Şumerlərin türk mənşəli olmasını sübuta yetirmiş ilk ekspedisiya

Şumerlərin türk mənşəli olmasını sübuta yetirmiş ilk ekspedisiya



Ramin Əlizadə
tarixçi alim

Dünya tarixində inqilabi kəşflərin böyük bir qismi şumerlərin adı ilə bağlıdır. Bura ilk yazı, gil kitabə, məktəb, xalq məclisi, bir sıra musiqi alətləri, xəritə və s. daxildir. Hətta şagirdlərin məktəbdən sonra müəllim yanına əlavə hazırlıqlara getməsi də ilk dəfə Şumer cəmiyyətində meydana gəlmiş bir ənənə olmuşdur. Bu qədim xalqın Ubeyd, Uruk və Cəmdət-Nəsr kimi Yaxın Şərq regionunda geniş coğrafiyada yayılmış mədəniyyətləri var. Onların ilkin vətəni haqqında müxtəlif mülahizələr irəli sürülmüşdür.

Şumer tarixi və mədəniyyəti ilə məşğul olan istənilən tədqiqatçı onların e.ə. VII minillikdə Mərkəzi Asiyadan və Altay dağlarından indiki İraq ərazisinə köç etməsi ilə bağlı konsepsiya ilə tanışdır. Lakin şumerlərin Xəzər hövzəsinin yerli sakinləri olan prototürklərlə soy-kök bağlılığından bəhs edən konsepsiyanın necə ortaya çıxdığını və hansı dəlillərlə əsaslandığını yəqin ki, çoxları bilmir.

Şumerlərin müasir türklərin əcdadları ilə eyni soydan gəlməsindən bəhs edən ilk araşdırmalar XIX əsrin ikinci yarısında mixi yazılı qaynaqların tərcüməsi ilə məşğul olan paleolinqvistlərə məxsusdur. Qədim yazıların oxunması sahəsində məşhur olan Arçibaldi Seys Yaxın Şərqdə Sami dillərindən başqa digər qədim dilləri iltisaqi dillər qrupuna aid edərək “Asiatik dillər” (“Asiatic languages”) adlandırmışdır. Bu dillər türk dili kimi iltisaqi dillər olub, əsasən epos ədəbiyyatının dili idi. Şumer, Hurri, Kuti, Lullubi tayfalarının dili də bu dil qrupa aiddir. Amma daha mötəbər qaynaq sayılan arxeoloji dəlillər lazım idi. 1904-cü ildə Türküstanın şərqində amerikan ekspedisiyası bir sıra yeni faktların üzə çıxmasına yardımçı oldu. Bu ekspedisiyanın üzvləri Anau mədəniyyəti ilə Mesopotamiyanın cənubundakı artefaktlar arasında genetik əlaqəni göstərən xeyli sayda abidələr aşkar etdilər. Bu abidələrin bir hissəsi gizli yolla ABŞ-a və Avropaya daşındı. Ekspedisiyaya alman tədqiqatçısı H. Şmidt də cəlb olunmuşdu.

XX əsrin ilk onilliklərində Fritz Hommel (1854-1936), daha sonra isə Samuel Noah Kramer (1897-1990) kimi tədqiqatçılar da məhz buradan yola çıxaraq şumerlərin Mesopotamiyaya (konkret olaraq müasir İraqın cənubuna) köçünün məhz Xəzərin şərqindən başlanıldığı fikrini irəli sürmüşlər. Şumerlərin erkən miqrasiyası Xəzərin qərbi və Azərbaycanın cənubu vasitəsilə gerçəkləşmişdir.

Maraqlıdır ki, şumerlərin Mərkəzi Asiyadan köçünü araşdıran ilk ekspedisiyadan cəmi bir neçə il əvvəl ilk türk run yazıları oxunmuşdur. 1895-ci ildə Vilhelm Tomsen və Vasili Radlov tərəfindən Orhon abidələrinin oxunması tədqiqatçıların Şumer dili ilə bu yazıların dili (yəni qədim türkcə) arasında yaxınlığın olması fikrini ortaya qoymuşdur.

2018-ci ilin dekabrında Ermitaj Muzeyinin Şərq xalqlarının qədim tarixini və mədəniyyətini əks etdirən materialları saxlanılan fondlarda çalışdığım zaman bu istiqamətdə bir sıra sənədlərlə və ilkin araşdırmalarla tanış oldum. Burada diqqətimi məşhur alman sinoloqu Otto Frankenin (1863-1946) prototürklərin Yaxın Şərqin qədim mədəniyyətləri ilə genetik əlaqəsini əks etdirən maraqlı araşdırmaları cəlb etdi. O. Franke şumerlərdən sonra iskitləri (İç Oğuzları) Çinlə sərhəddən Yaxın Şərqədək yayılmış türk xalqı hesab edir. Belə nəticəyə gəlmək olar ki, tarixdə türk tayfalarının ilk böyük axını şumerlərə, ikincisi isə oğuzlara aid olmuşdur. Bu miqrasiyanın sonrakı istiqamətləri Qafqazlarda Azərbaycandan Anadoluya və Yaxın Şərqə doğru idi.

Şumerlərin türk mənşəli olmasını sübuta yetirmiş ilk ekspedisiya
20 iyul 2019 /

Şumerlərin türk mənşəli olmasını sübuta yetirmiş ilk ekspedisiya

Похожие новости

Xaçatur Abovyan: “Bizim dil ən azı 50 faiz türk sözlərindən ibarətdir…”

Xaçatur Abovyan, müasir erməni ədəbiyyatının banisi, yazıçı, pedaqoq: “Bizim xalq danışıq dilində nəinki azərbaycanca ancaq ayrı-ayrı sözləri, eləcə də bütöv cümlələri işlədir” (Х.Абовян, Полное

Bütün dünya tarixini dəyişəcək kəşf — Amerika hindularının türk olduğu RƏSMƏN TƏSDİQLƏNDİ

Bəzən genetiklərin irsi xəstəlikləri və qədim insanların marşrutlarını tədqiq etmə istəyi qeyri-adi nəticələrə səbəb oldu. “Ölkə.Az” xəbər verir ki, alimlər dil və mədəniyyət cəhətdən bir-birinə

AVROPA DİLLƏRİNİN KÖKÜ TÜRKCƏDİR

Hasan Yazıcı Pre-Turkish is the Origin of the European Languages Xülasə: Türk dili dünyanın ən qədim və ən çox danışılan dillərindən biridir. Qədimliyinin dərinliyi və yayğınlığı digər dillərlə

Türklərin əcdadları Şumer sivilizasiyası dünyanın ən qədim mədəniyyəti sayılır

Tarixi faktlara əsaslansaq, bu mədəniyyət 4-cü minilliyin sonunda meydana çıxıb. Maraqlısı odur ki, Şumer sivilizasiyası dünya tarixinə qəflətən, birdən-birə çıxıb. Bir müddət tarixçilər şumerlərin

ANATOLİY KLYOSOV: "YASAQ EDİLMİŞ TARİX"

Rus dilindən tərcüməsi Tariyel Azərtürkündür DNT-Genealogiya təliminin yaradııcısının dedikləri bizim "Türkün Qızıl Kitabı" İkicildliyində mixi yazılar əsasında ortaya çıxartdıqlarımız elmi
Комментарии

НАПИСАТЬ КОММЕНТАРИЙ

Ваше Имя:
Ваш E-Mail:
Qalın mətn Maili mətn Vurğulanmış mətn Silinmiş mətn | Sol kənar üzrə düzləşdir Mərkəz üzrə düzləşdir Sağ kənar üzrə düzləşdir | Təbəssümlərin əlavə edilməsi Linkin əlavə edilməsiQorunmuş linkin əlavə edilməsi Renk Seç | Gizli mətn Sitatın əlavə edilməsi Seçilmiş mətni kiril əlifbası transliterasiya ilə dəyişdir Spoiler Ekle
Введите код:
Populyar xəbərlər
Pensiya artımı neçə nəfəri əhatə edəcək?Əillərə verilən prezident təqaüdü hansı halda dayandırıla bilər?AH ATAMBAYEV, ATAMBAYEV, NƏ GÜNDƏSƏN, ATAM BALASI..."BİZ ERMƏNİLƏRİN YANINDAYIQ, BİR QARIŞ DA TORPAQ VERMƏYƏCİK!" - Əziz TonoyanƏhməd bəy Ağaoğlu Əli bəy Hüseynzadəyə yazır - Səndən ermənilərə çox üz verməməni xahiş edirəm6 ay ərzində Azərbaycanda bu qədər insan ölüb2020-2021-ci tədris ilindən vahid məktəbli forması tətbiq ediləcək.Bəylər, bu vətənə necə qıydınız?"FƏDAİ" ADI ÇOXLARININ MARAQLANDIRIR, NİYƏ, MƏHZ FƏDAİ?Elçin Quliyev: "Ermənistanla sərhədin mühafizəyə götürülməsi zəfər yürüşümüzün davamıdır"Ermənilərin ekoloji terroru: Tərtər, Ağdam, Bərdə və Goranboy susuz qala bilər - VİDEOAtatürk Mərkəzində “Azərbaycanın müstəqillik şairləri” adlı kitabın təqdimatı olubAzər Süleymanov Mixeil Saakaşvili ilə müzakirə etdiklərini açıqladıAzərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100-cü ildö­nümüАzərbaycan əhalisinin sayı açıqlanıbBir "Aprel Şəhidi"nin qardaşıdigər "Aprel Şəhidi"nin bacısı ilə ailə qurdu- VİDEOTÜRKLƏR ÖZ SAK KEÇMİŞİNƏ SAHİB ÇIXMALIDIRLARAVMVİB 25 illiyi ilə bağlı ilk Xatirə medalını AVMVİB sədrinə təqdim etdiPolşada Şoyqu təyyarəsindən F-18-in "qəhrəmancasına" qaçışını lağa qoydular“Böyük Ərməniyyə” Movses Xorenatsi, Favtos Buzandın təxəyyülünün məhsuludurXarici işlər Nazirliyi bəyanat yaydı — Rusiya işğala davam edirAzərbaycanlı general ABŞ donanmasında komandan təyin olunduƏJDƏR İSMAYILOV DÜNYADA İSTİNAD EDİLƏSİ MÖTƏBƏR ALİM TÖVSİYƏ EDİLDİ...Ukraynada nazir müavini və köməkçisi həbs edildi“Beynəlxalq Ordu Oyunları - 2019” yarışlarında hərbi qulluqçularımız mükafatlandırılıb - VİDEO"Bayat elinin ziyalıları" filminin təqdimatı oldu - VİDEODüşmən komandanlığı zabit heyətini ayağa qaldırdı: Fərari əsgərə görə...Ombudsmanın nümayəndələri fərari erməni hərbçiyə baş çəkib, Kazaryan saxlanma şəraitindən razıdırMehriban Əliyeva Putinə minnətdarlıq məktubu göndərdiERMƏNİSTAN MÜDAFİƏ NAZİRLİYİNDƏN AZƏRBAYCANA QARŞI NÖVBƏTİ İFTİRAXəyanətə uğramış əsgər göz yaşlarını saxlaya bilmədi...AVMVİB Göygöl rayon şöbəsində5 İNTERAKTİV YOLLA DƏRSİN KEYFİYYƏTİNİ NECƏ ARTIRMAQ OLARABŞ-DAN ERMƏNİSTANA XƏBƏRDARLIQİcra başçısı şəhid ailəsinə iylənmiş Qurban əti göndərdi - VİDEONazir ödənişli təhsil alan tələbələrlə bağlı göstəriş verdiPaşinyan Azərbaycandakı erməni hərbçilərə ev tikilməsi üçün 2,9 mlrd. ayırmağa qərar verdi...Rusiya Müdafiə Nazirliyinin nümayəndə heyəti Azərbaycanda işgüzar səfərdədirƏmək pensiyasının minimum məbləği artırıldı - SƏRƏNCAM"BARBAR" TÜRKLƏR!Los-Ancels də "eməni" şəhəri imiş...Biz niyə beləyik?SQ Qazaxda döyüş mövqelərini irəli çəkdiQarabağ: ermənilər məscidi niyə bərpa edir? - VİDEOAzərbaycanın erməni "manıslarına" sevgisinin arxasında nə dayanır?Adil hakimin ibrətamiz hökmü...ABŞ hakimiyyəti, ermənilər 1915-ci il "soyqırımı" ilə bağlı "tarixi yalanlara" görə türklərdən üzr istəməli olduqlarını söyləmişdiBrayzadan 11 ilin ETİRAFI: "ABŞ Saakaşvilini sakitləşdirməliydi"Ermənistanın müdafiə naziri Azərbaycana təslim olan əsgərdən DANIŞDIMehriban Əliyevaya orden verildiMüdafiə naziri yeni tikilən hərbi hospitalın açılışında olubTÜRK MİFOLOJİ QƏHRƏMANI QESER XAN...AVMVİB Qax rayon şöbəsindəErməni mediası döyüş postundan qaçan əsgərdən yazdı - İrəvan susurİlin 9 ayını xəstəxanada keçirən Qarabağ qazisiRusiya, Azərbaycan və İran prezidentlərinin görüşü başqa vaxta keçirilibHərbi hissələrdə Qurban bayramı qeyd edilibQafqazın əsil sahibi kimlər imiş?Cəbhədə Ermənistan Ordusunun hərbçisi əsir götürülüb – FOTOLARMehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə aztəminatlı ailələrə qurban payları çatdırılırAVMVİB Sabunçu rayon şöbəsindəDƏRDİN ƏLİNDƏN TUTUB GƏZDİRƏN ADAM...Ermənistandan bəzi STATİSTİK MƏLUMATLARMəcburi köçkünlər yurdlarını istəyirlərABDULLA ÖCALAN KÜRD MƏSƏLƏSİNİ 1 HƏFTƏYƏ HƏLL EDƏ BİLƏCƏYİNİ BİLDİRİBAVMVİB daha bir fəxri üzvünü mükafatlandırdıAVMVİB BİLƏSUVAR ŞÖBƏSİNDƏAVMVİB LAYİHƏNİN İCRASINI DAVAM ETDİRİBAVMVİB NİZAMİ RAYON ŞÖBƏSİNDƏ“Beynəlxalq Ordu Oyunları 2019” yarışlarında Azərbaycan tankçıları Çinə qalib gəlibPrezident İlham Əliyev Qurban bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edibTürkiyə mətbuatı Xəzərə düşən MiQ-29-un qalıqlarının görüntüsünü yaydıMehriban Əliyeva Qurban bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edibSON DƏQİQƏ: Xəzərə düşən MiQ-29 parça-parça olub - "Pilot kabinənin içərisindədir"TARİXÖNCƏKİ DÖVRLƏRDƏN TÜRKÜN YARATDIĞI QURBAN BAYRAMINIZ MÜBARƏK!TƏBRİK: KAMİL ŞİRİNOV – 55Ermənistan Azərbaycanın təbii sərvətlərini talayır – FOTOİxtisas qrupları üzrə bu qədər plan yerləri boş qaldıBu işçilərin maaşları artırıldıAzərbaycanda itkin düşən uşaqların sayı artıbBU ölkələrdən Azərbaycana gələn turistlərin sayı artıbTƏBRİK: ALLAHVERDİ DƏRD - 65Azərbaycan Ordusunun hərbi birlik və birləşmələrində komanda-qərargah təlimləri başlayıb.Qırğızıstanda sabiq prezident Almazbek Atambayev saxlanılıbBAYRAĞIMIZA TƏRS BAXANLAR... NİYƏ ONLAR CƏZALANDIRILMIR?Ermənistan KİV-ləri Paşinyan sərsəmləmələrini şübhə altına aldıQARABAĞA NÜMAYƏNDƏ GÖNDƏRƏN ÖLKƏLƏRİN S İ Y A H I S I...Ermənistan yezidi kürdlərindən və PKK-lılardan necə yararlanır?- FOTOZELENSKİ TÜRKİYƏDƏErmənilərin mənşəyi haqqındaRəsmi Bakıdan Paşinyanın Qarabağa səfərinə sərt reaksiya"Ax, bu Qarabağ tərəkəmələri!"-nə söz ardı...Tural Gəncəliyev: "Paşinyan Ermənistanın təcavüzkar olduğunu açıq bəyan edib"AVMVİB sədri antiterror əməliyyatlarının başlanmasına çağırdıXANKƏNDİNDƏKİ MİTİNQDƏ ETİRAZLARBakı iddia qaldırsın: Bu şəhəri ala bilərik - ARAŞDIRMATƏBRİK: TOĞRUL MUSAYEV - 30Paşinyan Qarabağda "at oynadır", bizimkilər isə qarğış tökür: "Paşinyan qələt edir nəsli-kökü ilə""Rəsulzadə" gəmisi suya buraxıldı - FOTO80 İLDƏN SONRA YER ÜZÜNDƏ İNSANLARIN SAYI DAHA ARTMAYACAQ
AZƏRBAYCAN VƏTƏN MÜHARİBƏSİ VETERANLARI İCTİMAİ BİRLİYİ