{"id":1421,"date":"2020-02-16T06:13:08","date_gmt":"2020-02-16T02:13:08","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=1421"},"modified":"2020-02-16T16:44:34","modified_gmt":"2020-02-16T12:44:34","slug":"biz-dunyaya-hokm-etmis-sak-oguz-tariximiz%c9%99-sahib-cixmaliyiq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=1421","title":{"rendered":"Biz d\u00fcnyaya h\u00f6km etmi\u015f sak-o\u011fuz tariximiz\u0259 sahib \u00e7\u0131xmal\u0131y\u0131q&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p> Sevindirici hald\u0131r ki, yeni n\u0259sil tarix\u00e7il\u0259rimiz, h\u0259m T\u00fcrkiy\u0259d\u0259, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycanda tariximizin \u0259limizd\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f SAK-SK\u0130F-\u0130SK\u0130T v\u0259 s. adlarla adland\u0131r\u0131lmaqda olan d\u00f6vr\u00fcn\u0259 sahiblik iddialar\u0131n\u0131 ortaya qoyurlar. Onlar\u0131n \u00fczd\u0259 olan m\u0259nb\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda ortaya qoyduqlar\u0131 payla\u015f\u0131mlar\u0131 diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8230;Bizans tarix\u00e7isi Menandr Protektor (6-c\u0131 \u0259sr) &#171;\u018fvv\u0259ll\u0259r Saka (\u0130skit) adland\u0131r\u0131lan t\u00fcrkl\u0259r&#187; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u015flayan \u0130stemi Ka\u011fan il\u0259 \u015e\u0259rqi Roma  aras\u0131nda ittifaq m\u00fcqavil\u0259sinin oldu\u011funu b\u0259hs edir.<br>G\u00f6kt\u00fcrk el\u00e7isi Mniax imperator Yustiana Sakca yaz\u0131lm\u0131\u015f Xaqan m\u0259ktubunu verir. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/dataiis.biblioclub.ru\/services\/fks.php?fks_action=get_file&amp;fks_id=12608124&amp;fks_flag=2\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Kitabda deyilir ki, \u0130st\u0259mi xan\u0131n farslarla da \u0259laq\u0259l\u0259r qurmaq v\u0259 T\u00fcrkistanda istehsal olunan pamb\u0131q v\u0259 xam ip\u0259k satmaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n  t\u00fcrk el\u00e7il\u0259ri Fars h\u00f6kmdar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n z\u0259h\u0259rl\u0259ndiyind\u0259n, Saklar\u0131n xarakterl\u0259rin\u0259 g\u00fcv\u0259nilm\u0259y\u0259c\u0259yini \u00fc\u00e7\u00fcn raz\u0131la\u015fma \u0259ld\u0259 edim\u0259diyi deyilir v\u0259 t\u00fcrk-fars d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyi buradan qaynaqlan\u0131r (Selim Sar\u0131soy-T\u00fcrkiy\u0259).<\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8230;Eran\u0131n V \u0259srind\u0259 Bizans tarix\u00e7isi Zosim Hunlar haqq\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: &#171;B\u0259zil\u0259ri bu xalq\u0131 unn (Hunn) adland\u0131r\u0131r, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 \u00e7ar skifl\u0259ri adland\u0131r\u0131rlar. Onlar haqq\u0131nda Herodotun dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Zosim orta \u0259sr Roma tarix\u00e7isidir (V \u0259srin sonu). &#171;Yeni tarix&#187;in m\u00fc\u0259llifidir (6 kitabdan ibar\u0259tdir 498-ci ild\u0259 yaz\u0131l\u0131b). Roma \u0130mperatorlu\u011funun q\u0131sa tarixi Avqustdan tutmu\u015f Alarik I t\u0259r\u0259find\u0259n Roman\u0131n tutulmas\u0131na q\u0259d\u0259r (410) Roma \u0130mperiyas\u0131 tarixini \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259n Yeni Tarixin m\u00fc\u0259llifidir.<br>Menandr Protektor &#8212; Bizans diplomat\u0131 v\u0259 VI \u0259sr tarix\u00e7isi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu ikinci T\u00fcrk s\u0259firliyi Fars m\u0259hk\u0259m\u0259sin\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259, nazir v\u0259 Kat\u00fclf\u00fcs il\u0259 birlikd\u0259 farslar\u0131n t\u00fcrkl\u0259rl\u0259 dostluq \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 girm\u0259si son d\u0259r\u0259c\u0259 qeyri-m\u00fcmk\u00fcn olard\u0131, \u00e7\u00fcnki b\u00fct\u00fcn skif irqind\u0259 etibar ed\u0259 bil\u0259c\u0259k he\u00e7 kim yoxdur&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130mperator (Bizans) \u0130skit dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f bu m\u0259ktubu t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7il\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 oxuyanda bu s\u0259firliyi l\u00fctfkarl\u0131qla q\u0259bul etdi v\u0259 sonra t\u00fcrkl\u0259rin hakimiyy\u0259ti v\u0259 \u00f6lk\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 suallar verdi &#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130ndi Yustin, q\u0259dim zamanlarda Saka deyil\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin onunla m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn (insanlar\u0131) g\u00f6nd\u0259rdikd\u0259n sonra o da onlara s\u0259fir g\u00f6nd\u0259rm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131 &#8230;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/warspot-asset.s3.amazonaws.com\/articles\/pictures\/000\/076\/040\/content\/dsc_0447-3878178ef320aa1b8eef76599d9f5d06.jpg\" alt=\"\u041a\u0430\u0440\u0442\u0438\u043d\u043a\u0438 \u043f\u043e \u0437\u0430\u043f\u0440\u043e\u0441\u0443 \u0432\u0438\u0437\u0430\u043d\u0442\u0438\u0439\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a \u043c\u0435\u043d\u0430\u043d\u0434\u0440 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><br>T\u00fcrkl\u0259rin yaz\u0131\u015fmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ilk hesabata Menandr sahiblik edir. Bizans imperatoru Yustin I t\u0259r\u0259find\u0259n T\u00fcrk s\u0259firi Maniax\u0131n q\u0259bulunu \u015f\u0259rh ed\u0259n Menandr, &#171;\u0130skit h\u0259rfl\u0259ri&#187; il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f xaqan m\u0259ktubundan b\u0259hs edir.<br> Mixail Syriyal\u0131 (1126-1199) &#171;\u00dc\u00e7 \u0130skit qarda\u015f\u0131n\u0131n \u0259fsan\u0259si&#187;: &#171;O d\u00f6vrd\u0259 \u0130skifd\u0259n \u00fc\u00e7 qarda\u015f otuz min skifi \u00f6zl\u0259ri il\u0259 apard\u0131 v\u0259 altm\u0131\u015f g\u00fcnd\u0259 \u0130maon da\u011f\u0131ndan uzaqla\u015fd\u0131lar. Romal\u0131lar\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131qda, Bulqarios adland\u0131r\u0131lan onlardan biri, on min \u0259r g\u00f6t\u00fcrd\u00fc v\u0259 qarda\u015flar\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131. Tanais \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7ib Pont d\u0259nizin\u0259 axan Tunaya yax\u0131nla\u015fd\u0131 v\u0259 (n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini) Mauritiusa g\u00f6nd\u0259rdi ki, orada m\u0259skunla\u015f\u0131b Romal\u0131lar\u0131n k\u00f6m\u0259yi olsun. \u0130mperator ona Dakia, Yuxar\u0131 v\u0259 A\u015fa\u011f\u0131 Moziyan\u0131 verdi &#8230; Onlar orada m\u0259skunla\u015fd\u0131lar v\u0259 Romal\u0131lar\u0131n ke\u015fik\u00e7isi oldular. Romal\u0131lar onlar\u0131 Bulqar adland\u0131rd\u0131lar. &#171;<\/p>\n\n\n\n<p><br> Qeys\u0259riyy\u0259li Prokopiy (c. 500-560-c\u0131 ill\u0259r)<\/p>\n\n\n\n<p><br>Qotlarla m\u00fcharib\u0259: &#171;Q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259, kimmeril\u0259r adland\u0131r\u0131lan \u00e7ox sayda Hun, bu yax\u0131nlarda qeyd etdiyim yerl\u0259ri i\u015f\u011fal etdi v\u0259 ham\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda bir pad\u015fah dururdu. Bir d\u0259f\u0259 pad\u015fah onlar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u00f6km etdi, iki o\u011flu vard\u0131, biri Utiqur, dig\u0259ri is\u0259 Kutriqur. Atalar\u0131n\u0131n \u00f6mr\u00fc bitdikd\u0259, ikisi d\u0259 g\u00fccl\u0259ri \u00f6z aralar\u0131nda b\u00f6ld\u00fcl\u0259r v\u0259 h\u0259r biri \u00f6lk\u0259sin\u0259 \u00f6z ad\u0131n\u0131 verdi. Bel\u0259likl\u0259, m\u0259nim vaxt\u0131mda bir Utiqurlar, dig\u0259rl\u0259ri Kutrigurlar adland\u0131. Ham\u0131s\u0131 eyni yerd\u0259, eyni t\u0259rzd\u0259 v\u0259 h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7ir\u0259r\u0259k, &#171;Bataql\u0131\u011f&#187;\u0131n v\u0259 onun a\u011fz\u0131n\u0131n [Ker\u00e7 bo\u011faz\u0131n\u0131n] dig\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259 ya\u015fayan insanlarla \u00fcnsiyy\u0259t qurmad\u0131lar, \u00e7\u00fcnki bu sular\u0131 ke\u00e7m\u0259mi\u015fdil\u0259r v\u0259 onlar\u0131 ke\u00e7\u0259 bil\u0259c\u0259kl\u0259rini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcrd\u00fcl\u0259r. <br> Meotiy bataql\u0131\u011f\u0131n\u0131n dig\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259 v\u0259 onun Evkin Pontu il\u0259 \u0259laq\u0259si, sadalad\u0131\u011f\u0131m Qot-Tetraksitl\u0259r, ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyim d\u00f6vrd\u0259n b\u0259ri orada ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Qotlar-Visiqotlar, Vandallar v\u0259 dig\u0259r tayfalar onlar\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><br> \u018fvv\u0259lki d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 onlar\u0131 skifl\u0259r d\u0259 adland\u0131r\u0131rd\u0131lar, \u00e7\u00fcnki bu \u0259razil\u0259ri i\u015f\u011fal ed\u0259n b\u00fct\u00fcn tayfalar skifl\u0259rin \u00fcmumi ad\u0131 il\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131; b\u0259zil\u0259rin\u0259 savromatlar, melanxlenl\u0259r (&#171;qara qapaqlar&#187; -&#171;qra papaqlar&#187; da ola bil\u0259r, &#8212;  &#171;\u0447\u0435\u0440\u043d\u043e\u043d\u0430\u043a\u0438\u0434\u043e\u0447\u043d\u0438\u043a\u0430\u043c\u0438&#187;) v\u0259 ya ba\u015fqa bir ad verildi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/image.jpeg\" alt=\"\u041a\u0430\u0440\u0442\u0438\u043d\u043a\u0438 \u043f\u043e \u0437\u0430\u043f\u0440\u043e\u0441\u0443 \u0432\u0438\u0437\u0430\u043d\u0442\u0438\u0439\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a \u043c\u0435\u043d\u0430\u043d\u0434\u0440 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f\" class=\"wp-image-1422\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p> <br>Bizansl\u0131 s\u0259lnam\u0259\u00e7i Feofan: &#171;Omnudiyan\u0131n o\u011flu \u0130skit Attila, c\u0259sur v\u0259 q\u00fcrurlu bir insan, b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131 Vdeld\u0259n ayr\u0131laraq \u00f6z\u00fcn\u00fc Unn-hun adland\u0131ran v\u0259 \u0130skitl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131 \u0259l\u0259 al\u0131b Frakiyaya h\u00fccum etdi&#187; (Q\u0259hr\u0259man H\u00fcmb\u0259tov &#8212; Az\u0259rbaycan). <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sevindirici hald\u0131r ki, yeni n\u0259sil tarix\u00e7il\u0259rimiz, h\u0259m T\u00fcrkiy\u0259d\u0259, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycanda tariximizin \u0259limizd\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f SAK-SK\u0130F-\u0130SK\u0130T v\u0259 s. adlarla adland\u0131r\u0131lmaqda olan d\u00f6vr\u00fcn\u0259 sahiblik iddialar\u0131n\u0131 ortaya<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-1421","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1421","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1421"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1421\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1424,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1421\/revisions\/1424"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}