 1 HƏFTƏYƏ HƏLL EDƏ BİLƏCƏYİNİ BİLDİRİBAVMVİB daha bir fəxri üzvünü mükafatlandırdıAVMVİB BİLƏSUVAR ŞÖBƏSİNDƏAVMVİB LAYİHƏNİN İCRASINI DAVAM ETDİRİBAVMVİB NİZAMİ RAYON ŞÖBƏSİNDƏ“Beynəlxalq Ordu Oyunları 2019” yarışlarında Azərbaycan tankçıları Çinə qalib gəlibPrezident İlham Əliyev Qurban bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edibTürkiyə mətbuatı Xəzərə düşən MiQ-29-un qalıqlarının görüntüsünü yaydıMehriban Əliyeva Qurban bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edibSON DƏQİQƏ: Xəzərə düşən MiQ-29 parça-parça olub - "Pilot kabinənin içərisindədir"TARİXÖNCƏKİ DÖVRLƏRDƏN TÜRKÜN YARATDIĞI QURBAN BAYRAMINIZ MÜBARƏK!TƏBRİK: KAMİL ŞİRİNOV – 55Ermənistan Azərbaycanın təbii sərvətlərini talayır – FOTOİxtisas qrupları üzrə bu qədər plan yerləri boş qaldıBu işçilərin maaşları artırıldıAzərbaycanda itkin düşən uşaqların sayı artıbBU ölkələrdən Azərbaycana gələn turistlərin sayı artıbTƏBRİK: ALLAHVERDİ DƏRD - 65Azərbaycan Ordusunun hərbi birlik və birləşmələrində komanda-qərargah təlimləri başlayıb.Qırğızıstanda sabiq prezident Almazbek Atambayev saxlanılıbBAYRAĞIMIZA TƏRS BAXANLAR... NİYƏ ONLAR CƏZALANDIRILMIR?Ermənistan KİV-ləri Paşinyan sərsəmləmələrini şübhə altına aldıQARABAĞA NÜMAYƏNDƏ GÖNDƏRƏN ÖLKƏLƏRİN S İ Y A H I S I...Ermənistan yezidi kürdlərindən və PKK-lılardan necə yararlanır?- FOTOZELENSKİ TÜRKİYƏDƏErmənilərin mənşəyi haqqındaRəsmi Bakıdan Paşinyanın Qarabağa səfərinə sərt reaksiya"Ax, bu Qarabağ tərəkəmələri!"-nə söz ardı...Tural Gəncəliyev: "Paşinyan Ermənistanın təcavüzkar olduğunu açıq bəyan edib"AVMVİB sədri antiterror əməliyyatlarının başlanmasına çağırdıXANKƏNDİNDƏKİ MİTİNQDƏ ETİRAZLARBakı iddia qaldırsın: Bu şəhəri ala bilərik - ARAŞDIRMATƏBRİK: TOĞRUL MUSAYEV - 30Paşinyan Qarabağda "at oynadır", bizimkilər isə qarğış tökür: "Paşinyan qələt edir nəsli-kökü ilə""Rəsulzadə" gəmisi suya buraxıldı - FOTO80 İLDƏN SONRA YER ÜZÜNDƏ İNSANLARIN SAYI DAHA ARTMAYACAQ
AZƏRBAYCAN VƏTƏN MÜHARİBƏSİ VETERANLARI İCTİMAİ BİRLİYİ