{"id":17399,"date":"2020-10-04T00:54:16","date_gmt":"2020-10-03T20:54:16","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=17399"},"modified":"2020-10-04T01:15:29","modified_gmt":"2020-10-03T21:15:29","slug":"qars-muqavil%c9%99si-1921-ci-il-13-oktyabr","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=17399","title":{"rendered":"Qars m\u00fcqavil\u0259si (1921-ci il 13 oktyabr)"},"content":{"rendered":"\n<p>Bir t\u0259r\u0259fd\u0259 Az\u0259rbaycan SSR, Erm\u0259nistan SSR v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan SSR, o biri t\u0259r\u0259fd\u0259 &#8212; T\u00fcrkiy\u0259 olmaqla Qarsda RSFSR-in i\u015ftirak\u0131 il\u0259 1921-ci il oktyabr\u0131n 13-d\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f m\u00fcqavil\u0259 Bir t\u0259r\u0259fd\u0259 Erm\u0259nistan Sosialist Sovet Respublikas\u0131, Az\u0259rbaycan Sosialist Sovet Respublikas\u0131 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Sosialist Sovet Respublikas\u0131 h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri v\u0259 o biri t\u0259r\u0259fd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi H\u00f6kum\u0259ti mill\u0259tl\u0259rin qarda\u015fl\u0131\u011f\u0131na v\u0259 xalqlar\u0131n \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259k h\u00fcququ prinsipl\u0259rin\u0259 \u015f\u0259rik \u00e7\u0131xan, h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraqlar\u0131na \u0259saslanan daimi s\u0259mimi qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259n v\u0259 fasil\u0259siz s\u0259mimi dostluq qurmaq ist\u0259yind\u0259n ruhlanaraq Rusiya Sosialist Federativ Sovet Respublikas\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 dostluq haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flamaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lmi\u015f v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z M\u00fcv\u0259kkill\u0259rini t\u0259yin etmi\u015fl\u0259r: Erm\u0259nistan Sosialist Sovet Respublikas\u0131n\u0131n h\u00f6kum\u0259ti: Askanaz Mravyan, xalq xarici i\u015fl\u0259r komissar\u0131, Poqos Makinzyan, xalq daxili i\u015fl\u0259r komissar\u0131. Az\u0259rbaycan Sovet Respublikas\u0131n\u0131n h\u00f6kum\u0259ti: Behbud \u015eahtaxtinski, xalq d\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259ti komissar\u0131. G\u00fcrc\u00fcstan Sosialist Sovet Respublikas\u0131n\u0131n h\u00f6kum\u0259ti: \u015ealva Eliva, xalq h\u0259rbi-d\u0259niz i\u015fl\u0259ri komissar\u0131, Aleksandr Svanidze xalq xarici i\u015fl\u0259r komissar\u0131 v\u0259 xalq maliyy\u0259 i\u015fl\u0259ri komissar\u0131. T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi h\u00f6kum\u0259ti: Kaz\u0131m Qarab\u0259kir Pa\u015fa, B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisind\u0259 \u018fdirn\u0259d\u0259n mill\u0259t v\u0259kili, \u015e\u0259rq C\u0259bh\u0259si komandan\u0131, V\u0259li b\u0259y, B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisind\u0259 Burdurdan mill\u0259t v\u0259kili, Muxtar b\u0259y, \u0130ctimai \u0130\u015fl\u0259r Stats-Sekretar\u0131n\u0131n ke\u00e7mi\u015f m\u00fcavini, M\u0259mduh \u015e\u00f6vk\u0259t b\u0259y, T\u00fcrkiy\u0259nin Az\u0259rbaycanda s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si. Rusiya Sosialist Federativ Sovet Respublikas\u0131n\u0131n h\u00f6kum\u0259ti: Yakov Qanetski, Latviyada s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259, onlar laz\u0131mi v\u0259 qanuni formada t\u0259rtib edilmi\u015f s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rin m\u00fcbadil\u0259sind\u0259n sonra a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259ldil\u0259r:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 1.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi h\u00f6kum\u0259ti v\u0259 Erm\u0259nistan, Az\u0259rbaycan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Sosialist Sovet Respublikalar\u0131 haz\u0131rda raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rin \u0259razil\u0259rinin t\u0259rkibin\u0259 daxil olan \u0259razil\u0259rd\u0259 \u00f6z suveren h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 \u0259vv\u0259ll\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda ba\u011flanan yuxar\u0131da xat\u0131rlanan \u0259razil\u0259r\u0259 aid olan m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri, eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Zaqafqaziya Respublikalar\u0131na dair ba\u011flanm\u0131\u015f m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri l\u0259\u011fv edilmi\u015f v\u0259 \u00f6z q\u00fcvv\u0259sini itirmi\u015f hesab edirl\u0259r. M\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f hesab olunur ki, bu madd\u0259 Moskvada 16 mart 1921-ci ild\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f T\u00fcrkiy\u0259-Rusiya m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 t\u0259tbiq edilmir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 2.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259r onlardan birinin zorla q\u0259bul etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edildiyi h\u0259r hans\u0131 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sini v\u0259 sair beyn\u0259lxalq aktlar\u0131 tan\u0131mamaq bar\u0259d\u0259 raz\u0131la\u015f\u0131rlar. Bunun q\u00fcvv\u0259sinc\u0259, Erm\u0259nistan, Az\u0259rbaycan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Sosialist Sovet Respublikalar\u0131 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 dair v\u0259 haz\u0131rda onun B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi il\u0259 t\u0259msil olunan T\u00fcrkiy\u0259 Milli h\u00f6kum\u0259tinin tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 he\u00e7 bir beyn\u0259lxalq akt\u0131 tan\u0131mamaq bar\u0259d\u0259 raz\u0131la\u015f\u0131rlar. (Bu m\u00fcqavil\u0259d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 anlay\u0131\u015f\u0131 alt\u0131nda Konistantinopolda Osmanl\u0131 deputatlar palatas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259 elan edilmi\u015f, m\u0259tbuatda b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f 8 yanvar 1920-ci il (1336) tarixli T\u00fcrkiy\u0259 Misaqi-Milli s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 daxil edilmi\u015f \u0259razil\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur). \u00d6z t\u0259r\u0259find\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi H\u00f6kum\u0259ti bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin haz\u0131rda Erm\u0259nistan, Az\u0259rbaycan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan sovetl\u0259ri il\u0259 t\u0259msil olunan m\u00fcvafiq H\u00f6kum\u0259tl\u0259rinin tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 h\u0259r hans\u0131 beyn\u0259lxalq akt\u0131 tan\u0131mamaq bar\u0259d\u0259 raz\u0131la\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 3.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan, Az\u0259rbaycan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Sosialist Sovet Respublikalar\u0131 h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri t\u0259slim rejimini h\u0259r hans\u0131 \u00f6lk\u0259nin azad milli ist\u0259kl\u0259ri il\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 onun suveren h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n tam h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 bir araya s\u0131\u011fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesab ed\u0259r\u0259k, bu rejim\u0259 h\u0259r hans\u0131 aidiyy\u0259ti olan h\u0259r hans\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259ti v\u0259 h\u00fcququ \u00f6z q\u00fcvv\u0259sini itirmi\u015f v\u0259 l\u0259\u011fv edilmi\u015f say\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 4.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259nin \u015fimal-\u015f\u0259rq s\u0259rh\u0259dl\u0259ri (Rusiya Ba\u015f Q\u0259r\u0259rgah\u0131n\u0131n 1\/21000 miqyas\u0131nda &#8212; d\u00fcymd\u0259 5 verst x\u0259rit\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n) Qara d\u0259nizd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Sarp k\u0259ndind\u0259n ba\u015flanan Xedis-Mta da\u011f\u0131ndan, \u015eav\u015fet da\u011f\u0131ndak\u0131 Kann\u0131-Da\u011f ay\u0131r\u0131c\u0131ndan ke\u00e7\u0259n, daha sonra \u018frd\u0259han v\u0259 Qars sancaqlar\u0131n\u0131n k\u00f6hn\u0259 \u015fimal inzibati s\u0259rh\u0259dl\u0259ri il\u0259 A\u015fa\u011f\u0131 Qars-suyun m\u0259ns\u0259bin\u0259d\u0259k Arpa-\u00e7ay v\u0259 Ar\u0259z \u00e7aylar\u0131n\u0131n talveqi il\u0259 ke\u00e7ib ged\u0259n x\u0259tl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. (S\u0259rh\u0259dl\u0259rin m\u00fcf\u0259ss\u0259l t\u0259sviri v\u0259 ona aid m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin imzalad\u0131\u011f\u0131 1-ci v\u0259 2-ci \u0259lav\u0259d\u0259 v\u0259 ona qo\u015fulan x\u0259rit\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir). M\u00fcqavil\u0259nin m\u0259tni v\u0259 x\u0259rit\u0259 aras\u0131nda f\u0259rq ortaya \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 m\u0259tn\u0259 h\u0259lledici \u0259h\u0259miyy\u0259t verilir. D\u00f6vl\u0259t s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin naturada m\u00fcf\u0259ss\u0259l m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si v\u0259 \u00e7\u0259kili\u015fi, el\u0259c\u0259 d\u0259 s\u0259rh\u0259d i\u015far\u0259l\u0259rinin qoyulmas\u0131 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rin b\u0259rab\u0259r sayda \u00fczvl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t qar\u0131\u015f\u0131q s\u0259rh\u0259d komissiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n v\u0259 RSFSR n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 icra olunur. \u018flav\u0259 4: x\u0259rit\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 5.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti v\u0259 Sovet Erm\u0259nistan\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lirl\u0259r ki, Nax\u00e7\u0131van vilay\u0259ti bu m\u00fcqavil\u0259nin 3-c\u00fc \u0259lav\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edil\u0259n s\u0259rh\u0259dl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda muxtar \u0259razi yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 6.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 Batum \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 liman\u0131 v\u0259 bu m\u00fcqavil\u0259nin 4-c\u00fc madd\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n s\u0259rh\u0259dl\u0259rd\u0259n \u015fimalda yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 Batum dair\u0259sinin bir hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u0259razil\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259ki suverenliyini bu \u015f\u0259rtl\u0259 G\u00fcrc\u00fcstana g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259y\u0259 raz\u0131l\u0131q verir ki, 1) bu madd\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n yerl\u0259rin \u0259halisi h\u0259r icmaya onun m\u0259d\u0259ni v\u0259 dini h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n inzibati bax\u0131mdan geni\u015f yerli muxtariyy\u0259td\u0259n faydalanacaq v\u0259 \u0259haliy\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n yerl\u0259rd\u0259 onun ist\u0259yin\u0259 uy\u011fun torpaq qanununu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k imkan\u0131 veril\u0259c\u0259k; 2) T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 Batum liman\u0131 vasit\u0259si g\u00f6nd\u0259ril\u0259n v\u0259 ya T\u00fcrkiy\u0259nin g\u00f6nd\u0259rdiyi b\u00fct\u00fcn mallara r\u00fcsumsuz, h\u0259r hans\u0131 bir l\u0259ngitm\u0259 v\u0259 h\u0259r hans\u0131 g\u00f6mr\u00fck y\u0131\u011f\u0131m\u0131 qoyulmadan s\u0259rb\u0259st tranzit, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 Batum liman\u0131ndan buna g\u00f6r\u0259 ondan x\u00fcsusi r\u00fcsumlar tutlmadan istifad\u0259 h\u00fcququ veril\u0259c\u0259k. Bu madd\u0259nin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bu m\u00fcqavil\u0259 imzaland\u0131qdan d\u0259rhal sonra raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t komissiya yarad\u0131lacaq.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 7<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcrc\u00fcstan Sosialist Sovet Respublikas\u0131 h\u00f6kum\u0259ti v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Mill\u0259t M\u0259clisinin h\u00f6kum\u0259ti buna dair qar\u0131\u015f\u0131q komissiyan\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259yi g\u00f6mr\u00fck, polis v\u0259 sanitar qaydalara \u0259m\u0259l etm\u0259k \u015f\u0259rti il\u0259 s\u0259rh\u0259d zonas\u0131 sakinl\u0259rinin s\u0259rh\u0259di ke\u00e7m\u0259l\u0259rini asanla\u015fd\u0131rma\u011fa raz\u0131la\u015f\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 8.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcrc\u00fcstan Sosialist Sovet Respublikas\u0131 v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi h\u00f6kum\u0259ti h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin s\u0259rh\u0259d yerl\u0259rinin sakinl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rh\u0259din o biri t\u0259r\u0259find\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n yaylaq v\u0259 q\u0131\u015flaq otlaqlar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259rur\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, bu sakinl\u0259r\u0259 onlar\u0131n s\u00fcr\u00fcl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 s\u0259rh\u0259di ke\u00e7m\u0259k v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi otlaqlar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259k h\u00fcququ bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lirl\u0259r. G\u00f6mr\u00fck qaydalar\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 s\u0259rh\u0259din ke\u00e7ilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn polis, sanitar v\u0259 dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259r qar\u0131\u015f\u0131q komissiya t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdiril\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 9.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bo\u011fazlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n ticar\u0259t m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn onlardan s\u0259rb\u0259st ke\u00e7idin t\u0259min edilm\u0259sind\u0259n \u00f6tr\u00fc T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Qara d\u0259nizin v\u0259 bo\u011fazlar\u0131n beyn\u0259lxalq statusunun q\u0259ti olaraq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259sini sahil \u00f6lk\u0259l\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t x\u00fcsusi konfransa bu \u015f\u0259rtl\u0259 verm\u0259y\u0259 raz\u0131la\u015f\u0131rlar ki, onun \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 q\u0259rarlar T\u00fcrkiy\u0259nin tam suverenliyin\u0259 eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin v\u0259 onun paytaxt\u0131 Konstantinopolun t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tirm\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 10.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259r \u00f6z \u0259razil\u0259rind\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259nin h\u00f6kum\u0259ti roluna iddia ed\u0259n t\u0259\u015fkilatlar\u0131n v\u0259 qruplar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na v\u0259 ya yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 m\u0259qs\u0259di olan qruplar\u0131n yerl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 yol verm\u0259m\u0259k bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lirl\u0259r. M\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f sayl\u0131r ki, bu m\u00fcqavil\u0259d\u0259 xat\u0131rlanan T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisi dedikd\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi h\u00f6kum\u0259tinin bilavasit\u0259 h\u0259rbi v\u0259 m\u00fclki idar\u0259si alt\u0131nda olan \u0259razil\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 11.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r iki raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fin dig\u0259r t\u0259r\u0259fin \u0259razisind\u0259 olan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na milli m\u00fcdafi\u0259 \u00fczr\u0259 m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259tl\u0259r istisna olunmaqla, onlar\u0131n oldu\u011fu \u00f6lk\u0259nin qanunlar\u0131ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n b\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259r \u015famil olunacaq, onlar bundan azad edil\u0259c\u0259kl\u0259r. H\u0259r iki t\u0259r\u0259fin ail\u0259 h\u00fcququna, h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n miras h\u00fcququna v\u0259 i\u015f qabiliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 dair m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r d\u0259 bu m\u00fcqavil\u0259nin q\u0259rarlar\u0131ndan istisna t\u0259\u015fkil edirl\u0259r. Onlar x\u00fcsusi sazi\u015fl\u0259 h\u0259ll edil\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 12.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r iki raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259f dig\u0259r t\u0259r\u0259fin \u0259razisind\u0259 olan, raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rin h\u0259r birinin v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na \u0259n \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait prinsipini t\u0259tbiq etm\u0259y\u0259 raz\u0131d\u0131rlar. Bu madd\u0259 sovet respublikalar\u0131n\u0131n \u00f6z \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u00fctt\u0259fiq sovet respublikalar\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na veril\u0259n h\u00fcquqlara, eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin ona m\u00fctt\u0259fiq olan m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na verdiyi h\u00fcquqlara t\u0259tbiq olunmur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 13.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1918-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Rusiyan\u0131n bir hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil etmi\u015f v\u0259 indi T\u00fcrkiy\u0259nin suverenliyi alt\u0131nda oldu\u011fu tan\u0131nan \u0259razil\u0259rin h\u0259r hans\u0131 sakini \u0259g\u0259r arzu ed\u0259rs\u0259, s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259kild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259ni t\u0259rk etm\u0259k, \u00f6z\u00fc il\u0259 \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131, \u00f6z \u0259mlak\u0131n\u0131 v\u0259 ya onun d\u0259y\u0259rini g\u00f6t\u00fcrm\u0259k h\u00fcququna malikdir. Eyni \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259ki suverenliyin T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n G\u00fcrc\u00fcstana g\u00fcz\u0259\u015ft edilmi\u015f \u0259razil\u0259rin b\u00fct\u00fcn sakinl\u0259ri \u0259g\u0259r arzu ed\u0259rl\u0259rs\u0259, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131xmaq, G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisini s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259rk etm\u0259k v\u0259 \u00f6z\u00fc il\u0259 \u00f6z \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131, v\u0259 \u0259mlak\u0131n\u0131 v\u0259 ya onlar\u0131n d\u0259y\u0259rini g\u00f6t\u00fcrm\u0259k h\u00fcququna malikdir. Yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n madd\u0259d\u0259 xat\u0131rlanan sakinl\u0259r xat\u0131rlanan \u0259razil\u0259ri t\u0259rk etm\u0259k arz\u0131lar\u0131n\u0131 bildirdikd\u0259n sonrak\u0131 bir ay m\u00fcdd\u0259tind\u0259 h\u0259rbi m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259td\u0259n m\u00f6hl\u0259t h\u00fcququndan faydalanacaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 14.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259r bu m\u00fcqavil\u0259nin imzaland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n sonrak\u0131 alt\u0131 ay \u0259rzind\u0259 1918-1920-ci ill\u0259r m\u00fcharib\u0259l\u0259rinin qa\u00e7q\u0131nlar\u0131na dair x\u00fcsusi sazi\u015f ba\u011flama\u011f\u0131 \u00f6hd\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 15.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n h\u0259r bir t\u0259r\u0259f bu m\u00fcqavil\u0259 imzaland\u0131qdan d\u0259rhal sonra Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259 h\u0259rbi h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259n cinay\u0259tl\u0259r\u0259 v\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 dig\u0259r t\u0259r\u0259fin v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na tam amministiya elan etm\u0259yi \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 16.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259r bu m\u00fcqavil\u0259 imzaland\u0131qdan sonrak\u0131 iki ay \u0259rzind\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259n birinin \u0259razisind\u0259 olan k\u00f6hn\u0259 h\u0259rbi \u0259sirl\u0259ri v\u0259 m\u00fclki \u0259sirl\u0259ri qaytarma\u011fa raz\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 17.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin fasil\u0259sizliyini t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259r m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k raz\u0131la\u015fma yolu il\u0259 d\u0259miryol, teleqraf v\u0259 s. rabit\u0259 vasit\u0259l\u0259rinin saxlanmas\u0131 v\u0259 m\u00fcmk\u00fcn s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf\u0131, eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 h\u0259r iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda insanlar\u0131n v\u0259 mallar\u0131n h\u0259r hans\u0131 l\u0259ngidilm\u0259 olmadan s\u0259rb\u0259st yerd\u0259yi\u015fm\u0259sini t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 b\u00fct\u00fcn z\u0259ruri t\u0259dbirl\u0259ri g\u00f6rm\u0259yi \u00f6hd\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Lakin etiraf edilir ki, h\u0259m s\u0259yah\u0259t ed\u0259nl\u0259rin, h\u0259m d\u0259 mallar\u0131n yerd\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259, giri\u015fin\u0259 v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131na m\u00fcnasib\u0259td\u0259 h\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259 buna dair m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f qaydalar tam t\u0259tbiq edil\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 18.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda dostluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ticar\u0259t m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri qurmaq, b\u00fct\u00fcn iqtisadi, maliyy\u0259 v\u0259 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri t\u0259nziml\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 bu m\u00fcqavil\u0259 imzaland\u0131qdan d\u0259rhal sonra Tiflisd\u0259 maraql\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259rin t\u0259msil\u00e7il\u0259rind\u0259n ibar\u0259t komissiya yarad\u0131lacaq.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 19.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259r bu m\u00fcqavil\u0259 imzaland\u0131qdan sonrak\u0131 3 ay \u0259rzind\u0259 Konsul Konvensiyas\u0131n\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131rma\u011f\u0131 \u00f6hd\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Madd\u0259 20.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259, Erm\u0259nistan, Az\u0259rbaycan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda ba\u011flanm\u0131\u015f bu m\u00fcqavil\u0259 ratifikasiya edilm\u0259lidir. Ratifikasiyalarla m\u00fcbadil\u0259 \u0259n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 Erivanda olacaq. Bu m\u00fcqavil\u0259 ratifikasiya olundu\u011fu andan q\u00fcvv\u0259y\u0259 minir. 6, 14, 15, 16, 18 v\u0259 19-cu madd\u0259l\u0259r istisnad\u0131r, onlar m\u00fcqavil\u0259 imzaland\u0131qdan d\u0259rhal sonra q\u00fcvv\u0259y\u0259 minirl\u0259r. Bu g\u00f6st\u0259ril\u0259nl\u0259ri t\u0259sdiq etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yuxar\u0131da adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n m\u00fcv\u0259kkill\u0259r bu m\u00fcqavil\u0259ni imzalad\u0131lar v\u0259 ona \u00f6z m\u00f6h\u00fcrl\u0259rini vurdular.<\/p>\n\n\n\n<p>Qarsda 13 oktyabr 1921-ci ild\u0259 (1337) be\u015f n\u00fcsx\u0259d\u0259n ibar\u0259t t\u0259rtib edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Askanaz Mravian,<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Kaz\u0131m Qarab\u0259kir<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Poqos Makinzian<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. V\u0259li b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Behbud \u015eahtaxtinski<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Muxtar b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. \u015ealva Eliava<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. M\u0259mduh \u015e\u00f6vk\u0259t b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Aleksandr Svanidze<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Qanetski.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/scale_1200.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-17403\" width=\"991\" height=\"691\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/scale_1200.jpg 807w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/scale_1200-300x209.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/scale_1200-150x105.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/scale_1200-768x536.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 991px) 100vw, 991px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u018flav\u0259 1<\/strong>. T\u00fcrkiy\u0259nin \u015fimal-\u015f\u0259rq s\u0259rh\u0259di a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilir: (rus ba\u015f q\u0259r\u0259rgah\u0131n\u0131n 1\/210000 &#8212; d\u00fcymd\u0259 5 verst miqyas\u0131nda x\u0259rit\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n). Qara d\u0259nizd\u0259 Sarp k\u0259ndi &#8212; Qara \u015ealvar da\u011f\u0131 (5014) &#8212; \u00e7ay\u0131n suayr\u0131c\u0131 il\u0259 V. Maradidi k\u0259ndind\u0259n \u015fimalda &#171;u\u00e7uq kils\u0259&#187; istiqam\u0259ti il\u0259 V. Maradidi k\u0259ndind\u0259n \u015fimalda \u00c7oroxu k\u0259sir v\u0259 sonra Sabur k\u0259ndinin \u015fimal\u0131ndan ke\u00e7ir &#8212; Xedis Mta da\u011f\u0131 (7052) &#8212; Kva-Kibe da\u011f\u0131 &#8212; Kavtereti k\u0259ndi &#8212; Medz\u0131bna da\u011f\u0131n\u0131n ay\u0131r\u0131c\u0131 x\u0259tti &#8212; Qerat Kesun da\u011f\u0131 (6468) &#8212; Korda da\u011f\u0131n\u0131n (7910) ay\u0131r\u0131c\u0131 x\u0259ttind\u0259n ke\u00e7ir &#8212; \u015eav\u015fet s\u0131ra da\u011flar\u0131n\u0131n q\u0259rb hiss\u0259sin\u0259 ke\u00e7mi\u015f Artvin dair\u0259sinin inzibati s\u0259rh\u0259din\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r &#8212; \u015eav\u015fet da\u011flar\u0131n\u0131n ay\u0131r\u0131c\u0131 x\u0259ttind\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k Sar\u0131 \u00c7ay (Kar-\u0130ssal) (8478) da\u011f\u0131na \u00e7\u0131x\u0131r &#8212; Kviral a\u015f\u0131r\u0131m\u0131 &#8212; oradan Kank\u0131 da\u011fda ke\u00e7mi\u015f \u018frdahan dair\u0259sinin \u0259vv\u0259lki inzibati s\u0259rh\u0259din\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r &#8212; oradan \u015fimala y\u00f6n\u0259l\u0259r\u0259k Tlil (Qrmali) da\u011f\u0131nad\u0259k \u00e7at\u0131r &#8212; \u018frdahan dair\u0259sinin h\u0259min s\u0259rh\u0259di il\u0259 ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k Badela k\u0259ndinin \u015fimal-\u015f\u0259rqin\u0259, Posxov \u00e7ay\u0131na \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 h\u0259min \u00e7ayla c\u0259nuba \u00c7an\u00e7aq k\u0259ndind\u0259ki da\u011fa q\u0259d\u0259r gedir &#8212; orada bu \u00e7ay\u0131 gerid\u0259 qoyur &#8212; g\u0259dikl\u0259 x\u0259tti il\u0259 ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k Ayr\u0131lan-Ba\u015f da\u011f\u0131na (8512) qalx\u0131r &#8212; K\u0259ll\u0259 t\u0259p\u0259 (8463), Karman t\u0259p\u0259 (9709) da\u011flar\u0131ndan ke\u00e7ir &#8212; Kasris-Seri da\u011f\u0131na (9681) \u00e7at\u0131r &#8212; buradan Karzamet \u00e7ay\u0131 il\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131nad\u0259k gedir &#8212; oradan K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n talveqi il\u0259 Kartanakev k\u0259ndinin \u015f\u0259rqind\u0259ki m\u0259nt\u0259q\u0259y\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r &#8212; orada Qarao\u011flu da\u011f\u0131n\u0131n (7. 259) g\u0259diyind\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131ndan aralan\u0131r &#8212; oradan Xazapin g\u00f6l\u00fcn\u00fc iki yer\u0259 b\u00f6l\u0259r\u0259k 7582 y\u00fcks\u0259kliyin\u0259, oradan G\u00f6yda\u011fa (9152) \u00e7\u0131x\u0131r &#8212; \u00dc\u00e7t\u0259p\u0259l\u0259r (9783), burada G\u00fcrc\u00fcstanla s\u0259rh\u0259d bitir v\u0259 Erm\u0259nistanla s\u0259rh\u0259d ba\u015flan\u0131r: Taya-qala (9716) &#8212; 9065 zirv\u0259si, burada s\u0259rh\u0259d \u018frd\u0259han dair\u0259sinin ke\u00e7mi\u015f s\u0259rh\u0259dini t\u0259rk edir v\u0259 B\u00f6y\u00fck A\u011fbaba da\u011f\u0131ndan (9973 v\u0259 ya 9963) &#8212; 8828 v\u0259 ya 8827 &#8212; 7602 &#8212; buradan d\u00fcz x\u0259tl\u0259 7. 518 zirv\u0259sin\u0259 &#8212; \u0130bi\u015f k\u0259ndinin \u015f\u0259rqind\u0259n, sonra Q\u0131z\u0131lda\u015f da\u011f\u0131ndan (7. 439 v\u0259 ya 7. 440, yaxud 7. 490), Yeni Qaz\u0131l\u0131da\u015f k\u0259ndind\u0259n ke\u00e7ir &#8212; oradan Nov\u0131y Q\u0131z\u0131lda\u015f k\u0259ndinl\u0259n axan \u00e7ayla onun Qaram\u0259mm\u0259dd\u0259n \u015fimal-q\u0259rbd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n d\u00f6ng\u0259sin\u0259d\u0259k \u00e7ayay\u0131r\u0131c\u0131 il\u0259 gedir &#8212; oradan Delaver, B. Kml\u0131 v\u0259 Tikinis k\u0259ndl\u0259rind\u0259n \u015f\u0259rqd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Camu\u015f\u00e7u \u00e7ay\u0131na \u00e7\u0131x\u0131r &#8212; Vartanl\u0131 v\u0259 Ba\u015f \u015euragel k\u0259ndl\u0259rind\u0259n ke\u00e7ir &#8212; ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u00e7ayla ged\u0259r\u0259k K\u0259lala v\u0259 ya Qalal\u0131dan \u015fimalda Arpa-\u00e7ay\u0131na \u00e7\u0131x\u0131r &#8212; orada h\u0259mi\u015f\u0259 Arpa-\u00e7ay\u0131n talveqi il\u0259 ged\u0259r\u0259k Araza \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 Araz\u0131n talveqi il\u0259 ged\u0259r\u0259k Urmiya k\u0259ndin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r, burada Ermn\u0259istanla s\u0259rh\u0259d bitir v\u0259 Az\u0259rbaycanla s\u0259rh\u0259d ba\u015flan\u0131r &#8212; Araz\u0131n talveqi il\u0259 A\u015fa\u011f\u0131 Qarasunun ona t\u00f6k\u00fcld\u00fcy\u00fc yer\u0259d\u0259k gedir v\u0259 burada Az\u0259rbaycanla s\u0259rh\u0259d qurtar\u0131r). N. B. Ayd\u0131nd\u0131r ki, s\u0259rh\u0259d g\u00f6st\u0259ril\u0259n y\u00fcks\u0259klikl\u0259rin ay\u0131r\u0131c\u0131ndan ke\u00e7ir.<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Askanaz Mravyan<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Kaz\u0131m Qarab\u0259kir<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Poqos Makinzyan<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. V\u0259li b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Behbud \u015eahtaxtinski<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Muxtar b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. \u015ealva Eliava<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. M\u0259mduh \u015e\u00f6vk\u0259t b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Aleksandr Svanidze<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Qanetski<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018flav\u0259 2.&nbsp;<\/strong>S\u0259rh\u0259d x\u0259ttinin \u018flav\u0259 1-d\u0259 g\u00f6st\u0259rildiyi kimi, Arpa-\u00e7ay v\u0259 Araz \u00e7aylar\u0131n\u0131n talveqind\u0259n ke\u00e7diyini diqq\u0259t\u0259 ald\u0131qda, T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi H\u00f6kum\u0259ti yaln\u0131z Arpa\u00e7ay rayonunda blokhauz x\u0259ttini onun indiki cizgisind\u0259 Aleksandropol-Yerevan d\u0259miryolundan 8 verst m\u0259saf\u0259y\u0259 geri \u00e7\u0259km\u0259yi v\u0259 Araz rayonunda g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u0259miryol x\u0259ttind\u0259n 4 verst geriy\u0259 \u00e7\u0259km\u0259yi \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr Yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n rayonlar\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131ran x\u0259tl\u0259r Arpa\u00e7ay zonas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131da A v\u0259 B b\u0259ndl\u0259rind\u0259 1, Araz zonas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 2 b\u0259ndind\u0259 g\u00f6st\u0259rilir. 1. Arpa\u00e7ay zonas\u0131 A) Vartanl\u0131dan c\u0259nub-\u015f\u0259rq\u0259 &#8212; Uzun Kilisadan \u015f\u0259rq\u0259, Bozyar da\u011f\u0131ndan (5. 096) ke\u00e7m\u0259kl\u0259 &#8212; Karmir-vankdan \u015f\u0259rqd\u0259 5082 &#8212; 5047, \u00dc\u00e7t\u0259p\u0259 (6478 v\u0259 ya 5578) &#8212; Arazo\u011flunun \u015f\u0259rqi &#8212; Aninin \u015f\u0259rqi &#8212; &#8212; Yenik\u00f6yd\u0259n q\u0259rbd\u0259 Arpa\u00e7aya \u00e7at\u0131r. B) Yenid\u0259n Arpa\u00e7aydan 5019 y\u00fcks\u0259kliyinin \u015f\u0259rqin\u0259 sar\u0131 aralan\u0131r &#8212; birba\u015fa 5481 y\u00fcks\u0259kliyin\u0259 gedir &#8212; Q\u0131z\u0131lquladan \u015f\u0259rqd\u0259 4 1\/2 verstd\u0259n &#8212; Bocal\u0131dan \u015f\u0259rqd\u0259 2 verstd\u0259n &#8212; sonra Diqor\u00e7ay &#8212; bu \u00e7ay boyunca D\u00fczke\u00e7id k\u0259ndin\u0259 q\u0259d\u0259r ir\u0259lil\u0259yir v\u0259 d\u00fcz x\u0259tl\u0259 Qaraba\u011f xarabal\u0131qlar\u0131ndan \u015fimala ir\u0259\u0259lil\u0259yir v\u0259 Arpa\u00e7aya \u00e7\u0131x\u0131r. II. Araz zonas\u0131 Xaraba Alican v\u0259 S\u00fcleyman Diz\u0259 k\u0259ndi aras\u0131nda d\u00fcz x\u0259tt. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n Aleksandropol-Yerevan d\u0259miryol x\u0259tti il\u0259 v\u0259 dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n yuxar\u0131da ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n d\u0259miryol x\u0259ttind\u0259n s\u0259kkiz v\u0259 d\u00f6rd verst m\u0259saf\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n x\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fan zonada T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi H\u00f6kum\u0259ti h\u0259r hans\u0131 fortifikasiya istehkamlar\u0131 qurmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. (bu m\u0259saf\u0259 x\u0259tti g\u00f6st\u0259ril\u0259n zonadan k\u0259narda yerl\u0259\u015fir) v\u0259 onlarda nizami qo\u015funlar saxlamayacaq, lakin o g\u00f6st\u0259ril\u0259n zonalarda asayi\u015fin, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259 inzibati ehtiyaclar \u00fc\u00e7\u00fcn qo\u015fun saxlamaq h\u00fcququnu saxlay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Askanaz Mravyan<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Kaz\u0131m Qarab\u0259kir<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Poqos Makinzyan<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. V\u0259li b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Behbud \u015eahtaxtinski<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Muxtar b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. \u015ealva Eliava<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. M\u0259mduh \u015e\u00f6vk\u0259t b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Aleksandr Svanidze<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Qanetski<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018flav\u0259 3.&nbsp;<\/strong>Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u0259razisi Urmiya k\u0259ndi &#8212; oradan d\u00fcx x\u0259tl\u0259 Arazd\u0259y\u0259n stansiyas\u0131na (onu Erm\u0259nistan Sosialist Sovet Respublikas\u0131na saxlamaqla) &#8212; sonra d\u00fcz x\u0259tl\u0259 3142 q\u0259rbind\u0259 Da\u015fburun da\u011f\u0131na &#8212; Da\u015fburun da\u011f\u0131n\u0131n \u015f\u0259rq ay\u0131r\u0131c\u0131 x\u0259tti (4108) &#8212; C\u0259h\u0259nn\u0259m d\u0259r\u0259si \u00e7ay\u0131ndan &#171;bulaq&#187; yaz\u0131s\u0131n\u0131n c\u0259nubu &#8212; Ba\u011fars\u0131q da\u011f\u0131n\u0131n g\u0259dik x\u0259tti il\u0259 (6607 v\u0259 ya 6587) v\u0259 oradan \u0259vv\u0259lki \u0130r\u0259van dair\u0259sinin v\u0259 \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131n\u0131n inzibati s\u0259rh\u0259di il\u0259 gedir &#8212; 6629 y\u00fcks\u0259kliyi &#8212; K\u00f6m\u00fcrl\u00fc da\u011f\u0131 (6839 v\u0259 ya 6930) &#8212; oradan 3080 y\u00fcks\u0259kliyi &#8212; Sayat da\u011f\u0131 (7868 &#8212; Qurdqulaq k\u0259ndi) Qamesur da\u011f\u0131 (8160) &#8212; 8022 y\u00fcks\u0259kliyi &#8212; K\u00fck\u00fc da\u011f (10282) v\u0259 \u0259vv\u0259lki Nax\u00e7\u0131van dair\u0259sinin inzibati s\u0259rh\u0259dinin \u015f\u0259rqind\u0259n ke\u00e7ir.<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Askanaz Mravyan<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Kaz\u0131m Qarab\u0259kir<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Poqos Makinzyan<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. V\u0259li b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Behbud \u015eahtaxtinski<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Mu\u015ftar b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. \u015ealva Eliava<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. M\u0259mduh \u015e\u00f6vk\u0259t b\u0259y<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Aleksandr Svanidze<\/p>\n\n\n\n<p>(M. Y. ) imza. Qanetski<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259 \u00dcmumittifq M\u0130K t\u0259r\u0259find\u0259n 16 mart 1922-ci ild\u0259 ratifikasiya olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259:&nbsp;<a href=\"http:\/\/www.%20azerbaijan.%20az\/portal\/Karabakh\/Documents\/documents_a.%20html\">http:\/\/www. azerbaijan. az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir t\u0259r\u0259fd\u0259 Az\u0259rbaycan SSR, Erm\u0259nistan SSR v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan SSR, o biri t\u0259r\u0259fd\u0259 &#8212; T\u00fcrkiy\u0259 olmaqla Qarsda RSFSR-in i\u015ftirak\u0131 il\u0259 1921-ci il oktyabr\u0131n 13-d\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":17402,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-17399","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17399","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17399"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17399\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17404,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17399\/revisions\/17404"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17402"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17399"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17399"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17399"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}