{"id":15631,"date":"2020-09-15T01:56:33","date_gmt":"2020-09-14T21:56:33","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=15631"},"modified":"2020-09-15T01:56:35","modified_gmt":"2020-09-14T21:56:35","slug":"dum-dum-m%c9%99rmisi-haaqa-konvensiyasi-t%c9%99r%c9%99find%c9%99n-niy%c9%99-qadagan-edildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=15631","title":{"rendered":"&#171;Dum-Dum&#187; m\u0259rmisi: Haaqa Konvensiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n niy\u0259 qada\u011fan edildi"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>&#171;Dum-dum&#187; v\u0259 &#171;\u00f6l\u00fcm \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259ri&#187; g\u00fcll\u0259l\u0259ri &#8212; bu q\u0259d\u0259r ekzotik l\u0259q\u0259bl\u0259r, bu g\u00fcn ov ed\u0259rk\u0259n b\u00f6y\u00fck heyvanlara qar\u015f\u0131 istifad\u0259 olunan geni\u015f yay\u0131lan g\u00fcll\u0259l\u0259r\u0259 verilmi\u015fdi. Onlar\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f istifad\u0259si, 1899-cu ild\u0259 Haaqa Konvensiyas\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Bu g\u00fcll\u0259l\u0259r d\u0259h\u015f\u0259tli bir s\u0131radan \u00e7\u0131xarma effekti v\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli \u00f6l\u00fcmc\u00fcl yaralar a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00fcll\u0259 ekspansiyas\u0131 n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yeni silahlar\u0131n meydana g\u0259lm\u0259si v\u0259 geni\u015f yay\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni m\u0259rmil\u0259r ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. D\u00fcz l\u00fcl\u0259li silahlarda istifad\u0259 olunan qur\u011fu\u015fun g\u00fcll\u0259l\u0259ri m\u0259hv etm\u0259 g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdi &#8212; h\u0259d\u0259f\u0259 d\u0259y\u0259nd\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc yaralara s\u0259b\u0259b olurdu. Qundaqs\u0131z t\u00fcf\u0259ngl\u0259rd\u0259 istifad\u0259 olunan qur\u011fu\u015fun g\u00fcll\u0259l\u0259ri a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131ld\u0131, deformasiya edildi v\u0259 qorxunc ballistik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu v\u0259ziyy\u0259ti d\u00fcz\u0259ltm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, qur\u011fu\u015fun n\u00fcv\u0259si mis \u00f6rt\u00fckl\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f yeni dizaynl\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k q\u0259rara al\u0131nd\u0131. Lakin yax\u015f\u0131 n\u00fcfuzetm\u0259 g\u00fcc\u00fcn\u0259 malik bu c\u00fcr silah-sursat z\u0259if m\u0259hv etm\u0259 effektin\u0259 malik idi. \u0130ngilis m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri 1895-ci ild\u0259 \u015eimali Pakistandak\u0131 h\u0259rbi kampaniya zaman\u0131 bir probleml\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131lar. Kapitan Neville Bertie-Clay\u0131n xatir\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, hindlil\u0259r h\u0259tta yaralar alaraq d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 davam edirdil\u0259r. Daha sonra Dum Dum adlanan K\u0259lk\u00fctt\u0259 \u015f\u0259h\u0259rinin k\u0259nar\u0131nda, c\u0259bh\u0259d\u0259 ki\u00e7ik bir bo\u015fluq olan \u0259razid\u0259 bir yeni sursat haz\u0131rlad\u0131lar. Yum\u015faq toxumaya d\u0259ydikd\u0259, bel\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259r deformasiya olunur v\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259k kimi a\u00e7\u0131laraq, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli \u015f\u0259kild\u0259 da\u011f\u0131lm\u0131\u015f yaralar vurur v\u0259 s\u00fcm\u00fckl\u0259ri q\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u0259 vaxt v\u0259 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn qada\u011fan edildi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1899-1902-ci ill\u0259r ingilis-bur m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 bu g\u00fcll\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edilmi\u015fdir. Onlar bu g\u00fcll\u0259l\u0259rin inan\u0131lmaz s\u0259m\u0259r\u0259liliyi g\u00f6rd\u00fcl\u0259r. Adolf \u015eil, &#171;G\u00fcn\u0259\u015fin iyirmi \u00fc\u00e7 ili v\u0259 C\u0259nubi Afrikan\u0131n f\u0131rt\u0131nalar\u0131 aras\u0131nda&#187; avtobioqrafik \u0259s\u0259rind\u0259 xat\u0131rlatd\u0131\u011f\u0131 kimi: &#171;Ki\u00e7ik bir giri\u015f il\u0259 m\u0259rmi d\u0259h\u015f\u0259tli daxili yaralara s\u0259b\u0259b oldu v\u0259 bir \u0259zaya d\u0259y\u0259nd\u0259 s\u00fcm\u00fckl\u0259ri q\u0131rd\u0131 v\u0259 \u0259zdi.&#187; Bel\u0259likl\u0259, \u0259ks\u0259r hallarda b\u0259d\u0259n\u0259 daxil olmaq \u00f6l\u00fcml\u0259, qol v\u0259 ya ayaqlarda is\u0259 amputasiya il\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259nin gedi\u015fat\u0131n\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131ran n\u0259\u015frl\u0259r, \u0259zabl\u0131 g\u00fcll\u0259 yaralar\u0131n\u0131n d\u0259h\u015f\u0259tli n\u0259tic\u0259l\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n foto\u015f\u0259kill\u0259rl\u0259 dolu idi. D\u00fcnya birliyi \u015foka d\u00fc\u015fd\u00fc. H\u0259tta Britaniya h\u00f6kum\u0259tinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u015f\u00fc\u015f\u0259d\u0259n hans\u0131 cini azad etdikl\u0259rini ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131q 1899-cu ild\u0259 d\u00fcnyan\u0131n 15 apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259ti, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, bu c\u00fcr d\u00f6y\u00fc\u015f sursatlar\u0131n\u0131n istehsal\u0131na v\u0259 istifad\u0259sin\u0259 qada\u011fa qoyan Birinci Haaqa Konvensiyas\u0131n\u0131 imzalad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaroslav Qorbunov<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259rc\u00fcm\u0259 Fedai.az-a m\u0259xsusdur<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>P.S. Bir t\u00fcrk mahn\u0131s\u0131nda &#171;Dum-dum&#187; g\u00fcll\u0259si d\u0259ydi-deyilir&#8230;<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#171;Dum-dum&#187; v\u0259 &#171;\u00f6l\u00fcm \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259ri&#187; g\u00fcll\u0259l\u0259ri &#8212; bu q\u0259d\u0259r ekzotik l\u0259q\u0259bl\u0259r, bu g\u00fcn ov ed\u0259rk\u0259n b\u00f6y\u00fck heyvanlara qar\u015f\u0131 istifad\u0259 olunan geni\u015f yay\u0131lan g\u00fcll\u0259l\u0259r\u0259 verilmi\u015fdi. Onlar\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":15632,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-15631","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-veteran"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15631","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15631"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15631\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15633,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15631\/revisions\/15633"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/15632"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}