{"id":12754,"date":"2020-08-14T02:07:42","date_gmt":"2020-08-13T22:07:42","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=12754"},"modified":"2020-08-14T02:13:37","modified_gmt":"2020-08-13T22:13:37","slug":"nadir-sah-%c9%99fsarin-n%c9%99v%c9%99l%c9%99rinin-izi-il%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=12754","title":{"rendered":"NAD\u0130R \u015eAH \u018fF\u015eARIN N\u018fV\u018fL\u018fR\u0130N\u0130N \u0130Z\u0130 \u0130L\u018f"},"content":{"rendered":"\n<p><em><strong>Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6zl\u0259rini \u0259r\u0259bl\u0259rin v\u0259 y\u0259hudil\u0259rin Kure\u015f, q\u0259dim yunanlar\u0131n v\u0259 romal\u0131lar\u0131n is\u0259 Kirus adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 ilk \u018fh\u0259m\u0259ni imperatoru B\u00f6y\u00fck K\u00fcru\u015fun n\u0259slind\u0259n hesab ed\u0259n \u018frsakil\u0259rl\u0259 Sasanil\u0259r aras\u0131nda qar\u015f\u0131durmadan 5 \u0259sr sonra Qurey\u015fin soyundan olan ail\u0259l\u0259r aras\u0131nda eyni s\u00fcjet x\u0259tli dramatik hadis\u0259l\u0259r ba\u015f verdi. 750-ci ild\u0259 Muh\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259misi Abbas ibn \u018fbdul M\u00fctt\u0259libin t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri \u2013 Abbasil\u0259r \u018fr\u0259b xilaf\u0259tin\u0259 hakim olan \u018fm\u0259vil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan qald\u0131rd\u0131lar. Abbasil\u0259rin ilk x\u0259lif\u0259si \u018fbul S\u0259ffah, eyni il\u0259 ilk Sasani h\u00f6kmdar\u0131 \u018frd\u0259\u015fir kimi, ke\u00e7mi\u015f s\u00fclal\u0259nin b\u00fct\u00fcn n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0131rd\u0131. \u018fm\u0259vi \u015fahzad\u0259l\u0259rind\u0259n yaln\u0131z bir n\u0259f\u0259r \u2013 \u018fbd\u00fcrr\u0259hman \u00f6z\u00fcn\u00fcn a\u011fl\u0131, c\u0259sar\u0259ti v\u0259 \u0259zmi say\u0259sind\u0259 onu \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ist\u0259y\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rd\u0259n yay\u0131naraq t\u0259kba\u015f\u0131na s\u0259hran\u0131, sonra is\u0259 g\u0259mi il\u0259 d\u0259nizi ke\u00e7\u0259r\u0259k \u0130spaniyaya \u00e7\u0131xa bildi v\u0259 \u00e7oxlu mac\u0259ralardan sonra orada yeni \u018fm\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tini qurdu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"960\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/Nadir-Mahambet-Sayin-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-12756\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/Nadir-Mahambet-Sayin-1.jpg 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/Nadir-Mahambet-Sayin-1-300x300.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/Nadir-Mahambet-Sayin-1-150x150.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/Nadir-Mahambet-Sayin-1-768x768.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/Nadir-Mahambet-Sayin-1-215x215.jpg 215w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Tarixd\u0259 buna b\u0259nz\u0259r hadis\u0259l\u0259r az olmam\u0131\u015fd\u0131r. Onlardan biri haqq\u0131nda qazax \u015fairi Say\u0131n Nazarbekul\u0131 m\u0259lumat verir (\u00ab\u041e\u0433\u043d\u0438 \u041c\u0430\u043d\u0433\u0438\u0441\u0442\u0430\u0443\u00bb q\u0259zeti): \u201c1747-ci ild\u0259 Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirdikd\u0259n sonra sui-q\u0259sd\u00e7il\u0259r onun b\u00fct\u00fcn \u00f6vladlar\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, yaln\u0131z n\u0259v\u0259si \u015eahruha toxunmam\u0131\u015fd\u0131lar. Bu faci\u0259li hadis\u0259l\u0259r zaman\u0131 Nadirin yax\u0131n adamlar\u0131 \u015fah\u0131n iki o\u011flan n\u0259v\u0259sinin h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas ed\u0259r\u0259k Qazax\u0131stana qa\u00e7\u0131r\u0131b k\u00f6\u00e7\u0259ri qazax tayfalar\u0131na s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015fd\u0131lar. Bers tayfas\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n n\u0259v\u0259si M\u0259lini o\u011fullu\u011fa g\u00f6t\u00fcr\u00fcb ona Kulm\u0259li ad\u0131n\u0131 vermi\u015fdir. \u018ffsan\u0259vi qazax bahad\u0131r\u0131 v\u0259 ak\u0131n\u0131 (a\u015f\u0131\u011f\u0131), Rusiya i\u015f\u011fal\u0131na qar\u015f\u0131 xalq \u00fcsyan\u0131n\u0131n iki \u0259sas r\u0259hb\u0259rind\u0259n biri \u2013 Mahambet Utemisul\u0131 (1803\u20131848) h\u0259min Kulm\u0259linin o\u011flunun o\u011flu olmu\u015fdur. Nadir \u015fah\u0131n dig\u0259r n\u0259v\u0259si M\u0259tini is\u0259 Aday tayfas\u0131ndan bahad\u0131r Toxtam\u0131\u015f\u0131n n\u0259v\u0259si Dospambet \u00f6vladl\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k Kulm\u0259ti adland\u0131rm\u0131\u015f, \u00f6z u\u015faqlar\u0131 il\u0259 onun aras\u0131nda he\u00e7 bir f\u0259rq qoymadan b\u00f6y\u00fcd\u00fcb boya-ba\u015fa \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Kulm\u0259ti Man\u011f\u0131stau qazaxlar\u0131 aras\u0131nda \u00f6nc\u0259g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tin\u0259 malik olan, x\u0259st\u0259l\u0259ri m\u00fcalic\u0259 etm\u0259yi bacaran, m\u00f6min, igid v\u0259 g\u00fccl\u00fc bir insan kimi ad \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f, el aras\u0131nda \u00f6vliya M\u0259ti ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Ha\u015fiy\u0259. Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n n\u0259v\u0259l\u0259rinin apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Qazax\u0131stan\u0131n indiki Man\u011f\u0131stau vilay\u0259tinin \u0259razisi XIII \u0259sr\u0259d\u0259k \u018ff\u015far tayfas\u0131n\u0131n yurd yerl\u0259rind\u0259n olmu\u015fdur. Man\u011f\u0131stau rayonunun \u00d6tes k\u0259ndinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Seysem ata q\u0259bristanl\u0131\u011f\u0131nda \u00e7oxlu \u0259f\u015far m\u0259zar\u0131 vard\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nadir \u015fah\u0131n h\u0259r iki n\u0259v\u0259sinin ad\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259ki \u201cqul\u201d s\u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259linc\u0259, Say\u0131n Nazarbekul\u0131 yaz\u0131r: \u201cB\u0259z\u0259n bunu onlar\u0131n qazaxlar t\u0259r\u0259find\u0259n guya \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259l\u0259ri il\u0259 izah ets\u0259l\u0259r d\u0259, bu, \u0259slind\u0259, s\u0259hv fikirdir\u201d. Qazax \u015fairinin ehtimal\u0131na \u0259sas\u0259n, \u201cNadirin atas\u0131 \u0130mamqulunun, o\u011flanlar\u0131 Rzaqulunun, Murt\u0259zaqulunun, \u0130mamqulunun, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u015fah\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn Nadirqulu v\u0259 T\u0259hmasibqulu kimi adlar\u0131nda qulu s\u00f6z\u00fcn\u00fcn olmas\u0131 onu g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259min s\u00f6zd\u0259n adqoymada istifad\u0259 bu ail\u0259d\u0259 bir \u0259n\u0259n\u0259 idi. Bel\u0259likl\u0259, m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, M\u0259linin v\u0259 M\u0259tinin adlar\u0131, \u0259slind\u0259, M\u0259liqulu v\u0259 M\u0259tiqulu formas\u0131nda olmu\u015fdur. Nadir \u015fah\u0131n n\u0259v\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq ver\u0259n qazaxlar \u015fahzad\u0259l\u0259rin adlar\u0131ndak\u0131 s\u00f6zl\u0259rin yerl\u0259rini ona g\u00f6r\u0259 d\u0259yi\u015fmi\u015fdil\u0259r ki, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri onlar\u0131 asanl\u0131qla tapa bilm\u0259sinl\u0259r\u201d. Lakin bu f\u0259rziyy\u0259 bel\u0259 bir sual do\u011furur: \u201cU\u015faqlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 tamamil\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259k daha t\u0259hl\u00fck\u0259siz oldu\u011fu halda, qazaxlar niy\u0259 adlardak\u0131 s\u00f6zl\u0259rin yerl\u0259rini d\u0259yi\u015fm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmi\u015fdil\u0259r?\u201d H\u0259min suala bel\u0259 cavab verm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: \u201cOla bilsin ki, onlar q\u00fcdr\u0259tli bir h\u00f6kmdar\u0131n \u015f\u0259xs\u0259n qoydu\u011fu adlar\u0131 ba\u015fqa adlarla \u0259v\u0259z etm\u0259k ist\u0259m\u0259mi\u015fdil\u0259r.\u201d Bu fikird\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n bir m\u0259ntiq olsa da, z\u0259nnimizc\u0259, u\u015faqlar\u0131n adlar\u0131ndak\u0131 \u201cqul\u201d s\u00f6z\u00fc \u015fahzad\u0259l\u0259rin \u0259sirlikd\u0259 deyil, q\u0259riblikd\u0259 olduqlar\u0131n\u0131 bildirir, himay\u0259si alt\u0131nda ya\u015fad\u0131qlar\u0131 ail\u0259l\u0259rin do\u011fma \u00f6vladlar\u0131 il\u0259 onlar aras\u0131nda inc\u0259 bir x\u0259tt \u00e7\u0259kirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Hekay\u0259sinin davam\u0131nda Say\u0131n Nazarbekul\u0131 bildirmi\u015fdir ki, onun \u00f6z\u00fc d\u0259 h\u0259min Kulm\u0259tinin n\u0259slind\u0259ndir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bers tayfas\u0131ndan Jold\u0131\u011fali Muxaciyev \u00f6z ata-babalar\u0131ndan n\u0259ql edir (\u201cQojalar.KZ\u201d sayt\u0131): \u201cUlu babam\u0131z Kulm\u0259linin atas\u0131n\u0131n atas\u0131 Nadir \u0130ran m\u0259ml\u0259k\u0259tinin pad\u015fah\u0131 olmu\u015f, 1740-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 Xiv\u0259 v\u0259 \u00dcrg\u0259nc xanl\u0131qlar\u0131n\u0131 f\u0259th etmi\u015fdir. Nadir \u015fah\u0131n Orta Asiyaya h\u00fccumundan az bir m\u00fcdd\u0259t sonra (ehtimala g\u00f6r\u0259, el\u0259 1740-c\u0131 ild\u0259) Bers tayfas\u0131n\u0131n bahad\u0131rlar\u0131 Buxara \u0259traf\u0131nda h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fd\u0259 olark\u0259n 5 ya\u015fl\u0131 kims\u0259siz bir o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131na rast g\u0259lirl\u0259r. D\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rd\u0259n biri soru\u015fur ki, a bala, ad\u0131n n\u0259dir? U\u015faq, M\u0259li dey\u0259 cavab verir. Sonra onun \u00fcst geyiminin astar hiss\u0259sind\u0259 bir yaz\u0131 g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. Orada qeyd olunmu\u015fdu ki, bu o\u011flan Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n \u00f6vladlar\u0131ndand\u0131r. O zamanlarda \u015fahlara x\u00fcsusi bir ehtiram var idi. V\u0259ziyy\u0259tin ciddiliyini anlayan Jay\u0131k Bers u\u015fa\u011f\u0131 \u00f6z\u00fc il\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb Tuma\u015fa ba\u011f\u0131\u015flad\u0131. O, is\u0259 balacan\u0131 \u00f6z o\u011flu Jaubasar\u0131n ba\u011fr\u0131na basaraq \u2013 \u201cbala tapd\u0131n\u201d \u2013 deyib xeyir-dua verdi. Kulm\u0259li b\u00f6y\u00fcd\u00fckd\u0259n sonra iki qad\u0131nla evl\u0259ndi. Onlardan biri qazax, dig\u0259ri is\u0259 kalm\u0131k q\u0131z\u0131 idi. Qazax arvad\u0131ndan \u015e\u0131b\u0131ntay v\u0259 Utemis, kalm\u0131k arvad\u0131ndan is\u0259 Kob\u0131labay v\u0259 Aytbay adl\u0131 o\u011flanlar\u0131 oldu. Kulm\u0259linin n\u0259v\u0259l\u0259rinin say\u0131 q\u0131rx\u0131 ke\u00e7mi\u015fdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Tan\u0131nm\u0131\u015f qazax yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 \u015fairi Auezxan Kodar (\u00ab\u0422\u0430\u043c\u044b\u0440\u00bb jurnal\u0131): \u201cMahambetin babas\u0131 Kulm\u0259li h\u0259l\u0259 u\u015faq ik\u0259n Bers tayfas\u0131ndan Tuma\u015f adl\u0131 bir \u015f\u0259xs t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 onun ail\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015fd\u00fcr. H\u0259min vaxtdan Kulm\u0259linin t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri Bers tayfas\u0131n\u0131n ayr\u0131ca bir qolu say\u0131l\u0131r. Kulm\u0259linin n\u0259slin\u0259 indi d\u0259 ehtiramla yana\u015fan qazaxlar deyirl\u0259r ki, bu soydan \u00e7oxlu b\u0259y, \u015fe\u015fen (natiq) v\u0259 \u015fair \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Mahambet \u00f6z\u00fcn\u00fc Nadir \u015fah\u0131n n\u0259slind\u0259n hesab ets\u0259 d\u0259, qazax \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131 h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259nin \u00fcst\u00fcnd\u0259n s\u00fckutla ke\u00e7ir. Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi is\u0259 odur ki, s\u00f6z\u00fcged\u0259n m\u0259lumatlar\u0131n ham\u0131s\u0131na s\u0259hihliyi \u015f\u00fcbh\u0259li olan \u0259fsan\u0259l\u0259r v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r kimi yana\u015f\u0131l\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Qazax antropoloqu Noel \u015eayaxmatovun r\u0259yinin n\u0259tic\u0259 hiss\u0259sin\u0259 n\u0259z\u0259r salaq (\u00ab\u041f\u043e\u0440\u0442\u0440\u0435\u0442 \u043f\u043e \u0447\u0435\u0440\u0435\u043f\u0443\u00bb \u0259s\u0259ri): \u201cMahambet Utemisul\u0131 avropoid irqinin Pamir\u2013F\u0259rqan\u0259 qrupuna aiddir\u201d. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u00f6zb\u0259kl\u0259rin bir hiss\u0259sini d\u0259 \u0259hat\u0259 ed\u0259n h\u0259min qrup az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n, t\u00fcrkm\u0259nl\u0259rin v\u0259 qumuqlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin m\u0259nsub oldu\u011fu avropoid irqinin Kaspi tipin\u0259 \u00e7ox yax\u0131nd\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ha\u015fiy\u0259.<\/strong> 2003-c\u00fc ild\u0259 bahad\u0131r Mahambetin 200 illik yubileyi UNESCO s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qeyd olunmu\u015f v\u0259 h\u0259min il onun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 Mahambet Utemisul\u0131 ili adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Qazax \u0259d\u0259biyyat\u0131nda siyasi lirikan\u0131n v\u0259 realizm \u00fcslubunun \u0259sas\u0131n\u0131 Mahambet Utemisul\u0131 qoymu\u015fdur. \u015eairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm hiss\u0259sini istibdada v\u0259 z\u00fclm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin v\u0259sfi t\u0259\u015fkil edir. \u201cM\u0259nim berkutum,\u201d \u201c\u0130sab\u0259yin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc,\u201d \u201cY\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f,\u201d \u201cBizim i\u015fimiz\u0259 qara n\u0259r g\u0259r\u0259k\u201d, \u201cM\u00fcharib\u0259\u201d kimi \u015feirl\u0259rind\u0259 o, qazax xalq\u0131n\u0131 azadl\u0131q u\u011frunda m\u00fccadil\u0259y\u0259, sava\u015fa s\u0259sl\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kulm\u0259li il\u0259 Kulm\u0259ti bar\u0259sind\u0259 qeyd etdiyimiz m\u0259lumatlar, \u0259sas\u0259n, onlar\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Qazax tarix\u00e7il\u0259rinin v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnaslar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti is\u0259 h\u0259min x\u0259b\u0259rl\u0259ri \u0259fsan\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259dir. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Qazax\u0131standa bug\u00fcn d\u0259 a\u011f\u0131zdan a\u011f\u0131za \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n daha bir r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, Mahambet Utemisul\u0131n\u0131n \u0259sli q\u0131z\u0131lba\u015flardand\u0131r. Qazax ziyal\u0131lar\u0131ndan b\u0259zil\u0259ri bunu bel\u0259 izah edirl\u0259r ki, Mahambetin m\u0259nsub oldu\u011fu Bers tayfas\u0131 S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 mehriban m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r saxlad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u015fair\u0259 el aras\u0131nda \u201ck\u0131z\u0131lbas\u201d (q\u0131z\u0131lba\u015f) deyirmi\u015fl\u0259r. Bu ehtimal \u00e7ox inand\u0131r\u0131c\u0131 olmasa da, onu birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 inkar etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas\u0131m\u0131z yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131z\u0131lbas \u2013 Qazax\u0131stan Respublikas\u0131n\u0131n Q\u0259rbi-Qazax\u0131stan vilay\u0259tinin Taskala rayonunda k\u0259nd;<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131z\u0131lba\u015f \u2013 Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n Omsk vilay\u0259tinin \u0130z\u0131lba\u015f kazak k\u0259ndinin ke\u00e7mi\u015f ad\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131z\u0131lba\u015f \u2013 ba\u015fq\u0131rdlar\u0131n Tab\u0131n tayfas\u0131n\u0131n Bar\u0131n oyma\u011f\u0131n\u0131n bir n\u0259sli;<\/p>\n\n\n\n<p>Katay \u2013 ba\u015fq\u0131rdlar\u0131n Tab\u0131n tayfas\u0131n\u0131n Bar\u0131n oyma\u011f\u0131n\u0131n dig\u0259r n\u0259sli;<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131z\u0131lba\u015f\u2013Katay \u2013 ba\u015fq\u0131rdlar\u0131n Tab\u0131n tayfas\u0131n\u0131n Teleu oyma\u011f\u0131n\u0131n bir n\u0259sli;<\/p>\n\n\n\n<p>Katay \u2013 DNT testind\u0259n ke\u00e7mi\u015f \u00fczvl\u0259rinin ham\u0131s\u0131 R1a\u2013Z2123 haploqrupunun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan ba\u015fq\u0131rd tayfas\u0131. R1a\u2013Z2123 q\u0259dim aril\u0259rin haploqrupu hesab edilir;<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131z\u0131l-Ba\u015f \u2013 Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n Xakasiya Respublikas\u0131nda \u00e7ay.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00f6z\u00fcged\u0259n r\u0259vay\u0259tl\u0259rd\u0259 zahir\u0259n bir-birini t\u0259sdiql\u0259y\u0259n, \u0259slind\u0259 is\u0259, inkar ed\u0259n iki maraql\u0131 m\u0259lumat vard\u0131r<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Mahambet Utemisul\u0131 Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n k\u00f6t\u00fcc\u0259sidir;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Mahambet Utemisul\u0131 q\u0131z\u0131lba\u015f \u0259sillidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fsas ziddiyy\u0259t bundan ibar\u0259tdir ki, Nadir \u015fah \u018ff\u015far q\u0131z\u0131lba\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fc v\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259si olsa da, 1736-c\u0131 ild\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015f h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259li, \u00f6z\u0259yi olan S\u0259f\u0259vil\u0259ri hakimiyy\u0259td\u0259n salm\u0131\u015f, bu s\u00fclal\u0259nin 435 illik \u015feyxliyin\u0259, 235 illik \u015fahl\u0131\u011f\u0131na son qoymu\u015fdur. Nadir \u015fah\u0131n o\u011flu Rzaqulu mirz\u0259 is\u0259 \u015eah II T\u0259hmasib S\u0259f\u0259vini v\u0259 onun iki azya\u015fl\u0131 \u00f6vlad\u0131n\u0131 v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f, lakin atas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ciddi bir \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131r. Amma bir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 qeyd ed\u0259k ki, b\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, \u0259traf xalqlar h\u0259m \u018ff\u015far, h\u0259m d\u0259 Qacar d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini uzun m\u00fcdd\u0259t ad\u0259t \u00fczr\u0259 \u201cq\u0131z\u0131lba\u015f m\u0259ml\u0259k\u0259ti\u201d adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, bu q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rik ki, Mahambet Utemisul\u0131n\u0131n q\u0131z\u0131lba\u015flardan hesab edilm\u0259sinin b\u0259lk\u0259 d\u0259 ba\u015fqa, daha \u0259sasl\u0131 bir s\u0259b\u0259bi olmu\u015fdur. Bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Nadir \u015fah\u0131n hans\u0131 n\u0259v\u0259l\u0259rinin Qazax\u0131stana qa\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fnv\u0259r \u00c7ingizo\u011flunun v\u0259 Ayd\u0131n \u018ff\u015far\u0131n (\u201cAv\u015farlar\u201d \u0259s\u0259ri) m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n n\u0259v\u0259l\u0259rind\u0259n birinin ad\u0131 M\u00f6hb\u0259li mirz\u0259 olmu\u015fdur. M\u00f6hb\u0259li mirz\u0259nin anas\u0131 Fatim\u0259 Sultan b\u0259yim S\u0259f\u0259vi \u015fah\u0131 H\u00fcseynin q\u0131z\u0131 idi. B\u0259lk\u0259 d\u0259 Mahambet Utemisul\u0131n\u0131n babas\u0131 m\u0259hz h\u0259min M\u00f6hb\u0259li mirz\u0259dir. Ola bilsin ki, Nadir \u015fah\u0131n n\u0259v\u0259sinin M\u00f6hb\u0259li ad\u0131 qazax dilind\u0259 t\u0259hrif\u0259 u\u011frayaraq M\u0259li formas\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, sonra is\u0259 atal\u0131\u011f\u0131 ona Kulm\u0259li (qul M\u0259li \u2013 \u0259sirlikd\u0259, yaxud q\u0259riblikd\u0259 olan M\u0259li) ad\u0131n\u0131 vermi\u015fdir. \u018fg\u0259r g\u00fcman\u0131m\u0131z do\u011frudursa, M\u0259linin n\u0259v\u0259si Mahambetin q\u0131z\u0131lba\u015f kimi tan\u0131nmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi, s\u00f6zs\u00fcz ki, onun ana babas\u0131n\u0131n S\u0259f\u0259vi \u015fah\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Lakin unutmaq olmaz ki, bu fikrin \u00f6z\u00fc d\u0259 yaln\u0131z bir ehtimald\u0131r. Amma Joldi\u011fali Muxaciyevin b\u0259hsin \u0259vv\u0259lind\u0259 qeyd edilmi\u015f m\u0259lumat\u0131 M\u0259linin, \u0259slind\u0259, el\u0259 M\u00f6hb\u0259li olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 f\u0259rziyy\u0259ni bir q\u0259d\u0259r q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirir. Bel\u0259 ki, Muxaciyevin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Bers tayfas\u0131n\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri Nadir \u015fah\u0131n n\u0259v\u0259si M\u0259lini 1740-c\u0131 ild\u0259 Buxara \u015f\u0259h\u0259ri \u0259traf\u0131nda apar\u0131lm\u0131\u015f h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar zaman\u0131 tapm\u0131\u015fd\u0131lar v\u0259 h\u0259min vaxt u\u015fa\u011f\u0131n 5 ya\u015f\u0131 var idi. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, \u201cAv\u015farlar\u201d \u0259s\u0259rind\u0259ki m\u0259lumata \u0259sas\u0259n, M\u00f6hb\u0259li mirz\u0259 1735-ci ild\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, 1740-c\u0131 ild\u0259 h\u0259m Nadir \u015fah\u0131n n\u0259v\u0259si M\u00f6hb\u0259linin, h\u0259m d\u0259 qazaxlar\u0131n tapd\u0131qlar\u0131 v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc Nadir \u015fah\u0131n n\u0259v\u0259si M\u0259li kimi t\u0259qdim etmi\u015f o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n 5 ya\u015f\u0131 olmu\u015fdur. Amma el\u0259 h\u0259min \u201cAv\u015farlar\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 v\u0259 dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, M\u00f6hb\u0259li mirz\u0259 1747-ci ild\u0259 Nadir \u015fah\u0131n dig\u0259r n\u0259v\u0259l\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. Bir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 vur\u011fulayaq ki, \u015eahruh mirz\u0259d\u0259n savay\u0131 Nadir \u015fah\u0131n dig\u0259r t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259rinin h\u0259yatda olmad\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 ist\u0259r yalan, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 do\u011fru m\u0259lumat\u0131n yay\u0131lmas\u0131 onun qatill\u0259rinin, x\u00fcsusi il\u0259 hakimiyy\u0259ti z\u0259bt etmi\u015f qarda\u015f\u0131 o\u011flu \u018fliqulu \u015fah \u018ff\u015far\u0131n i\u015fin\u0259, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, yaray\u0131rd\u0131. \u018fliqulu \u015fah anlamal\u0131 idi ki, \u0259misinin n\u0259slind\u0259n kimins\u0259 sa\u011f qald\u0131\u011f\u0131 b\u0259lli olarsa, m\u00fcxalifl\u0259r onu axtarma\u011fa ba\u015flaya bil\u0259rl\u0259r. S\u00f6zs\u00fcz ki, balaca \u015fahzad\u0259nin \u00f6z\u00fc, yaxud b\u0259nz\u0259ri tap\u0131lsayd\u0131, hakimiyy\u0259td\u0259n naraz\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r onun \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k xalq\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259 legitimlik \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259kdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tarixl\u0259rin \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, Jold\u0131\u011fali Muxaciyevin n\u0259ql etdiyi hekay\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n suallar yaran\u0131r:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; hadis\u0259 1740-c\u0131 ild\u0259 ba\u015f vermi\u015fdis\u0259, qazaxlar n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn u\u015fa\u011f\u0131 Nadir \u015faha m\u00fckafat, pul m\u00fcqabilind\u0259 qaytarmaq ist\u0259m\u0259mi\u015fdil\u0259r?<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; qazaxlar M\u0259lini 1740-c\u0131 ild\u0259 tapm\u0131\u015fd\u0131larsa, M\u0259ti onlar\u0131n \u0259lin\u0259 n\u0259 vaxt ke\u00e7mi\u015fdir?<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 d\u0259lal\u0259t edir ki, h\u0259min u\u015faqlar Qazax\u0131stana \u00e7ox g\u00fcman ki, m\u0259hz Say\u0131n Nazarbekul\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259rdiyi tarixd\u0259 \u2013 1747\u20131748-ci ill\u0259rd\u0259 gedib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Qazax r\u0259vay\u0259tl\u0259rinin t\u0259qdim etdiyi m\u0259lumatlar\u0131n s\u0259hihlik d\u0259r\u0259c\u0259sini yoxlama\u011f\u0131n bir yolu da oradak\u0131 hadis\u0259l\u0259rin, adlar\u0131n v\u0259 tarixl\u0259rin etibarl\u0131 hesab olunan m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ki faktlarla m\u00fcqayis\u0259 edilm\u0259sidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Jold\u0131\u011fal\u0131 Muxaciyevin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, qazaxlar\u0131n aras\u0131na d\u00fc\u015f\u0259rk\u0259n Kulm\u0259linin 5 ya\u015f\u0131 olmu\u015fdur. Say\u0131n Nazarbekul\u0131n\u0131n ehtimal\u0131na \u0259sas\u0259n, \u00f6l\u00fcmd\u0259n xilas edil\u0259rk\u0259n \u015fahzad\u0259l\u0259rd\u0259n biri 7, dig\u0259ri is\u0259 10 ya\u015f\u0131nda idi. Ba\u015fqa f\u0259rq ondan ibar\u0259tdir ki, Jold\u0131\u011fal\u0131 Muxaciyev bu hadis\u0259nin 1740-c\u0131 ild\u0259, Say\u0131n Nazarbekuli is\u0259 1747-ci ild\u0259 ba\u015f verdiyini g\u00fcman edir. Bel\u0259likl\u0259, Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n n\u0259v\u0259l\u0259rinin siyah\u0131s\u0131na n\u0259z\u0259r salaq:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/nadirin-nesli-1024x730.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-12757\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Rzaqulu mirz\u0259nin o\u011flanlar\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. \u015eahruh mirz\u0259 (1734\u20131796);<\/p>\n\n\n\n<p>2. M\u00f6hb\u0259li mirz\u0259 (1735\u20131747) \u2013 12 ya\u015f;<\/p>\n\n\n\n<p>3. \u018fhm\u0259dqulu mirz\u0259 (1736\u20131747) \u2013 11 ya\u015f;<\/p>\n\n\n\n<p>4. Humayun mirz\u0259 (1741\u20131747) \u2013 6 ya\u015f;<\/p>\n\n\n\n<p>5. Bis\u00fctun mirz\u0259 (1744\u20131747) \u2013 3 ya\u015f;<\/p>\n\n\n\n<p>6. Mahmud mirz\u0259 (1744 \u2013 1747) \u2013 3 ya\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Murt\u0259zaqulunun (onun dig\u0259r ad\u0131 N\u0259srullah mirz\u0259dir) o\u011flanlar\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. Yulduz xan (1739\u20131747) \u2013 8 ya\u015f;<\/p>\n\n\n\n<p>2. Mustafa Sultan xan (1742\u20131747) \u2013 5 ya\u015f;<\/p>\n\n\n\n<p>3. Teymur xan (1743\u20131747) \u2013 4 ya\u015f;<\/p>\n\n\n\n<p>4. S\u00f6hrab Sultan xan (1743\u20131747) \u2013 4 ya\u015f;<\/p>\n\n\n\n<p>5. Murt\u0259zaqulu xan (1745\u20131747) \u2013 2 ya\u015f;<\/p>\n\n\n\n<p>6. O\u011fuz xan (1745\u20131747) \u2013 2 ya\u015f;<\/p>\n\n\n\n<p>7. Oqatay xan (?\u20131747) \u2013 ? ya\u015f;<\/p>\n\n\n\n<p>8. \u018fs\u0259dullah xan (1747\u20131747) \u2013 bir ne\u00e7\u0259 ay;<\/p>\n\n\n\n<p>9. N\u0259sllah xan (?\u20131747) \u2013 ? ya\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Rzaqulu mirz\u0259nin \u018fhm\u0259dqulu mirz\u0259 v\u0259 Humayun mirz\u0259 adl\u0131 o\u011flanlar\u0131 1747-ci ild\u0259 11 v\u0259 6 ya\u015flar\u0131nda olmu\u015flar. Murt\u0259zaqulu mirz\u0259nin Yulduz xan adl\u0131 \u00f6vlad\u0131n\u0131 da n\u0259z\u0259rd\u0259 saxlaya bil\u0259rik. Ad b\u0259nz\u0259rliyin\u0259 v\u0259 dig\u0259r c\u0259h\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259n uy\u011fun olan\u0131 is\u0259 bundan \u0259vv\u0259l qeyd etdiyimiz kimi, Rzaqulu mirz\u0259nin S\u0259f\u0259vi \u015fahzad\u0259si Fatim\u0259 Sultan b\u0259yimd\u0259n olan o\u011flu M\u00f6hb\u0259li mirz\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6hb\u0259timizin sonunda qazax \u015fairi Say\u0131n Nazarbekul\u0131n\u0131n ulu babas\u0131 M\u0259tinin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikir y\u00fcr\u00fcd\u0259k. Ehtimal ed\u0259 bil\u0259rik ki, dilimizd\u0259ki Mehdi ad\u0131 XVIII \u0259sr qazaxlar\u0131n\u0131n l\u0259hc\u0259sind\u0259 M\u0259ti \u015f\u0259klin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Lakin qeyd etm\u0259liyik ki, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 d\u0259 M\u0259ti \u015f\u0259xs ad\u0131 vard\u0131r. Amma Nadir \u015fah\u0131n Mehdi v\u0259 ya M\u0259ti adl\u0131 n\u0259v\u0259si, yaxud azya\u015fl\u0131 o\u011flu olmu\u015fdurmu? Bu sual \u0259lav\u0259 ara\u015fd\u0131rma t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S. B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, istisna deyil ki, u\u015faqlara M\u0259li v\u0259 M\u0259ti adlar\u0131 m\u0259hz qazaxlar t\u0259r\u0259find\u0259n verilmi\u015f (adlar\u0131n b\u0259nz\u0259rliyi g\u00f6st\u0259rir ki, m\u00fcxt\u0259lif ail\u0259l\u0259rin himay\u0259si alt\u0131na ke\u00e7\u0259n\u0259d\u0259k onlar bir yerd\u0259 qalm\u0131\u015flar), lakin sonradan h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259 unudulmu\u015fdur. Bel\u0259 olan halda Kulm\u0259li v\u0259 Kulm\u0259ti adlar\u0131 alt\u0131nda qazaxlar aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n hans\u0131 n\u0259v\u0259l\u0259ri idil\u0259r sual\u0131, \u00e7ox g\u00fcman ki, cavabs\u0131z qalacaqd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Araz \u015e\u018fHR\u0130L\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131, jurnalist<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n \u00d6zl\u0259rini \u0259r\u0259bl\u0259rin v\u0259 y\u0259hudil\u0259rin Kure\u015f, q\u0259dim yunanlar\u0131n v\u0259 romal\u0131lar\u0131n is\u0259 Kirus adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 ilk \u018fh\u0259m\u0259ni imperatoru B\u00f6y\u00fck K\u00fcru\u015fun<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":12759,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-12754","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12754","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12754"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12754\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12758,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12754\/revisions\/12758"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12759"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12754"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12754"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12754"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}