"Göy girsin, qırmızı çıxsın" - Qədim türklərdə andın maraqlı tarixi

"Göy girsin, qırmızı çıxsın" - Qədim türklərdə andın maraqlı tarixi



And içmək nədir? Yəqin ki, həyatımız boyu hər birimiz dəfələrlə and içirik. Bəs insan niyə and içir? Biz müqəddəs varlıqların, yaxud ən istəkli bir şəxsin adını çəkməklə dediyimizin həqiqiliyinə inandırmaq üçün and içirik.

"Ölkə.Az"a istinadla qədim vaxtlardan bu günümüzə kimi gəlib çıxan and içmə haqqında araşdırmanı təqdim edir:

Bineyi-qədimdən türk millətinin müxtəlif andları olub: “qılıncıma doğranım”, “göy girsin, qırmızı çıxsın”, “Göy haqqı”, “Od haqqı”, “Su haqqı”, “Torpaq haqqı” və s.

Türkiyə türkləri “yemin etmek”, Azərbaycan türkləri isə “and içmək”, “and içdim” deyirlər. Göründüyü kimi sözün təribində içmək sözü var. Bir çoxları düşünə bilər ki, bu adi söz birləşməsidir. Amma bu and içmək sözünün çox qədim bir tarixi var.

Qədimdə türklər aralarında bir məsələ ilə bağlı ayin həyata keçirəndə ovuclarını qılıncla kəsərək, çıxan qanı süd ilə qarışdırırdılar. Bu, inək, at və dəvə südü ola bilərdi. Qan ilə qarışdırılan süd tərəflər arasında içilirdi.

Bu ayinlərdə qardaşlıq süd ilə möhkəmləndirilirdi. Qan və südlə dolu kasa and adlanırdı. And içən insanları “anda” adlandırırdılar.

“Anda”lar verdikləri andı poza bilməzdilər. Andını pozan şəxs şərəfini itirmiş sayılırdı. Qədim türklərin inancı belə idi.

Xaqan türk dövlətini idarə etməyə başlayanda əvvəlcə xalqı və Tanrısı qarşısında “ant” içərək söz verir, and içirdi.

Çuvaş və altaylıların türk mifologiyasında “ant” sözünü “tobada” kimi işlədirlər. Bəzi yerlərdə bu söz “tupata” kimi yazılır və tələffüz edilir. Bu söz müsəlmanların “Vallah” və “Billah” sözləri mənasında işlədilir. Bəzi mənbələrin iddiasına görə, “toba doğru deyirəm” frazasının kökü də bu “tobada” sözündən gəlir.

Bir çox tədqiqatçı isə bu fikrin əleyhinə çıxır və bildirir ki, “toba doğru deyirəm” frazasındakı “toba” sözü İslam tövbəsindən gəlir.

Qıpçaqlar və yadlar, bələdçi və səyyahlar arasında iki cür andiçmə ayini var. Kedaranın hər bir oğlu yol yoldaşı ilə özünü bu andiçmə yolu ilə bağlayır. O, iynəni barmağına batırır və onunla yol gedəcək şəxsə uzadır. Yol yoldaşı iynənin açdığı deşikdən çıxan qanı sorur. Bu dəqiqədən sonra yol yoldaşı onun qanı və canı olur.

Başqa cür andiçmə ayini də var. İnsan sifəti formasında mis və dəmir qabı doldururlar. Səyyah və bələdçi bu qabdan içir. Bundan sonra bələdçi səyyahına heç vaxt xəyanət edə bilməz.

1100 il əvvəl macarların tarixində böyük bir hadisə baş verir. 7 macar tayfası arasında qan qardaşlığı təsis edilir. Macar türkoloqu və professoru Torma Yojef yazır: “Bu ritualın izlərini ilk dəfə Türkiyədə gördüm. Nevşehir vilayətinin Özkonak kəndində bu hadisə ilə rastlaşdım. Burada eyni cinsdən uşaqlar bir-birlərini bacı və qardaş kimi qəbul edirlər. Onlar biləklərini kəsirlər və qanlarını bir-birinə qarışdırırlar və bir-birlərinə hədiyyə verirlər. Bundan sonra isə bir-birlərinə tam etimad edib sirrlərini bölüşürlər. Mən bu məlumatı uşaqlıq xatirələrini paylaşan bir qadından almışam. O, bildirir ki, uşaq vaxtı rəfiqəsi ilə belə bir ritual həyata keçirib. Qadın əlavə etdi ki, oğlan uşaqları da öz aralarında belə andiçmə mərasimi həyata keçirirdilər. Bundan sonra Türkiyənin müxtəlif ərazilərində uşaqlar arasında belə bir adətin hökm sürdüyünün şahidi oldum. Bu məlumatlar mənim 1979-cu ildə şərqi Başqırdıstanda yazdığım və qeydə aldığım hadisələrə çox bənzərdir. Bu ərazidə qadınlar və ya qızlar rəfiqələrinə qarşılıqlı surətdə sirrlərini açaraq bir-birlərini yaxın dost kimi qəbul edirlər. Başqırdlarda rəfiqə, dost “əxirət”, “əxirətter” adlanır. Bu dostlar arasında bu söhbət hədiyyə mübadiləsi ilə müşayiət edilir. Amma qan qardaşlığı motivləri yoxdur. Bu andı içənlər qanlarını qarışdırmır və qan içmirlər. Eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, bu adət ancaq qadınlar və qızlar arasında keçirilir.

Qan qardaşlığı ayinləri skiflər arasında da geniş yayılıbmış. Bir-birlərini qardaş elan edən şəxslər böyük bir qaba qan axıdır, silahlarını ora atırdılar. Bu silahlara qılınc, xəncər və ox aid idi. Sonra isə bu qabdan növbə ilə qan içərək and içirdilər.

Qədim türklərin andiçmə mərasiminə aid eramızdan əvvəl 1-ci əsrə aid tarixi məlumatlar var. Məlumata əsasən, Hun xaqanı Huhanye ilə Çin elçiləri Çan və Mın arasında imzalanan dostluq və qardaşlıq münasibəti Çin mirzələri tərəfindən qeydə alınmışdır. Rahib Hyacinth yazır: “Han və Hunlar bir sülalə təşkil edirlər. Nəsilləri boyu bir-birini aldatmaz, bir-birinə hücum etməz, oğurluq olanda bir-birinə məlumat verərlər. Oğrular cəzalandırılar, zərərlərin qarşılığı ödənər, hansı tərəfə düşmən hücum etsə, digər tərəf ordusu ilə kömək edər. Bu andı kim pozsa, Tanrı onu cəzalandırsın, nəsilləri boyu bu andın cəzası altında inləsin”.

Çin elçiləri Çan və Mın, hun xaqanı Huhanye və sərkərdələr No-Şuy çayının şərqindəki Hun dağına çıxdılar və bir ağ atı qurban kəsdilər. Xaqan səfərlərdə istifadə etdiyi ən dəyərli qılıncının ucunu şəraba batırdı və “ant”lı şərabı Tileçi xanın kəllə sümüyündən hazırlanmış piyalə ilə içdi. Çan və Mın Çinə qayıtdıqdan sonra saraydakı dövlət adamları belə bir ağır “ant” yükünün altına girdikləri üçün elçiləri danladılar və bu anddan qurtulmaq üçün Tanrıya qurban təqdim etməyi təklif etdilər.

VIII əsrə aid hadisələrdən bəhs edən bir Çin mənbəsi də uyğurlarla çinli sərkərdə arasında həyata keçirilən andiçmə mərasimini təsvir edir:
“Çinli sərkərdə dedi: “Tan sülaləsindən Göy oğluna on min il. Uyğur xaqanına da on min il. Hər iki hökmdar qarşılıqlı sülh içində olsunlar. Onlardan hansı bu əhdi pozsa, savaşda canı çıxsın, soyu qurusun”.
"Göy girsin, qırmızı çıxsın" - Qədim türklərdə andın maraqlı tarixi



“Ant” şərabı gətiriləndə Uyğur sərkərdələri: “Sənin andınla ant edirik”- dedilər.

VI əsrdə yaşayan avarların xaqanına aid edilən bir andiçmə mərasimi Bizans tarixçisi Menander tərəfindən qələmə alınıb. Bu ant Bizans və avarlar arasındakı sözləşməni razılaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu.

Avar xaqanı Bayan belə and içib: “Sava üzərində körpü qurmaqla romalıları çətin vəziyyətə salmaq niyyətində isəm, mən Bayan məhv olum. Bütün avarlar məhv olsun. Göy üstümüzə yıxılsın. Göy Tanrının alovlu oxları bizi öldürsün. Dağlar və meşələr başımıza yıxılsın. Sava suyu daşaraq bizi udsun”.

Ərəb tarixçiləri də türklərin adət-ənənələrindən bəhs edəndə and mövzusuna toxunublar. X əsrin birinci yarısında yaşayan və əsər yazan İbn-ül-Fakih yazırdı: “Türklər misdən hazırlanmış bir bütün önündə and içərmişlər. Bütün önündə içində su olan bir qab var. Suyun içinə qızıl və bir ovuc buğda atırlar. Qabın altında bir ədəd qadın paltarı var. And içən: “Andımı pozsam, qadın paltarı geyinəcəm, məni buğda kimi biçsinlər, üzüm qızıl kimi saralsın”-deyərmiş”.

Mahmud Qaşqarlı da türklərin qədim andları barədə yazıb. O, “göy girsin, qırmızı çıxsın” andını belə izah edirdi:

“Bu sözün başqa bir mənası var. Qırğız, tabaku, qıpçaq və digər türk tayfaları and içəndə qılınclarını çıxarıb “göy girsin, qırmızı çıxsın” deyərlər. Yəni, sözümdə durmasam qılıncım qanıma bulansın, dəmir məndən qisasını alsın. Çünki türklər dəmirə təzim edirlər”.

“Dədə Qorqud” dastanında da oğuz igidlərinin andları qarğışlardan ibarətdir. 12-ci boyda isə bildiyimiz mənada nəyəsə əl vurub and içmək barədə məlumat var.

Bamsı Beyrək Qazan Xana asi olmayacağını bildirir: “Mən Qazanın nemətini çox yemişəm, bilməsəm, gözümə dursun! Qara qoç qazılıq atına çox minmişəm, bilməsəm mənə tabut olsun! Gözəl qaftanlarını çox geyinmişəm, bilməsəm kəfənim olsun! Qırmızı dərgah otağına çox girmişəm, bilməsəm mənə zindan olsun!”.

Beyrək belə and içib: “Oğuz elinə sağ-salamat çatsam, gəlib səndən halallıq almasam, qılıncıma doğranım, oxuma sancılım, yer kimi aralanım, torpaq kimi sovrulum”./Ölkə.az/
"Göy girsin, qırmızı çıxsın" - Qədim türklərdə andın maraqlı tarixi
22 iyul 2019 /

"Göy girsin, qırmızı çıxsın" - Qədim türklərdə andın maraqlı tarixi

Похожие новости

Gənc əsgərlərin andiçmə mərasimi keçirilib

Fevralın 10-da Müdafiə Nazirliyinin tabeliyində olan hərbi hissə və birləşmələrdə gənc əsgərlərin andiçmə mərasimi keçirilib. Bütün qoşun növlərində, hərbi birliklərdə, eləcə də digər təminat hərbi

TÜRKLƏRDƏ AND MƏRASİMLƏRİ

Türkcə "And" sözü, and içmək, söz vermək sözlərinin qarşılığıdır. Inana görə; Yakutlar "Andıgar", Çuvaşlar "Antah", Kalmıklar "Andıgar", Uyğurlar "and içmək" felini "andık" şəklində istifadə edərlər.

C.Naxçıvanski adına hərbi liseydə andiçmə mərasimi keçirilib

Bilik Günü münasibəti ilə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydə yeni qəbul olunan kursantların andiçmə mərasimi keçirilib. Fedai.az Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidmətinə istinadən xəbər verir

Heydər Əliyevin andiçmə mərasimi oldu - FOTOLAR

Sentyabrın 16-da Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin N saylı hərbi hissəsində gənc əsgərlərin andiçmə mərasimi keçirilib. Qeyd edək ki, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin N saylı

İlk dəfə işə başlayan müəllimlər belə and içir

Təhsil nazirinin əmri ilə təsdiqlənən “Müəllimlərin etik davranış qaydaları”nda “Müəllim andı” da əksini tapıb. “Müəllimlərin etik davranış qaydaları”na əsasən, and Azərbaycanla müəllim arasında
Комментарии

НАПИСАТЬ КОММЕНТАРИЙ

Ваше Имя:
Ваш E-Mail:
Qalın mətn Maili mətn Vurğulanmış mətn Silinmiş mətn | Sol kənar üzrə düzləşdir Mərkəz üzrə düzləşdir Sağ kənar üzrə düzləşdir | Təbəssümlərin əlavə edilməsi Linkin əlavə edilməsiQorunmuş linkin əlavə edilməsi Renk Seç | Gizli mətn Sitatın əlavə edilməsi Seçilmiş mətni kiril əlifbası transliterasiya ilə dəyişdir Spoiler Ekle
Введите код:
Populyar xəbərlər
Pensiya artımı neçə nəfəri əhatə edəcək?Əillərə verilən prezident təqaüdü hansı halda dayandırıla bilər?AH ATAMBAYEV, ATAMBAYEV, NƏ GÜNDƏSƏN, ATAM BALASI..."BİZ ERMƏNİLƏRİN YANINDAYIQ, BİR QARIŞ DA TORPAQ VERMƏYƏCİK!" - Əziz TonoyanƏhməd bəy Ağaoğlu Əli bəy Hüseynzadəyə yazır - Səndən ermənilərə çox üz verməməni xahiş edirəm6 ay ərzində Azərbaycanda bu qədər insan ölüb2020-2021-ci tədris ilindən vahid məktəbli forması tətbiq ediləcək.Bəylər, bu vətənə necə qıydınız?"FƏDAİ" ADI ÇOXLARININ MARAQLANDIRIR, NİYƏ, MƏHZ FƏDAİ?Elçin Quliyev: "Ermənistanla sərhədin mühafizəyə götürülməsi zəfər yürüşümüzün davamıdır"Ermənilərin ekoloji terroru: Tərtər, Ağdam, Bərdə və Goranboy susuz qala bilər - VİDEOAtatürk Mərkəzində “Azərbaycanın müstəqillik şairləri” adlı kitabın təqdimatı olubAzər Süleymanov Mixeil Saakaşvili ilə müzakirə etdiklərini açıqladıAzərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100-cü ildö­nümüАzərbaycan əhalisinin sayı açıqlanıbBir "Aprel Şəhidi"nin qardaşıdigər "Aprel Şəhidi"nin bacısı ilə ailə qurdu- VİDEOTÜRKLƏR ÖZ SAK KEÇMİŞİNƏ SAHİB ÇIXMALIDIRLARAVMVİB 25 illiyi ilə bağlı ilk Xatirə medalını AVMVİB sədrinə təqdim etdiPolşada Şoyqu təyyarəsindən F-18-in "qəhrəmancasına" qaçışını lağa qoydular“Böyük Ərməniyyə” Movses Xorenatsi, Favtos Buzandın təxəyyülünün məhsuludurXarici işlər Nazirliyi bəyanat yaydı — Rusiya işğala davam edirAzərbaycanlı general ABŞ donanmasında komandan təyin olunduƏJDƏR İSMAYILOV DÜNYADA İSTİNAD EDİLƏSİ MÖTƏBƏR ALİM TÖVSİYƏ EDİLDİ...Ukraynada nazir müavini və köməkçisi həbs edildi“Beynəlxalq Ordu Oyunları - 2019” yarışlarında hərbi qulluqçularımız mükafatlandırılıb - VİDEO"Bayat elinin ziyalıları" filminin təqdimatı oldu - VİDEODüşmən komandanlığı zabit heyətini ayağa qaldırdı: Fərari əsgərə görə...Ombudsmanın nümayəndələri fərari erməni hərbçiyə baş çəkib, Kazaryan saxlanma şəraitindən razıdırMehriban Əliyeva Putinə minnətdarlıq məktubu göndərdiERMƏNİSTAN MÜDAFİƏ NAZİRLİYİNDƏN AZƏRBAYCANA QARŞI NÖVBƏTİ İFTİRAXəyanətə uğramış əsgər göz yaşlarını saxlaya bilmədi...AVMVİB Göygöl rayon şöbəsində5 İNTERAKTİV YOLLA DƏRSİN KEYFİYYƏTİNİ NECƏ ARTIRMAQ OLARABŞ-DAN ERMƏNİSTANA XƏBƏRDARLIQİcra başçısı şəhid ailəsinə iylənmiş Qurban əti göndərdi - VİDEONazir ödənişli təhsil alan tələbələrlə bağlı göstəriş verdiPaşinyan Azərbaycandakı erməni hərbçilərə ev tikilməsi üçün 2,9 mlrd. ayırmağa qərar verdi...Rusiya Müdafiə Nazirliyinin nümayəndə heyəti Azərbaycanda işgüzar səfərdədirƏmək pensiyasının minimum məbləği artırıldı - SƏRƏNCAM"BARBAR" TÜRKLƏR!Los-Ancels də "eməni" şəhəri imiş...Biz niyə beləyik?SQ Qazaxda döyüş mövqelərini irəli çəkdiQarabağ: ermənilər məscidi niyə bərpa edir? - VİDEOAzərbaycanın erməni "manıslarına" sevgisinin arxasında nə dayanır?Adil hakimin ibrətamiz hökmü...ABŞ hakimiyyəti, ermənilər 1915-ci il "soyqırımı" ilə bağlı "tarixi yalanlara" görə türklərdən üzr istəməli olduqlarını söyləmişdiBrayzadan 11 ilin ETİRAFI: "ABŞ Saakaşvilini sakitləşdirməliydi"Ermənistanın müdafiə naziri Azərbaycana təslim olan əsgərdən DANIŞDIMehriban Əliyevaya orden verildiMüdafiə naziri yeni tikilən hərbi hospitalın açılışında olubTÜRK MİFOLOJİ QƏHRƏMANI QESER XAN...AVMVİB Qax rayon şöbəsindəErməni mediası döyüş postundan qaçan əsgərdən yazdı - İrəvan susurİlin 9 ayını xəstəxanada keçirən Qarabağ qazisiRusiya, Azərbaycan və İran prezidentlərinin görüşü başqa vaxta keçirilibHərbi hissələrdə Qurban bayramı qeyd edilibQafqazın əsil sahibi kimlər imiş?Cəbhədə Ermənistan Ordusunun hərbçisi əsir götürülüb – FOTOLARMehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə aztəminatlı ailələrə qurban payları çatdırılırAVMVİB Sabunçu rayon şöbəsindəDƏRDİN ƏLİNDƏN TUTUB GƏZDİRƏN ADAM...Ermənistandan bəzi STATİSTİK MƏLUMATLARMəcburi köçkünlər yurdlarını istəyirlərABDULLA ÖCALAN KÜRD MƏSƏLƏSİNİ 1 HƏFTƏYƏ HƏLL EDƏ BİLƏCƏYİNİ BİLDİRİBAVMVİB daha bir fəxri üzvünü mükafatlandırdıAVMVİB BİLƏSUVAR ŞÖBƏSİNDƏAVMVİB LAYİHƏNİN İCRASINI DAVAM ETDİRİBAVMVİB NİZAMİ RAYON ŞÖBƏSİNDƏ“Beynəlxalq Ordu Oyunları 2019” yarışlarında Azərbaycan tankçıları Çinə qalib gəlibPrezident İlham Əliyev Qurban bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edibTürkiyə mətbuatı Xəzərə düşən MiQ-29-un qalıqlarının görüntüsünü yaydıMehriban Əliyeva Qurban bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edibSON DƏQİQƏ: Xəzərə düşən MiQ-29 parça-parça olub - "Pilot kabinənin içərisindədir"TARİXÖNCƏKİ DÖVRLƏRDƏN TÜRKÜN YARATDIĞI QURBAN BAYRAMINIZ MÜBARƏK!TƏBRİK: KAMİL ŞİRİNOV – 55Ermənistan Azərbaycanın təbii sərvətlərini talayır – FOTOİxtisas qrupları üzrə bu qədər plan yerləri boş qaldıBu işçilərin maaşları artırıldıAzərbaycanda itkin düşən uşaqların sayı artıbBU ölkələrdən Azərbaycana gələn turistlərin sayı artıbTƏBRİK: ALLAHVERDİ DƏRD - 65Azərbaycan Ordusunun hərbi birlik və birləşmələrində komanda-qərargah təlimləri başlayıb.Qırğızıstanda sabiq prezident Almazbek Atambayev saxlanılıbBAYRAĞIMIZA TƏRS BAXANLAR... NİYƏ ONLAR CƏZALANDIRILMIR?Ermənistan KİV-ləri Paşinyan sərsəmləmələrini şübhə altına aldıQARABAĞA NÜMAYƏNDƏ GÖNDƏRƏN ÖLKƏLƏRİN S İ Y A H I S I...Ermənistan yezidi kürdlərindən və PKK-lılardan necə yararlanır?- FOTOZELENSKİ TÜRKİYƏDƏErmənilərin mənşəyi haqqındaRəsmi Bakıdan Paşinyanın Qarabağa səfərinə sərt reaksiya"Ax, bu Qarabağ tərəkəmələri!"-nə söz ardı...Tural Gəncəliyev: "Paşinyan Ermənistanın təcavüzkar olduğunu açıq bəyan edib"AVMVİB sədri antiterror əməliyyatlarının başlanmasına çağırdıXANKƏNDİNDƏKİ MİTİNQDƏ ETİRAZLARBakı iddia qaldırsın: Bu şəhəri ala bilərik - ARAŞDIRMATƏBRİK: TOĞRUL MUSAYEV - 30Paşinyan Qarabağda "at oynadır", bizimkilər isə qarğış tökür: "Paşinyan qələt edir nəsli-kökü ilə""Rəsulzadə" gəmisi suya buraxıldı - FOTO80 İLDƏN SONRA YER ÜZÜNDƏ İNSANLARIN SAYI DAHA ARTMAYACAQ
AZƏRBAYCAN VƏTƏN MÜHARİBƏSİ VETERANLARI İCTİMAİ BİRLİYİ