{"id":10269,"date":"2020-07-17T06:13:47","date_gmt":"2020-07-17T02:13:47","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=10269"},"modified":"2020-12-29T11:02:05","modified_gmt":"2020-12-29T07:02:05","slug":"tarix-t%c9%99krarlanir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=10269","title":{"rendered":"TAR\u0130X T\u018fKRARLANIR!"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>I H\u0130SS\u018f<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tarixin t\u0259krarlanmas\u0131n\u0131n bir s\u0259b\u0259bi d\u0259 odur ki, h\u0259min tarixi hadis\u0259l\u0259rin i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 f\u0259rqli zamanlarda, lakin ox\u015far co\u011frafi-siyasi \u015f\u0259raitd\u0259 v\u0259 eyni regionda ya\u015fay\u0131r, f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Bu is\u0259, \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259, b\u0259nz\u0259r q\u0259rarlar\u0131n verilm\u0259sin\u0259, ox\u015far forma v\u0259 metodlar\u0131n se\u00e7ilm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r. \u018fslind\u0259, ba\u015fqa c\u00fcr m\u00fcmk\u00fcn d\u0259 deyildir. H\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin xarici siyas\u0259tinin istiqam\u0259tl\u0259rini v\u0259 xarakterini m\u0259hz onun yerl\u0259\u015fdiyi co\u011frafi m\u0259kan\u0131n \u015f\u0259rtl\u0259ri dikt\u0259 edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yuxar\u0131dak\u0131 fikr\u0259 \u0259saslanaraq dey\u0259 bil\u0259rik ki, \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r imperiyas\u0131 il\u0259 Makedoniya d\u00f6vl\u0259ti aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259 ist\u0259nil\u0259n halda ba\u015f verm\u0259li idi. Bu sava\u015f\u0131 \u0130ran\u0131n v\u0259 Yunan\u0131stan\u0131n yerl\u0259\u015fdikl\u0259ri co\u011frafi \u0259razil\u0259rin \u015f\u0259rtl\u0259ri alovland\u0131rm\u0131\u015f, III Daran\u0131n bacar\u0131qs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin istedad\u0131 is\u0259 b\u0259lli n\u0259tic\u0259l\u0259ri yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin co\u011frafi-siyasi rakursdan baxsaq g\u00f6r\u0259rik ki, bu n\u0259tic\u0259l\u0259rin \u00f6z\u00fc d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r nisbidir. \u0130ran\u0131 v\u0259 Orta Asiyan\u0131 i\u015f\u011fal etmi\u015f Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra \u00f6z\u00fcn\u00fc \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin varisi kimi aparma\u011fa ba\u015flad\u0131. Onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra (e.\u0259. 323-c\u00fc il) ke\u00e7mi\u015f \u018fh\u0259m\u0259ni \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nmi\u015f makedoniyal\u0131larla (Selevkil\u0259rl\u0259) Misird\u0259 v\u0259 Yunan\u0131standa qurulmu\u015f dig\u0259r Makedoniya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r q\u0131sa fasil\u0259l\u0259rl\u0259 e.\u0259. 321-ci ild\u0259n e.\u0259. 168-ci il\u0259d\u0259k davam etdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/c59fah-ismayil-vc999-sultan-selim.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10270\" width=\"584\" height=\"316\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/c59fah-ismayil-vc999-sultan-selim.jpg 480w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/c59fah-ismayil-vc999-sultan-selim-300x162.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/c59fah-ismayil-vc999-sultan-selim-150x81.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 584px) 100vw, 584px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><em><strong>1514-c\u00fc ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc m\u0259zh\u0259b\u00e7ilikl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259nl\u0259r unudurlar ki, 1473-c\u00fc ild\u0259 Otluqbeli sava\u015f\u0131nda bir-birini q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7ir\u0259n h\u0259r iki t\u0259r\u0259f \u2013 h\u0259m a\u011fqoyunlular, h\u0259m d\u0259 osmanl\u0131lar h\u0259n\u0259fi m\u0259zh\u0259bind\u0259 olan t\u00fcrkmanlar idi.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ha\u015fiy\u0259: Yaz\u0131m\u0131z\u0131n bu yerind\u0259 daha iki maraql\u0131 paraleld\u0259n s\u00f6z a\u00e7aq&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Birinci paralel:<\/strong> H\u0259m Sultan Uzun H\u0259s\u0259nl\u0259 Sultan Mehmed Fateh aras\u0131nda Otluqbeli d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc, h\u0259m d\u0259 Sultan Uzun H\u0259s\u0259nin n\u0259v\u0259si \u015eah \u0130smay\u0131lla Sultan Mehmed Fatehin n\u0259v\u0259si Sultan S\u0259lim aras\u0131nda \u00c7ald\u0131ran sava\u015f\u0131 eyni vaxtda \u2013 avqust ay\u0131nda (m\u00fcvafiq olaraq, 11 v\u0259 23 avqust tarixl\u0259rind\u0259) ba\u015f vermi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130kinci paralel: <\/strong>\u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n at\u0131 vurulduqdan sonra osmanl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259ri onu h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u00fchasir\u0259y\u0259 alma\u011fa ba\u015flayark\u0259n \u015eaha \u00e7ox b\u0259nz\u0259y\u0259n \u018fli a\u011fa \u018ff\u015far ir\u0259li at\u0131laraq \u201c\u015eah m\u0259n\u0259m\u201d s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 yeni\u00e7\u0259ril\u0259rin diqq\u0259tini \u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259lb edib h\u00f6kmdar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas etmi\u015fdi. \u018fli a\u011fan\u0131 \u0259sir al\u0131b q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f osmanl\u0131lar \u015eah\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fckl\u0259rini g\u00fcman etmi\u015fdil\u0259r. Otluqbeli sava\u015f\u0131nda is\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n eyni duruma d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f babas\u0131 Sultan Uzun H\u0259s\u0259ni ona \u00e7ox b\u0259nz\u0259y\u0259n Alpaut Pir Muh\u0259mm\u0259d eyni \u00fcsulla \u2013 \u201csultan m\u0259n\u0259m\u201d dey\u0259r\u0259k xilas etmi\u015f, \u00f6z\u00fc is\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu ha\u015fiy\u0259d\u0259n sonra b\u0259hsimiz\u0259 davam ed\u0259k&#8230; \u015ei\u0259 \u015eeyx C\u00fcneydi s\u00fcnni \u015firvan\u015fahla \u015fi\u0259 qaraqoyunlular, \u015fi\u0259 \u015eeyx Heyd\u0259ri is\u0259 s\u00fcnni \u015firvan\u015fahla s\u00fcnni a\u011fqoyunlular q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdil\u0259r. S\u00fcnni Osmanl\u0131ya qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparan s\u00fcnni Misir m\u0259ml\u00fckl\u0259rinin \u0259n yax\u0131n m\u00fctt\u0259fiqi \u015fi\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r idi. Yen\u0259 d\u0259 s\u00fcnni Babur \u015fah s\u00fcnni \u015eeybani xanla m\u00fcharib\u0259d\u0259 yaln\u0131z \u015fi\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131la arxalan\u0131rd\u0131. Bu misallar\u0131 ona g\u00f6r\u0259 \u00e7\u0259kdik ki, orta \u0259sr insanlar\u0131n\u0131n dini fanatizmd\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r uzaq olduqlar\u0131, prosesl\u0259r\u0259 rasional v\u0259 praqmatik yana\u015fd\u0131qlar\u0131 ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6r\u00fcns\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p>Geosiyas\u0259tin eyni m\u0259kanda, lakin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 do\u011furdu\u011fu dig\u0259r analoji n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salaq:<\/p>\n\n\n\n<p>VI \u0259srin ortalar\u0131nda Orta Asiya regionunda b\u00f6y\u00fck v\u0259 g\u00fccl\u00fc Abdal\u0131 imperiyas\u0131 m\u00f6vcud idi. Altayda v\u0259 Monqolustanda is\u0259 tarixin \u0259n q\u00fcdr\u0259tli imperiyalar\u0131ndan biri \u2013 G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131 qurulmu\u015fdu. 560-c\u0131 ild\u0259 Abdal\u0131 \u015fah\u0131 Qatfar g\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rin diplomatik missiya il\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f karvan\u0131na h\u00fccumun t\u0259\u015fkil olunmas\u0131 bar\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f verdi v\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk el\u00e7il\u0259ri q\u0259tl\u0259 yetirildi. \u0130stemi xaqan\u0131n \u0259mri il\u0259 b\u00f6y\u00fck G\u00f6yt\u00fcrk ordusu Orta Asiyaya soxuldu. Abdal\u0131 qo\u015funlar\u0131 h\u0259lledici d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc q\u0259bul etm\u0259yib geri \u00e7\u0259kildil\u0259r. Buxara, S\u0259m\u0259rq\u0259nd v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r g\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rin \u0259lin\u0259 ke\u00e7di, Da\u015fk\u0259nd \u015f\u0259h\u0259ri yand\u0131r\u0131ld\u0131. 565-ci ild\u0259 Qar\u015fi \u015f\u0259h\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc uduzduqdan sonra abdal\u0131lar Faqoni\u015f adl\u0131 knyaz\u0131 \u00f6zl\u0259rin\u0259 yeni \u015fah se\u00e7\u0259r\u0259k m\u00fcqavim\u0259ti davam etdirs\u0259l\u0259r d\u0259, bir ne\u00e7\u0259 illik aqoniyadan sonra Abdal\u0131 d\u00f6vl\u0259ti s\u00fcquta u\u011frad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>XIII \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 bu faci\u0259li hadis\u0259l\u0259rin \u00fcst\u00fcnd\u0259n t\u0259xmin\u0259n yeddi \u0259sr\u0259 yax\u0131n bir vaxt ke\u00e7mi\u015fdi. Orta Asiya regionunda b\u00f6y\u00fck v\u0259 g\u00fccl\u00fc Xar\u0259zm\u015fahlar imperiyas\u0131 m\u00f6vcud idi. Altayda v\u0259 Monqolustanda is\u0259 tarixin \u0259n q\u00fcdr\u0259tli imperiyalar\u0131ndan biri \u2013 Yek\u0259 Monqol Ulusu qurulmu\u015fdu. 1218-ci ild\u0259 Xar\u0259zm\u015fah \u018fla\u0259ddin Muh\u0259mm\u0259d monqollar\u0131n ticar\u0259t karvan\u0131na h\u00fccumun t\u0259\u015fkil olunmas\u0131 bar\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f verdi, ard\u0131nca is\u0259 bunun s\u0259b\u0259bini ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lmi\u015f monqol el\u00e7il\u0259ri q\u0259tl\u0259 yetirildi. 1219-cu ild\u0259 \u00c7ingiz xaqan\u0131n \u0259mri il\u0259 b\u00f6y\u00fck monqol ordusu Orta Asiyaya soxuldu. Xar\u0259zm qo\u015funlar\u0131 h\u0259lledici d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc q\u0259bul etm\u0259yib geri \u00e7\u0259kildil\u0259r. Buxara, S\u0259m\u0259rq\u0259nd v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r monqollar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259hv edildi. Yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259n biri yen\u0259 d\u0259 Da\u015fk\u0259nd idi. 1220-ci ild\u0259 Orta Asiya t\u00fcrkl\u0259ri \u015fahzad\u0259 C\u0259lal\u0259ddini yeni xar\u0259zm\u015fah kimi tan\u0131yaraq onun r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda m\u00fcqavim\u0259ti davam etdirs\u0259l\u0259r d\u0259, 12 illik aqoniyadan sonra, 1231-ci ild\u0259 Xar\u0259zm\u015fahlar d\u00f6vl\u0259ti s\u00fcquta u\u011frad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Abdal\u0131\u2013G\u00f6yt\u00fcrk v\u0259 Xar\u0259zm\u2013Monqol m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin h\u0259r ikisind\u0259 karvanlar\u0131n qar\u0259t edilm\u0259si, el\u00e7il\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si, daha do\u011frusu, bu hadis\u0259l\u0259rin m\u00fcqayis\u0259sind\u0259n ortaya \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131m\u0131z paralel bir t\u0259sad\u00fcf olsa da, bunlar\u0131n ard\u0131nca ba\u015f vermi\u015f m\u00fcharib\u0259l\u0259r z\u0259rur\u0259t idi. \u0130lk bax\u0131\u015fdan el\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259 bil\u0259r ki, h\u0259r iki halda h\u0259rbin s\u0259b\u0259bi m\u0259hz s\u0259firl\u0259rin q\u0259tli olmu\u015fdur. \u018fslind\u0259 is\u0259, co\u011frafi-siyasi m\u0259kanlar aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259nin z\u0259rur\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259si el\u00e7il\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r. Sava\u015fa ba\u015flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn ist\u0259nil\u0259n halda bir b\u0259han\u0259 tap\u0131lmal\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/unnamed-1-4.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10271\" width=\"582\" height=\"278\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/unnamed-1-4.jpg 371w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/unnamed-1-4-300x143.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/unnamed-1-4-150x72.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 582px) 100vw, 582px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Ha\u015fiy\u0259<\/strong>: Maraql\u0131 bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 d\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259k&#8230; Tarix\u015f\u00fcnasl\u0131qda G\u00f6yt\u00fcrk imperiyas\u0131n\u0131n 552\u2013603-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Lakin G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131, faktiki olaraq, 545-ci ild\u0259 qoyulmu\u015fdur. O vaxt o\u011fuzlar on birinci jujan xaqan\u0131 Anaxuana qar\u015f\u0131 qiyam qald\u0131raraq A\u015fina n\u0259slind\u0259n olan Bum\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259rin\u0259 xaqan se\u00e7mi\u015fdil\u0259r. 603-c\u00fc ild\u0259 bu xaqanl\u0131q iki hiss\u0259y\u0259 \u2013 Q\u0259rbi v\u0259 \u015e\u0259rqi G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131qlar\u0131na b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bel\u0259likl\u0259, g\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rin vahid d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik d\u00f6vr\u00fc 58 il \u00e7\u0259kmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yen\u0259 d\u0259, tarix\u015f\u00fcnasl\u0131q Monqol imperiyas\u0131n\u0131n 1206-c\u0131 ild\u0259 quruldu\u011funu, 1294-c\u00fc ild\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 xanl\u0131qlara b\u00f6l\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc q\u0259bul edir. \u018fslind\u0259 is\u0259, Monqol d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259m\u0259li 1203\u20131204-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u00c7ingiz xan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi islahatlarla qoyulmu\u015f, 1205-ci ild\u0259 naymanlar v\u0259 merkitl\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00c7ingiz xan\u0131n \u0259sas r\u0259qibi olan Camuqa \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u0259lledici q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r qazan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 1206-c\u0131 ilin qurultay\u0131nda is\u0259 art\u0131q ba\u015f vermi\u015f fakt, sad\u0259c\u0259, r\u0259smil\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. 1262-ci ild\u0259 H\u00fclak\u00fc xanla Berke xan\u0131n uluslar\u0131 aras\u0131nda ba\u015flanm\u0131\u015f v\u0259 fasil\u0259l\u0259rl\u0259 1358-ci il\u0259d\u0259k davam etmi\u015f qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r monqollar\u0131n m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f imperiya sistemin\u0259 g\u00fccl\u00fc z\u0259rb\u0259 vurmu\u015f, onun taml\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc pozmu\u015fdur. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, monqollar\u0131n da vahid d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik d\u00f6vr\u00fc 58-59 il s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rik ki, Xar\u0259zm\u015fahlar d\u00f6vl\u0259tinin taleyi Abdal\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin taleyin\u0259, Monqol xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n taleyi is\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n taleyin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. Xar\u0259zm\u2013Monqol m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri Abdal\u0131\u2013G\u00f6yt\u00fcrk m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin t\u0259krar\u0131d\u0131r. Bu paralell\u0259rin \u0259sas s\u0259b\u0259bi odur ki, s\u00f6z\u00fcged\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r eyni co\u011frafi m\u0259kanlarda yerl\u0259\u015firdil\u0259r. Xar\u0259zm\u015fahlar d\u00f6vl\u0259ti Abdal\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin, Monqol xaqanl\u0131\u011f\u0131 is\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n varisi v\u0259 davam\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, xalqlar, dill\u0259r, dinl\u0259r, qurulu\u015flar d\u0259yi\u015fir, amma co\u011frafi \u015f\u0259raitin dikt\u0259 etdiyi \u015f\u0259rtl\u0259r d\u0259yi\u015fm\u0259z olaraq qal\u0131r. Eyni yana\u015fma yaln\u0131z m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 konfliktl\u0259r\u0259 aid deyildir. Sonuncu \u0130ran\u2013T\u00fcrkiy\u0259 sava\u015f\u0131 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1821-ci ild\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f, 1823-c\u00fc il\u0259d\u0259k davam etmi\u015f v\u0259 tarix\u0259 \u0259n humanist m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259n biri kimi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u015eahzad\u0259 Abbas Mirz\u0259 Qacar\u0131n t\u00fcrk ordusu Osmanl\u0131 qo\u015fununu m\u0259\u011flub edib \u015e\u0259rqi Anadolunun \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hiss\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdi. <\/p>\n\n\n\n<p>Diqq\u0259t\u0259layiq hald\u0131r ki, h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n gedi\u015find\u0259 Qacar d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri n\u0259 h\u0259rbi \u0259sirl\u0259ri \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r, n\u0259 d\u0259 m\u00fclki \u0259halini qar\u0259t etmi\u015fdil\u0259r. Qacarlar c\u0259ng meydan\u0131nda qalib g\u0259ls\u0259l\u0259r d\u0259, m\u0259hz onlar\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1823-c\u00fc ild\u0259 \u018frzurum s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si imzalanm\u0131\u015f v\u0259 \u015eahzad\u0259 Abbas Mirz\u0259 \u00f6z d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rini Osmanl\u0131 torpaqlar\u0131ndan \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r. 1824-c\u00fc ild\u0259n bug\u00fcn\u0259d\u0259k \u2013 196 ildir ki, bu iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda he\u00e7 bir ciddi m\u00fcnaqi\u015f\u0259 ba\u015f verm\u0259mi\u015fdir. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00f6zs\u00fcz ki, iki \u0259srlik s\u00fclh d\u00f6vr\u00fc d\u0259 xalqlar\u0131n v\u0259 liderl\u0259rin xo\u015f m\u0259ramlar\u0131na g\u00f6r\u0259 deyil, yen\u0259 d\u0259 h\u0259min co\u011frafi m\u0259kanlar\u0131n irad\u0259si il\u0259 davam edir. Konkret bu situasiyan\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri v\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259ri b\u0259lli olsa da, ba\u015fqa t\u0259dqiqat\u0131n m\u00f6vzusu oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 b\u0259hsi burada yekunla\u015fd\u0131r\u0131r\u0131q.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/107320157_6219232478160260_7272390202277645642_n-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10272\" width=\"140\" height=\"159\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/107320157_6219232478160260_7272390202277645642_n-1.jpg 280w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/107320157_6219232478160260_7272390202277645642_n-1-264x300.jpg 264w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/107320157_6219232478160260_7272390202277645642_n-1-132x150.jpg 132w\" sizes=\"auto, (max-width: 140px) 100vw, 140px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Araz \u015e\u018fHR\u0130L\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131, jurnalist<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n I H\u0130SS\u018f Tarixin t\u0259krarlanmas\u0131n\u0131n bir s\u0259b\u0259bi d\u0259 odur ki, h\u0259min tarixi hadis\u0259l\u0259rin i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 f\u0259rqli zamanlarda, lakin ox\u015far<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":24793,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-10269","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10269","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10269"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10269\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10274,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10269\/revisions\/10274"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24793"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10269"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10269"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10269"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}