{"id":14351,"date":"2020-08-31T03:16:41","date_gmt":"2020-08-30T23:16:41","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=14351"},"modified":"2020-08-31T03:25:35","modified_gmt":"2020-08-30T23:25:35","slug":"arilik-siyasi-oyunlari-v%c9%99-talis-v%c9%99-ssri-nin-dig%c9%99r-xalqlari-il%c9%99-aparilmis-ideoloji-t%c9%99crub%c9%99l%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=14351","title":{"rendered":"&#171;Arilik&#187; siyasi oyunlar\u0131 v\u0259 Tal\u0131\u015f v\u0259 SSR\u0130-nin dig\u0259r xalqlar\u0131 il\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f ideoloji t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Rusiyada \u00e7ar h\u00f6kum\u0259tinin devrilm\u0259sind\u0259n v\u0259 SSR\u0130-nin yaranmas\u0131ndan sonra qon\u015fu \u0130randa b\u00f6y\u00fck d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f verdi. B\u00f6y\u00fck Britaniyada uzun m\u00fcdd\u0259td\u0259n b\u0259ri B\u00f6y\u00fck Britaniya Qacar s\u00fclal\u0259sinin siyas\u0259tini n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda saxlay\u0131rd\u0131, sonra \u0130ngilis siyas\u0259t\u00e7il\u0259r t\u00fcrk elitan\u0131n hakimiyy\u0259td\u0259n sal\u0131nmas\u0131na v\u0259 \u0130ran\u0131n v\u0259 ya &#171;Ari&#187; \u00fcns\u00fcrl\u0259rinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1925-ci ild\u0259 Q\u0259d\u0259r t\u00fcrk xan\u0259dan\u0131n\u0131n devrilm\u0259si v\u0259 hans\u0131sa bir Reza Savadkuhinin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259si, &#171;q\u0259dimlik&#187; n\u00f6qteyi n\u0259z\u0259rind\u0259n &#171;Ari&#187; P\u0259hl\u0259vi xan\u0259dan\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si elan edilm\u0259si, bu c\u00fcr planlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcl\u00fc\u015f do\u011furan odur ki, Reza Savadkuhi (P\u0259hl\u0259vi) v\u0259 ail\u0259si \u00f6z siyasi hakimiyy\u0259tl\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130ngilisl\u0259rin \u0259mrl\u0259ri il\u0259 &#171;q\u0259dim fars&#187; siyasi oyunlar\u0131n\u0131 oynama\u011fa q\u0259rar ver\u0259n Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri idil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qafqazdak\u0131 sovet hakimiyy\u0259ti d\u0259 &#171;Ari&#187;, ya da daha \u00e7ox \u0130ran elementl\u0259rin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisind\u0259 C\u0259nubi Osetiya Muxtar B\u00f6lg\u0259sini yaratd\u0131lar v\u0259 \u0259slind\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdiyi separat\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 mill\u0259tl\u0259raras\u0131 qar\u015f\u0131durman\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoydular.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet hakimiyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n T\u00fcrk\u00fcstanda (M\u0259rk\u0259zi Asiya) daha b\u00f6y\u00fck bir s\u0131naq h\u0259yata ke\u00e7irildi. Burada T\u00fcrk\u00fcstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259, Buxara v\u0259 Xiv\u0259 xanl\u0131qlar\u0131ndan bol\u015fevik inqilab\u00e7\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcsyan yolu il\u0259 xaric edilmi\u015f olanlar, &#171;Sovet respublikalar\u0131 (Buxara v\u0259 Xar\u0259zm)&#187; milli-\u0259razi demarkasiyas\u0131&#187; \u0259sas\u0131nda qurulmu\u015f, T\u00fcrkm\u0259nistan v\u0259 \u00d6zb\u0259kistan SSR adl\u0131 iki respublika yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/2619NN.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-14353\" width=\"890\" height=\"555\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>1924-c\u00fc ild\u0259 q\u0259fl\u0259t\u0259n \u00d6zb\u0259kistan SSR-nin t\u0259rkibind\u0259 fars dilind\u0259 dan\u0131\u015fan Tacik Muxtar Sovet Sosialist Respublikas\u0131 yarad\u0131l\u0131br. Tacikistan d\u00f6vl\u0259ti adl\u0131 bir d\u00f6vl\u0259t he\u00e7 zaman bu torpaqlarda olmay\u0131b v\u0259 tacikl\u0259r \u0259srl\u0259r boyu t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin \u0259razisind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015flar. Bundan ba\u015fqa, Tacikistan MSSR-d\u0259 etnik tacikl\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 \u00f6zb\u0259k \u0259halisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti aras\u0131nda ya\u015fayan azl\u0131q t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tacikl\u0259rin say\u0131n\u0131 s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131rmaq v\u0259 muxtar qurumu birliyin respublikas\u0131na \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00fcrkdilli \u0259halinin b\u00f6y\u00fck k\u00fctl\u0259l\u0259rini zorla tacik etnik kimliyi ad\u0131yla yazm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni zamanda, &#171;Ari&#187; mill\u0259t\u00e7iliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 tacikl\u0259rin \u015f\u00fcuruna yeridildi ki, onlar &#171;q\u0259dim&#187; v\u0259 &#171;yerli&#187; \u0259halidir, T\u00fcrkl\u0259r is\u0259 bu \u0259razil\u0259r\u0259 &#171;g\u0259lm\u0259l\u0259r&#187;di. Buna baxmayaraq, &#171;farsla\u015fd\u0131rma&#187; prosesi \u00e7ox z\u0259if gedirdi v\u0259 yaln\u0131z 1929-cu ild\u0259 Tacikstan SSR-ni \u00d6zb\u0259kistan SSR-d\u0259n ay\u0131rmaq plan\u0131 y\u00fczl\u0259rl\u0259, minl\u0259rl\u0259 \u00f6zb\u0259yi zorla tacik yaz\u0131b d\u0259yi\u015fdirm\u0259k hesab\u0131na m\u00fcmk\u00fcn oldu, baxmayaraq ki, onlar\u0131n \u00e7oxu Tacik dilini h\u0259qiq\u0259t\u0259n bilmirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancaq bu s\u00fcni proses\u0259 &#171;aril\u0259\u015fdirm\u0259&#187; prosesin\u0259 mane olmaq \u00e7\u0259tin idi. \u00c7\u00fcnki tacik olmaq ist\u0259m\u0259y\u0259nl\u0259r &#171;basma\u00e7lar&#187; kimi qeyd\u0259 al\u0131n\u0131r v\u0259 repressiyaya m\u0259ruz qal\u0131rd\u0131lar. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, tan\u0131nm\u0131\u015f t\u00fcrkiy\u0259li siyas\u0259t\u00e7i m\u00fcasir Tacikistan \u0259razisind\u0259 &#8212; Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131n\u0131n M\u00fcdafi\u0259 Naziri \u018fnv\u0259r Pa\u015fa (1881-1922) h\u0259lak olmu\u015fdu, o, burada Sovet hakimiyy\u0259tin\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Sovet tarix\u00e7iliyind\u0259 o, &#171;Basma\u00e7 h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n liderl\u0259rind\u0259n biri idi v\u0259 Pan-T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn t\u0259cr\u00fcb\u0259liideoloqu say\u0131l\u0131rd\u0131&#187;. Ba\u015flanm\u0131\u015f &#171;aril\u0259\u015fdirm\u0259&#187; prosesin\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n, T\u00fcrkistan\u0131n h\u0259r hans\u0131 bir sakini \u00f6z\u00fcn\u0259 v\u0259 ail\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 olan repressiyalarla &#171;\u0259ks-inqilab\u00e7\u0131 elementl\u0259r&#187; elan oluna bil\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259nz\u0259r bir &#171;Aril\u0259\u015fdirm\u0259&#187; eksperimenti Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259, Tal\u0131\u015flar ya\u015fayan \u0259razil\u0259rd\u0259 ba\u015flad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259tta b\u00fct\u00fcn Tal\u0131\u015flar\u0131n Az\u0259rbaycan t\u00fcrk xalq\u0131 il\u0259 birg\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdiyin\u0259 diqq\u0259t bel\u0259 yetirm\u0259mi\u015fdil\u0259r. \u00d6zb\u0259kl\u0259ri milliy\u0259tc\u0259 tacikl\u0259r kimi qeyd edildikl\u0259ri kimi, Az\u0259rbaycan\u0131n c\u0259nubunda, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 (t\u00fcrkl\u0259ri) da L\u0259nk\u0259randa Tal\u0131\u015flar kimi qeydiyyata al\u0131rd\u0131lar. Az\u0259rbaycan\u0131n X\u0259z\u0259ryan\u0131 c\u0259nubunda sovet hakimiyy\u0259ti s\u0259rh\u0259d kordonunu yaradaraq, qalan Az\u0259rbaycan \u0259halisin\u0259 bura ke\u00e7m\u0259y\u0259 yaln\u0131z x\u00fcsusi \u015f\u0259kild\u0259 icaz\u0259 verildi. Bu \u00fcsulun SSR\u0130-nin dig\u0259r s\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 analoqu olmay\u0131b, Az\u0259rbaycan\u0131n c\u0259nubundak\u0131 Tal\u0131\u015f b\u00f6lg\u0259sini v\u0259 qon\u015fu k\u0259ndl\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n geni\u015f bir s\u0259rh\u0259d kordonu idi v\u0259 buraya daxil olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259zar\u0259t v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 \u00e7ox s\u0259rt idi. Buradak\u0131 s\u0259rh\u0259d zonas\u0131 y\u00fczl\u0259rl\u0259 kilometr &#8212; Bil\u0259suvar (Pu\u015fkin) v\u0259 h\u0259tta \u015fimala q\u0259d\u0259r \u00f6lk\u0259nin d\u0259rinliyin\u0259 v\u0259 geni\u015fliyin\u0259 uzan\u0131rd\u0131. Burada v\u0259zif\u0259l\u0259r v\u0259 mane\u0259l\u0259r t\u0259yin olunurdu &#8212; x\u00fcsusi icaz\u0259siz Tal\u0131\u015flar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rin\u0259 v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259r\u0259 he\u00e7 kim daxil ola bilm\u0259zdi. C\u0259nubi Qafqazda Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 he\u00e7 bir yerd\u0259 s\u0259rh\u0259d zonas\u0131n\u0131n bel\u0259 bir geni\u015flik i\u00e7ind\u0259 olmas\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nmay\u0131b. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn, G\u00fcrc\u00fcstanda Batumi s\u0259rh\u0259d kordonlar\u0131ndan (s\u0259rh\u0259di yaln\u0131z 15 km) biri bu c\u00fcr s\u0259rh\u0259d zonas\u0131na daxil deyildi. Bel\u0259likl\u0259, Tal\u0131\u015f zonas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n qalan hiss\u0259sind\u0259n s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu kordonun i\u00e7\u0259risind\u0259 qalanlar 1930-cu ill\u0259rd\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir &#171;farsla\u015fd\u0131rmaya&#187; m\u0259ruz qal\u0131blar. N\u00fcfus say\u0131m\u0131 v\u0259 pasportlar\u0131n verilm\u0259si zaman\u0131 yerli T\u00fcrk \u0259halisinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli hiss\u0259si Tal\u0131\u015f kmi qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259, sonrak\u0131 siyah\u0131yaalmalar zaman\u0131 tal\u0131\u015flar\u0131n say\u0131 azal\u0131rd\u0131. \u00c7\u00fcnki insanlar etnik m\u0259nsubiyy\u0259tini d\u0259yi\u015fm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259r\u0259k sovet ideoloji ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131 sevindirm\u0259kd\u0259n imtina etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/oX3k8q.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-14352\" width=\"865\" height=\"1307\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Daha sonra fars dilinin x\u00fcsusi versiyas\u0131n\u0131 &#8212; Sovet ideologiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 &#171;Tal\u0131\u015f l\u0259h\u00e7\u0259si&#187;nin intensiv t\u0259drisin\u0259 ba\u015flad\u0131ld\u0131. L\u0259nk\u0259randa \u00e7ox sayda \u00e7ap m\u0259tb\u0259\u0259si a\u00e7\u0131l\u0131b, bu s\u00fcni dild\u0259 \u00e7ox sayda kitab n\u0259\u015fr olundu. Tal\u0131\u015f m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 Tal\u0131\u015flar\u0131n t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq &#171;Ari&#187; xalq\u0131 olmas\u0131, bu ideologiyan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irildiyi x\u00fcsusi bir &#171;arilik&#187; tarixi konsepsiyas\u0131 da inki\u015faf etdirildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin Az\u0259rbaycanda Tal\u0131\u015flar\u0131n &#171;aril\u0259\u015fdirilm\u0259si&#187; T\u00fcrkistanda &#171;tacikl\u0259\u015fdirm\u0259d\u0259n&#187; daha \u00e7ox etirazla il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131. \u0130nsanlar n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n milli m\u0259nsubiyy\u0259tinin Tal\u0131\u015f yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259dil\u0259r v\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u0131 s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f &#171;Tal\u0131\u015f&#187; dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdil\u0259r, h\u0259tta tal\u0131\u015flar\u0131n \u00f6zl\u0259ri d\u0259 Tal\u0131\u015f dilind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131lar v\u0259 anla\u015f\u0131lmaz Fars dilin\u0259 aid s\u00f6zl\u0259r il\u0259 dolu bir qondarma dill\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet hakimiyy\u0259ti ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Tacikistanda oldu\u011fu kimi, L\u0259nk\u0259randa \u00e7ox mill\u0259tin yeni etnik kimlikd\u0259n v\u0259 dild\u0259n &#171;istifad\u0259&#187; ed\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131rd\u0131. Lakin \u0259g\u0259r Tacikistanda h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6zb\u0259kl\u0259rd\u0259n f\u0259rql\u0259ndiyini anlayan tacikl\u0259r (\u0259sas\u0259n da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259rd\u0259) olsa da, Tal\u0131\u015flar aras\u0131nda \u00f6zl\u0259rini \u0259traf t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n t\u0259crid etm\u0259k niyy\u0259ti yox idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet hakimiyy\u0259ti &#171;Arilik t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri&#187; il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011fu vaxtlarda, beyn\u0259lxalq v\u0259ziyy\u0259t d\u0259yi\u015fdi. V\u0259ziyy\u0259tin d\u0259yi\u015fm\u0259si &#171;Arilik&#187; n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin siyasi v\u0259 ideoloji bax\u0131mdan t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259 \u00e7\u00fcr\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdi. Nasistl\u0259r &#171;Arilik n\u0259z\u0259riyy\u0259sini&#187; q\u0259bul ed\u0259n Almaniyada hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldil\u0259r. \u0130randa \u0259z\u0259li Fars f\u0259allar\u0131 olan v\u0259 &#171;Arilik&#187; doktrinas\u0131na sadiq \u015eah Reza P\u0259hl\u0259vinin idar\u0259 etdiyi \u0130ran, Almaniyaya t\u0259r\u0259f \u00e7\u0131xma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1935-ci ild\u0259 Reza \u015eah r\u0259smi olaraq d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdi v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin d\u00f6vl\u0259tin yeni ad\u0131n\u0131 &#8212; &#171;\u0130ran&#187; (y\u0259ni Aryan \u00f6lk\u0259si) istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar Nasist Almaniyas\u0131nda v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259b olan &#171;Aryan&#187; ideyas\u0131n\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131nda edilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Moskva bird\u0259n anlad\u0131 ki, onlar\u0131n &#171;aril\u0259\u015fm\u0259&#187;si siyas\u0259ti il\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259rd\u0259n \u00e7ox uzaqla\u015fd\u0131lar. Amma &#171;Ari standartlar\u0131&#187; t\u0259tbiq olunmu\u015f Tacikistan, yeni yarad\u0131lm\u0131\u015f birliyin respublikas\u0131 kimi l\u0259\u011fv edilm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancaq Az\u0259rbaycan\u0131n c\u0259nubunda hakimiyy\u0259tin, Tal\u0131\u015f xalq\u0131 aras\u0131nda, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 &#171;Arilik t\u0259zyiqi&#187; azald\u0131lmas\u0131 il\u0259 &#171;ariliy\u0259&#187; m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n insanlar rahatla\u015fd\u0131lar v\u0259 s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 veril\u0259n etnik kimlikd\u0259n d\u0259rhal imtina etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, he\u00e7 kim t\u0259\u0259cc\u00fcb etm\u0259di ki, sonrak\u0131 siyah\u0131yaalmalarda &#171;Tal\u0131\u015flar&#187; \u00f6zl\u0259rini t\u00fcrkl\u0259r kimi yenid\u0259n kimlikl\u0259rini yazd\u0131rd\u0131lar. Bir paradoks ortaya \u00e7\u0131x\u0131r: birincisi, hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n t\u0259zyiqi alt\u0131nda tal\u0131\u015f \u0259halisinin say\u0131 s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131r\u0131ld\u0131, sonra da k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc, \u00e7\u00fcnki zorla t\u0259tbiq olunan etnik siyah\u0131 t\u0259rtib etmi\u015fdil\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 kims\u0259 etiraz etm\u0259di, \u00e7\u00fcnki kimliyini d\u0259yi\u015f\u0259nl\u0259r T\u00fcrkl\u0259r idi. &#171;Tal\u0131\u015f&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etnik bir m\u0259naya sahib olmas\u0131 s\u0259b\u0259bini anlamad\u0131lar.<br>N\u0259hay\u0259t Tal\u0131\u015f da\u011flar\u0131n\u0131n h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131 etnik Tal\u0131\u015f adland\u0131rmaq a\u011f\u0131ls\u0131zl\u0131qd\u0131r. Y\u0259ni bu etnik ad\u0131n \u00f6z\u00fc bel\u0259, bir m\u00fcdd\u0259t olaraq istifad\u0259 edil\u0259n co\u011frafi b\u00f6lg\u0259nin ad\u0131d\u0131r. Ancaq Sovet \u0130ttifaq\u0131 son g\u00fcnl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r Moskva hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131 ist\u0259nil\u0259n vaxt Tal\u0131\u015f torpaqlar\u0131na &#171;etno kimlikl\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259&#187; aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn geri qay\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u0259 laz\u0131m olan problemi yaratd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/QLB7Yr.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-14354\" width=\"895\" height=\"672\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu problem 1930-cu ill\u0259rd\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Burada b\u00fct\u00fcn h\u0259r \u015fey DTK-KGB-y\u0259 tabe idi (s\u0259rh\u0259d\u00e7il\u0259r KQB-nin bir hiss\u0259si idi) v\u0259 SSR\u0130-nin son ill\u0259rind\u0259 separatizmin yay\u0131lmas\u0131 Sovet x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n \u0259sas i\u015fi idi. Tal\u0131\u015f torpaqlar\u0131nda &#171;\u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n&#187; bu c\u00fcr separatizmin d\u00f6vr\u0259y\u0259 daxil edilm\u0259m\u0259si (Abxaziya v\u0259 C\u0259nubi Osetiyadak\u0131 separatizm\u0259 g\u00f6r\u0259 eyni t\u0259l\u0259bl\u0259r il\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015fdi) yaln\u0131z \u00e7oxmill\u0259tli Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si olan tal\u0131\u015flar\u0131n bel\u0259 bir xain yola d\u00fc\u015fm\u0259m\u0259sinin n\u0259tic\u0259si idi v\u0259 onlar Az\u0259rbaycan SSR-in da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 he\u00e7 zaman d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: <strong>Kavkazplyus<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259rc\u00fcm\u0259 Fedai.az Ara\u015fd\u0131rma Qrupuna m\u0259xsusdur<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rusiyada \u00e7ar h\u00f6kum\u0259tinin devrilm\u0259sind\u0259n v\u0259 SSR\u0130-nin yaranmas\u0131ndan sonra qon\u015fu \u0130randa b\u00f6y\u00fck d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f verdi. B\u00f6y\u00fck Britaniyada uzun m\u00fcdd\u0259td\u0259n b\u0259ri B\u00f6y\u00fck Britaniya Qacar s\u00fclal\u0259sinin siyas\u0259tini<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-14351","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-siyast"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14351"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14358,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14351\/revisions\/14358"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}