Doqquz insan növünü məhv edəcək dərəcədə vəhşiyikmi?

Doqquz insan növünü məhv edəcək dərəcədə vəhşiyikmi?

Yazar: Erman Ertuğrul

Neandertallar Avropanın soyuq çöllərinə uyğunlaşan xırda ovçular idilər. Denisovalılar Asiyada, İndoneziyada isə daha ibtidai Homo erectus və Mərkəzi Afrikada Homo rhodesiensisdə yaşayırdı.

Bundan əlavə, boyca qısa, kiçik beyinli insan növü sağ qaldı: Cənubi Afrikadakı homo naledi, Filippindəki Homo luzonensis, İndoneziyadakı Homo floresiensis (hobbitlər) və Çindəki sirli Qırmızı maral mağarası insanları. Yeni növləri nə qədər kəşf etdiyimizi nəzərə alsaq, daha çoxunun tapılması gözlənilir.

Bütün bu növlər 10.000 il əvvəl artıq yox olmuşdular. Bu digər növlərin nəslinin kəsilməsi kütləvi yoxa çıxmağa bənzəyir. Ancaq buna səbəb ola biləcək açıq bir ekoloji fəlakət (vulkan püskürməsi, iqlim dəyişikliyi, asteroid təsiri) yoxdur. Bunun əvəzinə, nəsli kəsilmə vaxtı, Cənubi Afrikada 260.000 ilə 350.000 il əvvəl inkişaf edən yeni bir növün, Homo sapiensin yayılmasından qaynaqlandığını göstərir.

Nik Longrixə görə, müasir insanların Afrikadan yayılması, Buz dövrü məməlilərinin yoxa çıxmasından sivilizasiyalar tərəfindən yağış meşələrinin məhv edilməsinə qədər 40.000 il ərzində kütləvi şəkildə yox olmasına səbəb oldu. Bəs digər insan növləri ilk qurbanlar idimi?

Cioclovina kəlləsində Üst Paleolit dövründə kişilər arası zorakılığın nəticəsi ola biləcəyi ehtimal edilən iki əsas sınıq var.

"Biz misilsiz təhlükəli bir növük", Lon Longrich deyir. "Yunlu mamontları, nəhəng tənbəl heyvanları və moa quşlarını ovladıq. Planetin ərazisinin yarıdan çoxunu əkinçilik üçün dəyişdirdik və meşələri məhv etdik. Planetin iqlimini dəyişdik. Ancaq biz bütün digər insan icmalarından ən təhlükəliyik, çünki resurslar və torpaqlar uğrunda yarışırıq."

Tarix, Romanın dağıdılmasından Karfagenə qədər Amerikanın Qərbin və Avstraliyadakı İngilis müstəmləkəçiliyinin işğalına qədər bölgədəki digər qrupların mübarizə, yerdəyişmə və məhv edilməsi nümunələri ilə doludur. Bu yaxınlarda Bosniya, Ruanda, İraq, Darfur və Myanmada soyqırım və etnik təmizləmə baş verdi. Erkən Homo sapiensin daha az regional, daha az zorakı, daha az dözümsüz və ya daha az insan olduğunu düşünmək üçün səbəblər var.

Optimistlər erkən ovçuları dinc, nəcib soylu vəhşilər kimi təsvir edir və təbiətimizin deyil, mədəniyyətimizin zorakılıq yaratdığını iddia edirlər. Ancaq sahə araşdırmaları, tarixi qeydlər və arxeologiya ibtidai mədəniyyətlərdə müharibənin şiddətli, geniş və ölümcül olduğunu göstərir. Çubuqlar, nizə, balta və yaylar kimi neolit silahları, hücum və pusqu üçün dağıdıcı dərəcədə təsirli idi. Zorakılıq bu cəmiyyətlərdə insanlar arasında ölümün əsas səbəbi idi və müharibələrdə adambaşına, I və II Dünya müharibələri ilə nisbətdə müqayisə edildikdə daha çox ölüm düşürdü.

Keniyadakı Turkana gölü yaxınlığında 10.000 illik qırğının izləri tapıldı.

Sümüklər və əsərlər bu şiddətin olduqca köhnə olduğunu göstərirdi.

Şimali Amerikadakı 9000 yaşlı Kennewick Adamın çanaq sümüyündə nizə ucu vardı. Keniyadakı 10 min illik Nataruk bölgəsi, ən az 27 kişi, qadın və uşaqların vəhşicəsinə qətliamını sənədləşdirir.

Digər insan növlərinin daha dinc olma ehtimalı da az idi. Kişi şimpanzelərində kooperativ zorakılığın olması müharibənin insanların təkamülünü aşdığını göstərir. Neandertal skeletlər müharibəyə uyğun travma izləri daşıyır. Ancaq mürəkkəb silahlara sahiblik, ehtimal ki, Homo sapiensə hərbi üstünlük yaratdı. İlk Homo sapiens arsenallarında, ehtimal ki, sapand və nizə kimi silahlar vardı.

Mesopotamiyada zorakılıq qonşu bölgələrə nisbətən daha az idi.

Mürəkkəb alətlər və mədəniyyət bizə daha geniş çeşiddə heyvan və bitki yetişdirməyə, daha böyük qəbilələri qidalandırmağa və növlərimizə say baxımından strateji üstünlük əldə etməyə kömək edirdi.

İspaniyadakı Sima de los Huesos mağarasında tapılan bir kəllə üzərində ölümcül yaralar 430.000 il əvvəl baş vermiş bir qətlin olduğunu göstərir.

Ən son silah

Ancaq mağara rəsmləri, oymalar və musiqi alətləri daha təhlükəli bir şeyə işarə edir: mücərrəd düşüncə və ünsiyyət üçün inkişaf etmiş bir qabiliyyət. Birgə işləmə, planlaşdırma, strategiya, manipulyasiya və aldatma qabiliyyəti son silahımız ola bilər.

Fosil qeydlərinin olmaması bu fikirləri sınamağı çətinləşdirir. Ancaq Avropada nisbətən tam arxeoloji qeydlərə sahib fosillər neandertalların gəlişimizdən bir neçə min il sonra yoxa çıxdığını göstərir. Neandertal DNT-nin Avrasiya xalqlarında izləri sübut etdi ki, məhv olduqdan sonra onları əvəz etmədik. Görüşdük və çiftleşdik.

Başqa bir yerdə tapılan DNT-lər arxaik insanlarla başqa qarşılaşmalara işarə edir. Şərqi Asiya, Polineziya və Avstraliya qruplarında Denisovalılara aid DNT var. Yəqin ki, Homo erectus DNT-si bir çox Asiya insanında olur. Afrika genomları başqa bir arxaik növdən DNT izlərini özlərində daşıyırlar. Digər növlərlə çiftleşmiş olduğumuz, onların bizimlə görüşdükdən sonra yox olduğunu sübut edir.

Bəs niyə əcdadlarımız qohumlarını məhv edərək, daha doğrusu kütləvi soyqırımlarla məhv etdilər?

Cavab əhali artımından gedib çıxır. İnsanlar, bütün növlər kimi, eksponent olaraq böyüyürlər. Nəzarətsiz, tarixən hər 25 ildə sayımızı iki dəfə artırdıq. İnsanlar kooperativ ovçusu olduqdan sonra qida zəncirində canlı bir şeyimiz yox idi. Əhalimizi idarə edən bir yırtıcı və çox az ailə planlaşdırması olmadan mövcud mənbələrdən istifadə etmək üçün populyasiyalar böyüməyə başladı.

Quraqlıq, sərt qışlar və ya ehtiyatların həddən artıq yeyilməsi nəticəsində yaranan artım və ya qida çatışmazlığı qəbilələrin qida sahələrində toqquşmalarına səbəb oldu. Müharibə bəlkə də əhali artımının ən vacib nəzarətçisi idi.

Digər növlərin aradan qaldırılması, ehtimal ki, sivilizasiyaların tətbiq etdiyi bir növ planlı, əlaqələndirilmiş bir səy deyil, cazibə müharibəsi idi. Ancaq son nəticə yenə eyni idi. Basqından basqıya, pusqudan pusquya, vadidən vadiyə qədər müasir insanlar torpaqlarını öz ixtiyarlarına aldılar.

Buna baxmayaraq, Neandertalların yox olması ən azı minlərlə il çəkdi. Bunun səbəbi, erkən Homo sapiensin sonrakı fəthetmə üstünlüyünün olmaması idi: məsələn, əkinçilik tərəfindən dəstəklənən çox sayda əhalinin, rəqiblərini məhv edən çiçək, qrip və qızılca kimi epidemiyalar.

Ancaq neandertallar müharibəni uduzanadək, onlar bizə qarşı vuruşmalı və bir çox döyüşdə qalib gəlməliydilər ki, uzun sürə yaşaya bilsinlər.

Bu gün ulduzlara baxırıq və kainatda tək olduğumuzu düşünürük.


Fantaziya və elmi fantastikada bizim kimi digər ağıllı növlərlə görüşümüzün necə olacağını düşünürük. Bunu bir dəfə etdiyimizi düşünmək kədərlidir və indi o insanlar buna görə mövcud deyillər.
Doqquz insan növünü məhv edəcək dərəcədə vəhşiyikmi?
Doqquz insan növünü məhv edəcək dərəcədə vəhşiyikmi?
01 dekabr 2019 /

Doqquz insan növünü məhv edəcək dərəcədə vəhşiyikmi?

Похожие новости

İraqda dünyanın ilk super gücünü məhv edən fəlakətin izləri tapıldı

ABŞ-dan olan arxeoloqlar İraqın şimalındakı Kuna-Ba mağarasında stalagmitlərdən götürülmüş daşlaşmış suyu araşdırdı və eramızdan əvvəl VII əsrdə sürən quraqlığın Assuriya imperiyasının dağılmasına

“Artsax” məhv edilməli olan bir fenomendir

Azərbaycan ərazisində yaradılmış “Artsax” (Qarabağ) kvazi dövləti – insan sivilizasiyası üçün tamamilə qeyri-təbii və məhv edilməli olan bir fenomendir. Bu sözləri Axar.az-a açıqlamasında

ANTROPOLOGİYA ELMİNDƏ TÜRK TARİXİ HƏQİQƏTLƏRİ

Kərəm Hətəmoğlu Prosesi təkcə, dil nümunələri əsasında izah etmək düzgün deyil. Yəni, tarix elmi dedikdə, bizə bir ümumi bir fikir deyirik, tarix. Axı tarixin özünün köməkçi fənləri var, lap zirvədə

İlk insan həqiqətən mövcud olub?

Qısa cavab vermək lazımdırsa, xeyr, "ilk insan" kimi təyin edə biləcəyimiz bir insan və ya "ilkin insanlar" olaraq təyin edəcəyimiz bir cəmiyyət heç bir zaman var olmayıb. Çünki bir nəsil bir və ya

Avropanln utanc səhifəsi - İnsan Zooparkları

XIX əsrin ortalarında, Avropalıların Afrikada həyata keçirdikləri işğallar yerli əhali üçün kölələşdirilmə, məcburi əməyə cəlb edilmə kimi ağır nəticələrə səbəb oldu. Bütün bunlardan əlavə, bu dövrdə
Комментарии

НАПИСАТЬ КОММЕНТАРИЙ

Ваше Имя:
Ваш E-Mail:
Qalın mətn Maili mətn Vurğulanmış mətn Silinmiş mətn | Sol kənar üzrə düzləşdir Mərkəz üzrə düzləşdir Sağ kənar üzrə düzləşdir | Təbəssümlərin əlavə edilməsi Linkin əlavə edilməsiQorunmuş linkin əlavə edilməsi Renk Seç | Gizli mətn Sitatın əlavə edilməsi Seçilmiş mətni kiril əlifbası transliterasiya ilə dəyişdir Spoiler Ekle
Введите код:
Populyar xəbərlər
AVMVİB Rəhbərliyi və təşkilat üzvləri Anım günündə iştirak etdilərİlham Əliyevdən Heydər Əliyevin anım günü ilə bağlı paylaşım - FOTOAğdaş veteranları məktəblilərlə görüşdülər12 dekabr – Ümummilli lider Heydər Əliyevin anım günüdür!Xəzər rayon veteranları Ulu Öndəri andılar...1993-cü ildən etibarən erməni əks-kəşfiyyatı 20-dən artıq casusu aşkar edib: əksəriyyəti Bakıya işləyirdiHərbi Prokror X. Vəliyev: “Ulu öndər Heydər Əliyevin əziz və unudulmaz xatirəsi dünya tarixində və azərbaycanlıların qəlbində əbədi olaraq qalacaqdır”Erməni mediası: Paşinyan Putinin ifşa fotosunu yaydı Erməni mediası: Paşinyan Putinin ifşa fotosunu yaydıBakı və Tehran razılaşdı: Bu məhsullar çox ucuz olacaqAŞPA-nın həmməruzəçiləri Azərbaycana səfər edəcəkErmənistanın keçmiş prezidenti: "Nikol Paşinyan özünü Xilaskar İsus kimi təsəvvür edir"Əsirlikdə çörək üçün ermənilərlə güləşən çempionumuz - VideoDoğrudanmı, dünyada hər iki yüz nəfərdən biri Çingizxanın törəməsidir?ƏSİRLİKDƏ QALAN SOYDAŞLARIMIZSak oğlu Əmir TeymurQanlılıqNizami rayonunda tədbir keçirilib“EuroHome”də yanğın davam edir - VİDEODünyaya ağalıq edənlər: Akademiyamı, maliyyə qaynağımı?Osmanlıda qanuni əsasi...Qarabağda ermənilərə qan udduran azərbaycanlı qızdan DƏHŞƏTLİ ETİRAFLAR: Zəncirlə bağlayırdılar ki...Bu razılaşma ilə 4 ölkənin planını pozduq - ƏrdoğanQƏHRƏMAN, YOXSA QULDURBAŞI?İraqın beynəlxalq hava limanı BOMBALANDICeyhun Bayramov: "Gələn dərs ilindən ali məktəblərə qəbul yeni təsnifat əsasında aparılacaq”Barux ailəsi Rotşildlər və Rokfellerlərin təsirini necə poza bilərŞirvanlı Sultan Mehmet bəyQORBAÇOV ERMƏNİLƏRDƏN NİYƏ ÜZ ÇEVİRDİ?ORDAN-BURDAN"Müharibə başlasa Azərbaycanlılar bizi öldürəcək..." - Erməni polkovnikdən AÇIQLAMASalome Zurabaşvili: "İlham Əliyev zəmanəmizin ən uğurlu liderlərindən biridir”AVMVİB Zəngilan rayon şöbəsi yeni ofisdəAzərbaycanda PKK-nı təbliğ edən keçmiş məmur özünü asıbQarabağ döyüşçüləri tələbələrlə görüşdüAZƏRBAYCAN ORDUSUNUN İLK NİZAMİ HƏRBİ HİSSƏSİBu, baş verməsə, Qarabağda MÜHARİBƏ OLACAQ – Rusiyadan ŞOK XƏBƏRDARLIQElmar Vəliyevi vuran Yunis Səfərovla bağlı yeni ŞOK DETALLARHabil Vəliyev azadlığa buraxılıbSiyavuş Novruzov müxalifəti ağac əkməyə dəvət etdiİçib erməniləşən "azərbaycanlılar"ın adı açıqlandıPrezident: “Mənim ümidim gənclərədir”Telefon danışığınızı kim dinləyir? – Bu KOD ilə hər şeyi öyrənəcəksinizDeputatlığa namizəd olmaq istəyənlərin diqqətinə! - Bu gündən başlandıTürkiyəli nazir Azərbaycan şəhidinin övladının əlindən öpüb - FOTO - VİDEOTƏBRİK: RASİM PAŞAYEV - 50AVMVİB Nəsimi rayon şöbəsinin təşkilatçılığı ilə tədbir keçirildiİlham Əliyev: "Biz xalq üçün yaşayırıq, dövlət xalqı qorumalıdır"Tağıyevin villası satışa çıxarıldı - 5 milyon manataHəmyerlimiz Pentaqonda yüksək vəzifəyə təyin olunduPrezident Məhəmməd Hadinin 140 illiyinin qeyd edilməsi haqqında sərəncam imzalayıbDİFAİ ONA TABE OLMAYANLARI CƏZALANDIRIRDIPaşinyanın özünü bilməz Annası da sərsəmlədi"Müharibə veteranı" vəsiqəsi hansı sənədlər əsasında verilir? - Hüquqi YARDIMMüharibə veteranı məhkəmələrin ədalətsizliyinə üsyan etdiOlmayan binanın sakinləri BakıMetro QSC-ni günahkar sayırlar - VİDEOAVMVİB Sabirabad rayon şöbəsində"Mən İlham Əliyevin necə millətsevər bir lider olduğunu bilirəm"AZƏRBAYCAN CÜMHURİYYƏTİNİN LƏNKƏRAN ƏMƏLİYYATIRusiyada Njde ilə yanaşı Andranik, Hamazasp və Hovhannesin də xatirə löhvələri sökülübGöydən yaşayış evinə görün nə düşdü - Polis hadisə yerində - FOTOLARErmənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətindən xəbərdarlıq: "Azərbaycanlı ola bilər"Paşinyan rəsmi nümayəndə heyəti Azərbaycana göndərir"Yəni, boynumuza alırııq ki, pis işləmişik?" - Deputat Oqtay Əsədovla söz davasına çıxdı"Azərbaycan hazırda çox aktiv islahatlar mərhələsindədir" - PrezidentErməni KİV: Cahil və təlxək Nikol Paşinyan bulvar mətbuatının redaktoru kimi fəaliyyətini davam etdirirPrezident parlamentin buraxılması ilə bağlı qərar qəbul etməsi üçün Konstitusiya Məhkəməsinə sorğu göndəribBiri gəbərib, bir isə yaralanıb833 məcburi köçkün gəncə şəxsi biznesini qurmaq üçün avadanlıqlar təqdim edilibİlham Əliyev Rusiyanın Xarici İşlər nazirini qəbul edib"Yəni, boynumuza alırııq ki, pis işləmişik?" - Deputat Oqtay Əsədovla söz davasına çıxdıPrezident Gündüz Kərimovu yüksək vəzifəyə təyin etdi - SƏRƏNCAMBAŞSAĞLIĞI: Allah rəhmət eləsin!Ermənistan lideri Azərbaycan torpağında DÖYÜŞ MÖVQEYİ aldı...-FOTOLAR+VİDEOSərhəd tanımayan erməni həyasızlığı abırsız erməni hiyeredulunun simasındaNƏSİLLƏRƏ MUSİQİ YOLUYLA NƏZARƏT EDƏN FREKANS: A=440 HZ“Biz Madagizdə qalib xalqın nümayəndələri kimi oturmuşuq!..”Türk dünyasının yeni paytaxtı seçildiDoqquz insan növünü məhv edəcək dərəcədə vəhşiyikmi?Tanıyın, tanıdın: Vətən qəhrəmanlarıyla tanınar!Şəhid Adil Rüstəmovun xatirəsinə həsr edilmiş futbol turnirinə start verildiQarabağın Həcəri od püskürdü: Acı həqiqətlər...İlham Əliyev: Həyata keçirdiyimiz bu nəhəng layihələr bizim gücümüzü artırır — VİDEOQadın döyüşçülərin sədri Cümşüd Nuriyevə səsləndiAVMVİB Balakən rayon şöbəsindəAVMVİB Tovuz rayon şöbəsindəQəhrəmanların ölümüPaşinyan İTALİYA mətbuatında CİDDİ TƏNQİD olundu - VİDEOErməni xəbərləri: Karapetyan "Ən yaxşı erməni" oldu...Anar Ələkbərovu prezdent köməkçi təyin etdiİlham Əliyev Əli Həsənovu vəzifəsindən AZAD ETDİPrezident Administrasiyasının yeni şöbə müdirləri - SİYAHIYeni Ombudsman and içdiSON DƏQİQƏ! Azərbaycan parlamenti yeni Ombudsman seçdiVeteran qadınlar Qarabağ dərdini Avropada nümayiş etdirdilərAVMVİB Ağdaş rayon şöbəsi məktəblilərlə görüş keçirdiPrezident daha bir dövlət qurumunu ləğv etdiVilayət Eyvazov Ziya Məmmədovun qardaşı oğlunu İŞDƏN ÇIXARDIAVMVİB sədri Cümşüd Nuriyevə layiq olduğu cavabı verdiPaşinyan Ramil Səfərov haqda danışdıTƏBRİK: SƏBİRƏ MAHMUDOVA - QARABAĞIN HƏCƏRİ
AZƏRBAYCAN VƏTƏN MÜHARİBƏSİ VETERANLARI İCTİMAİ BİRLİYİ