{"id":16676,"date":"2020-09-27T03:04:00","date_gmt":"2020-09-26T23:04:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=16676"},"modified":"2020-09-27T03:04:03","modified_gmt":"2020-09-26T23:04:03","slug":"qarabag-erm%c9%99nil%c9%99ri-turkdurmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=16676","title":{"rendered":"Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri t\u00fcrkd\u00fcrm\u00fc?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Qaraba\u011fda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r \u0259slind\u0259 erm\u0259ni \u0259silli xalq deyil. Onlar Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sind\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin v\u0259 \u015fovinistl\u0259rinin girovu oldu, lakin \u00e7ox az adam anlay\u0131r ki, oradak\u0131 yerli \u0259halinin erm\u0259nil\u0259r\u0259 he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti yoxdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/publika.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Publika.az<\/a>&nbsp;x\u0259b\u0259r verir ki, \u201cKafkazplus\u201d sayt\u0131 vaxtil\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin t\u0259rkibind\u0259 ya\u015fayan, Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 statusunu da\u015f\u0131m\u0131\u015f sakinl\u0259rin etnik t\u0259rkibini ara\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Sayt yaz\u0131r ki, Qaraba\u011fda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r \u0130r\u0259vanda v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n dig\u0259r \u0259razil\u0259rind\u0259ki erm\u0259nil\u0259rd\u0259 h\u0259m zahir\u0259n, h\u0259m d\u0259 mentalitet olaraq f\u0259rql\u0259nir: \u201cH\u0259m\u00e7inin, b\u00fct\u00fcn m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7il\u0259r Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri il\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n zahiri ox\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edirl\u0259r. Lakin onlar\u0131n erm\u0259ni adland\u0131rmas\u0131 pradakos yarad\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-9-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-15475\" width=\"871\" height=\"652\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcs\u0259lman v\u0259 xa\u00e7p\u0259r\u0259stliy\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u0259n qaraba\u011fl\u0131lar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131rmada aliml\u0259rin fikrin\u0259 istinad\u0259n bildirilir ki, Qaraba\u011f sakinl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n q\u0259dim \u0259halisinin n\u0259sill\u0259ridir (Bu g\u00fcn Erm\u0259nistan rejimi alban tarixin\u0259 d\u0259 iddia edir \u2013 red.).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSad\u0259c\u0259 olaraq, onlar\u0131n biri tamamil\u0259 t\u00fcrk dilin\u0259 ke\u00e7di v\u0259 m\u00fcs\u0259lman oldu, dig\u0259rl\u0259ri xa\u00e7p\u0259r\u0259stliy\u0259 ke\u00e7dil\u0259r. Xa\u00e7p\u0259r\u0259stliyi se\u00e7\u0259nl\u0259r ill\u0259r sonra bura g\u0259l\u0259n erm\u0259nil\u0259rin dilini m\u0259nims\u0259di. Bunu s\u00fcbut ed\u0259n dig\u0259r m\u0259qam Erm\u0259nistandak\u0131 erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda yay\u0131lan genetik x\u0259st\u0259likl\u0259rin Qaraba\u011fdak\u0131 erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda olmamas\u0131d\u0131r. Bu x\u0259st\u0259lik erm\u0259nil\u0259rin bu \u0259razil\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7d\u00fcy\u00fc Aral\u0131q d\u0259nizinin \u015f\u0259rq sahill\u0259ri (indiki Suriya, Livan \u0259razil\u0259ri. Erm\u0259nil\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 kompakt \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fay\u0131rlar, \u2013 red.) v\u0259 Balkan yar\u0131madas\u0131n\u0131n c\u0259nub hiss\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn tipikdir. Bununla yana\u015f\u0131, Qaraba\u011fa aid tarixi etnoslar\u0131n da erm\u0259nil\u0259r\u0259 he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti yoxdur. Bu etnoslar daha \u00e7ox alban n\u0259slind\u0259n g\u0259l\u0259n Da\u011fl\u0131q Da\u011f\u0131stan\u0131n xalqlar\u0131na yax\u0131nd\u0131r. T\u0259bii ki, erm\u0259nil\u0259r bura g\u0259l\u0259nd\u0259n sonra yerli tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti m\u0259hv ed\u0259r\u0259k, erm\u0259nizmi yayd\u0131lar. Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n dini c\u0259h\u0259td\u0259n d\u0259 erm\u0259ni kils\u0259sin\u0259 he\u00e7 bir yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmamas\u0131 s\u00fcbutlardan biridir. Yerli tarixi m\u0259hv ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r Qaraba\u011fdak\u0131 alban dini n\u00fcmun\u0259l\u0259rini d\u0259 m\u0259hv etdi\u201d, \u2013 ara\u015fd\u0131rmada deyilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Az\u0259rbaycan xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259ri nec\u0259 \u201cerm\u0259ni\u201d oldu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sayt yaz\u0131r ki, Qaraba\u011f\u0131n m\u0259b\u0259dl\u0259rind\u0259 k\u00f6hn\u0259 alban yaz\u0131lar\u0131n\u0131n erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u015f\u00fcurlu \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdirildiyin\u0259 dair bir \u00e7ox fakt var: \u201cErm\u0259nil\u0259r yaz\u0131lar\u0131n \u00fcz\u00fcn\u00fc k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcr v\u0259 \u201ct\u0259miz erm\u0259ni\u201d variant\u0131na \u00e7evirirdil\u0259r. Bununla bel\u0259 alban xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259r \u00f6z dill\u0259rini v\u0259 etnik \u015f\u00fcurlar\u0131n\u0131 uzun m\u00fcdd\u0259t saxlay\u0131rd\u0131. H\u0259tta XVIII \u0259srd\u0259 \u0259cn\u0259bil\u0259r qeyd edirdil\u0259r ki, Qaraba\u011fdak\u0131 xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259r dinl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n f\u0259rql\u0259nirl\u0259r. Yerli \u201cerm\u0259nil\u0259r\u201d albanlar\u0131n v\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ridir. Lakin XIX \u0259srd\u0259 erm\u0259nil\u0259r Rusiya imperiyas\u0131 hakimiyy\u0259tini inand\u0131rd\u0131rd\u0131lar ki, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razisind\u0259ki xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259ri d\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi erm\u0259ni kils\u0259sin\u0259 tabe etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 Alban katalikosu l\u0259\u011fv olundu v\u0259 E\u00e7mi\u0259dzin katalikosuna tabe edildi. Rusiya imperiyas\u0131nda erm\u0259ni kils\u0259sin\u0259 inananlar\u0131n ham\u0131s\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Qaraba\u011f\u0131n alban \u0259halisi erm\u0259ni hesab olunurdu. Bundan sonra \u0130randan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n erm\u0259nil\u0259r k\u00fctl\u0259vi s\u00fcr\u0259td\u0259 Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Lakin yen\u0259 d\u0259 yerli alban xalq\u0131n\u0131n assimlyasiya edilm\u0259si tamamil\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. \u00c7\u00fcnki Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7\u0259n erm\u0259nil\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti tacirl\u0259r idi. Onlar ticar\u0259t-s\u0259l\u0259m \u015f\u0259b\u0259k\u0259sini yaratd\u0131lar v\u0259 \u00f6zl\u0259rini Qaraba\u011f\u0131n yerli \u0259halisind\u0259n \u00fcst\u00fcn tuturdular, h\u0259tta onlarla nikaha bel\u0259 daxil olmurdular. Qaraba\u011f ilk k\u00f6\u00e7\u0259n erm\u0259nil\u0259r sonradan Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin\u0259 getdil\u0259r. Erm\u0259ni ruhanil\u0259rin s\u0259yl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, Az\u0259rbaycan xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259ri \u00f6z yadda\u015f\u0131n\u0131 saxlay\u0131rd\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Terror v\u0259 q\u0259tll\u0259r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131rmadan m\u0259lum olur ki, erm\u0259ni ruhanil\u0259r v\u0259ziyy\u0259ti xeyirl\u0259rin\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fqa yollara \u0259l atma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Onlar Alban katalikosuna g\u0259lm\u0259 erm\u0259nil\u0259ri ke\u015fi\u015f t\u0259yin etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn hakimiyy\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini sat\u0131n al\u0131rlar. Erm\u0259nizm h\u0259m d\u0259 siyasi x\u0259tt \u00fczr\u0259 yay\u0131l\u0131rd\u0131. Bu, Da\u015fnaks\u00fctyunun g\u0259li\u015find\u0259n sonra x\u00fcsusil\u0259 g\u00fccl\u0259ndi. Da\u015fnaklar ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u0259hali aras\u0131nda erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7iliyinin k\u00f6k salmas\u0131na diqq\u0259t yetirirdi. Erm\u0259nil\u0259\u015fm\u0259y\u0259 etiraz ed\u0259n yerli \u0259hali t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r, terrorla \u00fczl\u0259\u015firdi. Da\u015fnaklara yard\u0131m etm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n insanlar q\u0259tl\u0259 yetirilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n s\u0259hvi v\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 itirlm\u0259y\u0259n \u015fans<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sayt yaz\u0131r ki, SSR\u0130 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259tinin \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcnah\u0131 erm\u0259nil\u0259rin \u201cqarda\u015fl\u0131q\u201d yalanlar\u0131na inanaraq, alban mill\u0259ti v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tini dir\u00e7\u0259ltm\u0259y\u0259 ba\u015flamamas\u0131 oldu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-10.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14886\" width=\"926\" height=\"525\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-10.jpg 298w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-10-150x85.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 926px) 100vw, 926px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u201cH\u0259tta m\u00f6c\u00fcz\u0259 il\u0259 \u00f6z tarixi k\u00f6kl\u0259rini saxlayan udinl\u0259r d\u0259 sovet vaxt\u0131 ciddi probleml\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdi. Sad\u0259c\u0259 olaraq, udinl\u0259r Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rin\u0259 tabe olmad\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn tamamil\u0259 assimiliyasiyaya m\u0259ruz qalmad\u0131. Bel\u0259likl\u0259, erm\u0259ni adland\u0131r\u0131lan Qaraba\u011f \u0259halisinin erm\u0259nil\u0259r\u0259 he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti yoxdur, onlar t\u00fcrk komponentl\u0259ri il\u0259 q\u0259dim albanlard\u0131r. H\u0259tta g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 bel\u0259 onlar t\u0259miz erm\u0259ni dilind\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131rlar. Xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n, Qaraba\u011f xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259ri aras\u0131nda c\u0259sar\u0259tli insanlar h\u0259l\u0259 d\u0259 qal\u0131r. Onlar alban ke\u00e7mi\u015fl\u0259ri u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259ni davam etdirirl\u0259r. Bunu etm\u0259k \u00e7\u0259tin v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259lidir, lakin yen\u0259 d\u0259 var\u201d, \u2013 dey\u0259 sayt vur\u011fulay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, bir m\u00fcdd\u0259t \u00f6nc\u0259 Artur A\u011facanov adl\u0131 \u015f\u0259xs sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259d\u0259 Qaraba\u011fda erm\u0259ni t\u0259bli\u011fat\u0131na v\u0259 saxtakarl\u0131\u011f\u0131na etiraz etmi\u015fdi. O, Qaraba\u011f\u0131n xa\u00e7p\u0259r\u0259st \u0259halisinin erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin z\u0259h\u0259rli t\u0259bli\u011fat\u0131 il\u0259 beyinl\u0259rinin yuyulmas\u0131 haqda dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u00c7ox \u0259srl\u0259r \u0259rzind\u0259 Qaraba\u011f \u0259razisi m\u00fcxt\u0259lif m\u00fcharib\u0259l\u0259r v\u0259 toqqumalara s\u0259hn\u0259 olub. Bu proses n\u0259tic\u0259sind\u0259 Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n q\u0259dim hiss\u0259si olan b\u00f6lg\u0259nin m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, m\u0259b\u0259dl\u0259r, arxitektura abid\u0259l\u0259ri v\u0259 xalqlar\u0131n miras\u0131 da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b. Q\u0259dim miras haz\u0131rda erm\u0259ni m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 tarixin\u0259 aid edilib\u201d, \u2013 dey\u0259 A\u011facanov m\u00fcraci\u0259tind\u0259 bildirirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycana m\u0259xsus oldu\u011fu dediyi \u00fc\u00e7\u00fcn\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKafkasplus\u201d Qaraba\u011f xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259rinin bioloji olaraq Az\u0259rbaycana yax\u0131n oldu\u011funu yenid\u0259n vur\u011fulay\u0131r v\u0259 yaz\u0131r ki, erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin terroruna g\u00f6r\u0259 onlar\u0131n \u00e7oxu \u0259sil kimliyini gizl\u0259dir: \u201cSon 25-30 ild\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan \u00e7oxsayl\u0131 f\u0259al, siyas\u0259t\u00e7i, ictimai xadim ya m\u0259hv edilib, ya da qorxudulub. Lyuba adl\u0131 f\u0259al Qaraba\u011f\u0131n erm\u0259nil\u0259r\u0259 aid olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259rkib hiss\u0259si oldu\u011funu dediyi \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259h\u015f\u0259tli t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdi. Bu g\u00fcn Erm\u0259nistanda Qaraba\u011fdan olanlara \u201cikinci n\u00f6v\u201d insan kimi bax\u0131rlar, onlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131rlar. Hans\u0131 ki, bu insanlar erm\u0259ni olmad\u0131qlar\u0131n\u0131 bildikl\u0259ri halda qorxudan susurlar. Lakin h\u0259qiq\u0259ti gizl\u0259tm\u0259k yox, m\u00fcbariz\u0259 aparmaq laz\u0131md\u0131r. D\u00fcnya ictimaiyy\u0259ti, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar \u2013 BMT, YUNESKO erm\u0259ni z\u00fclm\u00fcn\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131r\u201d. (Artur A\u011facanovun ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131qlamas\u0131n\u0131 \u0259trafl\u0131&nbsp;<a href=\"http:\/\/axar.az\/news\/gundem\/93765.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><strong>BURADA<\/strong><\/a>&nbsp;oxuya bil\u0259rsiniz).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd<\/strong>: M\u0259\u015fhur rus tarix\u00e7isi \u0130van \u015eopen d\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli ara\u015fd\u0131rmalardan sonra haylarla erm\u0259nil\u0259rin (\u0259rm\u0259nl\u0259rin) ayr\u0131-ayr\u0131 mill\u0259t oldu\u011funu faktlarla t\u0259sdiql\u0259yib (M\u0259qal\u0259 il\u0259 \u0259trafl\u0131&nbsp;<strong><a href=\"http:\/\/axar.az\/news\/gundem\/96046.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">BURADA<\/a><\/strong>&nbsp;tan\u0131\u015f ola bil\u0259rsiniz).<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a href=\"http:\/\/cdn.axar.az\/az\/cdn\/2016\/may\/31\/1464688055.jpg\"><\/a><\/h1>\n\n\n\n<p><strong>Haz\u0131rda \u00fcmumilikd\u0259 erm\u0259ni adland\u0131r\u0131lan mill\u0259t uzun ill\u0259rdir ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya Qafqaz\u0131n \u0259sl sahibl\u0259ri olduqlar\u0131 bar\u0259d\u0259 yalanlar yay\u0131rlar. Ancaq onlar\u0131n bu yalan\u0131n\u0131 ba\u015fda erm\u0259ni v\u0259 rus tarix\u00e7il\u0259ri olmaqla, ciddi aliml\u0259rin ham\u0131s\u0131 t\u0259kzib edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/axar.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Axar.az<\/a>&nbsp;xat\u0131rlad\u0131r ki, tarix\u0259 oldu\u011fu kimi yana\u015fan v\u0259 siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259r g\u00fcdm\u0259y\u0259n bir \u00e7ox rus v\u0259 erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin (haylar\u0131n) \u0259slind\u0259 haradan v\u0259 n\u0259 zaman Qafqaza g\u0259tirilm\u0259l\u0259rini ara\u015fd\u0131raraq, faktlarla t\u0259qdim edibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Erm\u0259ni tarixinin yalan\u00e7\u0131 atas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Uzun ill\u0259r Qafqaz tarixini ara\u015fd\u0131ran rus t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Aleksandr Anninski hay tarixinin atas\u0131 adland\u0131r\u0131lan Movses Xorenatsinin (410-490) \u00f6z xalq\u0131n\u0131n tarixi haqq\u0131nda yazd\u0131qlar\u0131na \u015f\u00fcbh\u0259 il\u0259 yana\u015f\u0131r. O, Xorenatsinin istinad etdiyi erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259r olan Mar Abas Katina, Aqafangel, Zenob, Favstos Buzand\u0131n avropal\u0131 erm\u0259ni\u015f\u00fcnaslar t\u0259r\u0259find\u0259n tarixi m\u0259nb\u0259 kimi inkar edildiyini bildirib.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni tarix\u00e7i Arakel Babaxanyan is\u0259 erm\u0259ni tarixinin atas\u0131 Movses Xorenatsinin s\u00f6zl\u0259rinin \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. O, Xorenatsinin \u00f6z \u0259s\u0259rind\u0259 59 erm\u0259ni h\u00f6kmdar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyini v\u0259 onlardan 32-sinin \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, n\u0259 zaman h\u00f6kmranl\u0131q etdiyi haqq\u0131nda m\u0259lumat verm\u0259diyini bildirib. Babaxanyan\u0131n fikrinc\u0259, m\u0259hz Xorenatsi hay tarixini do\u011fru yazmay\u0131b v\u0259 hadis\u0259l\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tini \u00f6z\u00fcnd\u0259n uydurub.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015eopend\u0259n \u0259rm\u0259n h\u0259qiq\u0259ti<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015fhur rus qafqaz\u015f\u00fcnas alimi \u0130van \u015eopen apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259dqiqatlardan sonra haylar v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin ayr\u0131-ayr\u0131 etnoslar oldu\u011fu q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lib. Bel\u0259 ki, bizim eradan \u0259vv\u0259l XII \u0259srd\u0259 haylar \u00f6zl\u0259rin\u0259 yax\u0131n olan frank-frigiya tayfalar\u0131 il\u0259 birg\u0259 Balkan yar\u0131madas\u0131ndan Ki\u00e7ik Asiyaya \u2013 D\u0259cl\u0259 v\u0259 F\u0259rat \u00e7aylar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u0259raziy\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcbl\u0259r. Mif\u0259 g\u00f6r\u0259, haylar burada Assuriya \u00e7ar\u0131 Belin \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alaraq Van g\u00f6l\u00fc h\u00f6vz\u0259sind\u0259 m\u0259skunla\u015f\u0131blar. Bu \u0259razi o zaman Hayasa (Hayastan) adlan\u0131rd\u0131. Anadoluda \u018frm\u0259niyy\u0259nin da\u011fl\u0131q b\u00f6lg\u0259sind\u0259, Urmiya g\u00f6l\u00fc h\u00f6vz\u0259sind\u0259 v\u0259 Qafqazda ya\u015fayan haylar hurril\u0259rl\u0259 (Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f ilkin etno-siyasi birlikl\u0259rd\u0259n biri \u2013 red.) qaynay\u0131b-qar\u0131\u015faraq o zamana q\u0259d\u0259r m\u00f6vcud olan \u0259rm\u0259n tayfalar\u0131n\u0131n tarixini v\u0259 irsini m\u0259nims\u0259yibl\u0259r. \u015eopenin fikrinc\u0259, \u0259rm\u0259n tayfalar\u0131 \u0259sl\u0259n t\u00fcrk-subarlardan t\u00f6r\u0259m\u0259 olublar. N\u0259tic\u0259d\u0259 haz\u0131rk\u0131 zamanda eyni xalq iki ad da\u015f\u0131y\u0131r. Xalq \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc hay, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 onu erm\u0259ni adland\u0131r\u0131r. Onu da bilm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u0259rm\u0259n etnonimin\u0259 t\u0259kc\u0259 Anadolu v\u0259 Qafqazda yox, h\u0259m d\u0259 t\u00fcrk\u00fcn tarix\u0259n ke\u00e7diyi b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n M\u0259rk\u0259zi Asiya v\u0259 Baykal g\u00f6l\u00fc yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda rast g\u0259linir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-9.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14882\" width=\"870\" height=\"649\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-9.jpg 260w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-9-150x112.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 870px) 100vw, 870px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259, haylar Qafqazda dig\u0259r xalqlardan sonra m\u0259skunla\u015f\u0131blar. Erm\u0259ni tarix\u00e7i Karen Y\u00fczba\u015fyan da etiraf edir ki, m\u0259hz bu \u0259razil\u0259rd\u0259 indi erm\u0259ni adland\u0131r\u0131lan haylardan xeyli \u00f6nc\u0259 q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r m\u00f6vcud olub. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u00fcrkl\u0259r Qafqaza s\u0259lcuqlardan \u00e7ox \u00f6nc\u0259 g\u0259libl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259sad\u00fcf\u00fc deyil ki, Ukraynada ya\u015fayan erm\u0259ni Artur A\u011facanov erm\u0259ni t\u0259bli\u011fat\u0131 v\u0259 tarixin saxtala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 uzun ill\u0259rdir m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r. A\u011facanov Qaraba\u011fdak\u0131 \u0259ks\u0259r xristianlar\u0131n zorla hayla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir v\u0259 etnik bax\u0131mdan Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259rinin qaykan (hay) xalq\u0131na he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 isbat edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, insanlar tam q\u0259dimd\u0259n etnik deyil, dini m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcbl\u0259r. 19-cu \u0259sr\u0259d\u0259k insanlar\u0131 m\u0259hz dini v\u0259 konfessional m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 y\u0259hudi, xristian, m\u00fcs\u0259lman, buddist, at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st, erm\u0259ni v\u0259 s. adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. M\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n bu v\u0259 ya dig\u0259r din\u0259 inanan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri bu adlar alt\u0131nda birl\u0259\u015firdil\u0259r. Sonradan m\u00fcxt\u0259lif xalqlar \u00f6zl\u0259rin\u0259 verdikl\u0259ri ad alt\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bel\u0259likl\u0259, \u201cerm\u0259nil\u0259r\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 dini termind\u0259n \u201cerm\u0259ni\u201d etnik terminin\u0259 \u00e7evrildi v\u0259 q\u0131p\u00e7aqlar, tatlar, k\u00fcrdl\u0259r, udinl\u0259r v\u0259 monofizit xristianl\u0131\u011fa etiqad ed\u0259n dig\u0259r Qafqaz xalqlar\u0131 da \u201cerm\u0259ni\u201d kimi (hay) t\u0259qdim olunma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Faci\u0259 ondad\u0131r ki, \u201cerm\u0259ni\u201d adland\u0131r\u0131lan h\u0259r k\u0259s E\u00e7mi\u0259dzin kils\u0259sin\u0259 aid edilm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Halbuki, \u0259vv\u0259ll\u0259r ora qaykan (hay) xalq\u0131n\u0131n dini m\u0259rk\u0259zi olub. N\u0259tic\u0259d\u0259 b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259ri zorla haya \u00e7evirib, onlar\u0131 \u00f6z etnik m\u0259nsubiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 tarixl\u0259rind\u0259n m\u0259hrum edibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131q iki \u0259srdir ki, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n, \u0130randan, Yax\u0131n \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n olan k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259r (hay v\u0259 ya qaykan xalq\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri) Qaraba\u011f\u0131n q\u0259dim torpaqlar\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259yir. Bu iki \u0259srd\u0259 h\u0259min k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259r E\u00e7mi\u0259dzin kils\u0259sinin d\u0259st\u0259yi il\u0259 q\u0259dim Avtokefal Alban Kils\u0259sini l\u0259\u011fv etm\u0259y\u0259 d\u0259 nail olublar. Qandzasar v\u0259 Amaras kils\u0259l\u0259rinin, Alban kils\u0259sinin Qaraba\u011fda v\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 dig\u0259r patriarx taxt-taclar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 xalqlar, onlar\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, m\u0259b\u0259dl\u0259ri, kitablar\u0131 v\u0259 irsi E\u00e7mi\u0259dzin erm\u0259ni kils\u0259sinin \u0259lin\u0259 ke\u00e7ib. Bu xalqlar\u0131n bir hiss\u0259si erm\u0259ni qriqoryanl\u0131\u011f\u0131na etiqad ets\u0259l\u0259r d\u0259, onlar\u0131n hay xalq\u0131na v\u0259 E\u00e7mi\u0259dzin\u0259 he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti olmay\u0131b. Lakin bu xalqlar\u0131n etnik m\u0259n\u015f\u0259yi zorla d\u0259yi\u015fdirilib v\u0259 onlar hayla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011facanov bildirir ki, Qaraba\u011f xristianlar\u0131 bioloji bax\u0131mdan Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan v\u0259 dig\u0259r xalqlar\u0131na yax\u0131nd\u0131rlar. Lakin m\u00fcxt\u0259lif siyasi m\u0259rk\u0259zl\u0259rin v\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rin susqun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 himay\u0259si fonunda iki \u0259sr \u0259rzind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n, \u00f6lk\u0259l\u0259rin v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin irsi t\u0259hrif olunaraq hay xalq\u0131n\u0131n v\u0259 E\u00e7mi\u0259dzin hay kils\u0259sinin ad\u0131na yaz\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Artur A\u011facanov Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259rinin Erm\u0259nistanda qaykanlarla etnik f\u0259rql\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259r zaman \u201cikinci d\u0259r\u0259c\u0259li\u201d insan say\u0131ld\u0131qlar\u0131n\u0131n da s\u0259b\u0259bini bununla \u0259sasland\u0131r\u0131b: \u201cOrada bizi h\u0259r zaman nifr\u0259tl\u0259 \u201c\u015furtvas\u201d (\u201cd\u00f6nm\u0259\u201d) adland\u0131r\u0131blar. Bu, bir daha g\u00f6st\u0259rir ki, qaykanlar\u0131n \u00f6zl\u0259ri d\u0259 bizi ayr\u0131, etnik, dini v\u0259 tarixi bax\u0131mdan f\u0259rqli xalq say\u0131rlar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Tan\u0131nm\u0131\u015f erm\u0259ni\u015f\u00fcnas alim, \u018frciy\u0259z Universitetinin professoru Qafar \u00c7axmaql\u0131 da erm\u0259nil\u0259rin Qafqaza g\u0259lm\u0259 oldu\u011funu tarixi d\u0259lill\u0259rl\u0259 s\u00fcbuta yetirib. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, indiki haylar q\u0259dim babalar\u0131 sayd\u0131qlar\u0131 erm\u0259nil\u0259rin dilini ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcrl\u0259r: \u201cM\u0259n h\u0259m qravar, h\u0259m d\u0259 asqaravar dilind\u0259n d\u0259rs deyir\u0259m. Qravar q\u0259dim erm\u0259ni dilidir. Bu dild\u0259n 8-ci \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r istifad\u0259 edilib. V\u0259 indi h\u0259min \u0259s\u0259rl\u0259r m\u00fcasir erm\u0259ni dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilir. Erm\u0259nil\u0259rin m\u00fcasir dill\u0259ri \u2013 asqaravard\u0131r. Biz 10-11-ci \u0259srl\u0259rd\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nan \u0259s\u0259rl\u0259rimizin, h\u0259tta 6-7-ci \u0259srl\u0259rd\u0259 da\u015flara yaz\u0131lan abid\u0259l\u0259rimizin dilini (Orxon-Yenisey abid\u0259l\u0259ri) asanl\u0131qla ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fck, oxuya bilirik, \u00e7\u00fcnki ana dilimizdir. Amma erm\u0259nil\u0259r 10 \u0259sr qabaq yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 anlaya bilmirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki qravar hay deyil, \u0259ski t\u00fcrk tayfalar\u0131ndan biridir. Haylar is\u0259 indi erm\u0259ni adland\u0131r\u0131lan mill\u0259tdir. Qafqaza k\u00f6\u00e7\u0259n v\u0259 burada separatizmi yayan haylard\u0131r, erm\u0259nil\u0259r deyil. Hay v\u0259 erm\u0259ni xalqlar\u0131n\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131rmaq vacibdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Odnoklassniki sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 \u0259sl\u0259n Qaraba\u011fdan olan erm\u0259ni Artur A\u011facanovun Qaraba\u011f \u0259traf\u0131nda v\u0259ziyy\u0259t, Az\u0259rbaycanda Alban kils\u0259sinin b\u0259rpas\u0131na dair m\u00fcraci\u0259ti yay\u0131l\u0131b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/axar.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Axar.az<\/a>&nbsp;x\u0259b\u0259r verir ki,&nbsp;<a href=\"http:\/\/interfax.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130nterfax-Az\u0259rbaycan<\/a>agentliyi A.A\u011facanovla \u0259laq\u0259 saxlay\u0131b v\u0259 m\u0259lum olub ki, Bak\u0131 erm\u0259nisi, haz\u0131rda Ukraynada ya\u015fayan A\u011facanov art\u0131q uzun ill\u0259rdir erm\u0259ni t\u0259bli\u011fat\u0131 v\u0259 tarixin saxtala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u018fks\u0259r Qaraba\u011f xristianlar\u0131 kimi, A.A\u011facanov da \u00f6z\u00fcn\u00fc zorla erm\u0259nil\u0259\u015fdirilmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n say\u0131r. \u00c7\u00fcnki etnik bax\u0131mdan onun qaykan (hay) xalq\u0131na he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p>O, Alban kils\u0259sinin xalqlar\u0131n\u0131n z\u0259ngin irsini m\u0259nims\u0259mi\u015f, qaykan xalq\u0131n\u0131n Qaraba\u011fa g\u0259lm\u0259 oldu\u011funu s\u00fcbuta yetir\u0259c\u0259k h\u0259r \u015feyi m\u0259hv etmi\u015f E\u00e7miadzin kils\u0259sinin v\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin if\u015fas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni etm\u0259y\u0259 haz\u0131rd\u0131r. A.A\u011facanov Qaraba\u011f\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 adland\u0131r\u0131r, erm\u0259ni separat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 if\u015fa edir v\u0259 \u0259mindir ki, Qaraba\u011f\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi yaln\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>A.A\u011facanov onun kimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259rini \u00f6z \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 haz\u0131rd\u0131r v\u0259 onlar\u0131 b\u0259yanat\u0131na d\u0259st\u0259k verm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259ki s\u0259hif\u0259sind\u0259 yayd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcraci\u0259ti t\u0259qdim edirik:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cQaraba\u011f torpa\u011f\u0131 \u0259srl\u0259r boyu m\u00fcxt\u0259lif m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259, toqqu\u015fmalara s\u0259hn\u0259 olub. Bu prosesl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 onun q\u0259dim Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si olan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, m\u0259b\u0259dl\u0259ri, memarl\u0131q abid\u0259l\u0259ri v\u0259 xalqlar\u0131n irsi ziyan g\u00f6r\u00fcr. Bu q\u0259dim d\u00f6vl\u0259tin \u00f6z x\u00fcsusi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, tarixi v\u0259 memarl\u0131\u011f\u0131 olub. Onlardan biri d\u0259 xristian d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u0259n q\u0259dim kils\u0259si say\u0131lan Avtokefal Alban Kils\u0259si idi. Lakin art\u0131q b\u00fct\u00fcn bu q\u0259dim irs ya m\u0259hv edilib, ya da erm\u0259ni m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 tarixi kimi t\u0259qdim olunmaqdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 ondad\u0131r ki, insanlar tam q\u0259dimd\u0259n etnik deyil, dini m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcbl\u0259r. 19 \u0259sr\u0259d\u0259k insanlar\u0131 m\u0259hz dini v\u0259 konfessional m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 y\u0259hudi, xristian, m\u00fcs\u0259lman, buddist, at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st, erm\u0259ni v\u0259 s. adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. M\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n bu v\u0259 ya dig\u0259r din\u0259 inanan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri bu adlar alt\u0131nda birl\u0259\u015firdil\u0259r. Sonradan m\u00fcxt\u0259lif xalqlar aras\u0131nda f\u0259rql\u0259r aradan qalxd\u0131 v\u0259 onlar \u00f6zl\u0259rin\u0259 verdikl\u0259ri ad alt\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bel\u0259likl\u0259, \u201cerm\u0259nil\u0259r\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 dini termind\u0259n \u201cerm\u0259ni\u201d etnik terminin\u0259 \u00e7evrildi v\u0259 q\u0131p\u00e7aqlar, tatlar, k\u00fcrdl\u0259r, udinl\u0259r v\u0259 monofizit xristianl\u0131\u011fa etiqad ed\u0259n dig\u0259r Qafqaz xalqlar\u0131 da \u201cerm\u0259ni\u201d kimi t\u0259qdim olunma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Faci\u0259 ondad\u0131r ki, \u201cerm\u0259ni\u201d adland\u0131r\u0131lan h\u0259r k\u0259s E\u00e7mi\u0259dzin kils\u0259sin\u0259 aid edilm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Halbuki, \u0259vv\u0259ll\u0259r ora qaykan (hay) xalq\u0131n\u0131n dini m\u0259rk\u0259zi olub. N\u0259tic\u0259d\u0259 b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259ri zorla haya \u00e7evirib, onlar\u0131 \u00f6z etnik m\u0259nsubiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 tarixl\u0259rind\u0259n m\u0259hrum edibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131q iki \u0259srdir ki, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n, \u0130randan, Yax\u0131n \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n olan erm\u0259ni k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259r (hay v\u0259 ya qaykan xalq\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri) Qaraba\u011f\u0131n q\u0259dim torpaqlar\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259yir. Bu iki \u0259srd\u0259 h\u0259min k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259r E\u00e7mi\u0259dzin kils\u0259sinin d\u0259st\u0259yil\u0259 q\u0259dim Avtokefal Alban Kils\u0259sini l\u0259\u011fv etm\u0259y\u0259 d\u0259 nail olublar. Qandzasar v\u0259 Amaras kils\u0259l\u0259rinin, Alban kils\u0259sinin Qaraba\u011fda v\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 dig\u0259r patriarx taxt-taclar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 xalqlar, onlar\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, m\u0259b\u0259dl\u0259ri, kitablar\u0131 v\u0259 irsi E\u00e7mi\u0259dzin erm\u0259ni kil\u0259sinin \u0259lin\u0259 ke\u00e7ib. Bu xalqlar\u0131n bir hiss\u0259si erm\u0259ni qriqoryanl\u0131\u011f\u0131na etiqad ets\u0259l\u0259r d\u0259, onlar\u0131n erm\u0259ni-hay xalq\u0131na v\u0259 E\u00e7mi\u0259dzin\u0259 he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti olmay\u0131b. Lakin bu xalqlar\u0131n etnik m\u0259n\u015f\u0259yi zorla d\u0259yi\u015fdirilib v\u0259 onlar erm\u0259nil\u0259\u015fdiribil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/116712606_216722673011573_3720227645011206398_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-12057\" width=\"909\" height=\"1135\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/116712606_216722673011573_3720227645011206398_n.jpg 640w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/116712606_216722673011573_3720227645011206398_n-240x300.jpg 240w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/116712606_216722673011573_3720227645011206398_n-120x150.jpg 120w\" sizes=\"auto, (max-width: 909px) 100vw, 909px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f xristianlar\u0131 bioloji bax\u0131mdan Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan v\u0259 dig\u0259r xalqlar\u0131na yax\u0131nd\u0131rlar. Lakin m\u00fcxt\u0259lif siyasi m\u0259rk\u0259zl\u0259rin v\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rin susqun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 himay\u0259si fonunda iki \u0259sr \u0259rzind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n, \u00f6lk\u0259l\u0259rin v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin erm\u0259ni irsi t\u0259hrif olunaraq erm\u0259ni-hay xalq\u0131n\u0131n v\u0259 E\u00e7miadzin erm\u0259ni kils\u0259sinin ad\u0131na yaz\u0131l\u0131b. Bu biab\u0131r\u00e7\u0131 \u0259dal\u0259tsizlik bir \u00e7ox qanl\u0131 milli m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 yol a\u00e7\u0131b v\u0259 onlardan \u0259n amans\u0131z\u0131, qanl\u0131s\u0131 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Biz ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fck ki, Qaraba\u011f\u0131n tarixi v\u0259 taleyil\u0259 ba\u011fl\u0131 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7i konsepsiyas\u0131na zidd ist\u0259nil\u0259n fikir v\u0259 ya \u00e7\u0131x\u0131\u015f h\u0259yat \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. Son 25-30 ild\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7iliyinin postulatlar\u0131n\u0131n \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n says\u0131z-hesabs\u0131z erm\u0259ni siyas\u0259t\u00e7isi, ictimai xadimi v\u0259 f\u0259al\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb, yaxud terrora m\u0259ruz qal\u0131b. Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259si, q\u0259dim Qafqaz Albaniyas\u0131 tarixinin, onun xristian m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259y\u0259n ist\u0259nil\u0259n \u015f\u0259xs h\u0259yat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn birba\u015fa t\u0259hl\u00fck\u0259 il\u0259 qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya qal\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin biz hesab edirik ki, h\u0259qiq\u0259ti s\u00f6yl\u0259m\u0259kd\u0259n, onun u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparmaqdan qorxmaq laz\u0131m deyil. Hesab edirik ki, Qaraba\u011f problemi h\u0259ll olunmal\u0131d\u0131r, \u0259ks t\u0259qdird\u0259 o, bizd\u0259n \u00f6vladlar\u0131m\u0131za qalacaq v\u0259 art\u0131q onlar\u0131n qan\u0131 ax\u0131d\u0131lma\u011fa ba\u015flayacaq. \u0130nsanlar erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n qondar\u0131lm\u0131\u015f, h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n saxta tarix u\u011frunda \u00f6l\u00fcbl\u0259r v\u0259 \u00f6l\u00fcrl\u0259r. Xalqlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259r m\u0259hz bu tarixi konsepsiyadan g\u0259lir. Odur ki, saxta tarixi if\u015fa etm\u0259k, qan t\u00f6k\u00fclm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259limizd\u0259n g\u0259l\u0259ni etm\u0259liyik. Bizi \u2013 Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259rini Erm\u0259nistanda qaykanlarla etnik f\u0259rqimiz\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259r zaman \u201cikinci d\u0259r\u0259c\u0259li\u201d insan say\u0131blar v\u0259 saymaqda davam edirl\u0259r. Orada bizi h\u0259r zaman nifr\u0259tl\u0259 \u201c\u015furtvas\u201d (\u201cd\u00f6nm\u0259\u201d) adland\u0131r\u0131blar. Bu, bir daha g\u00f6st\u0259rir ki, qaykanlar\u0131n \u00f6zl\u0259ri d\u0259 bizi ayr\u0131, etnik, dini v\u0259 tarixi bax\u0131mdan f\u0259rqli xalq say\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya ictimaiyy\u0259tini, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131 \u2013 BMT, YUNESKO v\u0259 dig\u0259rl\u0259rini erm\u0259ni inanc\u0131na malik olmu\u015f m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n q\u0259dim irsinin d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 qorunub saxlan\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131mi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r\u0131q. Biz erm\u0259ni inancl\u0131 xalqlar\u0131n irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, qorunmas\u0131 v\u0259 t\u0259bli\u011fi i\u015fin\u0259, xristian d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u0259n q\u0259dim kils\u0259l\u0259rind\u0259n olmu\u015f Avtokefal Alban Kils\u0259sinin b\u0259rpas\u0131na h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u00f6hf\u0259 verm\u0259y\u0259 haz\u0131r\u0131q. Biz Az\u0259rbaycanda Alban kils\u0259sinin dir\u00e7\u0259lm\u0259si, m\u0259b\u0259dl\u0259rd\u0259 ibad\u0259tin b\u0259rpas\u0131 haqda m\u0259lumat\u0131 sevincl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131q. Bu, bizim \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck impuls, Alban dini irsi \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259yimiz \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259la imkand\u0131r. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 yax\u0131n zamanlarda t\u0259\u015fkilat da yaradaca\u011f\u0131q v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n tarixin\u0259, taleyin\u0259 bigan\u0259 olmayan h\u0259r k\u0259s bu t\u0259\u015fkilata qo\u015fula bil\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r k\u0259si bu m\u00fcraci\u0259tin yay\u0131lmas\u0131na yard\u0131m etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ram!\u201d(Arazinfo)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qaraba\u011fda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r \u0259slind\u0259 erm\u0259ni \u0259silli xalq deyil. Onlar Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sind\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin v\u0259 \u015fovinistl\u0259rinin girovu oldu, lakin \u00e7ox az adam anlay\u0131r ki,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":10685,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-16676","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-qarabag"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16676","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16676"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16676\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16677,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16676\/revisions\/16677"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10685"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16676"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16676"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16676"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}