{"id":1417,"date":"2020-02-16T04:54:10","date_gmt":"2020-02-16T00:54:10","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=1417"},"modified":"2020-02-16T04:54:14","modified_gmt":"2020-02-16T00:54:14","slug":"mavi-yasil-gozl%c9%99rin-v%c9%99t%c9%99ni-qara-d%c9%99nizin-simali-s%c9%99rqidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=1417","title":{"rendered":"Mavi (ya\u015f\u0131l) g\u00f6zl\u0259rin V\u0259t\u0259ni Qara d\u0259nizin \u015fimali-\u015f\u0259rqidir"},"content":{"rendered":"\n<p>Human Genetics jurnal\u0131nda yay\u0131mlanan ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, OCA2 adl\u0131 bir gend\u0259 meydana g\u0259l\u0259n mutasiya t\u0259xmin\u0259n 8000 il \u0259vv\u0259l Qara d\u0259nizin \u015fimal-\u015f\u0259rq sahill\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda meydana g\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Mavi (ya\u015f\u0131l) g\u00f6zl\u0259rin nec\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259si h\u0259mi\u015f\u0259 genetik bir sirr olaraq qalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kopenhagen Universitetinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n ara\u015fd\u0131rmalar\u0131na g\u00f6r\u0259, 6-10 min il \u0259vv\u0259l m\u00f6vcud olmu\u015f t\u0259k bir mutasiya yer \u00fcz\u00fcnd\u0259ki b\u00fct\u00fcn mavi g\u00f6zl\u0259rin \u0259cdad\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Human Genetics jurnal\u0131nda yay\u0131mlanan ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, OCA2 adl\u0131 bir gend\u0259 meydana g\u0259l\u0259n mutasiya t\u0259xmin\u0259n 8000 il \u0259vv\u0259l Qara d\u0259nizin \u015fimal-\u015f\u0259rq sahill\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda meydana g\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Gen, did\u0259ni mavi hal\u0131na g\u0259tirmir, \u0259ksin\u0259 q\u0259hv\u0259yi melanin piqmentinin istehsal\u0131na mane olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Ham\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259hv\u0259yi g\u00f6zl\u0259rimiz var, dey\u0259 qrup r\u0259hb\u0259ri Dr. Hans Eiberg bildirib.<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni zamanda, indi bir \u00e7ox insan\u0131n q\u0259hv\u0259yi g\u00f6zl\u0259ri var. B\u0259lk\u0259 d\u0259 son buz d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn bitm\u0259sind\u0259n sonra ba\u015f ver\u0259n s\u00fcr\u0259tli kolonizasiya zaman\u0131 yay\u0131lan nadir bir mutasiya, insan t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck sirrl\u0259rind\u0259n biri olan avropal\u0131lar\u0131n q\u0259rib\u0259liyin\u0259 (sa\u00e7 v\u0259 g\u00f6z r\u0259ngi) i\u015f\u0131q sal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Avropa v\u0259 onun qon\u015fular\u0131, insan n\u0259slinin qalan hiss\u0259l\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n bir \u00e7ox xarakterik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malikdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgbb2-1.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/86369426_928765210872036_5170262462485757952_n.png?_nc_cat=109&amp;_nc_ohc=ZsYEe88Sh4IAX-KZ1lg&amp;_nc_ht=scontent.fgbb2-1.fna&amp;oh=a876dd92166a5b9cb5011c57994778b4&amp;oe=5EC3B795\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: 1 \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a, \u0447\u0430\u0441\u0442\u044c \u0442\u0435\u043b\u0430 \u043a\u0440\u0443\u043f\u043d\u044b\u043c \u043f\u043b\u0430\u043d\u043e\u043c\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Avropal\u0131lar aras\u0131ndak\u0131 yegan\u0259 f\u0259rq yaln\u0131z mavi g\u00f6zl\u0259ri deyil (b\u0259zi Skandinaviya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 bu nisb\u0259t 95 faizdir), eyni zamanda dig\u0259r etnik qruplardan olan \u00e7ox f\u0259rqli d\u0259ri v\u0259 sa\u00e7 r\u0259ngl\u0259ridir.Yaln\u0131z Avropada birlikd\u0259 ya\u015fayan \u00e7ox sayda sar\u0131\u015f\u0131n, q\u0131rm\u0131z\u0131, qara\u015f\u0131n, sol\u011fun \u00fczl\u00fc, mavi g\u00f6zl\u00fc v\u0259 ya\u015f\u0131l g\u00f6zl\u00fc insanlara rast g\u0259l\u0259 bil\u0259rsiniz.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyan\u0131n qalan hiss\u0259si d\u0259 qara sa\u00e7l\u0131 v\u0259 qara g\u00f6zl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 Avropada soyuq hava v\u0259 qapal\u0131 s\u0259man\u0131n bunda pay\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eimal b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 olan, g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 h\u0259ssas olan v\u0259 d\u00fcnya \u0259halisinin s\u0259kkiz faizini t\u0259\u015fkil ed\u0259n mavi g\u00f6zl\u00fc insanlar D vitamini istehsal\u0131 bax\u0131m\u0131ndan daha yax\u015f\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015fqa bir fikr\u0259 g\u00f6r\u0259, Avropada g\u00f6r\u00fcl\u0259n bu q\u0259rib\u0259 d\u0259ri, g\u00f6z v\u0259 sa\u00e7 r\u0259ngl\u0259ri 25,000 il \u0259vv\u0259l v\u0259fat ed\u0259n Neanderthal (q\u0259dim insanlar) hibridl\u0259rind\u0259n qaynaqlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259lk\u0259 d\u0259 neandertallar sar\u0131\u015f\u0131n v\u0259 ya q\u0131rm\u0131z\u0131 sa\u00e7l\u0131 idil\u0259r v\u0259 bu genl\u0259ri biz\u0259 \u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 il\u0259 problem he\u00e7 bir d\u0259lil yoxdur, s\u00fcm\u00fckl\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n Neandertal DNT qal\u0131qlar\u0131n\u0131n Homo sapiens il\u0259 birl\u0259\u015fdikl\u0259rini t\u0259sdiq ed\u0259n d\u0259lil yoxdur.Y\u0259qin ki, sar\u0131\u015f\u0131n sa\u00e7lar\u0131n v\u0259 mavi g\u00f6z\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259n uy\u011fun bir n\u0259z\u0259riyy\u0259 cinsiyy\u0259t se\u00e7imi olaraq bilin\u0259n bir mexanizmdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ola bil\u0259r ki, ki\u015fil\u0259r v\u0259 qad\u0131nlar \u00f6zl\u0259rin\u0259 yolda\u015f se\u00e7m\u0259l\u0259ri qeyri-adi bir x\u00fcsusiyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u0259d\u0259n haqq\u0131nda deyil, sad\u0259c\u0259 qeyri-adi bir \u015fey\u0259 g\u00f6r\u0259 ba\u015f verir.Tovusun n\u0259h\u0259ng quyru\u011fu (dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n i\u015f\u0259 yaramayan) bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 n\u00fcmun\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Arvad se\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u00e7ox m\u00fcbariz\u0259 oldu\u011fundan, \u015f\u0259hv\u0259ti se\u00e7im ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, Avropada ki\u015fil\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti vaxtlar\u0131n\u0131 ova s\u0259rf etdikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn az sayda ki\u015fi gerid\u0259 qald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zi q\u0259bil\u0259l\u0259rd\u0259 sar\u0131 sa\u00e7l\u0131 qad\u0131nlar\u0131n az sayl\u0131 ki\u015fil\u0259ri t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 c\u0259lb etm\u0259k \u015fanslar\u0131 daha \u00e7ox idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Ke\u00e7mi\u015fd\u0259 yaln\u0131z mavi g\u00f6zl\u00fc v\u0259 sar\u0131\u015f\u0131n olanlara r\u0259\u011fb\u0259t b\u0259sl\u0259nmirdi, lakin eyni zamanda onlarla \u00e7ox \u0259yl\u0259n\u0259rdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;\u018fvv\u0259lc\u0259 ham\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259hv\u0259yi g\u00f6zl\u0259rimiz var idi&#187; dey\u0259 H\u00fcceyr\u0259 v\u0259 Molekulyar Tibb \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259n professor Eiberg yaz\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Bununla birlikd\u0259, xromosomlar\u0131m\u0131zdak\u0131 OCA2 genin\u0259 t\u0259sir ed\u0259n bir genetik mutasiya&#187; q\u0259hv\u0259yi g\u00f6zl\u0259r istehsal etm\u0259k qabiliyy\u0259tini &#171;tamamil\u0259&#187; qapadan &#171;a\u00e7ar&#187;\u0131n yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgbb2-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/84546744_928770350871522_1229771947139661824_n.png?_nc_cat=102&amp;_nc_ohc=Wn9-zhxl2nkAX_UkXrQ&amp;_nc_ht=scontent.fgbb2-2.fna&amp;oh=694dd83b0cd98b580ba2a90163294b59&amp;oe=5EC1B7B5\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: \u043e\u0434\u0438\u043d \u0438\u043b\u0438 \u043d\u0435\u0441\u043a\u043e\u043b\u044c\u043a\u043e \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a \u0438 \u0447\u0430\u0441\u0442\u044c \u0442\u0435\u043b\u0430 \u043a\u0440\u0443\u043f\u043d\u044b\u043c \u043f\u043b\u0430\u043d\u043e\u043c\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>OCA2 geni, sa\u00e7lar\u0131m\u0131za, g\u00f6zl\u0259rimiz\u0259 v\u0259 d\u0259rimiz\u0259 r\u0259ng ver\u0259n piqment olan melanin istehsal\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n P proteinini kodlay\u0131r. Bununla birlikd\u0259, OCA2-y\u0259 biti\u015fik bir gend\u0259ki &#171;a\u00e7ar&#187;, gen tamamil\u0259 ba\u011flanm\u0131r, \u0259ksin\u0259 b\u0259b\u0259kd\u0259 melanin istehsal\u0131n\u0131 azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259aliyy\u0259tini m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Q\u0259hv\u0259yi g\u00f6zl\u0259ri mavi r\u0259ng\u0259 &#171;effektiv \u015f\u0259kild\u0259 seyr\u0259ldir&#187;. A\u00e7ar\u0131n OCA2-y\u0259 t\u0259siri buna g\u00f6r\u0259 \u00e7ox spesifikdir. OCA2 geni tamamil\u0259 m\u0259hv olsayd\u0131 v\u0259 ya \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f olsayd\u0131, insanlar sa\u00e7lar\u0131nda, g\u00f6zl\u0259rind\u0259 v\u0259 ya d\u0259ri r\u0259ngind\u0259 melanin olmazd\u0131 &#8212; bu albinizm olaraq bilin\u0259n bir v\u0259ziyy\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259hdud genetik d\u0259yi\u015fim<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6zl\u0259rin r\u0259ngind\u0259ki b\u00fct\u00fcn r\u0259ng-ya\u015f\u0131l r\u0259ng d\u0259yi\u015fm\u0259si did\u0259d\u0259ki melanin miqdar\u0131 il\u0259 izah edil\u0259 bil\u0259r, ancaq mavi g\u00f6zl\u00fc \u015f\u0259xsl\u0259rin g\u00f6zl\u0259rind\u0259 melanin miqdar\u0131nda c\u00fczi bir d\u0259yi\u015fiklik var.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Buradan bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rik ki, b\u00fct\u00fcn mavi g\u00f6zl\u00fc \u015f\u0259xsl\u0259r eyni \u0259cdadla ba\u011fl\u0131d\u0131rlar&#187;, professor Eiberg deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 DNT-d\u0259ki eyni a\u00e7ar\u0131 eyni n\u00f6qt\u0259d\u0259n miras ald\u0131lar.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259hv\u0259yi g\u00f6zl\u00fc insanlar, \u0259ksin\u0259, melanin istehsal\u0131n\u0131 idar\u0259 ed\u0259n DNT-l\u0259rind\u0259 vacib f\u0259rdi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 malikdirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Professor Eiberg v\u0259 qrupu mitokondriyal DNT-ni ara\u015fd\u0131rd\u0131. \u0130ordaniya, Danimarka v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 kimi f\u0259rqli \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki mavi g\u00f6zl\u00fc f\u0259rdl\u0259rin g\u00f6z r\u0259ngini m\u00fcqayis\u0259 etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlar\u0131n tap\u0131nt\u0131lar\u0131, professor Eiberq ilk d\u0259f\u0259 g\u00f6z r\u0259ngin\u0259 cavab ver\u0259n OCA2 genini s\u00f6yl\u0259diyi zaman, 1996-c\u0131 ild\u0259 ba\u015flayan bir genetik ara\u015fd\u0131rman\u0131n sonuncusudur.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259bi\u0259t genl\u0259rimizi qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131r<\/p>\n\n\n\n<p>Maviy\u0259 \u00e7evril\u0259n q\u0259hv\u0259yi g\u00f6zl\u0259r, n\u0259 m\u00fcsb\u0259t, n\u0259 d\u0259 m\u0259nfi bir mutasiyaya t\u0259sir etmir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sa\u00e7 r\u0259ngi, ke\u00e7\u0259llik, \u00e7ill\u0259r, l\u0259k\u0259l\u0259r adam\u0131n sa\u011f qalma \u015fans\u0131n\u0131 art\u0131rmayan v\u0259 azaltmayan mutasiyadan biridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Professor Eiberqin dediyi kimi, &#171;t\u0259bi\u0259tin insan genomunu daim qar\u0131\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, insan xromosomlar\u0131n\u0131n genetik kokteylini yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 f\u0259rqli d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 c\u0259hd etdiyini g\u00f6st\u0259rir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Xarici K\u0130V-l\u0259rin m\u0259lumatlar\u0131 \u0259sas\u0131nda Fedai.az AQ haz\u0131rlay\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Human Genetics jurnal\u0131nda yay\u0131mlanan ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, OCA2 adl\u0131 bir gend\u0259 meydana g\u0259l\u0259n mutasiya t\u0259xmin\u0259n 8000 il \u0259vv\u0259l Qara d\u0259nizin \u015fimal-\u015f\u0259rq sahill\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda meydana<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-1417","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1417","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1417"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1417\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1419,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1417\/revisions\/1419"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1417"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1417"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1417"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}