{"id":14880,"date":"2020-09-05T01:24:34","date_gmt":"2020-09-04T21:24:34","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=14880"},"modified":"2020-09-05T03:47:44","modified_gmt":"2020-09-04T23:47:44","slug":"haradir-erm%c9%99nistan-kiml%c9%99rdir-erm%c9%99nil%c9%99r-v%c9%99-ya-haylarin-muhacir%c9%99t-tarixi-bar%c9%99d%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=14880","title":{"rendered":"Harad\u0131r Erm\u0259nistan, erm\u0259nil\u0259r kiml\u0259rdir v\u0259 ya haylar\u0131n m\u00fchacir\u0259t tarixi bar\u0259d\u0259"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>GADTB: Az\u0259rbaycan tarixinin t\u0259dqiqi v\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n probl\u0259ml\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00f6vcuddur. Bunlar\u0131n da h\u0259m obyektiv, h\u0259m d\u0259 subyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259ri var.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Uzun ill\u0259r g\u00f6st\u0259ri\u015f v\u0259 qanunlar\u0131na \u0259m\u0259l ed\u0259r\u0259k ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kommunist rejimi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ictimai elml\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 tarix elmi \u201cyuxari\u201ddan idar\u0259 edilirdi. H\u0259qiq\u0259ti yazmaq v\u0259 \u0259ks etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259ril\u0259n \u0259n x\u0131rda c\u0259hd \u00e7ox ciddi v\u0259 \u0259sasl\u0131 t\u0259zyiql\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fm\u0259li olurdu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259tic\u0259d\u0259, bu v\u0259ziyy\u0259t ona g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131 ki, sosialist sistemi d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn tarixi prosesl\u0259ri birt\u0259r\u0259fli v\u0259 tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin \u0259ksin\u0259 olaraq i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131ld\u0131. B\u00fct\u00fcn SSR\u0130 m\u0259kan\u0131nda oldu\u011fu kimi, orta v\u0259 ali m\u0259kt\u0259b d\u0259rdslikl\u0259rind\u0259n tutmu\u015f elmi t\u0259dqiqat \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 kimi respublikam\u0131zda da b\u00fct\u00fcn tarixi v\u0259 sosial-siyasi hadis\u0259l\u0259r saxtala\u015fd\u0131rilaraq t\u0259qdim v\u0259 \u015f\u0259rh edilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Xalq\u0131n taleyi v\u0259 h\u0259qiqi tarixi yuxar\u0131lar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259t v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 p\u0259rd\u0259l\u0259nirdi, y\u0259ni \u0259slind\u0259 tarix onlar\u0131n dedikl\u0259ri idi. Az\u0259rbaycanda Mirc\u0259f\u0259r Ba\u011f\u0131rov hakimiyy\u0259tinin el\u0259 ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq \u0259n ki\u00e7ik formada bel\u0259 tarix v\u0259 sosial-siyasi elml\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 t\u0259dqiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan bir s\u0131ra sanball\u0131 aliml\u0259r aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcl\u0259r. 1941-ci ild\u0259 \u0130.V.Stalinin t\u0259qdimat\u0131 v\u0259 r\u0259yi il\u0259 Qankovskinin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi redaksiya hey\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ap edilmi\u015f \u201cAz\u0259rbaycan tarixinin q\u0131sa kursu\u201d Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fcn\u00fcn kimlik m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 vurulan \u0259n a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259l\u0259rd\u0259n biri idi. Bel\u0259 ki, \u201cyuxar\u0131lar\u0131n\u201d g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 bu kitabda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n t\u00fcrk ail\u0259sin\u0259 m\u0259nsublu\u011fu inkar edilirdi. Bu h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin izl\u0259rini bu g\u00fcn d\u0259 yumaq \u00e7ox \u00e7\u0259tindir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-11.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14894\" width=\"851\" height=\"629\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-11.jpg 261w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-11-150x111.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 851px) 100vw, 851px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan tarixinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdir\u0259n \u0259sas amill\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Stalinin v\u0259 dig\u0259r \u201cxadiml\u0259r\u201din g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 uzun ill\u0259r v\u0259 \u0259srl\u0259r boyu Az\u0259rbaycanda tarix, f\u0259ls\u0259f\u0259, h\u00fcquq v\u0259 s. \u0259s\u0259rl\u0259rin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u0259r\u0259b qrafikas\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi idi. H\u0259tta, \u0259r\u0259b qrafikas\u0131ndan lat\u0131n \u0259lifbas\u0131na ke\u00e7id \u015f\u0259rti olaraq m\u00fct\u0259r\u0259qqi bir akt say\u0131lsa bel\u0259, 10 ild\u0259n sonra yenid\u0259n lat\u0131n \u0259lifbas\u0131 rus-kirill yaz\u0131s\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z edildi. Bel\u0259likl\u0259, 10 il \u0259rzind\u0259 \u0259lifban\u0131n iki d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 s\u00fcni v\u0259 inzibati bir \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z tarixini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 oxumaq, \u00f6yr\u0259nm\u0259k v\u0259 t\u0259dqiq etm\u0259k imkanlar\u0131ndan m\u0259hrum edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla bel\u0259 \u201cdemokratiyan\u0131n\u201d, \u201c\u0259dal\u0259tin\u201d, \u201cb\u0259rab\u0259rliyin\u201d, \u201cqarda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u201d v\u0259 \u201cbeyn\u0259lmil\u0259l\u00e7iliyin\u201d t\u0259bli\u011f olundu\u011fu SSR\u0130 m\u0259kan\u0131nda erm\u0259ni v\u0259 g\u00fcrc\u00fc \u0259lifbas\u0131 d\u0259yi\u015fdirilm\u0259di. 1828-ci ild\u0259 Rusiya v\u0259 \u0130ran aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay v\u0259 1829-cu ild\u0259 Rusiya il\u0259 Osmanl\u0131 aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f \u018fdirn\u0259 \u201cs\u00fclh\u201d m\u00fcqavil\u0259l\u0259rind\u0259n sonra m\u00fcvafiq olaraq \u0130randan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f erm\u0259nil\u0259r \u00e7ox rahat bir \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z hamil\u0259rinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 burada \u00f6zl\u0259rin\u0259 d\u00fcz\u0259n qurdular, ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u00e7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259 oxuya v\u0259 m\u00fctali\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi bir dild\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 tarix d\u0259 yaz\u0131b yaratd\u0131lar, v\u0259t\u0259nl\u0259rind\u0259 oturub \u00e7\u00f6r\u0259kl\u0259rini yedikl\u0259ri insanlar\u0131n \u201cV\u0259t\u0259n tarixini\u201d \u00f6z adlar\u0131na yazaraq \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d qurmaq x\u00fclyas\u0131 il\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 h\u0259min torpaqlar\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 v\u0259 m\u0259nims\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u201c\u0259sasl\u0131\u201d elmi-n\u0259z\u0259ri baza yaratma\u011fa ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-8.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14883\" width=\"860\" height=\"558\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-8.jpg 279w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-8-150x97.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 860px) 100vw, 860px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda is\u0259 bunun tam \u0259ksi olan bir siyas\u0259t yeridildi. SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n siyas\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq az\u0259rbycanl\u0131lar\u0131n (Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur) beynin\u0259 yeridildi ki, erm\u0259nil\u0259r (\u0259slind\u0259 haylar) onlara \u201cqarda\u015f\u201d v\u0259 \u201cdost\u201d bir xalqd\u0131r. Bu \u0259snada da Az\u0259rbaycan tarixind\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tind\u0259 erm\u0259ni xisl\u0259tin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259c\u0259k v\u0259 onlar\u0131n daha rahat \u015f\u0259kild\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259m\u0259k v\u0259 \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirm\u0259k imkanlar\u0131 verildi \u2013 \u201cK\u00fcr, Araz, Ararat, g\u00f6z\u0259ldir bu h\u0259yat, qarda\u015f olub Hayestan Az\u0259rbaycan\u201d v\u0259 ya \u201cG\u00fcl\u0259r\u00fczl\u00fc, istiqanl\u0131 Yerevan, \u0259z\u0259l g\u00fcnd\u0259n biz qarda\u015f\u0131q, Yerevan\u201d kimi mahn\u0131 s\u00f6zl\u0259ri yaz\u0131ld\u0131, musiqi b\u0259st\u0259l\u0259ndi, \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r v\u0259 t\u0259nt\u0259n\u0259li y\u0131\u011f\u0131ncaqlarda d\u00fcnya \u00e7apl\u0131 m\u00fc\u011f\u0259nnil\u0259rimizin ifas\u0131nda s\u0259sl\u0259ndi, \u201cqarda\u015fl\u0131q\u201d, \u201cdostluq\u201d t\u0259bli\u011f edil\u0259r\u0259k yadda\u015flardan ke\u00e7mi\u015fl\u0259rin silinm\u0259sin\u0259 h\u0259r vasit\u0259 il\u0259 s\u0259y g\u00f6st\u0259rildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma erm\u0259nil\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 \u201cpusquda\u201d dayand\u0131lar, \u201c\u0259lveri\u015fli f\u00fcrs\u0259ti\u201d g\u00f6zl\u0259dil\u0259r. SSR\u0130 m\u0259kan\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son g\u00fcnl\u0259rini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 da\u011f\u0131lmaq \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 oldu\u011fu bir d\u00f6n\u0259md\u0259 (1988) erm\u0259nil\u0259r yen\u0259 d\u0259 \u00f6z hamil\u0259rinin k\u00f6m\u0259yind\u0259n istifad\u0259 etdil\u0259r; Erm\u0259nistan Republikas\u0131 \u0259razisind\u0259ki 1 milyon n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox sayda olan az\u0259rbaycanl\u0131lar \u0259z\u0259ld\u0259n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 d\u0259d\u0259-baba yurdlar\u0131ndan qovuldular, did\u0259rgin sal\u0131nd\u0131lar, ki\u00e7ik naraz\u0131l\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259nl\u0259r qanlar\u0131na q\u0259ltan edildil\u0259r, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259razisind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 erm\u0259nil\u0259r v\u0259 onlar\u0131n hamil\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli v\u0259 qanl\u0131 cinay\u0259tl\u0259r t\u00f6r\u0259dildi, 1992-ci ilin fevral ay\u0131nda Xocal\u0131da dinc v\u0259 silahs\u0131z \u0259haliy\u0259 d\u00fcnyada misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f bir q\u0259ddarl\u0131qla divan tutuldu. Soyq\u0131r\u0131m\u0131 hadis\u0259sind\u0259n sonra cinay\u0259tin ba\u015f verdiyi yerd\u0259 olmu\u015f frans\u0131z jurnalisti Can \u0130v Yunet \u201cM\u0259n m\u00fcharib\u0259l\u0259r haqq\u0131nda, alman fa\u015fistl\u0259rinin q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda \u00e7ox e\u015fitmi\u015f\u0259m. Ancaq erm\u0259nil\u0259r 5-6 ya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131, m\u00fclki \u0259halini \u00f6ld\u00fcrm\u0259kl\u0259 onlar\u0131 \u00f6t\u00fcb ke\u00e7ibl\u0259r\u201d, \u2013 dey\u0259 qeyd etmi\u015fdir. Bundan sonra Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin v\u0259 yerli erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259rinin Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda birg\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 n\u0259inki Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f, el\u0259c\u0259 d\u0259 ona biti\u015fik \u0259lav\u0259 7 rayon da i\u015f\u011fal olundu. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259 30 ild\u0259n \u00e7ox bir m\u00fcdd\u0259tdir ki, Az\u0259rbaycan \u0259razisinin 20%-\u0259 q\u0259d\u0259ri erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. BMT v\u0259 Avropa \u015euras\u0131 kimi bir s\u0131ra n\u00fcfuzlu beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n, \u00e7oxlu sayda apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin bu i\u015f\u011fal akt\u0131n\u0131 pisl\u0259m\u0259sin\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 \u0259z\u0259li v\u0259 tarixi torpaqlar\u0131n\u0131n qanuni s\u0259rh\u0259dl\u0259rini tan\u0131mas\u0131na, h\u0259min h\u00fcdudlardan i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 v\u0259 silahl\u0131 erm\u0259ni h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lum h\u00fcquqi q\u0259rarlar\u0131n q\u0259bul edilm\u0259sin\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n he\u00e7 bir m\u0259h\u0259l qoyulmur. Onlar h\u0259tta i\u015f\u011fal etdikl\u0259ri torpaqlarda ikinci erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131n\u0131 elan etmi\u015fl\u0259r, parlament v\u0259 prezident se\u00e7kil\u0259ri ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n pisl\u0259diyi bu i\u015f\u011fal akt\u0131n\u0131, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 il\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259ni \u0259dal\u0259tli \u015f\u0259kild\u0259 \u0259n n\u00fcfuzlu beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n, d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin vasit\u0259sil\u0259 dinc yolla h\u0259ll etm\u0259y\u0259, regionda qar\u015f\u0131durman\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na, s\u00fclh\u00fcn b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na b\u00fct\u00fcn s\u0259yl\u0259rin y\u00f6n\u0259ldiyi bir \u015f\u0259raitd\u0259 erm\u0259nil\u0259r tamamil\u0259 bu prosesl\u0259rin \u0259leyhin\u0259 i\u015fl\u0259yirl\u0259r. Onlar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n diaspor v\u0259 siyasi t\u0259\u015fkilatlar\u0131, aliml\u0259ri, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131, siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 kils\u0259l\u0259ri bu y\u00f6nd\u0259 x\u00fcsusi f\u0259all\u0131q g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Onlar erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilmi\u015f Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259rinin tarixi torpaqlar\u0131, v\u0259t\u0259nl\u0259ri hesab edirl\u0259r, bu i\u015fd\u0259 he\u00e7 bir saxtakarl\u0131qdan, demaqoqiyadan da \u00e7\u0259kinmirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/images-3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14884\" width=\"835\" height=\"496\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/images-3.jpg 291w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/images-3-150x89.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/images-3-184x109.jpg 184w\" sizes=\"auto, (max-width: 835px) 100vw, 835px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n F\u00fczuli \u015f\u0259h\u0259rinin \u015fimal-q\u0259rbind\u0259 14 km-lik bir m\u0259saf\u0259d\u0259 Quru\u00e7ay \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259 d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 900 metr y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 800 kv. km.sah\u0259ni \u0259hat\u0259 etm\u0259kl\u0259 d\u00fcnyada iki milyon il bundan \u0259vv\u0259l\u0259 aid oldu\u011fu s\u00fcbut edilmi\u015f ilk insan dayanaca\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011fu Az\u0131x ma\u011faras\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razi 1993-c\u00fc ild\u0259n erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. \u0130ndi Erm\u0259nistan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n arxeoloqlar\u0131 \u0130spaniyan\u0131n, B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n m\u00fcvafiq elmi dair\u0259l\u0259rinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131 da c\u0259lb etm\u0259kl\u0259 \u201cAzox\u201d adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 bu ma\u011farada \u201ct\u0259dqiqat (qaz\u0131nt\u0131) i\u015fl\u0259ri apar\u0131r\u201d v\u0259 bu ma\u011farada \u201c\u0259n q\u0259dim erm\u0259ni\u201d nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u201cs\u00fcbut etm\u0259y\u0259\u201d \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259r apard\u0131qlar\u0131 bu qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259rini siyasil\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa m\u00fcnasib\u0259td\u0259 \u00f6z \u0259razi iddialar\u0131n\u0131 \u0259sasland\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar (http:\/\/www.armenianvandalism.az\/ru_khojavand.html).<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universitetinin m\u0259zunu, \u201cDa\u015fnaks\u00fctun\u201d partiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, 2 yanvar 2015-ci il tarixind\u0259n Avrasiya \u0130qtisadi Komissiyas\u0131n\u0131n \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistan Parlamentinin \u00fczv\u00fc 1973-c\u00fc il t\u0259v\u0259ll\u00fcdl\u00fc Ara Nranyan \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cArovat\u201d sayt\u0131nda \u00e7ap etdirdiyi \u201cC\u0259nubi Qafqazda yeni bir konfiqurasiyaya ehtiyac yeti\u015fm\u0259kd\u0259dir. Konstantinopola do\u011fru yolda \u2026\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 he\u00e7 bir tarixi fakta s\u00f6yk\u0259nm\u0259d\u0259n, \u0259sass\u0131z, m\u0259ntiqsiz v\u0259 he\u00e7 bir elmi \u0259sasa s\u00f6yk\u0259nm\u0259d\u0259n Qaraba\u011f\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n onlar\u0131n tarixi v\u0259t\u0259nl\u0259ri oldu\u011funu b\u0259yan ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r: \u201cQaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si \u2013 b\u00f6y\u00fck erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259sinin, erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n \u00f6z tarixi v\u0259t\u0259nl\u0259rind\u0259 ya\u015famaq haqlar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259sidir\u201d. O, \u00f6z\u00fcn\u00fcn bu tezisini demaqoqiya yolu il\u0259 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015faraq yaz\u0131r ki, guya uzun ill\u0259r boyu zaman-zaman bu \u0259raziy\u0259 g\u0259lmi\u015f t\u00fcrk etnik qruplar\u0131 (y\u0259ni biz az\u0259rbaycanl\u0131lar) h\u0259r bir m\u00fcnasib beyn\u0259lxalq \u015f\u0259raitd\u0259 \u00f6z proqramlar\u0131n\u0131n icras\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 n\u00f6vb\u0259ti add\u0131m ataraq onlar\u0131n (y\u0259ni erm\u0259nil\u0259rin) bu haqq\u0131na etiraz edirl\u0259r. Daha sonra Ara Nranyan h\u0259mi\u015f\u0259 oldu\u011fu kimi yen\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u201cyaz\u0131q g\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259l\u0259rinin g\u00fcnah\u0131n\u0131\u201d t\u00fcrkl\u0259rin boynuna yazma\u011fa, \u00f6zl\u0259rinin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 onlar\u0131n aya\u011f\u0131na yazma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r v\u0259 yaz\u0131r: \u201cB\u00f6lg\u0259d\u0259 etdikl\u0259ri h\u0259r \u015fey \u2013 XIX \u0259srin sonlar\u0131ndak\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar v\u0259 talanlar, 1915-ci ild\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131ndak\u0131 erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131, Q\u0259rbi Erm\u0259nistan\u0131n v\u0259 \u015e\u0259rqi Erm\u0259nistan\u0131n bir hiss\u0259sinin T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131, y\u00fcz il \u0259vv\u0259l x\u0259rit\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6r\u00fcnm\u0259si, 1921-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259rin m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycana verilm\u0259si (beyn\u0259lxalq h\u00fcququ xat\u0131rladark\u0259n n\u0259d\u0259ns\u0259, bu xarici \u0259razil\u0259rin qanunsuz ilhaq\u0131 v\u0259 i\u015f\u011fal\u0131 bar\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan susur \u2013 Ara Nranyan), bu muxtariyy\u0259tl\u0259rd\u0259 apar\u0131lan etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 demoqrafik d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r erm\u0259ni y\u00fcks\u0259klikl\u0259rini erm\u0259nil\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131\u201d. A.Nranyan n\u0259tic\u0259 olaraq \u00f6z \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 i\u015far\u0259 ed\u0259r\u0259k qeyd edir ki, erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259sinin h\u0259lli v\u0259 v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 olan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n \u0259sas ideologiyas\u0131 v\u0259 v\u0259zif\u0259si olmu\u015fdur v\u0259 olacaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bundan sonra m\u0259qal\u0259 m\u00fc\u0259llifi Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin \u00e7\u00f6z\u00fclm\u0259si yolundak\u0131 konkret m\u00f6vqel\u0259rini d\u0259 \u00e7ox ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 ed\u0259r\u0259k bildirir: \u201cYaln\u0131z Erm\u0259nistan\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn b\u0259rpas\u0131 erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli s\u00fclh\u00fcn\u00fc, inki\u015faf\u0131n\u0131 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min ed\u0259 bil\u0259r\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu o dem\u0259kdir ki, Erm\u0259nistan i\u015f\u011fal etdiyi \u0259razil\u0259ri \u00f6zl\u0259rinin \u201cqanuni torpaqlar\u0131\u201d hesab edir v\u0259 onlar\u0131 qaytarmaq fikri d\u0259 yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun ard\u0131nca da yaz\u0131 m\u00fc\u0259llifi bu m\u0259s\u0259l\u0259nin dinc yolla h\u0259llinin qeyri-m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulay\u0131r v\u0259 ultimativ bir \u015f\u0259kild\u0259 bildidir: \u201cBu g\u00fcn b\u00fct\u00fcn probleml\u0259ri v\u0259 \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131 il\u0259 Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti, Erm\u0259nistandak\u0131 v\u0259 Diaspordak\u0131 erm\u0259ni mill\u0259ti m\u0259n\u0259vi, psixoloji v\u0259 h\u0259rbi t\u0259\u015fkilat bax\u0131m\u0131ndan (v\u0259 yaln\u0131z bununla deyil) tarixi \u0259dal\u0259ti b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yeni geni\u015fmiqyasl\u0131 bir layih\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 haz\u0131rd\u0131r. Q\u0259tiyy\u0259tli, iddial\u0131 v\u0259 bacar\u0131ql\u0131 milli siyasi elitan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u00f6lk\u0259 v\u0259 mill\u0259t yeni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara cavab ver\u0259 bilirl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ruben Qalikyan adl\u0131 dig\u0259r erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi d\u0259 2012-ci ild\u0259 Londonda \u00e7ap etdirdiyi \u201cG\u00fcney Qafqazda tarixl\u0259rin toqqu\u015fmas\u0131. Az\u0259rbaycan, Erm\u0259nistan v\u0259 \u0130ran x\u0259rit\u0259l\u0259rinin yenid\u0259n \u00e7\u0259kilm\u0259si\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razil\u0259ri haqq\u0131nda demaqoqiya xarakterli tezisl\u0259ri ortaya qoyur v\u0259 s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ki, Araz\u0131n \u015fimal\u0131nda yarad\u0131lan yeni Az\u0259rbaycan adl\u0131 \u00f6lk\u0259nin yaranmas\u0131 Sovet ideologiyas\u0131na uy\u011fun bir siyas\u0259t idi v\u0259 bu siyas\u0259t\u0259 uy\u011fun olaraq tarixi saxtala\u015fd\u0131rmaqla \u0130randak\u0131 Az\u0259rbaycana da \u00f6z iddialar\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan tarixi yenid\u0259n yaz\u0131lmaqla az\u0259rbaycanl\u0131 milli kimliyinin \u0259saslar\u0131 i\u015fl\u0259nib ortaya qoyulmu\u015fdur. Bel\u0259likl\u0259, R.Qalikyan Az\u0259rbaycan tarixinin, h\u0259min \u0259razil\u0259r\u0259 aid x\u0259rit\u0259l\u0259rin saxta v\u0259 uydurma oldu\u011fu q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lir, bu \u0259razil\u0259rin tarixi Erm\u0259nistan torpaqlar\u0131 oldu\u011funu \u0259sasland\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"298\" height=\"169\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-10.jpg\" alt=\"\" data-id=\"14886\" data-full-url=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-10.jpg\" data-link=\"http:\/\/fedai.az\/?attachment_id=14886\" class=\"wp-image-14886\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-10.jpg 298w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-10-150x85.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 298px) 100vw, 298px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/1476053286_img_4974-1-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"14591\" data-full-url=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/1476053286_img_4974-1-1.jpg\" data-link=\"http:\/\/fedai.az\/?attachment_id=14591\" class=\"wp-image-14591\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 apard\u0131\u011f\u0131 ideoloji m\u00fcbariz\u0259d\u0259 ona \u0259n m\u00fcnasib v\u0259 g\u0259r\u0259kli d\u0259st\u0259yi \u0130ran\u0131n r\u0259smi hakimiyy\u0259t dair\u0259l\u0259ri verir. Bel\u0259 ki, h\u0259l\u0259 2018-ci ilin oktyabr ay\u0131n\u0131n 2-d\u0259 \u0130sfahan B\u0259l\u0259diyy\u0259sinin M\u0259d\u0259ni, Sosial v\u0259 \u0130dman m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 c\u0259miyy\u0259tin r\u0259hb\u0259ri c\u0259nab M\u0259h\u0259mm\u0259d Eydinin \u0130r\u0259van Universitetinin t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc zaman\u0131 s\u00f6yl\u0259diyi nitqi d\u0259 \u0130ran v\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259rin, farslarla erm\u0259nil\u0259rin dil ili\u015fgil\u0259ri v\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k kimlikl\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259sinin t\u0259bli\u011fin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdu. \u0130ran r\u0259smisi h\u0259min \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r ki, \u201cErm\u0259nistan iranl\u0131lar\u0131n Q\u0259rb m\u0259d\u0259niyy\u0259ti il\u0259 tan\u0131\u015f olma qap\u0131s\u0131d\u0131r v\u0259 iranl\u0131larla erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda he\u00e7 vaxt yadl\u0131q hissl\u0259ri olmam\u0131\u015fd\u0131r\u201d (\u0130ran v\u0259 \u018frm\u0259nistan do hoviyy\u0259t-e mo\u015ft\u0259r\u0259k d\u0259r do co\u011frafiya h\u0259st\u0259nd \u2013 \u0130ki m\u00fcxt\u0259lif co\u011frafiyada olan \u0130ran v\u0259 Erm\u0259nistan iki m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k kimliy\u0259 malikdirl\u0259r \/\/ https:\/\/www.imna.ir\/news\/354972\/).<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259nab Eydinin \u0130r\u0259van universitetind\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r qa\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6z d\u00f6vl\u0259tinin Erm\u0259nistana m\u00fcnasib\u0259td\u0259 b\u0259yan etdiyi bu m\u00f6vqe daha y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259, \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131n\u0131n \u0130r\u0259vandak\u0131 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259 S\u0259lahiyy\u0259tli s\u0259firinin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 bir daha t\u0259sdiqini tapd\u0131. Bel\u0259 ki, 2020-ci ilin iyul ay\u0131n\u0131n 12-d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Tovuz rayonu istiqam\u0259tind\u0259n Az\u0259rbaycana h\u00fccumundan sonra avqust ay\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259 naziri, S\u0259naye v\u0259 Y\u00fcks\u0259k Texnologiyalar naziri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259n \u0130ran s\u0259firi d\u0259 bildirib ki, \u201ciki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00f6vcud olan tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259ni ba\u011flar \u0130ran\u0131n Erm\u0259nistanla \u0259laq\u0259l\u0259rini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259sini z\u0259ruri edir\u201d (http:\/\/gadtb.com\/tovuz-t%c9%99xribatindan-sonra-iranin-erm%c9%99nistana-h%c9%99rt%c9%99f%c9%99li-yardimi-davam-edir\/).<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259riborz Mahiryan\u0131n 2008-ci ild\u0259 Tehranda 180 s\u0259hif\u0259d\u0259 \u00e7ap olunmu\u015f \u201c\u018frm\u0259nistan\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda da \u0130ran r\u0259smisi c\u0259nab M.Eydinin \u0130ran-Erm\u0259nistan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 m\u00f6vqeyi \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131r. Kitabda x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulan\u0131r ki, Erm\u0259nistan \u0130ran\u0131n qon\u015fulu\u011funda onunla m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k s\u0259rh\u0259dd\u0259 malik ki\u00e7ik bir \u00f6lk\u0259dir v\u0259 iki \u00f6lk\u0259nin din f\u0259rql\u0259rin\u0259 baxmayaraq bir \u00e7ox tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259ni ortaql\u0131qlar\u0131 var. Bundan \u0259lav\u0259, Erm\u0259nistan \u0130ran, Qafqaz v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda bir k\u00f6rp\u00fcd\u00fcr v\u0259 o \u00fczd\u0259n d\u0259 \u0130ran \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan bir \u00f6lk\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi P\u0259hl\u0259vi \u015fahl\u0131q rejimi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 oldu\u011fu kimi yen\u0259 d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara \u00f6lk\u0259ni par\u00e7alayacaq bir q\u00fcvv\u0259 kimi baxan \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131n\u0131n molla rejimi d\u0259 \u00f6lk\u0259 \u0259halisinin t\u0259qrib\u0259n 41,42%-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259n m\u00fcs\u0259lman az\u0259rbaycanl\u0131lara deyil, 0,85%-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259n (suryanil\u0259rl\u0259 birlikd\u0259) v\u0259 farslarla eyni soyk\u00f6kd\u0259n olan xristian erm\u0259nil\u0259r\u0259 (\u015e.Tag\u0131yeva. \u018f.R\u0259himli. S.Bayramzad\u0259.G\u00fcney Az\u0259rbaycan, \u201cOrxan\u201d, Bak\u0131, 2000, s.63) bel ba\u011flay\u0131r, onlara \u201c\u00fcmid qap\u0131s\u0131\u201d kimi bax\u0131r, eyni zamanda da onlara h\u0259rt\u0259r\u0259fli d\u0259st\u0259k verir. Vidadi Mustafa Kamal\u0131n t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, \u0130randak\u0131 hakim fars mill\u0259t\u00e7iliyi t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 (\u0259slind\u0259 fars \u015fovinistl\u0259ri) \u00f6lk\u0259l\u0259rinin da\u011f\u0131lmas\u0131na raz\u0131 olarlar, C\u0259nubi az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n milli h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 v\u0259 t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 raz\u0131 ola bilm\u0259zl\u0259r (\u201cB\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti, say 04\/377, 27 fevral 2020-ci il). Bu \u00fczd\u0259n d\u0259 \u0130randak\u0131 erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycana v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u0259bli\u011fat ma\u015f\u0131n\u0131 onlar \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 qanunla \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f h\u0259m m\u0259tbuat azadl\u0131\u011f\u0131ndan, h\u0259m d\u0259 erm\u0259ni x\u0259lif\u0259liyi v\u0259 kils\u0259sinin geni\u015f f\u0259aliyy\u0259t imkanlar\u0131ndan yararlanaraq \u00e7ox rahat bir \u015f\u0259kild\u0259 anti-Az\u0259rbaycan kompaniyalar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130randa \u0259sas\u0259n fars dilind\u0259 n\u0259\u015fr olunan m\u0259tbuat orqanlar\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 ged\u0259n m\u0259qal\u0259 v\u0259 yaz\u0131larda, elmi v\u0259 elmi-publisistik kitablarda erm\u0259nil\u0259rin arzusunda olduqlar\u0131 \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d tarixi regiondak\u0131 dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan tarixini saxtala\u015fd\u0131rmaq, h\u0259tta \u00fcz\u0259rind\u0259n x\u0259tt \u00e7\u0259km\u0259k yolu il\u0259 \u201c\u0259sasland\u0131r\u0131laraq\u201d yaz\u0131l\u0131r v\u0259 t\u0259bli\u011f edilir. \u018fslind\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u0130randa hakimiyy\u0259td\u0259 olan v\u0259 milli siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n fars \u015fovinist\u0259rinin r\u0259smi m\u00f6vqel\u0259rind\u0259n v\u0259 birba\u015fa d\u0259st\u0259yind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k anti-Az\u0259rbaycan \u0259hval-ruhiyy\u0259sini formala\u015fd\u0131r\u0131r, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin bu \u0259raziy\u0259 sonradan g\u0259ldikl\u0259rini, h\u0259tta tarix \u00f6nc\u0259sind\u0259n bel\u0259 burada m\u0259skun olan erm\u0259nil\u0259rin v\u0259t\u0259nl\u0259rini i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k onlar\u0131 did\u0259rgin sald\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f edir, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n timsal\u0131nda bir d\u00fc\u015fm\u0259n obraz\u0131 yaratma\u011fa v\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri v\u0259 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rini n\u0259\u015fr v\u0259 t\u0259bli\u011f ed\u0259n \u201cTarix-e ma\u201d (Tariximiz) sayt\u0131nda 2020-ci ilin 16 mart tarixind\u0259 \u00e7ap olunmu\u015f \u201cTarix-e t\u0259m\u0259ddon-e \u018frm\u0259nistan-e bastan\u201d (Q\u0259dim Erm\u0259nistan\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t tarixi) ba\u015fl\u0131ql\u0131 iri h\u0259cmli yaz\u0131da (konkret bir m\u00fc\u0259llifin ad\u0131 g\u00f6st\u0259rilmir) \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d ideyas\u0131n\u0131 \u0259sasland\u0131rma\u011fa c\u0259hdl\u0259r g\u00f6st\u0259rilir. S\u00f6z\u00fcged\u0259n yaz\u0131dak\u0131 \u201cQar-e Arni\u201d (Arni ma\u011faras\u0131) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda Erm\u0259nistan\u0131n regionda \u00e7ox q\u0259dim bir ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni oldu\u011funa i\u015far\u0259 olunur. \u201cArarat da\u011flar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda Nuh \u0259fsan\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n qeyd edilir ki, Nuhun g\u0259misi yer \u00fcz\u00fcn\u00fc basm\u0131\u015f su \u00e7\u0259kil\u0259rk\u0259n m\u0259hz Ararat da\u011flar\u0131nda oturmu\u015f v\u0259 Nuhun g\u0259misind\u0259 sa\u011f qalanlar is\u0259 buradan ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 getmi\u015fl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, vur\u011fulan\u0131r ki, erm\u0259nil\u0259rin tarixi n\u0259inki q\u0259dimdir, eyni zamanda bir \u00e7ox xalqlar el\u0259 onlardan t\u00f6r\u0259mi\u015fl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131n\u0131n \u201cErm\u0259nistan Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda\u201d adl\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda 1813 v\u0259 1828-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130ranla Rusiya aras\u0131nda m\u00fcvafiq olaraq ba\u011flanm\u0131\u015f G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin\u0259 i\u015far\u0259 olunur v\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u0259n torpaqlar siyah\u0131s\u0131nda \u0130r\u0259van\u0131n deyil, Erm\u0259nistan\u0131n ad\u0131 halland\u0131r\u0131l\u0131r. H\u0259min ba\u015fl\u0131qda deyilir: \u201c12 oktyabr 1813-c\u00fc il tarixind\u0259 Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin G\u00fcl\u00fcstan k\u0259ndind\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si ba\u011fland\u0131 v\u0259 ona \u0259sas\u0259n Qacar hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda olan \u015e\u0259rqi G\u00fcrc\u00fcstan, G\u0259nc\u0259, Qaraba\u011f, \u015e\u0259ki, \u015eirvan, Bak\u0131, Quba, Tal\u0131\u015f, D\u0259rb\u0259nd v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n bir hiss\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015eirak v\u0259 Lori \u0259yal\u0259tl\u0259ri, Qazax, \u015e\u0259m\u015f\u0259ddil sultanl\u0131qlar\u0131 v\u0259 Siyunik \u0259yal\u0259ti \u00c7ar Rusiyas\u0131na verildi. 1827-ci ild\u0259 rus m\u00fcharib\u0259si yenid\u0259n ba\u015flad\u0131 v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Qacarlar\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131ndak\u0131 \u0259razil\u0259ri ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n bir-birinin ard\u0131nca i\u015f\u011fal edildi. 10 fevral 1828-ci ild\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay k\u0259ndind\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si ba\u011fland\u0131 v\u0259 ona \u0259sas\u0259n \u015e\u0259rqi Erm\u0259nistan Rusiyaya birl\u0259\u015fdirildi. 1828-ci ild\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si ba\u011fland\u0131qdan bir m\u00fcdd\u0259t sonra Rusiyan\u0131n Osmanl\u0131larla m\u00fcharib\u0259si ba\u015flad\u0131 v\u0259 Rusiya Q\u0259rbi Erm\u0259nistan\u0131n \u00e7ox hiss\u0259sini i\u015f\u011fal etdi v\u0259 1829-cu ild\u0259 \u018frzurumdan da o t\u0259r\u0259f\u0259 ir\u0259lil\u0259di\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131da \u018fr\u0259b Xilaf\u0259tinin i\u015f\u011fal\u0131ndan ba\u015flayan bir tarixi d\u00f6vrd\u0259 Erm\u0259nistan m\u00fcst\u0259qil bir d\u00f6vl\u0259t kimi t\u0259qdim olunur v\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, Erm\u0259nistan xilaf\u0259tin \u0259n z\u0259ngin subyektl\u0259rind\u0259n olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/1591256668_unnamed-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14889\" width=\"891\" height=\"579\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/1591256668_unnamed-1.jpg 480w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/1591256668_unnamed-1-300x195.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/1591256668_unnamed-1-150x98.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 891px) 100vw, 891px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u201cTarix boyu Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi q\u00fcdr\u0259ti\u201d, \u201cOrta \u0259srl\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u201d, \u201cErm\u0259nistan XIV y\u00fczilliyin sonu v\u0259 XV y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259\u201d, \u201cErm\u0259nistan\u0131n Luzinl\u0259r s\u00fclal\u0259si\u201d, \u201cErm\u0259nistan\u0131n Hatumil\u0259r s\u00fclal\u0259si\u201d, \u201cErm\u0259nil\u0259rin Kilikiya krall\u0131\u011f\u0131\u201d, \u201cMonqollar\u0131n Erm\u0259nistana h\u00fccumu\u201d, \u201cErm\u0259nistan\u0131n Zakaridl\u0259r s\u00fclal\u0259si\u201d, \u201cErm\u0259nistan S\u0259lcuqil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259\u201d, \u201cErm\u0259nistan tarixind\u0259 baqrationlar\u201d, \u201c\u018fr\u0259bl\u0259rin Erm\u0259nistana h\u00fccumu\u201d, \u201cErm\u0259nil\u0259r v\u0259 Sasani \u015fahlar\u0131\u201d, \u201cErm\u0259nistan tarixind\u0259 mamikonlar\u201d, \u201cErm\u0259nistan\u0131n \u018f\u015fkanil\u0259r s\u00fclal\u0259si\u201d, \u201cErm\u0259nistan tarixind\u0259 Arta\u015fesl\u0259r s\u00fclal\u0259si\u201d, \u201cSelevkidlr s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u201d, \u201c\u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r Erm\u0259nistan\u0131\u201d, \u201cErm\u0259nistan tarixind\u0259 \u0130rvandil\u0259r (yervandil\u0259r) s\u00fclal\u0259si\u201d, \u201cMidiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Erm\u0259nistan\u201d, \u201cErk\u0259n Erm\u0259nistan v\u0259 ya Urartu\u201d, \u201cErm\u0259nistan ad\u0131n\u0131n tarix\u00e7\u0259si\u201d, \u201cErm\u0259nistan \u00f6lk\u0259sinin tarixi\u201d, \u201cMusa Xorninin \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u015f\u0259rhi\u201d v\u0259 bu kimi ba\u015fl\u0131qlarda da Erm\u0259nistan q\u0259dim, m\u00fcst\u0259qil, h\u0259rbi q\u00fcdr\u0259t\u0259 v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131qlarla dolu tarixi salnam\u0259l\u0259r\u0259 malik bir d\u00f6vl\u0259t kimi t\u0259qdim olunur (https:\/\/tarikhema.org\/Subjects\/ancient\/other\/armenia\/).<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e.Hospiyan adl\u0131 erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifin fars dilind\u0259 elmi s\u0259pkid\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u201cNeqahi moxt\u0259s\u0259r be tarix-e \u0130r\u0259van\u201d (\u0130r\u0259van tarixin\u0259 q\u0131sa bir bax\u0131\u015f) adl\u0131 m\u0259qal\u0259si \u0130r\u0259van haqq\u0131ndad\u0131r. M\u00fc\u0259llifin bu m\u0259qal\u0259si elmi, m\u0259ntiqi v\u0259 m\u00fcqayis\u0259li metodlardan tamamil\u0259 uzaqd\u0131r. Bel\u0259 ki, m\u00fcasir \u0130r\u0259van \u0259razisind\u0259ki co\u011frafi yer adlar\u0131n\u0131n etimologiyas\u0131 g\u00fcl\u00fcnc bir t\u0259rzd\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131r. Guya, m\u00fcasir Erm\u0259nistan x\u0259rit\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n co\u011frafi yer adlar\u0131 ke\u00e7mi\u015fd\u0259, orta \u0259sr m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259yi\u015fdirilib. M\u00fc\u0259llif bu yaz\u0131s\u0131nda qeyd edir ki, ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 Sevan (G\u00f6y\u00e7\u0259) g\u00f6l\u00fcnd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u0259n v\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259n \u201cHrazdan\u201d \u00e7ay\u0131 Urartu m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 \u201c\u0130ldaran\u201d, fars m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 \u201cZ\u0259ngi\u201d kimi adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259n dig\u0259r \u00e7ay \u2013 \u201cGedik\u201d \u00e7ay\u0131 da fars m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 \u201cQ\u0131rx bulaq\u201d kimi qeyd edilmi\u015fdir. Y\u0259ni orta \u0259sr m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259vandak\u0131 bu tarixi yer adlar\u0131 orta \u0259sr m\u00fc\u0259llifl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cbil\u0259r\u0259kd\u0259n saxtala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r\u201d (n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc m\u0259ntiqdir, deyilmi?!). Yaz\u0131 m\u00fc\u0259llifi Bizans m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 istinad\u0259n (\u0259slind\u0259 he\u00e7 bir sitat g\u00f6st\u0259rilm\u0259d\u0259n) \u0130r\u0259vanda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 i\u015far\u0259 edir v\u0259 qeyd edir ki, bu \u015f\u0259h\u0259rin hakiml\u0259ri g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 erm\u0259ni olmu\u015flar. Yen\u0259 d\u0259 he\u00e7 bir m\u0259nb\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259d\u0259n Bizans m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 i\u015far\u0259 ed\u0259n m\u00fc\u0259llif yaz\u0131r ki, \u015e\u0259ddadi hakiml\u0259rinin Bizans ordular\u0131 il\u0259 apard\u0131qlar\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r zaman\u0131 \u0130r\u0259van hakimi Leon Tornik Bizans \u0259leyhin\u0259 vuru\u015fmu\u015fdur v\u0259 bu zaman da Bizans m\u0259nb\u0259l\u0259ri \u0130r\u0259van qalas\u0131n\u0131 \u201cXalidun\u201d qalas\u0131 kimi qeyd etmi\u015fl\u0259r ki, t\u0259rc\u00fcm\u0259si \u201cZizernakaberd\u201ddir ( bu g\u00fcn h\u0259min yerd\u0259 qondarma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 qurbanlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn xatir\u0259 kompleksi yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r). Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifinin t\u0259qdim olunan bu iri h\u0259cmli m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u0130r\u0259van tarixi saxtala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, ona bug\u00fcnk\u00fc mill\u0259t\u00e7i, \u015fovinist erm\u0259ni m\u00f6vqeyind\u0259n v\u0259 m\u0259nafeyind\u0259n yana\u015f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r (https:\/\/www.paymanonline.com\/).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u0131n \u201c55\u201d analitik x\u0259b\u0259r sayt\u0131nda getmi\u015f \u201cMuze-ye tarix-e \u0130r\u0259van\u201d (\u0130r\u0259van tarix muzeyi) adl\u0131 yaz\u0131 s\u0131rf t\u0259bli\u011fat xarakteri da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 onda qeyd edilir ki, bu g\u00fcn \u00e7ox ki\u00e7ik bir \u0259raziy\u0259 malik olan Erm\u0259nistan v\u0259 paytaxt\u0131 \u0130r\u0259van \u00e7ox q\u0259dim tarix\u0259 malikdir. Urartu \u00e7ar\u0131 I Argi\u015fti e.\u0259. 782-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van\u0131n c\u0259nub-\u015f\u0259rqind\u0259 \u201cErubuni\u201d v\u0259 ya \u201cArian Berd\u201d adl\u0131 bir qala in\u015fa v\u0259 onu Urartu \u00f6lk\u0259sinin \u0259n m\u00fch\u00fcm h\u00f6kum\u0259t v\u0259 h\u0259rbi m\u0259rk\u0259zi elan etmi\u015f, bununla da urartulular e.\u0259. 1-ci minilliyin ilk 300 ilind\u0259 \u015e\u0259rqin \u0259n g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n birini yaratm\u0131\u015flar. Urartunun \u0130ran, Erm\u0259nistan, T\u00fcrkiy\u0259, \u0130raq v\u0259 Az\u0259rbaycan (Nax\u00e7\u0131van) \u0259razisind\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f abid\u0259l\u0259ri Erm\u0259nistan\u0131n q\u0259dim tarixini \u0259ks etdir\u0259n v\u0259 da\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259rki tarixi d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n tarixi abid\u0259l\u0259ri kimi t\u0259qdim olunur v\u0259 bununla da \u0130r\u0259van\u0131n q\u0259dim erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin m\u0259rk\u0259zi olmas\u0131, erm\u0259nil\u0259rin d\u0259 bu \u0259razid\u0259 q\u0259dimd\u0259n m\u0259skunla\u015f\u0131b ya\u015fad\u0131qlar\u0131 t\u0259bli\u011f edilir (https:\/\/www.55online.news\/).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yaz\u0131 v\u0259 kitablarda eyni zamanda Erm\u0259nistan tolerant bir \u00f6lk\u0259, erm\u0259nil\u0259r is\u0259 tolerant bir mill\u0259t kimi t\u0259qdim v\u0259 t\u0259bli\u011f olunur. Bel\u0259 ki, Rusiya, M\u0259rk\u0259zi Asiya v\u0259 Qafqaz \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 ekspert dr.Murtuza \u018f\u015frafinin \u201cHozeh\u201d (H\u00f6vz\u0259) r\u0259smi x\u0259b\u0259r agentliyinin sayt\u0131nda getmi\u015f v\u0259 Erm\u0259nistanda m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n h\u0259yat\u0131na, f\u0259aliyy\u0259tin\u0259, dini etiqadlar\u0131na, din tarixl\u0259rin\u0259, dini abid\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f \u201cMos\u0259lmanan-e \u018frm\u0259nistan yadeqari \u0259z douran-e tarixi-ye \u0130ran\u201d (Erm\u0259nistan m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130ran\u0131n tarixi d\u00f6vrl\u0259rind\u0259n qalan bir yadigard\u0131r) \u00fcnvanl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda birm\u0259nal\u0131 olaraq erm\u0259ni m\u00f6vqeyi m\u00fcdafi\u0259 edilir. Bel\u0259 ki, din v\u0259 dindarl\u0131q tarixin\u0259 toxunan m\u00fc\u0259llif Qafqaz regionundak\u0131 bug\u00fcnk\u00fc m\u00f6vcud \u015f\u0259raiti, Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin tarixi v\u0259 siyasi s\u0259b\u0259bl\u0259rini bil\u0259-bil\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259 uy\u011fun olmayan bir m\u00f6vqed\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k t\u0259hrif edir, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131ya, elm adam\u0131na yara\u015fmayan v\u0259 xas olmayan bir t\u0259rzd\u0259 a\u011f yalan uyduraraq yaz\u0131r ki, \u201cErm\u0259nistan Qafqazdak\u0131 Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n biri olmaqla m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n tarix\u0259n dig\u0259r dinl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 s\u00fclh \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015fad\u0131lar\u0131 \u00f6lk\u0259dir\u201d. Halbuki, 1988-ci ild\u0259n ba\u015flayan m\u0259lum hadis\u0259l\u0259r (Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si) n\u0259tic\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131nda ya\u015fayan bir milyondan \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisi \u00f6z \u0259z\u0259li torpaqlar\u0131ndan qovulmu\u015flar. Bel\u0259 ki, son statistikaya g\u00f6r\u0259 \u201cbu g\u00fcn Erm\u0259nistan\u0131n 3,5 milyonluq \u0259halisind\u0259n 2,4-%-ni m\u00fcs\u0259lmanlar, 72,9%-ni qriqorian t\u0259riq\u0259tin\u0259 m\u0259nsub xristianlar, 4%-ni katolikl\u0259r, 20,7%-ni dig\u0259r dinl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fkil edir\u201d. Qeyd edilm\u0259lidir ki, haz\u0131rda bu \u00f6lk\u0259d\u0259 ya\u015fayan m\u00fcs\u0259lmanlar (bunlar\u0131n da t\u0259rkib hiss\u0259sind\u0259 dem\u0259k olar ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar yox d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259dirl\u0259r) \u0259sas\u0259n \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 k\u00fcrdl\u0259rin v\u0259 \u201caz\u0259ri\u201dl\u0259rin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar\u201d. (https:\/\/www.hawzahnews.com\/news\/417147\/).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2014-c\u00fc ild\u0259 \u201c\u0130qna\u201d Beyn\u0259lxalq x\u0259b\u0259r agentliyinin sayt\u0131nda getmi\u015f \u201cT\u0259nha yadeqar-e memari-ye \u0130ran d\u0259r \u018frm\u0259nistan \u2013 \u201cM\u0259sced-e K\u0259bud\u201d-e \u0130r\u0259van (\u0130ran memarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Erm\u0259nistanda yegan\u0259 yadigar\u0131 \u2013 \u0130r\u0259van\u0131n \u201cG\u00f6y m\u0259scid\u201di) ba\u015fl\u0131ql\u0131 yaz\u0131da da Erm\u0259nistanda tolerantl\u0131\u011f\u0131n d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si olmas\u0131na i\u015far\u0259 edilm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131 \u0130r\u0259van\u0131n q\u0259dim erm\u0259ni m\u0259sk\u0259ni olmas\u0131 v\u0259 buradak\u0131 m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259rin d\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r. (https:\/\/iqna.ir\/fa\/news\/1400312\/).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259ry\u0259m C\u0259lilv\u0259ndin \u201c\u015e\u0259hrv\u0259nd\u201d adl\u0131 s\u0259h\u0259r q\u0259zetind\u0259 getmi\u015f \u201c\u0130r\u0259van baft-e tarixi n\u0259dar\u0259d\u201d (\u0130r\u0259van\u0131n tarixi m\u0259zmunu yoxdur) ba\u015fl\u0131ql\u0131 yaz\u0131s\u0131nda qeyd etdiyi kimi, Erm\u0259nistan m\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131qdan sonra erm\u0259nil\u0259r \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n tarix yazma\u011fa v\u0259 yaratma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Bu m\u0259qsdl\u0259 onlar \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin \u015fimal\u0131nda, c\u0259nubunda, \u015f\u0259rqind\u0259, q\u0259rbind\u0259 v\u0259 m\u0259rk\u0259zind\u0259 milli q\u0259hr\u0259manlar\u0131na aid m\u00fcc\u0259ssim\u0259l\u0259r, ba\u015f da\u015flar\u0131 v\u0259 heyk\u0259ll\u0259r ucaltm\u0131\u015flar, m\u00fcasir memarl\u0131q \u00fcslublar\u0131n\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rini saxlama\u011fa v\u0259 ya\u015fatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar (http:\/\/shahrvand-newspaper.ir\/News:NoMobile\/Main\/126259).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/22157129_1422212124522803_227780204_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14885\" width=\"886\" height=\"671\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/22157129_1422212124522803_227780204_n.jpg 714w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/22157129_1422212124522803_227780204_n-300x227.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/22157129_1422212124522803_227780204_n-150x114.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 886px) 100vw, 886px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn saxta Erm\u0259nistan (\u0259slind\u0259 \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d) tarixi yaratmaq v\u0259 bu yolda dig\u0259r xalqlar\u0131 v\u0259 mill\u0259tl\u0259ri (x\u00fcsusil\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131) soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qoymaqla onlar\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131 q\u0259sb etm\u0259k v\u0259 m\u0259nims\u0259m\u0259k, onlar\u0131 \u00f6z adlar\u0131na \u00e7\u0131xmaq i\u015find\u0259 erm\u0259nil\u0259ri hiday\u0259t ed\u0259n \u0259sas m\u0259rk\u0259zl\u0259rd\u0259n biri erm\u0259ni Qriqoryan kils\u0259si v\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctun\u201d partiyas\u0131 olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bizim eradan \u0259vv\u0259l 95-ci ild\u0259n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259d\u0259k (t\u0259xmin\u0259n 2500 il \u0259rzind\u0259) erm\u0259nil\u0259rin d\u00f6vl\u0259tinin olmad\u0131\u011f\u0131 bir \u015f\u0259raitd\u0259 erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik funksiyas\u0131n\u0131, h\u0259tta b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f erm\u0259nil\u0259rin bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259sinin qurulmas\u0131 funksiyas\u0131n\u0131 erm\u0259ni Qriqoryan kils\u0259si \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. H\u0259min d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 erm\u0259ni kils\u0259si v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131qla ba\u011fl\u0131 q\u0259rarlar \u00e7\u0131xar\u0131r, insanlar\u0131n mal-m\u00fclkiyy\u0259ti haqq\u0131nda aray\u0131\u015flar verir, g\u0259ncl\u0259ri evl\u0259ndirir, onlara ya\u015fayacaqlar\u0131 regionlar\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edir, onlar\u0131 himay\u0259 edir, laz\u0131m g\u0259l\u0259nd\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259rlik elan edir, n\u0259zar\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xanlar\u0131 amans\u0131z c\u0259zaland\u0131r\u0131r, h\u0259tta notariat funksiyalar\u0131n\u0131 bel\u0259 yerin\u0259 yetirirdi. Y\u0259ni, d\u00f6vl\u0259tin yerin\u0259 yetir\u0259 bil\u0259c\u0259yi funksiyalar\u0131 kils\u0259l\u0259r v\u0259 onun yerl\u0259rd\u0259ki n\u00fcmay\u0259nd\u0259likl\u0259ri icra edirdi. Bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n h\u0259m erm\u0259ni mill\u0259tinin formala\u015fmas\u0131, h\u0259m d\u0259, ona mill\u0259t\u00e7ilik \u015f\u00fcurunun a\u015f\u0131lanmas\u0131nda erm\u0259ni kils\u0259sinin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck rolu olub. Bu g\u00fcn d\u0259 erm\u0259ni Qriqoryan kils\u0259sinin q\u0259rar\u0131 Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tinin q\u0259rar\u0131ndan daha g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. X\u00fcsusil\u0259, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya miqyas\u0131nda t\u0259msil olunan erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bu amil \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259sdiq edib. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 bir s\u0131ra erm\u0259ni terror\u00e7u t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n yaran\u0131b formala\u015fmas\u0131nda erm\u0259ni Qriqoryan kils\u0259sinin b\u00f6y\u00fck rolu olub. Bel\u0259ki, b\u0259zi m\u00fch\u00fcm m\u0259qamlarda Erm\u0259ni Qriqoryan kils\u0259si m\u00fcxt\u0259lif yollarla \u0259traf\u0131na toplad\u0131g\u0131 insanlar\u0131 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n t\u0259\u015fviq, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n qorxu il\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctun\u201d partiyas\u0131n\u0131n m\u0259ram v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r (http:\/\/www.anl.az\/down\/meqale\/ses\/2011\/yanvar\/151662.htm).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cDa\u015fnaks\u00fctun\u201d partiyas\u0131n\u0131n yarand\u0131\u011f\u0131 andan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259d\u0259k \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d qurmaq yolunda f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tir\u0259n M\u0259nij\u0259 Turabzad\u0259, \u018fkr\u0259m H\u00fcseynpur, F\u0259riba \u015e\u0259hidif\u0259r v\u0259 F\u0259him\u0259 V\u0259ziri \u201cMahiyy\u0259t-e t\u0259h\u0259vvolat d\u0259r Asiya-ye M\u0259rk\u0259zi v\u0259 Q\u0259fqaz (M\u0259rk\u0259zi Asiya v\u0259 Qafqazda ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin mahiyy\u0259ti) adl\u0131 elmi m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131rlar ki, \u00f6zl\u0259rinin icad etdikl\u0259ri \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d\u0131 h\u0259r bir i\u015fd\u0259 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259n \u201cDa\u015fnak\u201d partiyas\u0131 milli \u0259razinin olmamas\u0131 problemini v\u0259h\u015fi v\u0259 cinay\u0259tkar \u00fcsullarla h\u0259ll etdi. \u0130r\u0259van vilay\u0259tind\u0259ki 211 az\u0259ri (az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259nas\u0131nda) k\u0259nd xarabal\u0131\u011fa \u00e7evrildi v\u0259 100 minl\u0259rl\u0259 insan q\u0259tliam olundu. T\u0259xmin\u0259n 300 min \u0130r\u0259van az\u0259risi (az\u0259rbaycanl\u0131s\u0131) m\u0259hv edildi\u201d (V\u0259zar\u0259t-e omur-e Xarece, d\u0259ft\u0259r-e motaleat-e siyasi v\u0259 beynolmel\u0259li, No 1,Tehran, 1373\/1994, s\u0259h.71).<\/p>\n\n\n\n<p>Tan\u0131nm\u0131\u015f G\u00fcney Az\u0259rbaycan tarx\u00e7isi S\u0259m\u0259d S\u0259rdariniya da erm\u0259nil\u0259rin, \u201cDa\u015fnaks\u00fctun\u201d partiyas\u0131n\u0131n v\u0259 erm\u0259ni kils\u0259sinin \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d yaratmaq planlar\u0131na toxunaraq \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201c\u0130r\u0259van yek vilay\u0259t-e mos\u0259lmanne\u015fin bud\u201d (\u0130r\u0259van m\u00fcs\u0259lman sakinli vilay\u0259t olmu\u015fdur) adl\u0131 kitab\u0131nda \u201c(T\u0259briz, 1380\/2001, 248 s.) g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6rd \u0259yal\u0259tind\u0259n biri olan \u00c7uxurs\u0259d v\u0259 onun m\u0259rk\u0259zi olan \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri \u0259srl\u0259r boyu m\u00fcs\u0259lman b\u00f6lg\u0259si olmu\u015fdur. M\u00fc\u0259llif eyni zamanda T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra Rusiyaya birl\u0259\u015fdirilmi\u015f \u015eimali Az\u0259rbaycanda erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259raiti, onlara verilmi\u015f imtiyazlar\u0131 a\u00e7\u0131qlamaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u0130van \u015eopen adl\u0131 rus m\u0259murunun m\u0259rk\u0259z\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi hesabat\u0131 t\u0259qdim edir: \u201cErm\u0259nil\u0259rin arzusu il\u0259 ruslar \u0130r\u0259van mahal\u0131n\u0131 v\u0259 onun \u0259traf\u0131ndak\u0131 d\u00f6rd xanl\u0131\u011f\u0131, 41 b\u0259yliyi v\u0259 sultanl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fv edib t\u00fcrkl\u0259ri oradan k\u00f6\u00e7m\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fl\u0259r. Torpaq v\u0259 \u0259mlaklar g\u0259lm\u0259 erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr\u201d. Bundan sonra m\u00fc\u0259llif burada yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti v\u0259 sonuclar\u0131 \u015f\u0259rh ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki, XIX \u0259srin 30-cu ill\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259van sakinl\u0259rinin 80 %-d\u0259n \u00e7oxunu m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrkl\u0259ri t\u0259\u015fkil etdiyi halda, sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n rus-erm\u0259ni zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 onlar \u0130r\u0259vandan dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259y\u0259 m\u0259cbur edilmi\u015f, bununla da saylar\u0131\u0131 azalm\u0131\u015f, 6 b\u00f6y\u00fck m\u0259scidi, 50 savadl\u0131 ali m\u00fcs\u0259lman ruhanisi olan v\u0259 1807 az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259sinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri XIX \u0259srin sonunda erm\u0259ni \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259tta, \u0130randa az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n mill\u0259t\u00e7ilik n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin banil\u0259rind\u0259n biri olan t\u0259brizli \u018fhm\u0259d K\u0259sr\u0259vi bel\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbasycan tarixini saxtala\u015fd\u0131rmalar\u0131na, \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn qondarma v\u0259 saxta tarix yaratmalar\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xaraq \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201c\u015e\u0259hriyarane qomnan (Unudulmu\u015f s\u00fclal\u0259l\u0259r, 1928-ci il \u00e7ap\u0131 \u0259sas\u0131nda) adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n (\u201cAyd\u0131n\u201d, T\u0259briz, 1388\/2009, 348 s.) 238-ci s\u0259hif\u0259sind\u0259 ya\u0131r: \u201cErm\u0259nil\u0259rin bir \u00e7oxu iddia edir ki, burada (Erm\u0259nistanda) hakimlik m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n \u0259lin\u0259 \u0259r\u0259b istilas\u0131ndan sonra ke\u00e7mi\u015fdi. H\u00f6kmdarlar buraya ya Ba\u011fdaddan, ya da Az\u0259rbaycandan g\u00f6nd\u0259rilirdi. Halbuki, Dvin v\u0259 onun \u0259traf\u0131 q\u0259dimd\u0259n \u0130ran \u0259silzad\u0259l\u0259rinin (az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259silzad\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fclm\u0259lidir) \u0259lind\u0259 olmu\u015f v\u0259 bu b\u00f6lg\u0259d\u0259ki \u0259halinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti iranl\u0131lardan (t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n) ibar\u0259t olmu\u015fdur.\u201d<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/refugee-camp-672x380-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14881\" width=\"904\" height=\"511\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/refugee-camp-672x380-1.jpg 672w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/refugee-camp-672x380-1-300x170.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/refugee-camp-672x380-1-150x85.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 904px) 100vw, 904px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u201cZohur v\u0259 soqut-e s\u0259lt\u0259n\u0259t-e P\u0259hl\u0259vi\u201d (P\u0259hl\u0259vi hakimiyy\u0259tinin z\u00fchuru v\u0259 s\u00fcqutu\u0131) adl\u0131 kitab\u0131n (Cild 1, \u201cEttelaat\u201d, Tehran, 1990, 708 s.) m\u00fc\u0259llifi ke\u00e7mi\u015f ordu general\u0131 H\u00fcseyn F\u0259rdust da yuxar\u0131da adlar\u0131 ged\u0259n M\u0259nij\u0259 Turabzad\u0259, \u018fkr\u0259m H\u00fcseynpur, F\u0259riba \u015e\u0259hidif\u0259r, F\u0259him\u0259 V\u0259ziri, S\u0259m\u0259d S\u0259rdariniya, \u018fhm\u0259d K\u0259sr\u0259vi kimi m\u00fc\u0259llifl\u0259rin m\u00f6vqeyini t\u0259sdiql\u0259y\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki, Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n \u0259razisi Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin d\u00f6rd \u0259yal\u0259tind\u0259n biri olan \u00c7uxurs\u0259d \u0259yal\u0259tinin \u0259razisidir\u201d (g\u00f6t\u0259ril\u0259n \u0259s\u0259ri, s.85).<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar onu g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan\u0131n ikiy\u0259 b\u00f6l\u00fcnd\u00fcy\u00fc zamandan bu yana h\u0259m onun \u015fimal\u0131nda v\u0259 h\u0259m c\u0259nubunda h\u0259min b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fcn iqtisadi v\u0259 siyasi m\u0259nafel\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259k ist\u0259y\u0259n Amerika, \u0130ngilt\u0259r\u0259, Fransa, Almaniya v\u0259 Rusiya kimi super g\u00fcc d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n erm\u0259nil\u0259rin \u0259lil\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si olan Az\u0259rbaycana t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 (az\u0259rbaycanl\u0131lara) qar\u015f\u0131 planl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 soyq\u0131r\u0131m akt\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu soyq\u0131r\u0131mdan da \u0259sas m\u0259qs\u0259d m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrkl\u0259rinin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 v\u0259 x\u00fcsusil\u0259, t\u00fcrkl\u0259rin b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada g\u00fccl\u00fc daya\u011f\u0131 olan Osmanl\u0131 \u0130mperatorlu\u011funa yax\u0131n yerl\u0259rd\u0259 qondarma erm\u0259ni-xristian d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq idi. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015e\u0259rqi Anadolu, Quzey v\u0259 G\u00fcney Az\u0259rbaycan kimi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m aktlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu g\u00fcn\u0259 kimi bu siyasi akt\u0131n b\u00fct\u00f6v x\u0259rit\u0259si i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif tarixi d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycana v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f qeyri-b\u0259\u015f\u0259ri, qeyri-insani h\u0259r\u0259kr\u0259tl\u0259ri, v\u0259h\u015filikl\u0259ri, q\u0259tl v\u0259 qar\u0259tl\u0259ri, bir s\u00f6zl\u0259 onlara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f soyq\u0131r\u0131m aktlar\u0131n\u0131 anlamaq, onlar\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu diyar\u0131n h\u0259qiqi tarixini faktlar, s\u0259n\u0259dl\u0259r v\u0259 inkaredilm\u0259z m\u0259nb\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda ara\u015fd\u0131rmaq, t\u0259dqiq etm\u0259k v\u0259 yazaraq xalq\u0131n ixtiyar\u0131na verm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu bax\u0131mdan 26 mart 2020-ci il tarixind\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan \u00d6yr\u0259ncil\u0259ri H\u0259r\u0259kat\u0131\u201dn\u0131n (AZ\u00d6H) sayt\u0131nda fars dilind\u0259 yer alm\u0131\u015f H.Y\u0259zdani adl\u0131 m\u00fc\u0259llifin tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 elmi ara\u015fd\u0131rmalara s\u00f6yk\u0259n\u0259n \u201cTarix-e mohaceran-e irvani v\u0259 torkan-e \u0259rm\u0259ni ra beht\u0259r be\u015fenasim\u201d (\u0130rvan v\u0259 Erm\u0259nistan t\u00fcrkl\u0259rinin m\u00fchacir\u0259t tarixini daha yax\u015f\u0131 tan\u0131yaq) adl\u0131 iri h\u0259cmli m\u0259qal\u0259si (https:\/\/www.azoh.net\/4310\/) diqq\u0259t\u0259 layiqdir v\u0259 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 burada h\u0259min m\u0259qal\u0259nin t\u0259hlili \u00fcz\u0259rind\u0259 dayanma\u011f\u0131 v\u0259 onun \u0259sas m\u0259zmunu v\u0259 m\u0259qs\u0259di bar\u0259d\u0259 oxucular\u0131n diqq\u0259tin\u0259 daha \u00e7ox \u015f\u0259rh verm\u0259yi laz\u0131m bildik.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259qal\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259llif s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ki, irvanl\u0131lar (m\u00fc\u0259llif bu ifad\u0259 alt\u0131nda yervanl\u0131lar, yervandidl\u0259r, orontidl\u0259r, yervanduni v\u0259 ya yervandakan adlanan erm\u0259ni s\u00fclal\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur v\u0259 onlar\u0131 m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn saxta erm\u0259nil\u0259ri adland\u0131r\u0131r) q\u0259dim Erm\u0259nistanda t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131 soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qoymaqla orada m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar v\u0259 onlar \u0259sil q\u0259dim erm\u0259nil\u0259rl\u0259 he\u00e7 bir qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259ri olmayan bir qrup hind v\u0259 ariya m\u00fchacirl\u0259ridirl\u0259r. M\u0259qal\u0259 m\u00fc\u0259llifi el\u0259 m\u0259qal\u0259nin giri\u015find\u0259 bel\u0259 bir tezisl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir ki, \u0259slind\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn ir(\u0259)vanl\u0131lar\u0131 \u201cerm\u0259ni\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6z xeyirl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcsadir\u0259 etmi\u015fl\u0259r. Bundan sonra is\u0259 m\u00fc\u0259llif m\u0259qal\u0259 boyu ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc bu tezisi tarixi faktlarla, m\u0259ntiqi m\u00fcqayis\u0259 v\u0259 elmi metodologiya yolu il\u0259 s\u00fcbuta yetirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Dem\u0259k olar ki, m\u00fc\u0259llif m\u0259qal\u0259d\u0259 qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu m\u0259qs\u0259din\u0259 nail olmu\u015f v\u0259 bununla da o, tarixi hadis\u0259l\u0259ri saxtala\u015fd\u0131rmaq yolu il\u0259 elmi-ictimai m\u00fchiti \u00e7a\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan m\u00fcasir mill\u0259t\u00e7i erm\u0259ni t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lara, alim v\u0259 t\u0259bli\u011fat\u00e7\u0131lara \u0259sasl\u0131 cavab ver\u0259 bilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259qal\u0259 m\u00fc\u0259llifi H.Y\u0259zdani x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulay\u0131r ki, ir(\u0259)vanl\u0131lar, daha do\u011frusu bu g\u00fcn\u00fcn saxta erm\u0259nil\u0259ri Urartu sivilizasiyas\u0131n\u0131n tarixini \u00f6z xeyrl\u0259rin\u0259 m\u00fcsadir\u0259 etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 olduqlar\u0131ndan, onun bu m\u0259qal\u0259d\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131na qoydu\u011fu \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rd\u0131n biri d\u0259 q\u0259dim \u201cUrartu\u201d \u00f6lk\u0259si haqq\u0131nda daha \u00e7ox m\u0259lumat verm\u0259kdir. M\u00fc\u0259llif m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u201cMan(n)a xanl\u0131\u011f\u0131\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 \u00e7ox maraql\u0131 m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir v\u0259 \u201cerm\u0259ni\u201d kimliyi v\u0259 \u201c\u018frm\u0259niyy\u0259\u201d adl\u0131 co\u011frafi m\u0259kan\u0131n etimologiyas\u0131na \u0259sasl\u0131 d\u0259lill\u0259rl\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir. Bel\u0259 ki, h\u0259min b\u00f6lm\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, Manna d\u00f6vl\u0259tinin tarixi s\u0259rh\u0259dl\u0259ri \u0130ran\u0131n bug\u00fcnk\u00fc inzibati-\u0259razi b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u0259 uy\u011fun olaraq Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan ostan\u0131 (\u0259yal\u0259ti) il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 bu \u00f6lk\u0259nin paytaxt\u0131 \u201c\u0130zurtu\u201d (v\u0259 ya \u0130zyurtu) olmu\u015fdur v\u0259 Manna xalq\u0131 \u201churi\u201d dilind\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r (M\u0259nb\u0259: Iranian Identity in Ancient Times Richard N. Frye Iranian Studies, Vol. 26, No. 1\/2 (Winter \u2013 Spring, 1993), pp. 143-146).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cYurt\u201d v\u0259 ya \u201cyurd\u201d s\u00f6zl\u0259ri t\u00fcrk dilind\u0259 \u201cv\u0259t\u0259n\u201d m\u0259nas\u0131n\u0131 verir, \u201caz\u201d s\u00f6z\u00fc is\u0259 \u00e7ox ehtimal ki, xarici m\u00fc\u0259llifl\u0259rin oxunu\u015funda \u201ciz\u201d kimi qeyd olunmu\u015fdur. \u201c\u0130zyurtu\u201d y\u0259ni \u201cizl\u0259rin (v\u0259 ya azlar\u0131n) v\u0259t\u0259ni\u201d. Bunun ard\u0131nca m\u00fc\u0259llif qeyd edir ki, Manna xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan birinin ad\u0131 \u201cAza\u201d olmu\u015fdur v\u0259 bu ad\u0131n da \u201cAz\u0259rbaycan\u201d ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00fcman olunur. T\u00fcrk dilind\u0259ki \u201c\u0259r\u201d \u00f6n qo\u015fmas\u0131na (fars, \u0259r\u0259b dill\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n istifad\u0259 etdikl\u0259ri \u0259ski \u0259lifbada \u201c\u0627\u0631\u201d \u015f\u0259klind\u0259 yaz\u0131l\u0131r, \u201cer\u201d, \u201cor\u201d, \u201cur\u201dkimi d\u0259 s\u0259sl\u0259nir) g\u0259linc\u0259 is\u0259 m\u0259qal\u0259 m\u00fc\u0259llifi H.Y\u0259zdani qeyd edir ki, bu s\u00f6z t\u00fcrk dilind\u0259 dah \u00e7ox q\u0259hr\u0259manl\u0131q dastanlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131nda istifad\u0259 olunmu\u015fdur, m\u0259nas\u0131 da \u201cigid insan\u201d dem\u0259kdir (M\u0259nb\u0259: Lo\u011f\u0259t\u00fctt\u00fcrk-e Ka\u015f\u011fari).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-9.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14882\" width=\"773\" height=\"577\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-9.jpg 260w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-9-150x112.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 773px) 100vw, 773px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n: \u018fr + aslan = \u018frslan (Arslan \u2013 \u015fir kimi igid), \u0259r (or) + xan) = Orxan (igid xan) v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cErm\u0259ni\u201d v\u0259 \u201cErm\u0259nistan\u201d s\u00f6zlrinin etimologiyas\u0131 v\u0259 yaranmas\u0131 tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fc\u0259llifin m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri, g\u0259tirdiyi misallar v\u0259 bunu t\u0259sdiql\u0259y\u0259n m\u0259nb\u0259l\u0259r daha maraql\u0131 v\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259ndir. Bel\u0259 ki, m\u00fc\u0259llif \u201c\u0259r\u201d (er, or v\u0259 ur) ifad\u0259l\u0259rinin m\u0259nas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlad\u0131qdan sonra Manna sakinl\u0259rinin \u201c\u0259r\u201d + \u201cMan(n)a\u201d (Mini) = \u018frmana, \u201c\u0259r\u201d + \u201cMini\u201d = \u0259rmini (\u0259rm\u0259ni) oldu\u011fu q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lir v\u0259 \u00f6z m\u00fclahiz\u0259sini ortaya qoyur ki, \u201c\u0259rmana\u201d v\u0259 \u201c\u0259rmini\u201d (\u0259rm\u0259ni) ifad\u0259l\u0259ri t\u00fcrk s\u00f6zl\u0259rind\u0259ndir v\u0259 bu s\u00f6zl\u0259rin bug\u00fcnk\u00fc ir(\u0259)vanl\u0131larla (\u0259slind\u0259 bug\u00fcnk\u00fc saxta erm\u0259nil\u0259rl\u0259) v\u0259 ya h\u0259min \u201chay\u201dlarla he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun ard\u0131nca m\u00fc\u0259llif \u201c\u018frm\u0259niyy\u0259\u201d v\u0259 ya \u201cErm\u0259nistan\u201d s\u00f6zl\u0259rinin yaranma tarixin\u0259 v\u0259 etimologiyas\u0131na da ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131r: \u201c\u2026Turku v\u0259 Urartu kimi iki d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda Man(n)a v\u0259 ya \u201cMin(n)i\u201d xanl\u0131\u011f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 malik olmaq u\u011frunda \u00e7oxsayl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r ba\u015f verirdi. Urartu d\u00f6vl\u0259ti Mannan\u0131 i\u015f\u011fal v\u0259 oran\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn ayr\u0131lmaz bir \u0259razisi elan etm\u0259k, bununla da Turku d\u00f6vl\u0259tinin bir daha Manna xanl\u0131\u011f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259t iddias\u0131nda olmamas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k xatirin\u0259 \u00f6lk\u0259nin ad\u0131n\u0131 \u2013 Urartunu \u201c\u018frman(n)a\u201d (\u018frmini v\u0259 ya \u018frm\u0259ni) ad\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z etmi\u015fdir. Buna \u0259sas\u0259n d\u0259 h\u0259min zamandan Urartu d\u00f6vl\u0259ti \u201c\u018frmana\u201d (\u018frm\u0259ni) kimi d\u0259 adlanma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Sonralar Yunan dilind\u0259 \u201c\u018frminiya\u201d v\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni farscas\u0131nda \u201c\u018frm\u0259nistan\u201d kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunmu\u015fdur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Urartu s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131na g\u0259linc\u0259 is\u0259 m\u0259qal\u0259 m\u00fc\u0259llifi Etimad\u00fcss\u0259lt\u0259n\u0259nin \u201cT\u0259tbiq\u00fcl-\u00fc\u011f\u0259t\u00fcl co\u011frafiyayi\u201d \u0259s\u0259rin\u0259 istinad\u0259n Urartu xalq\u0131n\u0131n kimliyini turanl\u0131 kimi t\u0259qdim edir v\u0259 bildirir ki, \u201cUrartu\u201d s\u00f6z\u00fc yerli xalq\u0131n dilind\u0259 \u201cUrartur\u201d kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunmu\u015fdur v\u0259 buradak\u0131 \u201cur\u201d \u00f6n\u015f\u0259kil\u00e7isi \u015eumer dilin\u0259 aid olmaqla \u201cm\u00fcq\u0259dd\u0259s yer\u201d m\u0259nas\u0131n\u0131 verir, \u201ctur\u201d k\u0259lm\u0259si is\u0259 \u201ct\u00fcrk olmaq\u201d m\u0259nas\u0131ndad\u0131r, Urartu, y\u0259ni \u201ct\u00fcrkl\u0259rin m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259t\u0259ni\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llifin g\u0259ldiyi n\u0259tic\u0259: \u018frm\u0259niyy\u0259 (Erm\u0259nistan) igid insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 h\u0259min Manna (\u018fr + Manna) \u00f6lk\u0259sidir, Urartu (Ur + \u0259r + tur) is\u0259 igid t\u00fcrkl\u0259rin m\u00fcq\u0131\u0259dd\u0259\u0131s v\u0259t\u0259nidir. \u201cUrmiya\u201d (Ur + Mi) da Z\u0259rt\u00fc\u015ft\u00fcn do\u011fuldu\u011fu m\u00fcq\u0259dd\u0259s m\u0259kand\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yerli xalq\u0131n dili m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 g\u0259linc\u0259 is\u0259 m\u00fc\u0259llif m\u00f6vcud m\u0259nb\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 son ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259saslanaraq yaz\u0131r ki, Urartu dilinin Sami, Hind-Avropa v\u0259 Avro-Asiya dill\u0259ri il\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si olmam\u0131\u015f, yaln\u0131z Huri dilinin bir \u015fax\u0259si olmu\u015fdur (M\u0259nb\u0259: The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East \u2013 Page 292 by Eric M. Meyers, American; Pre-history of the Armenian People. I. M. Diakonoff).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/images-5.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14893\" width=\"877\" height=\"513\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>M\u0259qal\u0259nin daha maraql\u0131 v\u0259 m\u00fch\u00fcm m\u0259qamlar\u0131ndan biri d\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, m\u00fc\u0259llif t\u0259r\u0259find\u0259n bug\u00fcnk\u00fc \u201csaxta ir(\u0259)vanl\u0131lar\u0131n\u201d tarixi Urartu (Erm\u0259niyy\u0259 \u2013 Erm\u0259nistan) \u0259razil\u0259rin\u0259 g\u0259lib xarici m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r (e.\u0259. 7-ci \u0259srd\u0259 Balkanlardan g\u0259l\u0259n kimerl\u0259rin, saklar\u0131n v\u0259 madlar\u0131n Urartuya h\u00fccumu v\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 100 il\u0259 yax\u0131n ba\u015f ver\u0259n \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r) n\u0259tic\u0259sind\u0259 z\u0259ifl\u0259mi\u015f yerli hakimiyy\u0259ti e.\u0259. 6-c\u0131 \u0259srd\u0259 (e.\u0259. 590-c\u0131 ild\u0259 Urartu tamamil\u0259 \u00e7\u00f6kd\u00fc v\u0259 tarix s\u0259hn\u0259sind\u0259n silindi) \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259sin\u0259 i\u015far\u0259 etm\u0259sidir (M\u0259nb\u0259: Chahin, M. (2001). The Kingdom of Armenia: A History. Psychology Press. p. 107. ISBN 978-0-7007-1452-0; Van de Mieroop, Marc. A History of the Ancient Near East c. 3000 \u2013 323 BC. Cornwall: Blackwell, 2006, p. 205. ISBN 1-4051-4911-6).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259qal\u0259 m\u00fc\u0259llifi \u0259sasl\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 istinad\u0259n yaz\u0131r ki, h\u0259min hindli t\u0259riq\u0259tinin ard\u0131c\u0131llar\u0131ndan bir d\u0259st\u0259, y\u0259ni ir(\u0259)vanl\u0131lar uzaq ke\u00e7mi\u015fl\u0259rd\u0259 Hindistandan Avropan\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259ki Balkan m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7 edir v\u0259 p\u0259rak\u0259nd\u0259 halda ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Bu adamlar \u00f6zl\u0259rini \u201chay\u201d tayfas\u0131 (xalq\u0131) adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. E.\u0259. 6-c\u0131 y\u00fczillikd\u0259 p\u0259rak\u0259nd\u0259 halda ya\u015fayan bu ir(\u0259)vanl\u0131lar (\u201chay\u201d tayfas\u0131) Van g\u00f6l\u00fcn\u0259 t\u0259r\u0259f m\u00fchacir\u0259t etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cErm\u0259ni Ensiklopediyas\u0131\u201d da etiraf edir ki, \u201cerm\u0259nil\u0259rin\u201d (m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259ki saxta erm\u0259nil\u0259rin) \u0259cdadlar\u0131 Balkanlar\u0131n c\u0259nubundan Urartuya (Erm\u0259nistana) k\u00f6\u00e7 ed\u0259n Frikiya m\u00fchacirl\u0259ri idil\u0259r v\u0259 ilk zamanlarda onlar yaln\u0131z \u00f6lk\u0259nin q\u0259rbind\u0259 azl\u0131q ad\u0131 il\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131lar (M\u0259nb\u0259: Armenian Soviet Encyclopedia. 1986, vol. 12, pp. 276\u2013283; Samuelian, Thomas J. (2000). Armenian origins: an overview of ancient and modern sources and theories. Iravunq Pub. House).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u0259min \u201csaxta ir(\u0259)vanl\u0131lar\u201d \u00f6zl\u0259rini \u201chay\u201d xalq\u0131 adland\u0131rd\u0131lar (\u00e7oxluqda \u201chayak\u201d \u2013 haylar). Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, Erm\u0259nistan (Urartu) \u0259razisi f\u0259th olunduqdan sonra h\u0259min \u0259raziy\u0259 \u201cHayestan\u201d ad\u0131 verdil\u0259r, y\u0259ni \u201chaylar\u0131n \u00f6lk\u0259si\u201d. \u0130r(\u0259)vanl\u0131lar, y\u0259ni \u201chay\u201dlar Erm\u0259nistan\u0131 f\u0259th etdikd\u0259n v\u0259 orada m\u0259skunla\u015fd\u0131qdan sonra onlar\u0131 da \u201c\u0259rmana\u201d (erm\u0259ni) adland\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Yunan tarix\u00e7il\u0259ri \u201cErm\u0259niy\u0259\u201d, farslar da \u201cErm\u0259nistan\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc h\u0259l\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259tm\u0259kd\u0259dirl\u0259r. Bununla bel\u0259 ir(\u0259)vanl\u0131lar v\u0259 ya \u201chay\u201d xalq\u0131 (etnosu) ke\u00e7mi\u015fd\u0259 \u00f6zl\u0259rini he\u00e7 vaxt erm\u0259ni kimi tan\u0131td\u0131rmam\u0131\u015flar. Amma, bu g\u00fcn tarixi Manna (erm\u0259ni) torpaqlar\u0131n\u0131 m\u00fcsadir\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onlar \u00f6zl\u0259rini erm\u0259ni adland\u0131r\u0131rlar!!! H\u0259r\u00e7\u0259nd ki, onlar\u0131n bu iddias\u0131n\u0131n he\u00e7 bir tarixi \u0259sas\u0131 yoxdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yuxar\u0131da yaz\u0131lan v\u0259 deyinl\u0259rd\u0259n \u0259ld\u0259 olunan n\u0259tic\u0259 budur ki, K\u00fcr d\u0259, Araz da, Ararat da, Erm\u0259nistan da Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin (az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n) tarixi torpaqlar\u0131d\u0131r, haylar is\u0259 bu torpaqlarda m\u00fchacirdirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Semed-Bayramzade.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14890\" width=\"368\" height=\"278\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Semed-Bayramzade.jpg 664w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Semed-Bayramzade-300x227.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Semed-Bayramzade-150x113.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 368px) 100vw, 368px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>S\u0259m\u0259d Z\u00fclf\u0259li o\u011flu Bayramzad\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cB\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>3 sentyabr 2020-ci il<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>GADTB: Az\u0259rbaycan tarixinin t\u0259dqiqi v\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n probl\u0259ml\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00f6vcuddur. Bunlar\u0131n da h\u0259m obyektiv, h\u0259m d\u0259 subyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259ri var. Uzun ill\u0259r g\u00f6st\u0259ri\u015f v\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14897,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-14880","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14880","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14880"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14880\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14937,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14880\/revisions\/14937"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14880"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14880"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14880"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}