{"id":1945,"date":"2020-03-01T04:07:43","date_gmt":"2020-03-01T00:07:43","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=1945"},"modified":"2020-03-01T04:11:35","modified_gmt":"2020-03-01T00:11:35","slug":"haylarin-on-qafqazda-rus-imperiya-tarixi-ii-yazi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=1945","title":{"rendered":"HAYLARIN \u00d6N QAFQAZDA RUS \u0130MPER\u0130YA TAR\u0130X\u0130 \u2013 II YAZI"},"content":{"rendered":"\n<p>\u018fvv\u0259li: http:\/\/fedai.az\/?p=1863<\/p>\n\n\n\n<p>Tarix x\u0259b\u0259r verir ki, Makedoniyal\u0131 Aleksandr m.\u00f6.331-c\u0131 ild\u0259 Qavqamel yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda III Daraya (m.\u00f6.336-330) q\u0259ti q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7ald\u0131 v\u0259 Persepolu at\u0259\u015f\u0259 ver\u0259r\u0259k, Maday imperiyas\u0131n\u0131n Pers-\u018fh\u0259m\u0259ni s\u00fclal\u0259sinin (m.\u00f6.550-330) s\u0259lt\u0259n\u0259tin\u0259 son qoydu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan sonra yunanl\u0131 fateh qar\u015f\u0131s\u0131al\u0131nmaz ild\u0131r\u0131m s\u00fcr\u0259til\u0259 Orta Asiyaya y\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 ba\u015flad\u0131. O,Turan \u00e7\u00f6ll\u0259rinin d\u0259rinlikl\u0259rin\u0259 do\u011fru istiqam\u0259t alanda burada ayr\u0131-ayr\u0131 adlar alt\u0131nda m\u0259sk\u0259n salm\u0131\u015f says\u0131z qohum t\u00fcrk tayfalar\u0131 vahid h\u0259rbi ittifaqda birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k istila\u00e7\u0131 yunan ordusunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 k\u0259sdil\u0259r v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nin \u00fcz\u00fcn\u00fc Hindistan torpaqlar\u0131na do\u011fru istiqam\u0259t alma\u011fa m\u0259cbur etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Makedoniyal\u0131 Aleksandr \u201cB\u00f6y\u00fck \u015e\u0259rq\u201d y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n m.\u00f6. 324-c\u00fc ilin mart ay\u0131nda Hindistandan Babil\u0259 qay\u0131td\u0131. B\u00f6y\u00fck fateh \u201cMaday imperiyas\u0131\u201dn\u0131n indiki Orta Asiyan\u0131n c\u0259nubundan ba\u015flayaraq, \u00d6n Asiyan\u0131 v\u0259 \u00d6n Qafqaz\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n co\u011frafiyan\u0131 \u201cB\u00f6y\u00fck Maday\u201d v\u0259 \u201cKi\u00e7ik Maday\u201d ad\u0131 il\u0259 iki n\u0259h\u0259ng inzibati b\u00f6lg\u0259y\u0259 ay\u0131rd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u201cB\u00f6y\u00fck Maday\u201d co\u011frafiyas\u0131nda fatehin yav\u0259ri, g\u00f6rk\u0259mli s\u0259rk\u0259rd\u0259 Selevkin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 300 illik \u201cyunan Selevk\u201d imperiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 qoyuldu.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;Makedoniyal\u0131 Aleksandr Yekbatandan ba\u015flayaraq, tarixi y\u00fcr\u00fc\u015fd\u0259 onunla \u00e7iyin-\u00e7iyin\u0259 Maday-Alban ordusunun komandan\u0131 kimi s\u0259daq\u0259tl\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f c\u0259sur d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc, m\u00fcdrik d\u00f6vl\u0259t adam\u0131 babam\u0131z Atarpat\u0131 m.\u00f6. IV \u0259srin 20-ci ilinin sonunda \u201cKi\u00e7ik Maday\u201da h\u00f6kmdar t\u0259yin etdi v\u0259 onun s\u00fclal\u0259sin\u0259 \u201c\u00e7arl\u0131q\u201d titulu verdi. Sonralar \u00f6lk\u0259 babam\u0131z \u00e7ar Atarpat\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 \u201cAtarpaten\u201d ad\u0131yla&nbsp;&nbsp; Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin \u0259n q\u0259dim d\u00f6vr tarixind\u0259 qan yadda\u015f\u0131na \u00e7evrilmi\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Yunanl\u0131 fateh m.\u00f6.323-c\u00fc ilin bahar\u0131nda a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259likd\u0259n Babild\u0259 v\u0259fat etdi.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; M\u00f6vzumuzla \u0259laq\u0259dar qeyd ed\u0259k ki, \u201cB\u00f6y\u00fck Maday\u201d\u0131n \u2013 Selevk-yunan imperiyas\u0131n\u0131n \u015e\u0259rq \u0259razil\u0259ri Orta Asiyan\u0131n c\u0259nubunda K\u0131rkan (indiki X\u0259z\u0259r) d\u0259nizinin sahill\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015f Part&nbsp; \u00f6lk\u0259sind\u0259n ba\u015flayaraq, \u0259halisi t\u00fcrkl\u0259r olan qon\u015fu Ariaini (\u201cAril\u0259rin \u00f6lk\u0259si\u201d), Soqdia, Baktiriya \u00f6lk\u0259l\u0259rini \u0259hat\u0259 edirdi. Yunan hersoqu Andraqoras\u0131n iqam\u0259tgah\u0131 Part \u00f6lk\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015firdi. Hersoqlu\u011fun \u015fimal qon\u015fulu\u011funda K\u0131rkan d\u0259nizinin l\u0259p\u0259d\u00f6y\u0259nind\u0259n Oksa (Ceyhun, indiki Amu-D\u0259rya) \u00e7ay\u0131n\u0131n sahill\u0259rind\u0259 h\u00fcdudlanan geni\u015f Turan \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 adlarda (Strabon) says\u0131z t\u00fcrk tayfalar\u0131 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Bu tayfalardan biri d\u0259 Maday imperiyas\u0131n\u0131n banisi Dayekun m\u0259nsub oldu\u011fu h\u0259rbil\u0259\u015fmi\u015f Day tayfalar\u0131 idi. Daylar tarixin bir \u00e7a\u011f\u0131nda yax\u0131n qohumlar\u0131 olan Barani eli il\u0259 birlikd\u0259 B\u00f6y\u00fck K\u00f6\u00e7l\u0259 \u00d6n Asiyadan g\u0259lib, Orta Asiyada qohum tayfalar\u0131n aras\u0131nda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar. Haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259t ged\u0259c\u0259k Ba\u015fbu\u011f Arsak da Daylar\u0131n n\u0259sil buda\u011f\u0131 olan Parn tayfalar\u0131 aras\u0131ndan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259 n\u0259sill\u0259rimiz\u0259 unutdurulmu\u015f t\u0259kzibedilm\u0259z bu tarixi h\u0259qiq\u0259t bir daha s\u00fcbut edir ki, \u00fcmumt\u00fcrk epoxas\u0131n\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 y\u00fczillikl\u0259rind\u0259 Maday v\u0259 Part imperiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f Ba\u015fbu\u011flar vahid q\u00fcdr\u0259tli h\u0259rb\u00e7i t\u00fcrk tayfa ittifaq\u0131n\u0131n \u0259n yax\u0131n qohum qollar\u0131na m\u0259nsub g\u00f6rk\u0259mli s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r olmu\u015fdular.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Babalar\u0131n\u0131n h\u0259rbi d\u00f6y\u00fc\u015f \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6z h\u0259yat t\u0259rzini ya\u015fayan Parn tayfa ittifaq\u0131n\u0131n yeni n\u0259sil Ba\u015fbu\u011fu Arsak\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda m.\u00f6. 250-ci ild\u0259 Oksa \u00e7ay\u0131n\u0131n sahill\u0259rind\u0259n, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, azad Turan \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259n qar\u015f\u0131s\u0131al\u0131nmaz g\u00fccl\u00fc ax\u0131nla q\u0259dim t\u00fcrk torpa\u011f\u0131 olan Part \u00f6lk\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Selevk-yunan satrapl\u0131\u011f\u0131na h\u00fccum etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Arsak a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 yunan hersoqu Andraqoras\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc v\u0259 onun ordusunu q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irdi, ata-baba \u00f6lk\u0259sin\u0259 sahib oldu. Bundan sonra Arsak Part hersoqlu\u011funa tabe olan Selevki satrapl\u0131qlar\u0131n\u0131 \u2013 Ariaini, Soqdia, Baktiriya, habel\u0259 H\u0131rkan (Alban, Kaspi, X\u0259z\u0259r) d\u0259nizinin c\u0259nub-\u015f\u0259rq sahill\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n H\u0131rkan \u00f6lk\u0259sini i\u015f\u011faldan azad etdi. Bununla da \u00fcmumt\u00fcrk tarixinin 475 illik (m.\u00f6.250, m.s.225-ci ill\u0259r) q\u0259dim Parn T\u00fcrk tayfa ittifaq\u0131n\u0131n s\u0259lt\u0259n\u0259t tarixinin \u0259sas\u0131 qoyuldu. \u00dcmumt\u00fcrk tarixinin bu d\u00f6vr\u00fc onun banisi Ba\u015fbu\u011f Arsak\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 d\u00fcnya tarixind\u0259 \u201cArsakl\u0131lar\u201d, yaxud q\u0259dim yunanlar\u0131n \u201cParfiya\u201d adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 \u201cPart\u201d \u00f6lk\u0259 ad\u0131 il\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Alman tarix\u00e7isi \u00d6.Mommsen \u00f6z \u00fc\u00e7cildlik monumental \u0259s\u0259rind\u0259 Arsakl\u0131 \u00e7ar s\u00fclal\u0259si haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n onlar\u0131n m\u0259nsub olduqlar\u0131 Parn tayfalar\u0131n\u0131n indiki X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin c\u0259nub-\u015f\u0259rq sahill\u0259rind\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131ndan v\u0259 onlar\u0131n Turan soyundan olduqlar\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n yaz\u0131r: \u201cOnlar Turan Arsakl\u0131lar hakimiyy\u0259ti yaratd\u0131lar, lakin y\u00fcz ild\u0259n sonra tan\u0131nd\u0131lar.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>M.\u00f6.160-139-cu ill\u0259rd\u0259 Arsakl\u0131 \u00e7ar\u0131 olmu\u015f I Mitradat (\u201cAvesta\u201dda \u015fim\u015f\u0259k-ild\u0131r\u0131m tanr\u0131s\u0131 Mitran\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259. Ba\u015fqa xalqlar\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u201cMitridat\u201d) Baktiriya v\u0259 Sind (Hind) boylar\u0131ndan ba\u015flayaraq, qar\u015f\u0131s\u0131al\u0131nmaz s\u00fcr\u0259tl\u0259 Ba\u011fdad torpaqlar\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ir\u0259lil\u0259yir, says\u0131z mahal, \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259ri i\u015f\u011fal edir. O, m.\u00f6.140-c\u0131 ild\u0259 Selevki \u00e7ar\u0131 II Demetri Nikatoru a\u00e7\u0131q d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131r v\u0259 onun D\u0259cl\u0259 \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n m\u0259rk\u0259zi \u015f\u0259h\u0259ri Selevkiyan\u0131, bununla da b\u00fct\u00fcn Mesopotamiyan\u0131 Part imperiyas\u0131n\u0131n siyasi-inzibati \u0259razisin\u0259 daxil edir. I Mitradat Ki\u00e7ik Asiyada Kapadokiya v\u0259 Frat (F\u0259rat) \u00e7ay\u0131nad\u0259k olan \u0259razil\u0259ri d\u0259 yunan-Selevki i\u015f\u011fal\u0131ndan azad edir. Yunan i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259 \u015fimali Suriya v\u0259 Kilikiya qal\u0131r. I Mitradat bununla da Part imperiyas\u0131n\u0131n h\u00fcdudlar\u0131n\u0131 Orta \u015e\u0259rq\u0259 v\u0259 Anadolu torpaqlar\u0131na do\u011fru geni\u015fl\u0259ndirmi\u015f olur.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Q\u0259dim t\u00fcrk tarixinin g\u00f6rk\u0259mli m\u00fct\u0259x\u0259ssis alimi Zvelin Klenqel \u2013 Brandt da m.\u00f6.140-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015f tarixi hadis\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 yaz\u0131r: \u201cBizim eran\u0131n 140-c\u0131 ilind\u0259 parfiyal\u0131lar (partl\u0131lar.- \u018f.T.) indiki \u0130randan Mesopotamiyaya h\u00fccum edib, Babili i\u015f\u011fal etdil\u0259r. Onlar da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f n\u0259h\u0259ng binalar\u0131n yerind\u0259 Ktezifont m\u0259rk\u0259zi \u015f\u0259h\u0259rini sald\u0131lar, Babil \u00e7arlar\u0131n\u0131n saraylar\u0131n\u0131 yerl\u0259-yeksan etdil\u0259r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6rk\u0259mli alim X. Treydler yaz\u0131r ki, bundan sonra Mesopotamiya 300 ild\u0259n art\u0131q Arsakl\u0131 \u00e7arlar\u0131n\u0131n h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda qald\u0131. Onlar\u0131n m\u0259rk\u0259zi iqam\u0259tgah\u0131 indiki Ba\u011fdad\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Ktesifon (\u0259r\u0259bl\u0259r bu \u015f\u0259h\u0259r\u0259 \u201cM\u0259dain\u201d dedil\u0259r. M\u0259dain sasanil\u0259rin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 persl\u0259rin m\u0259rk\u0259zi \u015f\u0259h\u0259ri olmu\u015fdur) \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015firdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259dim \u015e\u0259rq tarixinin ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 Filip Qyuiz Arsakl\u0131lar\u0131n \u00d6n Asiya tarixini ara\u015fd\u0131rark\u0259n yaz\u0131r: \u201cParfiyal\u0131lar (partl\u0131lar.- \u018f.T.) II Mitradat\u0131n (m.\u00f6.123-88) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 birinci d\u0259f\u0259 Armeniyaya (Arme-Mtsibin) h\u00fccum etdi v\u0259 \u00f6z hakimiyy\u0259tini Frat\u0131n (F\u0259rat\u0131n) yuxar\u0131 hiss\u0259sin\u0259d\u0259k geni\u015fl\u0259ndirdi.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vzumuza ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Filip Qyuizin fikrin\u0259 tarixi kontekstd\u0259n yana\u015faq.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; M\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lumdur ki, Kr\u0131m yar\u0131madas\u0131ndan d\u0259niz yolu il\u0259 Anadolu torpaqlar\u0131na g\u0259lmi\u015f Tavr t\u00fcrk tayfalar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 ya\u015fadan Tavr da\u011f silsil\u0259sinin (erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri bura s\u00fcni olaraq, \u201cArmeniya\u201d da\u011f silsil\u0259si deyirl\u0259r) h\u00fcnd\u00fcr zirv\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n assuriya yaz\u0131lar\u0131nda \u201c\u015eupria\u201d ad\u0131 il\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f ki\u00e7ik bir \u00f6lk\u0259 Biaini \u00e7ar\u0131 Ursun (m.\u00f6.605-585) t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildi. \u015euprian\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi co\u011frafiyaya i\u015far\u0259 olaraq, biainil\u0259r onu \u00f6z dill\u0259rin\u0259 uy\u011fun olan \u201cArme\u201d, y\u0259ni \u201cH\u00fcnd\u00fcr \u00f6lk\u0259\u201d ad\u0131 il\u0259 tarix\u0259 ni\u015fan verdil\u0259r. \u00d6lk\u0259nin Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin Anamayas\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015f q\u0259dim yerli \u0259halisi olan Mar tayfalar\u0131 tarixin bir \u00e7a\u011f\u0131nda Urmiya g\u00f6l\u00fc \u0259traf\u0131ndan g\u0259lib, bu da\u011f\u0131n \u0259l\u00e7atmaz zirv\u0259sind\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu \u00f6lk\u0259ni \u201cArmeniya\u201d adland\u0131ran Filip Qyuiz he\u00e7 d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, \u201cArmeniya\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cArme-Mtsibin\u201d toponiml\u0259rini qeyd edir. M\u00fc\u0259llif bununla da rusdilli \u0259d\u0259biyyatda i\u015fl\u0259dil\u0259n \u201cArmeniya\u201d anlam\u0131n\u0131n erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259rinin saxta iddialar\u0131 il\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun m\u0259n\u015f\u0259yinin Mar \u0259halisinin \u201cArme\u201d \u00f6lk\u0259 ad\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li oldu\u011funu tarixi ayd\u0131nl\u0131qla a\u015fkara qoymu\u015f olur. Qeyd ed\u0259k ki, \u201cArme\u201d toponimi ayr\u0131-ayr\u0131 xalqlar\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259kill\u0259rd\u0259, formalarda i\u015fl\u0259dilmi\u015fdir. Bu bar\u0259d\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 kitablar\u0131mda geni\u015f ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;M\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lumdur ki, Selevk-yunan \u00e7ar\u0131 III Antioxun (m.\u00f6.223-187) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u201cSuriya \u00e7arl\u0131\u011f\u0131\u201dn\u0131n t\u0259rkibind\u0259 cani\u015finlik olmu\u015f Arme yunan \u201cstrateqi\u201d (\u201ckomandan\u0131\u201d) Artaksi (Strabon) t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 edilirdi. M.\u00f6.190-c\u0131 ild\u0259 III Antiox romal\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259\u011flub edildikd\u0259n sonra tarixi \u015f\u0259raitd\u0259n m\u00fcdrikc\u0259sin\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n Artaksi (m.\u00f6.188-145) Arme cani\u015finliyini m.\u00f6.188-ci ild\u0259 m\u00fcst\u0259qil \u00e7arl\u0131q elan etdi. O, iqam\u0259tgah\u0131n\u0131 Filip Qyuizin i\u015far\u0259 etdiyi Mtsibin \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdirdi. Kils\u0259 anonim ke\u015fi\u015f M.Xorenatsi d\u0259 \u201cArme \u00e7arl\u0131\u011f\u0131\u201dn\u0131n banisi Artaksiy\u0259 (Strabon) \u201cAtarpaten \u0259silzad\u0259si Mar Arta\u015fes\u201d- dey\u0259nd\u0259, Artaksinin haylarla (erm\u0259nil\u0259rl\u0259) he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun Atarpaten h\u00f6kmdar\u0131 Atarpat\u0131n \u00e7ar s\u00fclal\u0259si il\u0259 ili\u015fikli Mar tayfa \u0259halisin\u0259 m\u0259nsubiyy\u0259tini etiraf edir. Strabon yaz\u0131r ki,Artaksi \u201cki\u00e7ik Arme \u00f6lk\u0259sini qon\u015fu torpaqlar\u0131 hesab\u0131na geni\u015fl\u0259ndirmi\u015fdi.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lumdur ki, Artaksi Anadolu torpaqlar\u0131ndan ba\u015flayaraq, \u00d6n Qafqaz O\u011fuz Albaniyas\u0131n\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etmi\u015f, \u201cki\u00e7ik \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n\u201d h\u00fcdudlar\u0131n\u0131 Alban d\u0259nizin\u0259d\u0259k geni\u015fl\u0259ndirmi\u015fdi. Bu hadis\u0259d\u0259n sonra Mar s\u0259rk\u0259rd\u0259si Artaksi O\u011fuz Albaniyas\u0131n\u0131n c\u0259nubdan D\u0259r\u0259\u015famdan Alban d\u0259nizin\u0259, \u015fimaldan Pont d\u0259nizind\u0259n (Qara d\u0259niz) D\u0259rb\u0259nd torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n geni\u015f co\u011frafiyan\u0131 alt\u0131 inzibati \u0259raziy\u0259 (Strabon) b\u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fcr. O, bununla \u00fcmumt\u00fcrk tarixinin 200 (m.\u00f6.188-m.s.10-F\u0259xr\u0259ddin K\u0131rz\u0131o\u011flu) illik Artaksil\u0259r (b\u0259zi erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259rind\u0259 \u201cArta\u015fesidl\u0259r\u201d) epoxas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur. Bu tarixi h\u0259qiq\u0259t s\u00fcbut edir ki, \u201cArme \u00e7arl\u0131\u011f\u0131\u201dn\u0131n banisi Artaksi d\u0259, onun varisi Artavast v\u0259 n\u0259v\u0259si Tiqran da erm\u0259ni kils\u0259sind\u0259 anonim ke\u015fi\u015f M.Xorenatsinin ad\u0131na \u00fc\u00e7 t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin (Biaini, Arme, Part) mifoloji v\u0259 filoloji \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259rtib edlmi\u015f \u201cArmeniya tarixi\u201dnd\u0259 \u201cerm\u0259nil\u0259\u015fdirilmi\u015fdir\u201d. Bu tarixi fakt bir daha s\u00fcbut edir ki, erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259rinin \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259 uydurduqlar\u0131, lakin b\u0259\u015f\u0259r tarixinin tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 n\u0259 \u201cArmeniya\u201d, n\u0259 \u201cKi\u00e7ik Armeniya\u201d, n\u0259 d\u0259 \u201cB\u00f6y\u00fck Armeniya\u201d ad\u0131nda mifik \u201carmyan\u201d \u201cd\u00f6vl\u0259tl\u0259ri\u201d olmu\u015fdur. Erm\u0259nil\u0259rin d\u0259\u00a0 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin Anamayas\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015f n\u0259 Mar tayfalar\u0131 il\u0259, n\u0259 d\u0259 Ba\u015fbu\u011f Artaksi (M.Xorenatsid\u0259 \u201cMar Arta\u015fes\u201d) il\u0259 he\u00e7 bir soy-k\u00f6k \u0259laq\u0259l\u0259ri yoxdur. Ara\u015fd\u0131rmam\u0131z\u0131n mahiyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 onu da xat\u0131rladaq ki, Arsakl\u0131lar\u0131n y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u0259d\u0259k tarixin bu \u00e7a\u011f\u0131nda h\u0259r hans\u0131 m\u0259nb\u0259d\u0259 O\u011fuz Albaniyas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 n\u0259 \u201cQaraba\u011f\u201d, n\u0259 d\u0259 \u201cArsak\u201d ad\u0131nda toponiml\u0259r qeyd\u0259 al\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131r.\/ONN media\/<\/p>\n\n\n\n<p>ARDI VAR\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Professor \u018fjd\u0259r Ta\u011f\u0131o\u011flu<\/strong>,&nbsp;<strong>\u201cTuran Ara\u015fd\u0131rma M\u0259rk\u0259zi\u201d -nin s\u0259dri<\/strong>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fvv\u0259li: http:\/\/fedai.az\/?p=1863 Tarix x\u0259b\u0259r verir ki, Makedoniyal\u0131 Aleksandr m.\u00f6.331-c\u0131 ild\u0259 Qavqamel yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda III Daraya (m.\u00f6.336-330) q\u0259ti q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7ald\u0131 v\u0259 Persepolu at\u0259\u015f\u0259 ver\u0259r\u0259k, Maday imperiyas\u0131n\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-1945","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1945","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1945"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1945\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1949,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1945\/revisions\/1949"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1945"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1945"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1945"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}