{"id":13323,"date":"2020-08-20T01:03:55","date_gmt":"2020-08-19T21:03:55","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=13323"},"modified":"2020-08-20T01:03:57","modified_gmt":"2020-08-19T21:03:57","slug":"amerikali-professor-erm%c9%99nil%c9%99r-tarixin-qorxunc-numun%c9%99l%c9%99ridir-musahib%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=13323","title":{"rendered":"Amerikal\u0131 professor: \u201cErm\u0259nil\u0259r tarixin qorxunc n\u00fcmun\u0259l\u0259ridir\u201d &#8212; M\u00fcsahib\u0259"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>AB\u015e-da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n T\u00fcrk-Amerika T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Fondu (TASFO) qondarma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131ran q\u0259rbli elm adamlar\u0131 il\u0259 m\u00fcsahib\u0259l\u0259rini davam etdirir. TASFO-nun bu d\u0259f\u0259ki m\u00fcsahibi AB\u015e-\u0131n Tennesse Universitetinin professoru v\u0259 akademik Maykl G\u00fcnterdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/konkret.az\/\">KONKRET.az<\/a><\/strong>&nbsp;onun TASFO r\u0259hb\u0259ri Fatih \u00d6zonurla m\u00fcsahib\u0259sini t\u0259qdim edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u2013 Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131nda n\u0259 XIX \u0259srin sonlar\u0131nda Osmanl\u0131 \u0259razil\u0259rind\u0259 Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259n\u0259n erm\u0259ni terror d\u0259st\u0259l\u0259rinin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi \u00fcsyanlar, n\u0259 d\u0259 1973-1991-c\u00fc ill\u0259r \u0259rzind\u0259 erm\u0259ni terror t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n (ASALA, JCAG v\u0259 s.) 21 \u00f6lk\u0259nin 38 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi cinay\u0259tl\u0259r \u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d q\u0259d\u0259r m\u00fczakir\u0259 olunmur. Sizc\u0259, bunun s\u0259b\u0259bi n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Haql\u0131s\u0131n\u0131z, erm\u0259ni iddialar\u0131 daha \u00e7ox m\u00fczakir\u0259 olunur. \u00c7\u00fcnki xristian erm\u0259nil\u0259r xristian Q\u0259rbind\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 daha asan yer tapd\u0131lar. Eyni zamanda, m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrkl\u0259r Q\u0259rbd\u0259 \u201ctarixi d\u00fc\u015fm\u0259n\u201d kimi q\u0259bul edilirdil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r Q\u0259rb dill\u0259rini t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n daha yax\u015f\u0131 bildikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn mesajlar\u0131n\u0131 Q\u0259rb\u0259 daha yax\u015f\u0131 \u00e7atd\u0131ra bildil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u2013 1982-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin Filadelfiyadak\u0131 konsulu Kanat Arbaya qar\u015f\u0131 u\u011fursuz sui-q\u0259sd c\u0259hdind\u0259n sonra \u00fc\u00e7 livanl\u0131 erm\u0259niy\u0259 \u2013 Karniq S\u0259rkisyan, Vigen Ovsepyan v\u0259 Vigen Vazgen Yakobyana h\u0259bsd\u0259n azad edild\u0259n sonra AB\u015e v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 verildi. B\u0259s bu haqda n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u00fcz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 H\u0259bs c\u0259zas\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdikd\u0259n sonra ba\u015fqa cinay\u0259t i\u015fl\u0259m\u0259misinizs\u0259, qanun siz\u0259 b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu \u015f\u0259kild\u0259 yenid\u0259n c\u0259miyy\u0259t\u0259 daxil olma\u011f\u0131n\u0131za icaz\u0259 verir. \u00dcmid edir\u0259m ki, h\u0259min erm\u0259nil\u0259r qanunlara riay\u0259t ed\u0259c\u0259kl\u0259r. \u018fks t\u0259qdird\u0259, h\u0259bsxanaya geri qay\u0131dacaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u2013 M\u0259lum oldu\u011fu kimi, Erm\u0259ni \u0130nqilab Federasiyas\u0131 (ARF) 1920-1922-ci ill\u0259rd\u0259 m\u0259\u015fhur \u201cNemesis\u201d \u0259m\u0259liyyat\u0131 il\u0259 8 az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259 osmanl\u0131 diplomat\u0131n\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirib. Eyni zamanda, ASALA 1973-1991-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 31 t\u00fcrk diplomat\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc, ikisi amerikal\u0131 olmaqla, y\u00fczl\u0259rl\u0259 frans\u0131z, alman, isve\u00e7, ispan v\u0259 t\u00fcrk k\u00f6k\u0259nli m\u00fclki \u015f\u0259xsi yaralad\u0131. ARF bu cinay\u0259tl\u0259ri \u2013 JCAG v\u0259 ASALA terror t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n terror aktlar\u0131n\u0131 \u201cARA\u201d ad\u0131 alt\u0131nda a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259yib. ARF kimi terrorizml\u0259 bu q\u0259d\u0259r d\u0259rin ba\u011flar\u0131 olan bir terror t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n AB\u015e-da qanuni \u015f\u0259kild\u0259 \u201cQHT\u201d olaraq tan\u0131nmas\u0131n\u0131n normal oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u00fcz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 M\u0259n \u015f\u0259xs\u0259n terror t\u0259\u015fkilatlar\u0131na gizli \u015f\u0259kild\u0259 sponsorluq etdiyi m\u00fcdd\u0259t\u0259 q\u0259d\u0259r ARF-nin QHT kimi q\u0259bul olunmas\u0131na etiraz etdim. Lakin son ill\u0259rd\u0259 art\u0131q ARF t\u00fcrk diplomatlar\u0131na sui-q\u0259sd h\u0259yata ke\u00e7irmir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u2013 1973-1982-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 AB\u015e-da 4 t\u00fcrk diplomat\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu sah\u0259nin m\u00fct\u0259x\u0259ssisi olaraq, burada \u2013 AB\u015e-da terrorun qurban\u0131 olan ba\u015fqa bir \u00f6lk\u0259nin diplomat\u0131 varm\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 S\u00f6z\u00fcn a\u00e7\u0131\u011f\u0131, AB\u015e kimi bu q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck v\u0259 \u00f6n\u0259mli bir \u00f6lk\u0259nin tarixind\u0259 ictimaiyy\u0259t\u0259 a\u00e7\u0131qlanmam\u0131\u015f ba\u015fqa qurbanlar olsa, buna t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259nm\u0259r\u0259m. \u018flb\u0259tt\u0259, erm\u0259nil\u0259r qorxunc bir tarixi n\u00fcmun\u0259 olma\u011fa davam edir. \u00dcmid edir\u0259m ki, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan amerikal\u0131 erm\u0259nil\u0259rin bundan sonra ataca\u011f\u0131 add\u0131mlar aqressiv olmayacaq. H\u0259mi\u015f\u0259 \u00fcmid etmi\u015f\u0259m ki, m\u0259s\u0259l\u0259 dialoq yolu il\u0259 \u00f6z h\u0259llini tapacaq. AB\u015e-da ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259rin buna ist\u0259kli olaca\u011f\u0131n\u0131 bilir\u0259m. Lakin amerikal\u0131 erm\u0259nil\u0259r he\u00e7 vaxt bunda ist\u0259kli olmad\u0131lar. 1970-ci ill\u0259rd\u0259 t\u00fcrk tezisl\u0259rini m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n professor Stanford \u015eavla, erm\u0259ni tezisl\u0259rini m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n Ri\u00e7ard Avanesyan aras\u0131nda q\u0131z\u011f\u0131n m\u00fcbahis\u0259l\u0259r olub.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u2013 Professor Castin Makkarti kimi bir \u00e7ox elm adam\u0131n\u0131n tarixd\u0259 \u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut ed\u0259n, \u00e7ox d\u0259y\u0259rli ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 var. B\u0259s sizin qondarma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259niz n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 M\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, bu, bir t\u0259qdimat m\u0259s\u0259l\u0259sidir. Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si vaxt\u0131 Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131nda \u00e7ox sayda erm\u0259ninin sava\u015f \u015f\u0259rtl\u0259ri, qanun v\u0259 nizam\u0131n pozulmas\u0131, pis n\u0259qliyyat \u015f\u0259rtl\u0259ri v\u0259 ya m\u0259kan s\u0259b\u0259bind\u0259n \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 yoxdur. Ancaq bu erm\u0259nil\u0259rin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin r\u0259smi siyas\u0259ti oldu\u011funu t\u0259sdiq ed\u0259n he\u00e7 bir s\u0259n\u0259d yoxdur. M\u0259s\u0259l\u0259n, bunu Osmanl\u0131n\u0131n ad\u0131na yazan m\u0259\u015fhur \u201cAndonyan s\u0259n\u0259dl\u0259ri\u201d uydurmad\u0131r. \u018flav\u0259 olaraq, Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131n\u0131n Q\u0259rb s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r deportasiya edilm\u0259yib. \u018fksin\u0259, bir \u00e7ox radikal erm\u0259ni m\u0259sum m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Bunu fasil\u0259siz \u015f\u0259kild\u0259 \u2013 onill\u0259rl\u0259 davam etdirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Soyq\u0131r\u0131m\u0131n beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 q\u0259bul edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, bunun \u00f6nc\u0259d\u0259n planla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcbut olunmal\u0131d\u0131r. Lakin bu da t\u0259sdiql\u0259nm\u0259yib. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 iki elmi kitab\u0131m var, l\u00fctf\u0259n inc\u0259l\u0259yin. Birincisi, m\u00fcasir erm\u0259ni terrorizmi \u00fcz\u0259rind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n topland\u0131\u011f\u0131 \u2013 1986-c\u0131 ild\u0259 n\u0259\u015fr olunan \u201cXalq\u0131n\u0131n haql\u0131 m\u00fcbariz\u0259sinin izind\u0259\u201d adl\u0131 kitabd\u0131r. \u0130kincisi d\u0259 2011-ci ild\u0259 \u00e7apdan \u00e7\u0131xan \u201cErm\u0259ni tarixi v\u0259 soyq\u0131r\u0131m problemi\u201ddir. H\u0259r iki kitab n\u00fcfuzlu n\u0259\u015frl\u0259rd\u0259 m\u00fczakir\u0259 m\u00f6vzusu olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Habel\u0259, Benni Morris v\u0259 Dror Zeevinin \u201c30 illik soyq\u0131r\u0131m: T\u00fcrkiy\u0259nin etnik xristianlar\u0131 yox etm\u0259si, 1894-1924\u201d adl\u0131 kitab\u0131na dair ara\u015fd\u0131rmam v\u0259 ya t\u0259nqidi m\u0259qal\u0259m bir m\u00fcdd\u0259t \u0259vv\u0259l \u201cThe Middle East Journal\u201dda yay\u0131mlan\u0131b. Bu ilin yaz\u0131nda\u2026 Bu n\u0259\u015fr Yax\u0131n \u015e\u0259rql\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar sah\u0259sind\u0259 n\u00fcfuzlu jurnal say\u0131l\u0131r. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, b\u00fct\u00fcn faktlar n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nanda, \u201csoyq\u0131r\u0131m\u201d ifad\u0259si erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fru k\u0259lim\u0259 deyil.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/gunter-1-768x460-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-13324\" width=\"913\" height=\"547\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AB\u015e-da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n T\u00fcrk-Amerika T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Fondu (TASFO) qondarma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131ran q\u0259rbli elm adamlar\u0131 il\u0259 m\u00fcsahib\u0259l\u0259rini davam etdirir. TASFO-nun bu d\u0259f\u0259ki m\u00fcsahibi AB\u015e-\u0131n Tennesse<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-13323","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-siyast"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13323","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13323"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13323\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13326,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13323\/revisions\/13326"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13323"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13323"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13323"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}