{"id":11536,"date":"2020-07-30T02:28:04","date_gmt":"2020-07-29T22:28:04","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=11536"},"modified":"2020-07-30T02:45:01","modified_gmt":"2020-07-29T22:45:01","slug":"abbasqulu-b%c9%99y-sadlinski-andranik%c9%99-v%c9%99-qareqin-njdey%c9%99-d%c9%99f%c9%99l%c9%99rl%c9%99-qan-udduran-q%c9%99hr%c9%99man","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=11536","title":{"rendered":"Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinski: Andranik\u0259 v\u0259 Qareqin Njdey\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 qan udduran q\u0259hr\u0259man"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>GADTB: El\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r var ki, adlar\u0131 qoca tarixin \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00ab\u00e7\u0131raq tutur\u00bb, \u0259srimizin uzun yollar\u0131n\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r, ha\u00e7ansa unudulmu\u015f, t\u0259hrif\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, yaxas\u0131 polemikan\u0131n \u0259lin\u0259 verilmi\u015f, \u00e7\u0259k-\u00e7evir\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r n\u0259hay\u0259t bu i\u015f\u0131qda \u00f6z yerini tap\u0131r. Onlar\u0131n adlar\u0131 il\u0259 n\u0259inki bir xalq\u0131n, h\u0259tta b\u0259z\u0259n b\u00fct\u00f6v b\u0259\u015f\u0259rin tarixi \u015f\u0259r\u0259fl\u0259nir. Biz onlar\u0131n adlar\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015f \u0259yir, h\u0259qiqi q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131n r\u0259mzi kimi bu adlar\u0131 ehtiramla yad edirik.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/sadlinski.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11538\" width=\"586\" height=\"530\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/sadlinski.jpg 531w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/sadlinski-300x271.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/sadlinski-150x136.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 586px) 100vw, 586px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Plexanov \u00e7ox g\u00f6z\u0259l demi\u015fdir: \u00abTarixi b\u00f6y\u00fck k\u00fctl\u0259 yarad\u0131r\u00bb. Bu \u00abb\u00f6y\u00fck k\u00fctl\u0259\u00bb \u2014 xalq azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda vuru\u015fanlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259t v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda fikirl\u0259\u015fmi\u015f, ona \u0259fsan\u0259vi sif\u0259tl\u0259r vermi\u015fdir. Bu \u0259fsan\u0259viliyi is\u0259 q\u0259hr\u0259man\u0131n \u00f6z\u00fc qazan\u0131r. Bel\u0259 \u0259fsan\u0259vi q\u0259hr\u0259manlardan birisi d\u0259 el bahad\u0131r\u0131 Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinskidir. Vedi, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Nax\u00e7\u0131van mahallar\u0131n\u0131n sakinl\u0259rini k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131ndan xilas etmi\u015f bu \u0259fsan\u0259vi \u015f\u0259xsiyy\u0259tin ad\u0131 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda onlarla n\u0259\u011fm\u0259 v\u0259 dastanlarda \u0259b\u0259dil\u0259\u015fmi\u015fdir. Qaraxa\u00e7l\u0131 a\u015f\u0131q C\u0259lilin \u00fcz\u00fcn\u00fc da\u011flara tutub onun bar\u0259sind\u0259 oxudu\u011fu n\u0259\u011fm\u0259, Vedinin da\u011f-da\u015flar\u0131nda indi d\u0259 \u0259ks-s\u0259da verir:<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<strong>Vedinin da\u011flar\u0131 bat\u0131bd\u0131 yasa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <strong>D\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r ist\u0259yir oran\u0131 basa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <strong>Bir nam\u0259 yazm\u0131\u015fam o xan Abbasa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <strong>Durmay\u0131b, tez g\u0259lsin bizim imdada.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 bel\u0259 n\u0259\u011fm\u0259 dill\u0259rd\u0259, dodaqlarda \u00fcz tutub Az\u0259rbaycan obalar\u0131na. \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Nax\u00e7\u0131van, Vedi mahallar\u0131n\u0131n \u0259n a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rind\u0259 Abbasqulu b\u0259yin ad\u0131 Xeyrin, Qarda\u015fl\u0131\u011f\u0131n, H\u0259mr\u0259yliyin r\u0259mzi kimi s\u0259sl\u0259nmi\u015fdir. \u018fn a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Abbasqulu b\u0259yin arvad\u0131 Nazl\u0131 xan\u0131m, o\u011flu \u0130sg\u0259nd\u0259r b\u0259y Vedinin b\u00fct\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 aslan kimi vuru\u015fmu\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinski tarixin \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rind\u0259 b\u0259rkimi\u015f, zaman ke\u00e7dikc\u0259 daha geni\u015f \u0259raziy\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f \u015fadl\u0131 tayfas\u0131ndand\u0131r. Bu tayfa k\u0259ng\u0259rlil\u0259r kimi yadelli i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck ad \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131rlar. H\u0259r iki tayfa t\u0259qrib\u0259n eyni d\u00f6vrd\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u0259razisind\u0259 Vedi, G\u0259rin \u00e7aylar\u0131 boyunca m\u0259sk\u0259n salm\u0131\u015f, \u0259kin\u00e7ilik v\u0259 maldarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015flar. K\u0259ng\u0259rli v\u0259 \u015fadl\u0131 tayfalar\u0131n\u0131n torpaqlar\u0131 Araz h\u00f6vz\u0259sind\u0259n ba\u015flanm\u0131\u015f D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z da\u011flar\u0131nad\u0259k uzanm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6y\u00fck bir tayfan\u0131n ba\u015fc\u0131s\u0131 olan Aslan Sultan\u0131n B\u0259\u015fir b\u0259y, Xanbaba b\u0259y v\u0259 Bala Sultan adl\u0131 \u00fc\u00e7 o\u011flu olub. \u015eadl\u0131 tayfas\u0131n\u0131n \u015f\u0259c\u0259r\u0259 c\u0259dv\u0259lin\u0259 n\u0259z\u0259r atd\u0131qda g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, bu tayfa b\u00f6y\u00fck bir n\u0259sil yeti\u015fdirib. 234 n\u0259f\u0259r \u015fadl\u0131 n\u0259v\u0259-n\u0259tic\u0259l\u0259ri olub. Haz\u0131rda bu tayfan\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri Qaraba\u011fda, \u015e\u0259mkir rayonu \u0259raz\u0259sind\u0259, G\u0259nc\u0259d\u0259, Bak\u0131da v\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. Bu \u015f\u0259c\u0259r\u0259 c\u0259dv\u0259lind\u0259 bizi maraqland\u0131ran Vedi m\u00fcdafi\u0259sinin (1918-1921)-ci ill\u0259r \u0259fsan\u0259vi xalq q\u0259hr\u0259man\u0131, Aslan Sultan\u0131n n\u0259v\u0259si Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinskidir. Aslan Sultan\u0131n B\u0259\u015fir b\u0259y n\u0259slind\u0259n olan \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llim Bilas Heyd\u0259r o\u011flu \u015eadlinski, Abbasqulu b\u0259y haqq\u0131nda, onun u\u015faql\u0131\u011f\u0131 v\u0259 g\u0259ncliyi haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bilas m\u00fc\u0259llimin dediyind\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, Xanbaba b\u0259yin 1886-c\u0131 il fevral\u0131n 24-d\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n o\u011flu Abbasqulu olduqca c\u0259ld olub. Yolda\u015flar\u0131 aras\u0131nda f\u0259rql\u0259nib. U\u015faqlardan d\u0259st\u0259 d\u00fcz\u0259ldib \u00ab\u00e7\u0131z\u0131\u011fa girm\u0259\u00bb, \u00abdava-dava\u00bb oynama\u011f\u0131 \u00e7ox sev\u0259rdi. \u00ab\u00c7\u0131z\u0131\u011fa girm\u0259\u00bb el\u0259 bir oyundur ki, u\u015faqlar d\u0259st\u0259ba\u015f\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ri\u015fin\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259dikd\u0259 \u00e7\u0259za \u00fcc\u00fcn \u00ab\u00e7\u0131z\u0131\u011fa\u00bb sal\u0131narm\u0131\u015f. \u00c7\u0131z\u0131qdan \u00e7\u0131xan u\u015fa\u011f\u0131 is\u0259 d\u0259st\u0259ba\u015f\u0131 d\u00f6yd\u00fcr\u0259rmi\u015f. O, \u00e7evik u\u015faqlardan d\u0259st\u0259 d\u00fcz\u0259ldib ba\u015fqa m\u0259h\u0259ll\u0259 u\u015faqlar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 getm\u0259yi, sapand v\u0259 ox atma\u011f\u0131 da sev\u0259rmi\u015f. Ki\u00e7ik ya\u015fl\u0131 olma\u011f\u0131na baxmayaraq at s\u00fcrm\u0259yi, taxtadan d\u00fcz\u0259ltm\u0259 q\u0131l\u0131nc oynama\u011f\u0131 xo\u015flayarm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>Abbasqulu b\u0259y ba\u015fqa \u015fadlinskil\u0259r kimi t\u0259hsil ala bilm\u0259mi\u015fdir. Atas\u0131 Xanbaba vaxts\u0131z v\u0259fat etmi\u015fdir. \u018fmisi Teymur b\u0259yin d\u0259 el\u0259 imkan\u0131 olmur ki, qarda\u015f\u0131 o\u011flu Abbasquluya ist\u0259n\u0259l\u0259n t\u0259hsili ver\u0259 bilsin. Abbasqulunun anas\u0131 \u00e7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259 ail\u0259y\u0259 ba\u015fc\u0131l\u0131q edir. Zor-b\u0259la il\u0259 ail\u0259ni saxlayan ana, o\u011flunu 1894-c\u00fc ild\u0259 Vedid\u0259 rus-tatar m\u0259kt\u0259bin\u0259 q\u0259bul etdirir. Ail\u0259 q\u0259hri Abbasquluya geni\u015f t\u0259hsil alma\u011fa imkan vermir. 15 ya\u015fl\u0131 Abbasqulu 1902-ci ild\u0259 m\u0259kt\u0259bi t\u0259rk etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur. \u00c7\u00fcnki ikisinifli m\u0259kt\u0259bi qurtaran u\u015faqlar ya seminariyaya ya da gimnaziyaya daxil olmal\u0131 idil\u0259r. H\u0259min m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259hsil alma\u011fa imkan\u0131 \u00e7atmayan Abbasqulu, m\u0259kt\u0259bi t\u0259rk edib atadanqalma torpaq sah\u0259sini \u0259kib-bec\u0259rm\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Abbasqulu b\u0259yin g\u0259ncliyi inqilablar, m\u00fcharib\u0259l\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. 1914-c\u00fc ild\u0259 Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flan\u0131r. \u0130mperialist m\u00fcharib\u0259si Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259 (Zaqafqaziya) b\u00f6y\u00fck miqyasda yay\u0131l\u0131r. Qars, \u018frdahan v\u0259 A\u011fr\u0131 \u0259traf\u0131nda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r \u0130r\u0259van mahal\u0131na, Vedibasar, Z\u0259ngibasar \u0259halisin\u0259 o c\u00fcml\u0259d\u0259n b\u00fct\u00fcn Arazbar\u0131 boyunda ya\u015fayan camaat \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131r i\u015fg\u0259nc\u0259 idi. 1917-ci ilin fevral\u0131nda \u00e7ar m\u00fctl\u0259qiyy\u0259ti devrilir. \u00dcsyan Rusiyan\u0131n ucqarlar\u0131n\u0131 da b\u00fcr\u00fcy\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu vaxt \u0130r\u0259vanda siyasi v\u0259 ictimai hadis\u0259l\u0259r geni\u015fl\u0259nirdi. M\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6k\u00fcm\u0259t, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Zaqafqaziya Komisarl\u0131\u011f\u0131 i\u015fin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilmir. 1918-ci ilin may ay\u0131n\u0131n 28-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti elan olunur. \u0130ngilis-amerikan qo\u015funlar\u0131 \u0130r\u0259vana g\u0259lir. El\u0259 bu vaxtlar \u0130randan qula\u011f\u0131k\u0259sik Andranikin quldur da\u015fnak ordusu Nax\u00e7\u0131vana soxulur. O, Nax\u00e7\u0131van k\u0259ndl\u0259rini viran qoyur v\u0259 g\u00fcnahs\u0131z \u0259halini q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irir. Nax\u00e7\u0131vanl\u0131lar \u00f6z torpaqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qalx\u0131rlar. Andranik 1918-ci ilin iyul ay\u0131nda Sisiyana \u00e7\u0259kilir. Bu \u0259r\u0259f\u0259d\u0259 Aydo\u011fmaz k\u0259ndi il\u0259 D\u0259v\u0259li v\u0259 \u015e\u0259f\u0259qli k\u0259ndl\u0259ri aras\u0131nda 17 n\u0259f\u0259r mauzer\u00e7i da\u015fnak \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. \u00d6ld\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259rin qan\u0131 Vedi \u0259halisind\u0259n t\u0259l\u0259b olunur. Da\u015fnaklar vedilil\u0259r\u0259 ultimatum verir ki, h\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n mauzer\u00e7iy\u0259 17 min manat bac v\u0259 h\u0259r bir \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259nin \u0259v\u0259zin\u0259 bir n\u0259f\u0259r adam verilm\u0259lidir. Vedilil\u0259r da\u015fnak ultimatumunu r\u0259dd edirl\u0259r. Bundan hidd\u0259tl\u0259n\u0259n da\u015fnak hakiml\u0259rind\u0259n Dro, Arampa\u015fa v\u0259 D\u0259li Kazonun ba\u015fc\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda Bek Primovun polku Vediy\u0259 basq\u0131n edir. Q\u0259fl\u0259t\u0259n basq\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n Abbasqulu b\u0259y yerli \u0259haliy\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k bel\u0259 deyir: \u00abH\u0259rgah biz qaba\u011fa \u00e7\u0131xmasaq, b\u00fct\u00fcn k\u0259nd m\u0259hv olacaq\u00bb. \u018fhalinin ham\u0131s\u0131 aya\u011fa qalx\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Vedi \u0259traf\u0131nda b\u00fct\u00fcn g\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f gedir. D\u0259yan\u0259tli komandir kimi Abbasqulu b\u0259y \u00f6z\u00fcn\u00fcn c\u0259sar\u0259ti il\u0259 k\u0259ndin d\u00f6y\u00fc\u015fc\u00fcl\u0259rini ruhland\u0131r\u0131r. Gec\u0259 \u015eadlinski q\u0259ti d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 girir. T\u0259zyiq\u0259 d\u0259vam g\u0259tir\u0259 bilm\u0259y\u0259n da\u015fnak mauzer\u00e7il\u0259r qa\u00e7\u0131r. D\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nds bir ne\u00e7\u0259 top, 8 pulemyot, xeyli miqdarda silah, patron v\u0259 s. h\u0259rbi s\u00fcrsat qal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/418px-Nax\u00e7\u0131van_\u015f\u0259h\u0259rind\u0259_Araz-T\u00fcrk_Respublikas\u0131n\u0131n_q\u0259rargah\u0131n\u0131n_yerl\u0259\u015fdiyi_bina.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11537\" width=\"584\" height=\"469\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 xeyli adam q\u0131r\u0131l\u0131r. D\u0259st\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan bir ne\u00e7\u0259si \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu vuru\u015flarla \u0259laq\u0259dar Vedi \u0259traf\u0131ndak\u0131 k\u0259ndl\u0259rin-\u00c7\u0259m\u0259nk\u0259nd, C\u0131\u011f\u0131nd\u0259r\u0259si, Vedibasar\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0259halisi buraya topla\u015f\u0131r. Abbasqulu b\u0259y \u00f6z\u00fcn\u00fc r\u0259\u015fad\u0259tli s\u0259rk\u0259rd\u0259 kimi g\u00f6st\u0259rir. Onun \u0259traf\u0131nda F\u0259r\u0259m\u0259z Mahmudb\u0259yov, K\u0259rb\u0259layi \u0130smay\u0131l, \u018fli Eyvazov, \u0130brahim F\u0259rz\u0259liyev, \u018fl\u0259sg\u0259r K\u0259rimov, Yetim \u018flio\u011flu, X\u0259lil v\u0259 s. v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rl\u0259r topla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Onlar\u0131n h\u0259r biri xalq c\u0259bh\u0259sinin \u0259sl c\u0259ngav\u0259ri idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Vedi d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259ri zaman\u0131 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 d\u0259 da\u015fnaklar k\u0259ndl\u0259r\u0259 basq\u0131n edirdi. Bu vaxt D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zd\u0259 \u00c7\u00fcv\u0259k\u0259nd \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 i\u015fin\u0259 Bala b\u0259y V\u0259kilov ba\u015fc\u0131l\u0131q edirdi. O, \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u00f6\u015f pulemyotu il\u0259 Yaponun quldur da\u015fnak d\u0259st\u0259sin\u0259 qan uddururdu. Yusif Seyidov aslan kimi vuru\u015furdu. Bel\u0259 bir \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 x\u0259tti \u015e\u0259rur mahal\u0131n\u0131n Yayc\u0131 k\u0259ndin\u0259d\u0259k uzan\u0131rd\u0131. M\u00fcdafi\u0259nin \u00f6n\u00fcnd\u0259 r\u0259\u015fad\u0259tli d\u00f6y\u00fc\u015fc\u00fcl\u0259rd\u0259n K\u0259rim, R\u0259him, X\u0131rda \u018fli, Kalba Novruzun o\u011flu \u018fli, Suleyman, F\u0259r\u0259\u00e7 H\u00fcseyn o\u011flu, M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259nin u\u015faqlar\u0131 dayan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1918-ci ilin pay\u0131z\u0131nda da\u015fnak ba\u015fk\u0259s\u0259nl\u0259ri Yayc\u0131 k\u0259ndin\u0259 basq\u0131n edib oran\u0131 m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131r. S\u0259h\u0259rd\u0259n ax\u015fama kimi C\u0259nn\u0259t qayas\u0131 adlanan s\u0259ng\u0259r\u0259 18 top m\u0259rmisi at\u0131l\u0131r, q\u0131z\u011f\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r gedir. \u015e\u0259rurdan k\u0259nd\u0259, Zeyv\u0259li M\u0259mm\u0259drzan\u0131n v\u0259 F\u0259tula H\u00fcseynovun silahl\u0131 d\u0259st\u0259si g\u0259lir. Da\u015fnaklar t\u0259l\u0259sik Xacik k\u0259ndin\u0259 \u00e7\u0259kilirl\u0259r. Yayc\u0131 m\u0259\u011flubiyy\u0259tind\u0259n q\u0259z\u0259bl\u0259n\u0259n da\u015fnaklar \u018fmovu k\u0259ndin\u0259 basq\u0131n edir, hiyl\u0259g\u0259rlikl\u0259 k\u0259nd\u0259 girirl\u0259r. \u018fhaliy\u0259 v\u0259d edirl\u0259r ki, t\u0259slim olub silah\u0131 yer\u0259 qoysunlar, onlara he\u00e7 bir x\u0259sar\u0259t d\u0259ym\u0259y\u0259c\u0259k. Da\u015fnaklar \u00f6z v\u0259dl\u0259rini pozurlar v\u0259 \u0259haliy\u0259; qad\u0131nlara, qocalara v\u0259 u\u015faqlara qanl\u0131 divan qurub q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irirl\u0259r. Qad\u0131nlar\u0131n namusuna toxunur, analar\u0131n g\u00f6z\u00fc qaba\u011f\u0131nda u\u015faqlar\u0131 tonqala tullay\u0131rlar. 200 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox adam \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb quyulara at\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Da\u015fnaklar\u0131n silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259l\u0259rinin Vedi k\u0259ndl\u0259rin\u0259 arams\u0131z h\u00fccumu ara vermirdi. \u0130ngilisl\u0259rin ayr\u0131-ayr\u0131 strateji m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rd\u0259; D\u0259v\u0259lid\u0259,Yayc\u0131da, k\u0259ndin a\u015fa\u011f\u0131s\u0131 v\u0259 yuxar\u0131s\u0131nda, Ba\u015f Nora\u015fen stansiyas\u0131nda, \u015eahtaxt\u0131da h\u0259rbi d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259ri var idi. Da\u015fnaklar ingilis hiyl\u0259sin\u0259 \u0259l at\u0131rlar. D\u0259v\u0259lid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n ingilis komandanl\u0131\u011f\u0131 Abbasqulu b\u0259yi dan\u0131\u015f\u0131\u011fa d\u0259v\u0259t edir. Dan\u0131\u015f\u0131qlar qatar\u0131n vaqonunda apar\u0131lmal\u0131 idi. Abbasqulu b\u0259y vaqona daxil olan kimi qatar \u0130r\u0259vana t\u0259r\u0259f yol al\u0131r. Abbasqulu b\u0259y m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259rhal ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr. Lakin art\u0131q gec olur. \u0130ngilis komandanl\u0131\u011f\u0131 \u0130r\u0259vanda Abbasqulu b\u0259yi da\u015fnaklara t\u0259slim edir.&nbsp; Da\u015fnak komandanl\u0131\u011f\u0131 Abbasqulu b\u0259y\u0259 bel\u0259 bir ultimatum verir: ya Vedi \u0259halisi silah\u0131 yer\u0259 qoymal\u0131d\u0131r, ya da onlar\u0131 \u00f6l\u00fcm g\u00f6zl\u0259yir!<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qalan Abbasqulu b\u0259y da\u015fnak komandanl\u0131\u011f\u0131na bildirir ki, \u0259vv\u0259la, silah \u0259halinindir. Onu toplamaq zor t\u0259l\u0259b edir. \u0130kinci t\u0259r\u0259fd\u0259n, da\u015fnak komandanl\u0131\u011flar\u0131na laz\u0131mi q\u0259d\u0259r tax\u0131l, mal-qara v\u0259 s.verm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>Abbasqulu b\u0259yi \u0130r\u0259vanda 3 n\u00fcfuzlu adam\u0131n \u018fli Abbasovun, H\u00fcseyn b\u0259yin v\u0259 Cavan\u015fir b\u0259yin z\u0259man\u0259tin\u0259 verirl\u0259r. Abbasqulu b\u0259y \u00fcz-\u00fcz\u0259 da\u015fnak komandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bini \u00abq\u0259bul edir\u00bb, o, Vediy\u0259 qay\u0131d\u0131r v\u0259 da\u015fnak t\u0259l\u0259bl\u0259rini d\u0259rhal r\u0259dd edir, yenid\u0259n m\u00fcdafi\u0259nin ba\u015f\u0131nda dayan\u0131r. Onu zam\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u0259n \u018fli Abbasov v\u0259 Cavan\u015fir b\u0259y tan\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Bak\u0131ya qa\u00e7\u0131r\u0131l\u0131rlar. H\u00fcseyn b\u0259y h\u0259rbi nazir Dronun \u0259mri il\u0259 h\u0259bs edilir. H\u00fcseyn b\u0259yi g\u00f6zl\u0259y\u0259n \u00f6l\u00fcm pu\u00e7a \u00e7\u0131x\u0131r. O, xaric\u0259 qa\u00e7\u0131r. Bundan sonra da\u015fnaklar\u0131n Vediy\u0259 ikinci h\u00fccumu ba\u015flay\u0131r. Vedi h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u00fchasiriy\u0259 al\u0131n\u0131r. \u0130ngilisl\u0259r Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 Araz-T\u00fcrk Respublikas\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv edir, n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri Malta adas\u0131na s\u00fcrg\u00fcn edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>1919-cu ilin pay\u0131z\u0131nda Vedi d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rinin q\u0131z\u011f\u0131n vaxt\u0131nda k\u0259\u015ffiyyat Abbasqulu b\u0259y\u0259 x\u0259b\u0259r g\u0259tirir ki, Andranikin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri g\u0259lib. \u015eadlinski n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri q\u0259bul edir. N\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r \u00abpa\u015fan\u0131n\u00bb ad\u0131ndan t\u0259l\u0259b edirl\u0259r ki, Vedi t\u0259slim olub, silah\u0131 yer\u0259 qoymal\u0131d\u0131r : \u201d \u00abPa\u015fa\u00bb sizi \u0259min edir ki, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinizi t\u0259min etsin v\u0259 d\u00f6vl\u0259t yard\u0131m\u0131 g\u00f6st\u0259rsin \u00ab. Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinski c\u0259sar\u0259tli bir s\u0259rk\u0259rd\u0259 kimi cavab verir ki, biz Andranik ad\u0131nda \u201epa\u015fa\u201c tan\u0131m\u0131r\u0131q v\u0259 t\u0259slim olub silah\u0131 yer\u0259 qoymaq fikrimiz d\u0259 yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Abbasqulu b\u0259yin cavab\u0131n\u0131 Andranik\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131qlar\u0131nda o, q\u0259z\u0259bl\u0259n\u0259r\u0259k Vediy\u0259 bir ne\u00e7\u0259 rota g\u00f6nd\u0259rir. Vedi m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259ri andranik\u00e7il\u0259r\u0259 divan tutub onlar\u0131 geri oturdur v\u0259 \u00e7oxlu q\u0259nim\u0259t \u0259ld\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fchasir\u0259d\u0259 olan Vedi \u0259halisini ingilis-amerikanlar\u0131n \u015e\u0259rur-Nax\u00e7\u0131vanda neytral zona yaratmas\u0131 b\u0259rk q\u0259z\u0259bl\u0259ndirir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ngilis-amerikan n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131q aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Nax\u00e7\u0131vandan \u018fli S\u0259bri Qas\u0131mov v\u0259 Ordubaddan M.\u018fl\u0259sg\u0259rov general Haskelin yan\u0131na ged\u0259r\u0259k, ona on madd\u0259d\u0259n ibar\u0259t t\u0259l\u0259bnam\u0259 verir v\u0259 qeyd edirl\u0259r ki, bizim xalq\u0131m\u0131z n\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259r\u0259, n\u0259 d\u0259 da\u015fnak Erm\u0259nistan\u0131na tabe olmayacaqd\u0131r. Nax\u00e7\u0131vanl\u0131lar \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259ratlar\u0131n\u0131 silahla qoruyacaqlard\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259hz bel\u0259 d\u0259 olur. \u0130ngilis-amerikan-da\u015fnak h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rinin yerl\u0259\u015fdiyi Ba\u015f Nora\u015fend\u0259, Yayc\u0131, \u015eaxtaxt\u0131, Nehr\u0259m, Nax\u00e7\u0131vanda \u00fcsyanlar qalx\u0131r. \u015e\u0259rurda h\u0259rbi hiss\u0259 \u0259hali t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131l\u0131r v\u0259 c\u0259bh\u0259xana \u0259l\u0259 ke\u00e7irilir. Bundan sonra \u015e\u0259rur v\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri xeyli m\u00f6hk\u0259ml\u0259nir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu vaxt Vedi v\u0259 \u00c7\u00fcv\u0259 k\u0259ndl\u0259ri h\u0259l\u0259 d\u0259 da\u015fnaklar\u0131n m\u00fchasir\u0259sind\u0259 idi. M\u0259rk\u0259zi da\u015fnak h\u00f6k\u00fcm\u0259ti Dro ba\u015fda olmaqla Vediy\u0259 \u201eVan\u201c, \u201eSasun\u201c v\u0259 ba\u015fqa polklar g\u00f6nd\u0259rilir. Bel\u0259likl\u0259,q\u0131z\u011f\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r ba\u015flay\u0131r. Lakin Vedi m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rinin q\u00fcvv\u0259si t\u00fck\u0259nmi\u015fdi. Buna g\u00f6r\u0259 Abbasqulu b\u0259yin \u0259mri il\u0259 \u0259hali d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259-d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 k\u0259ndi t\u0259rk edir. Da\u015fnaklar basq\u0131n etdikl\u0259ri k\u0259ndl\u0259ri viran qoyurdular. C\u0259llad Qareqin Njde Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f torpaq siyas\u0259ti apar\u0131rd\u0131. 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Z\u0259ngibasarda 48, Vedibasarda 118, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zd\u0259 74, \u015e\u0259rurda 76 k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycan k\u0259ndl\u0259rind\u0259 yar\u0131m milyondan \u00e7ox \u0259hali d\u0259rb\u0259d\u0259r d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan da\u015fnaq h\u00f6k\u00fcm\u0259tinin ba\u015fc\u0131s\u0131 Kacanzuni etiraf etmi\u015fdi ki, biz A\u011fbaba kimi maldarl\u0131q rayonunu, \u015e\u0259rur kimi tax\u0131l m\u0259nb\u0259yini, Vedibasar kimi ba\u011fl\u0131-bostanl\u0131 meyv\u0259li k\u0259ndl\u0259ri darmada\u011f\u0131n etdik. Bundan sonra Vedi \u0259halisinin did\u0259rginlik d\u00f6vr\u00fc ba\u015flay\u0131r. 1920-c\u0131 ilin iyul ay\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259-d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 Vedi \u0259halisi \u015e\u0259rura g\u0259lir. G\u00f6r\u00fcrl\u0259r ki, \u015e\u0259rur \u0259halisi k\u0259ndl\u0259ri \u00f6z yurdlar\u0131n\u0131 t\u0259rk edib \u015eaxtaxt\u0131ya t\u0259r\u0259f \u00e7\u0259kilib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eaxtaxt\u0131nda Kalbal\u0131 xan Nax\u00e7\u0131vanski q\u0259rargah d\u00fcz\u0259ldib da\u015fnaklar\u0131n qaba\u011f\u0131na \u00e7\u0131xma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Yurd\u00e7u, Qab\u0131ll\u0131, Q\u0131vraq v\u0259 \u015eaxtaxt\u0131 t\u0259p\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00f6vqe tutmu\u015fdu. Lakin c\u0259bh\u0259 pozulmu\u015f, \u0259hali ax\u0131n-ax\u0131n Nax\u00e7\u0131vana t\u0259r\u0259f gedir v\u0259 \u0130rana ke\u00e7irdi. Kalbal\u0131 xana x\u0259b\u0259r verirl\u0259r ki, Nax\u00e7\u0131van demokratlar\u0131 h\u0259kim \u018fli Abbasov v\u0259 R\u00fcst\u0259mov \u018fng\u0259ley\u00fctd\u0259 bol\u015fevikl\u0259ri qar\u015f\u0131lay\u0131b Nax\u00e7\u0131vana g\u0259tirirl\u0259r. \u0130ki c\u0259bh\u0259d\u0259 vuru\u015fma\u011f\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tsiz oldu\u011funu g\u00f6r\u0259n Kalbal\u0131 xan ail\u0259si v\u0259 silahda\u015flar\u0131 il\u0259 \u0130rana ke\u00e7ir v\u0259 Makuya g\u0259lir (bac\u0131s\u0131 Nazl\u0131 xan\u0131m Maku xan\u0131n\u0131n h\u0259yat yolda\u015f\u0131 idi).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/1595219199_image-copied-on-2020-05-20-at-12_25_27-pm-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-11541\" width=\"582\" height=\"380\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bol\u015fevikl\u0259r Nax\u00e7\u0131vana gir\u0259rk\u0259n Abbasqulu b\u0259y Vedi v\u0259 \u015e\u0259rur \u0259halisini \u015eaxtaxt\u0131ndan \u0130rana ke\u00e7irdir. Da\u015fnak qo\u015funlar\u0131 \u015eaxtaxt\u0131, Xok, \u018fzn\u0259b\u00fcrd, D\u00fczdaq sah\u0259sind\u0259 m\u00f6vqe tuturlar. Az\u0259rbaycanda Sovet h\u00f6k\u00fcm\u0259ti qurulurdu. Nax\u00e7\u0131vana 11-ci Q\u0131z\u0131l Ordu hiss\u0259l\u0259ri g\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Naxc\u0131vanda 1920-ci ilin iyununda Sovet H\u00f6kum\u0259ti elan olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>Abbasqulu \u015eadlinskinin \u201eD\u0259mir ax\u0131n\u0131\u201c C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 sal\u0131r. Abbasqulu b\u0259y tabora yeni-yeni adamlar toplay\u0131r. M\u0259r\u0259nd valisi ona t\u0259klif edir ki, M\u0259r\u0259ndd\u0259 qals\u0131n. Bununla da ona y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259 verilsin. A. \u015eadlinski imtina edir v\u0259 deyir ki, siz el\u0259 hesab etm\u0259yin ki, biz h\u0259mi\u015f\u0259lik g\u0259lmi\u015fik. Bizim v\u0259t\u0259nimiz vard\u0131r. Gec-tez v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131tmal\u0131y\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 Q\u0131z\u0131l Ordu hiss\u0259l\u0259rinin tezlikl\u0259 da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Avqustun sonlar\u0131nda Az\u0259rbaydan \u0130nqilab Komit\u0259si, Bahad\u0131r V\u0259lib\u0259yovu 300 atl\u0131 il\u0259 Nax\u00e7\u0131vana f\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissar g\u00f6nd\u0259rir. Erm\u0259nistanda da\u015fnak h\u00f6k\u00fcm\u0259tini y\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn N\u0259riman N\u0259rimanovun t\u00f6vsiyy\u0259si il\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissar v\u0259 Q\u0131z\u0131l Ordu q\u0259rargah\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcrl\u0259r ki, M\u0259r\u0259nd \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 g\u00f6nd\u0259rib \u015eadlinskinin taborunu v\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00fchacirl\u0259ri Nax\u00e7\u0131vana d\u0259v\u0259t etsinl\u0259r. Bel\u0259 d\u0259 olur. 1920-ci ilin sentyabr\u0131nda bol\u015fevik \u018fli Eyvazov, Seyfulla Suleymanov v\u0259 demokrat M\u0259mm\u0259d R\u0259himov Araz\u0131n o tay\u0131na Abbasqulu b\u0259yin d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir. Onlar A. \u015eadlinskiy\u0259 m\u0259ktub \u00e7atd\u0131r\u0131rlar. M\u0259ktubda yaz\u0131l\u0131r ki, siz bol\u015fevik t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 v\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissar Bahad\u0131r V\u0259lib\u0259yovun xahi\u015fi il\u0259 Nax\u00e7\u0131vana d\u0259v\u0259t olursunuz.<\/p>\n\n\n\n<p>Xalq d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u0259rd m\u00fcbariz, V\u0259t\u0259n t\u0259\u0259ss\u00fcb\u00fcn\u00fc h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00fcst\u00fcn tutan A. \u015eadlinski d\u0259rhal n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin t\u0259klifini q\u0259bul edib 200 n\u0259f\u0259rlik silahl\u0131 d\u0259st\u0259 v\u0259 m\u00fchacir k\u00fctl\u0259si il\u0259 sentyabr ay\u0131n\u0131n 17-d\u0259 Nax\u00e7\u0131vana qay\u0131d\u0131r. A.\u015eadlinskinin taboru Culfada h\u0259rbi n\u00fcmay\u0259nd\u0259lik t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259rar\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 h\u0259rbi qaydada Nax\u00e7\u0131vana daxil olan Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinski orada f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n q\u0131rm\u0131z\u0131 qvardiya d\u0259st\u0259l\u0259ri il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k \u201eQ\u0131rm\u0131z\u0131 tabor\u201dun komandiri olur. Da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 yeni v\u00fcs\u0259tl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 ba\u015flay\u0131r. Nax\u00e7\u0131van s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin qorunmas\u0131 A. \u015eadlinskinin taboruna tap\u015f\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci ilin noyab\u0131r\u0131n 29-da Erm\u0259nistan \u0130nqilab komit\u0259sinin b\u0259y\u0259nnam\u0259si il\u0259 Erm\u0259nistan Sovet Sosialist Respublikas\u0131 elan olunur. Noyabr\u0131n soyuq g\u00fcnl\u0259ri Nax\u00e7\u0131van \u0130nqilab komit\u0259sinin irad\u0259si il\u0259 h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259r \u015e\u0259rura h\u0259r\u0259k\u0259t edir. Abbasqulu b\u0259yin taboru da\u011f c\u0131\u011f\u0131rlar\u0131, \u0259halid\u0259n toplanan xalq d\u0259st\u0259l\u0259ri \u015fosse yolu, Q\u0131z\u0131l Ordu hiss\u0259l\u0259ri is\u0259 d\u0259mir yolu il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edir. \u018fzn\u0259b\u00fcrd, Qaraba\u011flar, Xok v\u0259 \u015eaxtaxt\u0131 da\u015fnaklardan azad edilir. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 1200 \u0259sg\u0259r v\u0259 zabit \u0259sir al\u0131n\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zurda a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259t yaranm\u0131\u015fd\u0131. A.\u015eadlinskinin taboru Z\u0259ng\u0259zur istiqam\u0259tind\u0259 da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 h\u00fc\u00e7uma ke\u00e7ir. \u0130r\u0259van\u0131n azad edilm\u0259si u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 geni\u015fl\u0259nir. Da\u015fnaklar qo\u015funlar\u0131n h\u00fc\u00e7\u00fcmunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 Arpa\u00e7ay k\u00f6rp\u00fcs\u00fcn\u00fc partlatmaq ist\u0259mi\u015fdil\u0259r. A. \u015eadlinskinin d\u0259st\u0259si d\u0259rhal sa\u011f sahil\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k, f\u0259lak\u0259tin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Taborcu \u018fli Abbasov \u00f6z xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u00abBird\u0259n g\u00f6rd\u00fck ki, da\u015fnaklar bizi Rind k\u0259ndind\u0259 m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131blar. B\u0259rk vuru\u015fma oldu. D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 bizd\u0259n 18 n\u0259f\u0259r vuruldu. \u018fsg\u0259rl\u0259r qa\u00e7\u0131rd\u0131, \u00e7\u00fcnki biz 200 da\u015fnak suvarisin\u0259 qar\u015f\u0131 dayana bilmirdik. Taborun komandiri A.\u015eadlinski \u0259mr etdi,qa\u00e7anlar yerind\u0259c\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259nsin. Tabor n\u0259z\u0259rd\u0259n kecirildikd\u0259 70 n\u0259f\u0259r yox idi. Bir d\u0259 g\u00f6rd\u00fck ki, Nax\u00e7\u0131vandan Cabbar H\u00fcseynov v\u0259 \u018fjd\u0259r o\u011flu Abbas\u0131n d\u0259st\u0259si g\u0259lir. Da\u015fnaklar k\u0259nd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r. Cabbar H\u00fcseynov bir evin yan\u0131nda durub qap\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131r. He\u00e7 dem\u0259, 30 n\u0259f\u0259ri t\u00f6vl\u0259y\u0259 doldurub g\u00fcll\u0259l\u0259m\u0259k ist\u0259yirmi\u015fl\u0259r. Cabbar H\u00fcseynov ke\u015fi\u015f\u00e7ini vurub m\u0259hbuslar\u0131 azad edir\u00bb.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zurda da\u015fnak Njde 4000 s\u00fcng\u00fc il\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. Onun n\u0259zar\u0259tind\u0259 50 pulemyot, 11 top var idi. Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinskinin komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u00abQ\u0131rm\u0131z\u0131 Tabor\u00bb v\u0259 \u0259halid\u0259n ibar\u0259t olan d\u0259st\u0259l\u0259r da\u015fnaklar\u0131n h\u00fcc\u00fcmlar\u0131n\u0131 dalbadal d\u0259f edirdi. \u00abQ\u0131rm\u0131z\u0131 Taborun\u00bb 4-c\u00fc rota komandiri \u0130brahim F\u0259rz\u0259liyev \u00f6z xatir\u0259l\u0259rind\u0259 bel\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u00abTaborun hiss\u0259l\u0259ri Zeyn\u0259 q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131ndan h\u00fcc\u00fcma ke\u00e7ib, \u015e\u0259hriyar d\u0259mir yol k\u00f6rp\u00fcs\u00fcn\u00fc \u0259l\u0259 ke\u00e7ird\u0259nd\u0259n sonra ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k, S\u0259d\u0259r\u0259k k\u0259ndin\u0259 \u00e7atd\u0131qda da\u015fnak qo\u015funlar\u0131 Qarat\u0259p\u0259d\u0259n v\u0259 Ba\u011f\u0131rsaq d\u0259r\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z\u0259 qa\u00e7d\u0131lar. Abbasqulu b\u0259y dedi ki, g\u0259r\u0259k d\u00fc\u015fm\u0259ni t\u0259qib edib ba\u015f\u0131n\u0131 t\u0259mam \u0259z\u0259k. Onun c\u0259sar\u0259tli planlar\u0131, \u015f\u0259xsi q\u0259hr\u0259manl\u0131q n\u00fcmun\u0259si bu a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 dad\u0131m\u0131za \u00e7atd\u0131. Yaponun d\u0259st\u0259si m\u0259hv edildi. Bel\u0259likl\u0259, Ordubaddan ba\u015flam\u0131\u015f S\u0259d\u0259r\u0259y\u0259d\u0259k b\u00fct\u00fcn Nax\u00e7\u0131van \u0259razisi da\u015fnaklardan t\u0259mizl\u0259ndi\u00bb.<\/p>\n\n\n\n<p>1921-ci ilin may-iyun aylar\u0131nda D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z u\u011frunda q\u0131z\u011f\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r ba\u015flay\u0131r. D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 \u0259sas c\u0259bh\u0259 A. \u015eadlinskinin taborunun tutdu\u011fu Danzik-\u00c7\u00fcv\u0259 m\u00f6vqel\u0259ri idi. \u0130yul ay\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 \u00fcmumi h\u00fccum ba\u015flan\u0131r. D\u00fc\u015fm\u0259n Ke\u015fi\u015fk\u0259ndd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r v\u0259 Kindovoz da\u011f\u0131nda toplan\u0131r. 1921-ci il iyul ay\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 t\u0259mizl\u0259n\u0259nd\u0259n sonra qo\u015fun hiss\u0259l\u0259ri d\u00fc\u015fm\u0259ni izl\u0259y\u0259r\u0259k Z\u0259ng\u0259zura qovur v\u0259 orada \u015eu\u015fadan g\u0259l\u0259n Birinci Qafqaz korpusu il\u0259 birl\u0259\u015firl\u0259r<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-3-6.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11539\" width=\"580\" height=\"580\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zur c\u0259llad\u0131 Qareqin Njde Mehrid\u0259n (M\u0131\u011fr\u0131) \u00f6z q\u0259rargah\u0131 il\u0259 \u0130rana qa\u00e7\u0131r v\u0259 oradan da Avropaya. B\u00fct\u00fcn Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 Sovet hok\u00fcm\u0259ti qurulur. 1921-ci ilin ax\u0131rlar\u0131 h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259r \u00f6z q\u0259rargahlar\u0131na qay\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nqilab Komit\u0259si b\u00f6lg\u0259d\u0259 da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 b\u00f6y\u00fck r\u0259\u015fad\u0259t v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259nl\u0259r\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fckafatlar\u0131 t\u0259qdim edir. Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinski ba\u015fda olmaqla, taborculardan K\u0259rb\u0259layi \u0130smay\u0131l, \u0130brahim F\u0259rz\u0259liyev, Qas\u0131m H\u00fcseynov, N\u0259c\u0259f \u018fliyev, F\u0259tulla H\u00fcseynov, \u018fl\u0259kb\u0259r Sad\u0131qov, \u018fli Q\u0259dimov (\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra), \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, 19 n\u0259f\u0259r\u0259 \u00abQ\u0131rm\u0131z\u0131 Bayraq\u00bb ordeni verilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Da\u015fnak fitn\u0259karl\u0131\u011f\u0131na son qoyulduqdan sonra Nax\u00e7\u0131vanda olan h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259r ba\u015fqa yerl\u0259r\u0259 \u00e7\u0259kilir. Tabora g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 o, Nax\u00e7\u0131vanda saxlan\u0131l\u0131r, s\u0259rh\u0259dl\u0259rin m\u00fchafiz\u0259si onlara tap\u015f\u0131r\u0131l\u0131r. Abbasqulu \u015eadlinski 1922-ci ilin sonlar\u0131na kimi Nax\u00e7\u0131vanda s\u0259rh\u0259d m\u00fchafiz\u0259si v\u0259zif\u0259sini apar\u0131r. S\u0259rh\u0259d m\u00fchafiz\u0259si ixtisasla\u015fm\u0131\u015f qo\u015fun hiss\u0259l\u0259rin\u0259 verildikd\u0259n sonra A. \u015eadlinski Nax\u00e7\u0131vandan \u00f6z do\u011fma k\u0259ndi Vediy\u0259 qay\u0131d\u0131r. 1928-ci il\u0259 kimi r\u0259hb\u0259r t\u0259s\u0259rr\u00fcfat v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, sonra is\u0259 burada yarad\u0131lan D\u0259v\u0259li sement zavodu tikintisinin r\u0259hb\u0259ri t\u0259yin edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>1930-cu illin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Vedibasar, A\u011fd\u0259r\u0259, Sirik, Ke\u00e7ili, Milax, \u018fr\u0259fs\u0259, Yayc\u0131,Teyvaz, Qazan\u00e7\u0131, Xana\u011fa, N\u0259h\u0259\u00e7ir, Boy\u0259hm\u0259d, \u018fbr\u0259qunus, \u018fr\u0259zin, Ordubad\u0131n da\u011f k\u0259ndl\u0259rind\u0259 \u00fcsyanlar ba\u015f verir. V\u0259ziyy\u0259ti g\u0259rginl\u0259\u015fdir\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259r s\u0131ras\u0131nda Moskvan\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 rusla\u015fma siyas\u0259ti v\u0259 sovetl\u0259rin 1928-1929-cu ill\u0259rd\u0259 ke\u00e7irdiyi se\u00e7kil\u0259r idi. Xalq\u0131n 86%-i se\u00e7ki h\u00fcququndan m\u0259hrum edilmi\u015fdi. Se\u00e7kil\u0259rd\u0259 yaln\u0131z f\u0259hl\u0259 v\u0259 yoxsul k\u0259ndlil\u0259r i\u015ftirak ed\u0259 bil\u0259rdi. 1929-cu illin sonlar\u0131nda b\u00fct\u00fcn ortabab k\u0259ndlil\u0259r\u0259 m\u0259xsus torpaq, \u0259mlak, heyvan v\u0259 dig\u0259r m\u0259hsul n\u0259 varsa, m\u00fcsadir\u0259 edilib kollektivl\u0259r\u0259 verilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. H\u0259min vaxt x\u00fcsusil\u0259 1930-cu illin fevral, mart, aprel, aylar\u0131nda geni\u015f v\u0259 qanl\u0131 qiyamlar oldu. Bu d\u00f6vrd\u0259 tez-tez ba\u015f ver\u0259n k\u0259ndli qiyamlar\u0131n\u0131 partizan h\u0259r\u0259kat\u0131 davam etdirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 40-dan \u00e7ox x\u00fcsusi idar\u0259nin r\u0259isi milliy\u0259tc\u0259 erm\u0259ni idi. Az\u0259rbaycan x\u00fcsusi xidm\u0259t sah\u0259sinin r\u0259isi Xoren Qriqoryan, Nax\u00e7\u0131van x\u00fcsusi xidm\u0259t sah\u0259sinin r\u0259isi Orbelyan. \u00d6z soyadlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015f Ba\u011f\u0131ryan-Ba\u011f\u0131rova, Qasumyan-Qasumova, Allahverdiyan-Allahverdiyev\u0259 \u00e7evrildi. Lakin onlar Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 olan nifr\u0259tl\u0259rini d\u0259yi\u015fmir v\u0259 \u00abB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u00bb fantastik arzular\u0131n\u0131, x\u00fclyalar\u0131n\u0131 unutmurdular. 20-30-cu ill\u0259rd\u0259 ist\u0259nil\u0259n adam\u0131 \u00abbandit\u0259\u00bb \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn tam \u015f\u0259rait yaranmi\u015fd\u0131. H\u0259r hans\u0131 bir k\u0259ndli m\u00fcnaqi\u015f\u0259sin\u0259 siyasi don geyindir\u0259r\u0259k kolxozla\u015fmaya qar\u015f\u0131 pozuculuq i\u015fi kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dindirilm\u0259 prosesind\u0259 cekist Orbelyan t\u0259r\u0259find\u0259n bir tayfa dig\u0259r tayfa \u00fcz\u0259rin\u0259 qald\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. H\u0259bs olunmu\u015f Milax \u00fcsyan\u0131n\u0131n ba\u015fc\u0131s\u0131n\u0131n dindirilm\u0259 protokoluna yazm\u0131\u015fd\u0131r ki, Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinski 200 atl\u0131 il\u0259 Vedid\u0259n Milaxa \u00fcsyana k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015fdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan KP MK-n\u0131n Vedi rayon komit\u0259si \u0259hali aras\u0131nda \u00e7ox b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuz sahibi olan Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinskini Qaraba\u011flar (Erm\u0259nistan) \u0259halisini sakitl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn oraya g\u00f6nd\u0259rir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 F.K\u0259rimzad\u0259nin \u00abQarl\u0131 A\u015f\u0131r\u0131m\u00bb roman\u0131nda g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, d\u0259st\u0259nin ba\u015f\u0131nda onun ke\u00e7mi\u015f silahda\u015flar\u0131 K\u0259rb\u0259layi \u0130smayil, M\u0259h\u0259rr\u0259m v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 dururdular. Abbasqulu b\u0259y \u00f6z\u00fc il\u0259 ke\u00e7mi\u015f silahda\u015f\u0131 taborcu X\u0259lil P\u0259nahovu g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Cekistl\u0259rin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bu \u0259m\u0259liyyatda Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinski v\u0259 X\u0259lil P\u0259nahov \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Onlar\u0131n c\u0259naz\u0259l\u0259ri k\u00f6hn\u0259 taborcular\u0131n m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 Vedi k\u0259ndin\u0259 g\u0259tirilir v\u0259 b\u00f6y\u00fck xalq ehtiram\u0131 il\u0259 k\u0259nd m\u0259kt\u0259binin h\u0259y\u0259tind\u0259 d\u0259fn edilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S. M\u0259qal\u0259 tarix\u00e7i-alim \u018fli \u018fliyevin \u015f\u0259xsi arxiv materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nail \u018fliyev<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>\u015e\u0259rq\u015f\u00fcnas, Tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>GADTB: El\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r var ki, adlar\u0131 qoca tarixin \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00ab\u00e7\u0131raq tutur\u00bb, \u0259srimizin uzun yollar\u0131n\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r, ha\u00e7ansa unudulmu\u015f, t\u0259hrif\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, yaxas\u0131 polemikan\u0131n \u0259lin\u0259 verilmi\u015f,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":11547,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-11536","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11536","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11536"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11536\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11555,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11536\/revisions\/11555"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11547"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11536"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11536"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11536"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}