{"id":204,"date":"2020-01-23T08:26:06","date_gmt":"2020-01-23T08:26:06","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=204"},"modified":"2020-01-25T03:18:17","modified_gmt":"2020-01-24T23:18:17","slug":"qarabag-sohb%c9%99ti-m%c9%99nim-faci%c9%99-zamani-xocalida-olmadigimi-dey%c9%99nl%c9%99r%c9%99-xocalilar-sahidlik-ed%c9%99r-musahib%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=204","title":{"rendered":"Qaraba\u011f s\u00f6hb\u0259ti: \u201cM\u0259nim faci\u0259 zaman\u0131 Xocal\u0131da olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 dey\u0259nl\u0259r\u0259 xocal\u0131lar \u015fahidlik ed\u0259r\u201d &#8212; M\u00dcSAH\u0130B\u018f"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Elman M\u0259mm\u0259dov: \u201cViktor Polyani\u00e7ko erm\u0259nip\u0259r\u0259st deyildi\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u201cO\u011flanlar\u0131m\u0131 universitetd\u0259n m\u00fcharib\u0259y\u0259 yollad\u0131m\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>\u201cXocal\u0131dan g\u00f6nd\u0259rdiyim 3 n\u0259f\u0259r gedib Xank\u0259ndinin suyunu partlatm\u0131\u015fd\u0131\u201d<br><br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Modern.az\u00a0<\/strong>sayt\u0131n\u0131n<strong>\u00a0\u201cQaraba\u011f s\u00f6hb\u0259ti\u201d<\/strong>\u00a0layih\u0259si davam edir. Layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 bud\u0259f\u0259ki qona\u011f\u0131m\u0131z Milli M\u0259clisin deputat\u0131, Xocal\u0131n\u0131n ke\u00e7mi\u015f icra ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Elman M\u0259mm\u0259dovdur. Onunla m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edirik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; Elman m\u00fc\u0259llim, Xocal\u0131n\u0131n Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si ba\u015flamazdan \u00f6nc\u0259ki m\u00fchitini nec\u0259 xat\u0131rlay\u0131rs\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; M\u0259n \u0259sli-k\u00f6kl\u00fc xocal\u0131l\u0131yam. Xocal\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc \u00fc\u00e7 t\u00f6r\u0259m\u0259 t\u0259\u015fkil edir. Onlardan biri d\u0259 m\u0259hz bizik. Valideynl\u0259rim, babalar\u0131m, n\u0259n\u0259l\u0259rim, el\u0259 m\u0259n \u00f6z\u00fcm d\u0259 Xocal\u0131da anadan olmu\u015fuq. Orada s\u0259kkizillik m\u0259kt\u0259bi, Xank\u0259ndid\u0259 tam orta m\u0259kt\u0259bi, Bak\u0131da is\u0259 ali m\u0259kt\u0259bi bitirmi\u015f\u0259m. Ali t\u0259hsilimi bitir\u0259nd\u0259n sonra Xocal\u0131ya qay\u0131td\u0131m. 3-4 il m\u00fc\u0259llim, sonra direktor m\u00fcavini, m\u0259kt\u0259b direktoru kimi v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259r\u0259v\u0259z\u00e7ilik-s\u00fcd\u00e7\u00fcl\u00fck sovxozu \u00e7ox b\u00f6y\u00fck m\u0259kan idi. Bir ucu Q\u0131rxq\u0131z y\u00fcks\u0259kliyi, Kosalar k\u0259ndi, K\u0259rkicahan t\u0259r\u0259f\u0259, dig\u0259r ucu is\u0259 D\u00f6vl\u0259t Torpaq Fondundan ba\u015flay\u0131rd\u0131. T\u0259xmini 20 min hektar \u0259razimiz var idi. M\u0259n Xocal\u0131da h\u0259min sovxozun Partiya Komit\u0259sinin s\u0259dri, sonradan bir il k\u0259nd soveti s\u0259dri kimi \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fam. 1988-ci ild\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda ilk hadis\u0259l\u0259r ba\u015flayanda Xocal\u0131da k\u0259nd soveti s\u0259dri idim. Bundan sonra &#8212; 1990-c\u0131 il aprelin 4-d\u0259 Xocal\u0131ya \u015f\u0259h\u0259r statusu verildi. M\u0259n \u015f\u0259h\u0259r sovetinin s\u0259dri oldum. Bir il sonra is\u0259 Xocal\u0131 \u018frazi Partiya Komit\u0259si v\u0259 Xocal\u0131 \u018frazi \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259si adl\u0131 qurumlar yarad\u0131ld\u0131. Bu, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda b\u00f6y\u00fck bir \u0259razini \u0259hat\u0259 edirdi. \u018fhalinin t\u0259kidi il\u0259 m\u0259n h\u0259min qurumlar yarad\u0131landa h\u0259m \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sinin s\u0259dri, h\u0259m d\u0259 Partiya Komit\u0259sinin birinci katibi se\u00e7ildim. 1991-ci il oktyabr ay\u0131n\u0131n 29-na q\u0259d\u0259r h\u0259min qurumlara ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdim. Art\u0131q bu tarixd\u0259n ilk d\u0259f\u0259 olaraq, icra ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259zif\u0259si t\u0259sis olundu. O zaman bizd\u0259n 10-12 n\u0259f\u0259ri Prezident Aparat\u0131na d\u0259v\u0259t etdil\u0259r. \u018fhm\u0259d \u018fhm\u0259dzad\u0259 v\u0259 dig\u0259r k\u00f6hn\u0259 partiya i\u015f\u00e7il\u0259ri y\u0131\u011f\u0131nca\u011fa qat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. El\u0259 orada biz\u0259 \u015f\u0259h\u0259r icra ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259zif\u0259si verildi. 1991-ci il noyabr\u0131n 26-da is\u0259 Xocal\u0131ya rayon statusu verildi. 2000-ci ild\u0259 &#8212; deputat se\u00e7il\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r &#8212; m\u0259n rayon icra ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259zif\u0259sini yerin\u0259 yetirdim. Art\u0131q 18 ildir ki, Milli M\u0259clisin deputat\u0131yam.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Xocal\u0131 \u00e7ox q\u0259dim tarix\u0259 malik ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nidir. \u015e\u0259h\u0259rin ya\u015f\u0131 3-4 min il \u0259vv\u0259l\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r. Orada bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar apar\u0131l\u0131b. \u0130lk qaz\u0131nt\u0131lar 1894-c\u00fc ild\u0259 y\u0259hudi m\u0259n\u015f\u0259li alman arxeoloqu t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilib. Bizd\u0259 olan m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, o zaman Xocal\u0131da Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid \u0259\u015fyalar tap\u0131l\u0131b. Bak\u0131da olan Tarix muzeyind\u0259, h\u0259tta Sankt-Peterburqdak\u0131 Ermitaj muzeyind\u0259 Xocal\u0131dan a\u015fkar edil\u0259n tap\u0131nt\u0131lar saxlan\u0131l\u0131r. Xocal\u0131n\u0131n q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r ya\u015fam\u0131\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 dik da\u015f q\u0259birl\u0259r olub. S\u0131ra il\u0259 d\u00fcz\u00fcl\u0259n bu da\u015flar hans\u0131sa i\u015far\u0259ni ifad\u0259 edirdi. \u00c7oxsayl\u0131 kurqanlar da var idi v\u0259 onlar\u0131 ara\u015fd\u0131rd\u0131qda Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid \u0259\u015fyalar, materiallar \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131rd\u0131. Qaraba\u011fda \u015eu\u015fa v\u0259 ba\u015fqa \u0259razil\u0259rin qo\u015funlar\u0131n\u0131n saxland\u0131\u011f\u0131 yer h\u0259mi\u015f\u0259 Xocal\u0131-\u018fsg\u0259ran \u0259razisi olub. \u018fsg\u0259ranla Xocal\u0131n\u0131 P\u0259nah\u0259li xan\u0131n tikdiyi qala ay\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda yegan\u0259 hava liman\u0131 da Xocal\u0131da idi, Bak\u0131dan ged\u0259n magistral yol da Xocal\u0131dan ke\u00e7irdi. Sonralar 1980-ci ill\u0259r\u0259 yax\u0131n Xank\u0259ndin\u0259 ged\u0259n d\u0259miryolu x\u0259tti d\u0259 Xocal\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259n \u00e7\u0259kildi. Xocal\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 \u00e7ay \u0259hat\u0259 edirdi. Ortadan Xocal\u0131 \u00e7ay\u0131 ke\u00e7ir &#8212; erm\u0259nil\u0259r onu Badara \u00e7ay\u0131 adland\u0131r\u0131rd\u0131. Qarqar v\u0259 \u0130ris \u00e7aylar\u0131 da var idi. \u0130ris \u00e7ox ki\u00e7ik \u00e7ay idi. Xocal\u0131n\u0131n torpaqlar\u0131 \u00e7ox m\u00fcnbit, \u0259halisi z\u0259hm\u0259tke\u015f idi.<br><br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/modern.az\/uploads\/elman_memmedovDSC09983.JPG\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; 1988-ci ilin fevral\u0131nda Xank\u0259ndind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin mitinqi ba\u015flayanda bunun \u0259ksi strateji m\u0259nt\u0259q\u0259d\u0259 &#8212; Xocal\u0131da hans\u0131 formada \u0259ks olundu?<br><br>&#8212;\u00a0<\/strong>1988-ci ild\u0259 hadis\u0259l\u0259r ba\u015flayandan sonra m\u0259n Erm\u0259nistandan g\u0259l\u0259n ilk qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 Xocal\u0131da yerl\u0259\u015fdirdim. S\u00f6hb\u0259t h\u0259min ilin may ay\u0131ndan gedir. Biz\u0259 10 ail\u0259 yerl\u0259\u015fdi. Erm\u0259nil\u0259rl\u0259 konfliktimiz d\u0259 ilk olaraq, h\u0259min ail\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 ba\u015flad\u0131. Ondan sonra h\u0259r yer\u0259 oldu\u011fu kimi, Xocal\u0131ya da Erm\u0259nistandan ax\u0131n oldu. \u00c7\u00fcnki 1905-1906-c\u0131 ill\u0259r erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman davas\u0131nda, 1918-1920-ci ill\u0259r v\u0259 1948-1953-ci ill\u0259r deportasiyas\u0131 zaman\u0131 da Xocal\u0131ya Erm\u0259nistandan \u00e7oxsayl\u0131 ail\u0259l\u0259r g\u0259lmi\u015fdi. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 g\u0259l\u0259n ail\u0259l\u0259rin qohum-\u0259qr\u0259balar\u0131 1988-ci ild\u0259 yenid\u0259n Xocal\u0131ya qay\u0131td\u0131lar. O ail\u0259l\u0259rin bizim \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u0259skunla\u015fmas\u0131 erm\u0259nil\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r, onlara s\u00f6z ver\u0259n respublika r\u0259hb\u0259rliyini d\u0259 narahat edirdi. \u018fbd\u00fcrr\u0259hman V\u0259zirovun hakimiyy\u0259ti bunu ist\u0259mirdi. Erm\u0259nil\u0259r Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda Erm\u0259nistandan qovulmu\u015f az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sini q\u0259bul etmirdil\u0259r. \u00c7\u00fcnki orada az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n say\u0131n\u0131n artmas\u0131 onlara s\u0259rf etmirdi. V\u0259zirov erm\u0259nil\u0259r\u0259 s\u00f6z vermi\u015fdi ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 oradan \u00e7\u0131xaracaq. Amma buna nail ola bilm\u0259di, biz imkan verm\u0259dik.<\/p>\n\n\n\n<p><br>1988-ci il sentyabr\u0131n 18-d\u0259 Xocal\u0131da toy m\u0259rasimi var idi. M\u0259nim m\u00fcavinimin bac\u0131s\u0131n\u0131n toyu olacaqd\u0131 v\u0259 biz d\u0259 bu m\u0259rasim\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131q. O toy yasa \u00e7evrildi. Erm\u0259nil\u0259r h\u0259min g\u00fcn Xank\u0259ndind\u0259 mitinq ke\u00e7irirdil\u0259r. O mitinqd\u0259 q\u0259rar verirl\u0259r ki, burdan Xocal\u0131ya gedirik, oran\u0131 yand\u0131r\u0131b \u0259halini oradan \u00e7\u0131xar\u0131r\u0131q. Biz\u0259 ax\u015famt\u0259r\u0259fi saat 3-4 rad\u0259l\u0259rind\u0259 x\u0259b\u0259r g\u0259ldi ki, erm\u0259nil\u0259r h\u00fccuma haz\u0131rla\u015f\u0131r. 10 mind\u0259n \u00e7ox insan birba\u015fa mitinqd\u0259n Xocal\u0131ya h\u00fccuma ke\u00e7di. Xank\u0259ndi il\u0259 Xocal\u0131n\u0131n aras\u0131 t\u0259xmini 10 kilometr m\u0259saf\u0259dir. K\u00fctl\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cKraz\u201d ma\u015f\u0131nlar g\u0259lirdi, i\u00e7i iri armaturlar, partlay\u0131c\u0131, yand\u0131r\u0131c\u0131 madd\u0259l\u0259rl\u0259 dolu idi. \u00d6zl\u0259ri il\u0259 t\u0259cili yard\u0131m ma\u015f\u0131nlar\u0131 da g\u0259tirirl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r tam haz\u0131rl\u0131ql\u0131 idil\u0259r. Biz \u00f6z ev-e\u015fiyimizi, torpa\u011f\u0131m\u0131z\u0131, \u0259halimizi qorumal\u0131 idik. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 Sovet qo\u015funu \u018fsg\u0259randa yerl\u0259\u015firdi. \u018fsg\u0259ranla Xocal\u0131n\u0131n aras\u0131 is\u0259 c\u0259mi 5 kilometr idi. Biz telefonla komendatla dan\u0131\u015f\u0131b, yard\u0131m ist\u0259dik. Onlar dedil\u0259r ki, k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lirl\u0259r. \u018fsg\u0259ran milisi qo\u015funlara b\u0259l\u0259d\u00e7ilik edirdi. Xocal\u0131ya t\u0259xmini bir kilometr qalm\u0131\u015f, &#171;86-c\u0131 kilometr&#187; adlanan yolay\u0131r\u0131c\u0131nda milis qo\u015funu s\u0259hv istiqam\u0259t\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirir. H\u0259min yolayr\u0131c\u0131nda yolun bir qolu Xocal\u0131n\u0131n \u0259traf\u0131na f\u0131rlanaraq, \u015f\u0259h\u0259r\u0259 giri\u015fi t\u0259min edir. H\u0259min yolla getdikd\u0259, Xank\u0259ndind\u0259n f\u0131rlanaraq \u015f\u0259h\u0259r\u0259 daxil ola bil\u0259rdil\u0259r. Bu is\u0259 t\u0259xmini 30 kilometr m\u0259saf\u0259 dem\u0259kdir. Dem\u0259li, c\u0259mi 10 d\u0259qiq\u0259y\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 daxil olacaq qo\u015funlar 2 saatdan \u00e7ox davam ed\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f bitdikd\u0259 Xocal\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Erm\u0259nil\u0259r biz\u0259 m\u0259\u011flub olub geri qay\u0131danda sovet qo\u015funlar\u0131 il\u0259 qabaqla\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259halid\u0259 silah yox idi. Biz c\u0259mi 20 \u0259d\u0259d ov t\u00fcf\u0259ngi tapa bildik. Hadis\u0259l\u0259r ba\u015flayandan sonra bir ne\u00e7\u0259 yerd\u0259n tap\u0131b, y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z silah\u0131m\u0131z da qalm\u0131\u015fd\u0131. Amma erm\u0259nil\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 az silahlanm\u0131\u015fd\u0131q. B\u00fct\u00fcn \u015f\u0259h\u0259r \u0259lind\u0259 balta, d\u0259hr\u0259, b\u0131\u00e7aq, yaba erm\u0259nil\u0259rin qaba\u011f\u0131na \u00e7\u0131xd\u0131. Erm\u0259nil\u0259r sayca da \u00e7ox idil\u0259r v\u0259 haz\u0131rl\u0131ql\u0131 g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. O g\u00fcn 6 evimizi yand\u0131rd\u0131lar, \u00e7\u0259p\u0259rl\u0259r\u0259, ot tayalar\u0131na od qoydular. H\u0259min g\u00fcn\u00fcn s\u0259h\u0259ri b\u00fct\u00fcn m\u0259tbuata yayd\u0131lar ki, guya xocal\u0131lar erm\u0259nil\u0259ri q\u0131r\u0131blar, 22 erm\u0259ni \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Sonradan bizim qorxumuzdan bu r\u0259q\u0259mi 19-a endirdil\u0259r.<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; Erm\u0259nil\u0259rd\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n olmu\u015fdu?<br><br><\/strong>&#8212; \u0130tkil\u0259rin oldu\u011fu d\u00fcz idi. Xocal\u0131 sakinl\u0259rind\u0259n \u00f6l\u0259n olmam\u0131\u015fd\u0131, amma yaral\u0131lar\u0131m\u0131z lap \u00e7ox idi. Bu hadis\u0259 erm\u0259nil\u0259r v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar aras\u0131nda ilk m\u00fcharib\u0259 v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 toqqu\u015fma say\u0131l\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r h\u00fccum ed\u0259nd\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r ki, xocal\u0131lar\u0131n silah\u0131 yox, dig\u0259r vasit\u0259l\u0259ri, t\u0259minat\u0131 yox &#8212; qa\u00e7\u0131b canlar\u0131n\u0131 qurtarma\u011fa \u00e7al\u0131\u015facaqlar. H\u00fccum an\u0131nda k\u00fctl\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131nda g\u0259l\u0259n &#171;Kraz&#187; ma\u015f\u0131nlar\u0131 arxa-arxaya h\u0259r\u0259k\u0259t edirdi. Biz n\u0259 atsaq, ma\u015f\u0131nlar\u0131n kuzovuna d\u0259yirdi. K\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259r\u0259 komanda vermi\u015fdim ki, qar\u015f\u0131da g\u0259l\u0259n erm\u0259nil\u0259ri, canl\u0131 q\u00fcvv\u0259ni vurun. Biz\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, erm\u0259nil\u0259r bir il \u0259vv\u0259ld\u0259n h\u0259bsxanada yatanlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259n g\u0259ncl\u0259ri se\u00e7ib, Ball\u0131ca k\u0259ndind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n pioner d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 t\u0259lim ke\u00e7irl\u0259r. K\u00fctl\u0259nin qaba\u011f\u0131nda g\u0259l\u0259nl\u0259r d\u0259 m\u0259hz haz\u0131rlanm\u0131\u015f h\u0259min adamlar idi. Ham\u0131s\u0131 narkotikin, i\u00e7kinin t\u0259siri alt\u0131nda idi, \u0259yinl\u0259rin\u0259 eyni boz paltar geyindirilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>O d\u00f6vrd\u0259ki Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyi bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7ox s\u0259ri\u015ft\u0259siz idi. H\u0259min toqqu\u015fman\u0131n s\u0259h\u0259ri saat 7-d\u0259 \u0130r\u0259vandan yola \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u201cYak-40\u201d t\u0259yyar\u0259si hava liman\u0131nda eni\u015f etdi. Zori Balayan v\u0259 bir d\u0259st\u0259 h\u0259kim, jurnalist, professor Xank\u0259ndin\u0259 yola d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Onlar k\u00f6m\u0259y\u0259 gedirdil\u0259r. Erm\u0259ni r\u0259hb\u0259rliyi bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 \u00e7ox diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. O vaxtk\u0131 Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyi is\u0259 xocal\u0131lar\u0131n k\u00f6m\u0259yin\u0259 yaln\u0131z 3 g\u00fcn sonra g\u0259ldi. Sentyabr\u0131n 21-d\u0259 art\u0131q \u0259halinin v\u0259ziyy\u0259ti pisl\u0259\u015fib, \u00e7\u00f6r\u0259k, \u0259rzaq bitmi\u015fdi. Yolu da ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131q. Erm\u0259nil\u0259rin yar\u0131s\u0131 \u0130r\u0259van t\u0259r\u0259fd\u0259, yar\u0131s\u0131 Xank\u0259ndid\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Xocal\u0131dan ke\u00e7\u0259n yolda qad\u0131nlar, qocalar, u\u015faql\u0131-b\u00f6y\u00fckl\u00fc b\u00fct\u00fcn xocal\u0131lar oturub, erm\u0259nil\u0259ri buraxm\u0131rd\u0131lar. T\u0259k Xocal\u0131dan olan ki\u015fil\u0259r deyil, qad\u0131nlar da ki\u015fi paltar\u0131 geyinib ke\u015fik \u00e7\u0259kirdil\u0259r. 3 g\u00fcnd\u0259n sonra \u201cMi-2\u201d vertolyotu Xocal\u0131ya endi. 3 n\u0259f\u0259r &#8212; H\u0259s\u0259n H\u0259s\u0259nov, general Kamil M\u0259mm\u0259dov v\u0259 A\u011fdam a\u011fsaqqal\u0131 Zeynal M\u0259mm\u0259dov Xocal\u0131ya g\u0259ldil\u0259r. \u0130lk ist\u0259diyimiz \u0259hali \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259rzaq, \u00e7\u00f6r\u0259k oldu. Biz\u0259 bir \u201cBTR\u201d al\u0131b verdil\u0259r v\u0259 bir n\u0259f\u0259r A\u011fdamdan \u00e7\u00f6r\u0259k g\u0259tirm\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rdim. Sonradan un, dig\u0259r \u0259rzaqlar da g\u0259tir\u0259 bildik.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/modern.az\/uploads\/elman_mammdov_DSC00239.JPG\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; Dediniz ki, Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyi qorxaq davran\u0131rd\u0131. Bunu s\u00fcbut ed\u0259n ba\u015fqa d\u0259lill\u0259riniz varm\u0131?<br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; O hadis\u0259d\u0259n sonra bir n\u0259f\u0259r d\u0259 olsun erm\u0259ni h\u0259bs edilm\u0259di. Halbuki, 9 n\u0259f\u0259r Xocal\u0131 sakinini h\u0259bs etdil\u0259r. Biz izah ed\u0259 bilmirdik ki, erm\u0259nil\u0259r biz\u0259 h\u00fccum edibl\u0259r. SSR\u0130 h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131ndan 2 qrup Xocal\u0131ya g\u0259ldi. M\u0259nd\u0259n ba\u015flayaraq ham\u0131n\u0131 sor\u011fu-suala \u00e7\u0259kdil\u0259r. 9 n\u0259f\u0259r tutulan sakini h\u0259r g\u00fcn incidirdil\u0259r ki, hadis\u0259ni Elman\u0131n t\u00f6r\u0259tdiyini deyin, sizi azad ed\u0259k. Onlar h\u0259r \u015feyi \u00f6z g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259rind\u0259n bel\u0259 bir s\u00f6z dem\u0259dil\u0259r. Bu zaman m\u0259n \u00f6z\u00fcml\u0259 iki n\u0259f\u0259r d\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, V\u0259zirovun q\u0259buluna g\u0259ldim. O ilk g\u00fcn bizi q\u0259bul etm\u0259di, bizi Ali Sovetin s\u0259dri S\u00fcleyman Tatl\u0131yevin yan\u0131na g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r. Onunla da s\u00f6z\u00fcm\u00fcz \u00e7\u0259pl\u0259\u015fdi. Biz kabinetin\u0259 daxil olan kimi ilk s\u00f6z\u00fc bel\u0259 oldu: &#171;Siz neyn\u0259misiniz, erm\u0259nil\u0259ri niy\u0259 q\u0131rm\u0131s\u0131n\u0131z?&#187;. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259rdimizi dem\u0259d\u0259n kabinetind\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131q. V\u0259ziyy\u0259tin g\u0259rginl\u0259\u015fdiyini g\u00f6r\u0259n \u018fbd\u00fcrr\u0259hmanV\u0259zirov s\u0259h\u0259ri bizi q\u0259bul etm\u0259li oldu. O da \u00fcz\u0259rimiz\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7di. V\u0259zirov m\u0259n\u0259 dedi ki, s\u0259n cinay\u0259tkarsan, qan t\u00f6km\u00fcs\u0259n, erm\u0259nil\u0259ri q\u0131rm\u0131san. Bizim s\u00f6hb\u0259timiz s\u0131ras\u0131nda onun ota\u011f\u0131na bir n\u0259f\u0259r girdi. V\u0259zirov dedi ki, bu \u0130lyas \u0130smay\u0131lovdur &#8212; respublikan\u0131n ba\u015f prokuroru. \u201cSizi h\u0259bs etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fam\u201d dedi. Biz ona v\u0259ziyy\u0259ti izah etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131q. O sual verdi ki, deyin g\u00f6r\u00fcm bura niy\u0259 g\u0259lmisiniz?. M\u0259n dedim ki, bizim 9 n\u0259f\u0259r sakinimizi h\u0259bs edibl\u0259r, onlar azad edilsin. \u0130kinci ist\u0259yimiz is\u0259 odur ki, Erm\u0259nistandan qovulan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn istiqam\u0259ti Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa y\u00f6n\u0259ldilsin. Onda iki v\u0259ziyy\u0259t yarana bil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r bu prosesi g\u00f6r\u00fcb, \u0259halinin deportasiyas\u0131n\u0131 dayand\u0131racaq. Bu ba\u015f tutmasa, toqqu\u015fma ba\u015f ver\u0259c\u0259k v\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n itkil\u0259r olsa da, erm\u0259nil\u0259r n\u0259hay\u0259td\u0259 m\u0259\u011flub olacaqlar.<br>V\u0259zirov yenid\u0259n bizim \u00fcz\u0259rimiz\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7di, ist\u0259yimizl\u0259 raz\u0131la\u015fmad\u0131. 1988-ci ilin noyabr\u0131nda Moskvan\u0131n x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Arkadi Volski\u00a0 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda x\u00fcsusi idar\u0259etm\u0259 komissiyas\u0131 yaratd\u0131qda V\u0259zirov televiziyada sevin\u0259-sevin\u0259 dedi ki, art\u0131q bu i\u015fl\u0259 Moskva m\u0259\u015f\u011ful olacaq. Y\u0259ni, m\u0259suliyy\u0259t bizim \u00fcz\u0259rimizd\u0259n getdi.<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; Soyuqqqanl\u0131 \u0130lyas \u0130smay\u0131lov V\u0259zirovun dediyin\u0259 nec\u0259 reaksiya verdi?<br>\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; O, V\u0259zirovun bizi h\u0259d\u0259l\u0259m\u0259sin\u0259 x\u0259fifc\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di. He\u00e7 n\u0259 dem\u0259di. \u0130lyas \u0130smay\u0131lovu s\u00f6z\u00fcn\u00fc, h\u0259r\u0259k\u0259tini bil\u0259n adam kimi tan\u0131d\u0131m. O g\u00f6rd\u00fc ki, V\u0259zirov a\u011fl\u0131na g\u0259l\u0259ni dan\u0131\u015f\u0131r.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/modern.az\/uploads\/aqshin_j_MG_9998.JPG\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; 1992-ci ild\u0259ki m\u00fcsahib\u0259nizd\u0259 demisiniz ki, Qaraba\u011f T\u0259\u015fkilat Komit\u0259sinin Xank\u0259ndind\u0259n getm\u0259si il\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259lind\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131. \u00dcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcm\u00fcz n\u0259 idi v\u0259 niy\u0259 \u0259ld\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131?<br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; T\u0259\u015fkilat Komit\u0259si Xank\u0259ndind\u0259 yerl\u0259\u015fdi v\u0259 onun r\u0259hb\u0259ri Viktor Polyani\u00e7ko idi. O d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n ikinci katibi, general idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Xank\u0259ndind\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k binan\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 &#8212; Vilay\u0259t Partiya Komit\u0259sinin binas\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 &#8212; Az\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131 dal\u011falan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Respublikan\u0131n b\u00fct\u00fcn s\u0259lahiyy\u0259tlil\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 h\u0259ft\u0259d\u0259 bir d\u0259f\u0259 Xank\u0259ndind\u0259 y\u0131\u011f\u0131ncaq ke\u00e7irilirdi. Erm\u0259nil\u0259rd\u0259n d\u0259 b\u0259zil\u0259ri m\u0259cbur olub, i\u015ftirak edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Komit\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdak\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n probleml\u0259ri il\u0259 maraqlan\u0131rd\u0131. Yerl\u0259r\u0259 gedilirdi, m\u0259\u015f\u011ful olurdular. M\u00fcdafi\u0259 xaric b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00fccl\u00fc i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcrd\u00fc. H\u0259rb\u00e7il\u0259r Polyani\u00e7konu e\u015fidirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259r ya\u015fayan bir ne\u00e7\u0259 k\u0259nd 1991-ci ilin may-iyun aylar\u0131nda bo\u015fald\u0131ld\u0131, erm\u0259nil\u0259rd\u0259n azad olundu. Erm\u0259nil\u0259r buna g\u00f6r\u0259 t\u0259\u015fvi\u015f i\u00e7ind\u0259 idil\u0259r. Bilirdil\u0259r ki, Xank\u0259ndind\u0259 Az\u0259rbaycan oturub. Moskvada \u201cQK\u00c7P\u201d deyil\u0259n hadis\u0259 ba\u015f verdikd\u0259n sonra Polyani\u00e7ko v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad edildi. Onun yerin\u0259 Z\u00fclf\u00fc Hac\u0131yev t\u0259yin olundu. Bak\u0131 bird\u0259n-bir\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f ver\u0259nd\u0259 ki, komit\u0259 A\u011fdama k\u00f6\u00e7s\u00fcn, m\u0259n onda Z\u00fclf\u00fc Hac\u0131yevin \u00f6z\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259 saxlad\u0131m. Dedim, siz k\u00f6\u00e7\u0259nd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n taleyi kim\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131l\u0131r? Erm\u0259nil\u0259r el\u0259 h\u0259min g\u00fcn Az\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131n\u0131 binan\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259n endirib, itin \u00fcz\u0259rin\u0259 ba\u011flad\u0131lar v\u0259 Xank\u0259ndinin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rin\u0259 \u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bunu da videolent\u0259 \u00e7\u0259kib, g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. Bu onlar \u00fc\u00e7\u00fcn bayram idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Polyani\u00e7ko Moskva t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi v\u0259 birba\u015fa ora xidm\u0259t etm\u0259li idi. Lakin onun Xank\u0259ndind\u0259 olan m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u0259traf\u0131ndak\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar idi. Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar da \u00f6zl\u0259rini t\u0259hl\u00fck\u0259siz hiss edirdil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r is\u0259 hesabla\u015f\u0131rd\u0131lar ki, Xank\u0259ndind\u0259 Az\u0259rbaycan oturub.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259r Polyani\u00e7koya \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fc vermi\u015fdil\u0259r. \u0130ki d\u0259f\u0259 ona sui-q\u0259sd t\u0259\u015fkil olundu. T\u0259sad\u00fcf n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259r iki hadis\u0259d\u0259 m\u0259n orada olmu\u015fam. Bir d\u0259f\u0259 polkovnik Sadir M\u0259mm\u0259dov, \u018flif Hac\u0131yev v\u0259 m\u0259n Polyani\u00e7konun yan\u0131na getdik. O, bizi Xank\u0259ndin\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131, Moskvadan v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 general da g\u0259lmi\u015fdi. Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259msiled\u0259n h\u0259rbi \u015f\u0259xsl\u0259r d\u0259 orada idi. Erm\u0259nil\u0259r \u201cqrantamyot\u201dla Polyani\u00e7konun kabinetini vurdular. T\u0259sad\u00fcf n\u0259tic\u0259sind\u0259 sa\u011f qald\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci sui-q\u0259sd is\u0259 gec\u0259 saatlar\u0131nda t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi. Polyani\u00e7konun 5 n\u0259f\u0259r m\u00fchafiz\u0259\u00e7isi var idi. Yen\u0259 \u018flif Hac\u0131yevi v\u0259 m\u0259ni \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Bu d\u0259f\u0259 biz\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131qlar verm\u0259li idi. Polyani\u00e7ko qorxdu\u011funa g\u00f6r\u0259 Xank\u0259ndind\u0259 qalm\u0131rd\u0131. D\u0259mirolu va\u011fzal\u0131nda x\u00fcsusi vaqonu var idi, orada ya\u015fay\u0131rd\u0131. Biz onu vaqona apard\u0131q, \u00f6t\u00fcr\u00fcb, geri qay\u0131danda vaqon partlad\u0131. Sonra biz\u0259 m\u0259lum oldu ki, Polyani\u00e7ko vaqona gir\u0259nd\u0259 g\u00f6r\u00fcb ki, h\u0259mi\u015f\u0259 ona qulluq ed\u0259n xidm\u0259t\u00e7i qad\u0131n yoxdur, ba\u015fqa qad\u0131n i\u015f g\u00f6r\u00fcr. Yeni qad\u0131n is\u0259 t\u0259l\u0259sirmi\u015f, t\u0259\u015fvi\u015f i\u00e7\u0259risind\u0259 qa\u00e7araq, vaqondan \u00e7\u0131x\u0131b. Polyani\u00e7ko da el\u0259-bel\u0259 adam deyildi, general idi. O qad\u0131n\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tind\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259nir, o \u00e7\u0131xan kimi \u00f6z\u00fc d\u0259 arxas\u0131nca \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 ma\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcr\u00fcb vaqondan aralan\u0131r. Bu anda vaqon g\u00f6y\u0259 sovrulur. Polyani\u00e7ko ya\u015fayan yeri bizim yan\u0131m\u0131zda vurmu\u015fdular.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fg\u0259r Polyani\u00e7ko erm\u0259nil\u0259r\u0259 xidm\u0259t ets\u0259ydi, ona \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fcn\u00fc niy\u0259 vermi\u015fdil\u0259r? O, Stavropola i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259nd\u0259 erm\u0259nil\u0259r oradaca \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/modern.az\/uploads\/elman_mammdovDSC09988.JPG\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; Az\u0259rbaycanda Polyani\u00e7koya qar\u015f\u0131 birm\u0259nal\u0131 m\u00fcnasib\u0259t yoxdur&#8230;<br><br><\/strong>&#8212; T\u0259biidir. Onu d\u00fc\u015fm\u0259n kimi q\u0259bul ed\u0259nl\u0259r d\u0259 var bizd\u0259. Amma m\u0259n bildiyimi, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fc dan\u0131\u015f\u0131ram. Polyani\u00e7ko erm\u0259nip\u0259r\u0259st deyildi.<br><br><strong>&#8212; Xocal\u0131 \u018fsg\u0259ran v\u0259 Xank\u0259ndi aras\u0131nda x\u00fcsusi m\u0259nt\u0259q\u0259 idi. 1988-ci il sentyabr\u0131n 18-d\u0259 olan h\u00fccumdan sonra erm\u0259nil\u0259rin Xocal\u0131da q\u0259tliam t\u00f6r\u0259d\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcn\u00fczm\u00fc?<br><br><\/strong>&#8212; \u018flb\u0259tt\u0259. Erm\u0259nil\u0259rin m\u0259qs\u0259di Erm\u0259nistandan v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 \u00e7\u0131xarmaq idi. Dem\u0259li, dig\u0259r yerl\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r Xocal\u0131 haqq\u0131nda da bu planlar\u0131 var idi. B\u0259s biz hans\u0131 g\u00fcn\u00fcn v\u0259t\u0259n \u00f6vlad\u0131y\u0131q? T\u0259hl\u00fck\u0259 var dey\u0259, do\u011fma el-obam\u0131z\u0131, yurdumuzu qoyub, qa\u00e7a bilm\u0259zdik ki?! Bu nam\u0259rdlikdir. M\u00fcdafi\u0259, v\u0259t\u0259ni, torpa\u011f\u0131 qorumaq haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fck. Arxam\u0131zda is\u0259 Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyinin dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131rd\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>Xocal\u0131 Qaraba\u011fda hadis\u0259l\u0259r ba\u015flayandan i\u015f\u011fala q\u0259d\u0259r blokadada idi. 4 il m\u00fcharib\u0259, vuru\u015fmalar getdi. \u0130ndi \u0259sir v\u0259 girovlar\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r\u0131q. Bu prosesi h\u0259min vaxt da pozanlar var idi. Biz erm\u0259ni xisl\u0259tini bilirdik. La\u00e7\u0131n\u0131n v\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n ma\u015f\u0131nlar\u0131 Xocal\u0131dan ke\u00e7irdi. \u018frzaq, bir \u00e7ox vasit\u0259l\u0259r da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131lar. Hans\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 ma\u015f\u0131n\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tutulsayd\u0131, vurulsayd\u0131, xocal\u0131lar onun \u0259v\u0259zini \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131lar. 4 il o yolu xocal\u0131lar i\u015fl\u0259dib. Bunu bacarmaq laz\u0131md\u0131r. Xocal\u0131ya y\u00fcz d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 erm\u0259nil\u0259rin h\u00fccumu olub. B\u00fct\u00fcn \u0259hali \u0259sl v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlikl\u0259 vuru\u015furdu. 1988-ci ild\u0259 fevral\u0131n 12-d\u0259 ilk toqqu\u015fma \u018fsg\u0259randa ba\u015flad\u0131. Biz 6 n\u0259f\u0259r idik. Gec\u0259 teleqram g\u0259ldi v\u0259 s\u0259h\u0259r \u018fsg\u0259rana Rayon Partiya Komit\u0259sin\u0259 getdik. 500 n\u0259f\u0259r erm\u0259ninin i\u00e7\u0259risind\u0259 biz d\u0259 var idik. Mitinql\u0259r onda ba\u015flad\u0131. H\u0259min g\u00fcnd\u0259n Xocal\u0131da \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 postlar\u0131 yaratd\u0131q. Xocal\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn perimetri boyu 32 post yaratm\u0131\u015fd\u0131q. Camaat \u00f6z\u00fcn\u00fc qoruyurdu. \u018fn s\u0259hv v\u0259 nifr\u0259t do\u011furan sual odur ki, t\u0259hl\u00fck\u0259 oldu\u011funu bil\u0259-bil\u0259 niy\u0259 qa\u00e7m\u0131rd\u0131n\u0131z? \u018fmin-amanl\u0131qda Bak\u0131da ya\u015fay\u0131r\u0131qsa, Bak\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc t\u0259hl\u00fck\u0259 alanda, biz nec\u0259 qa\u00e7\u0131b, can\u0131m\u0131z\u0131 qurtarma\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259rik?<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; Sual\u0131m\u0131z Ayaz M\u00fct\u0259llibovla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Sizc\u0259, Ayaz M\u00fct\u0259llibov olanlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 hans\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaraca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259 bilmirdi?<br><br><\/strong>&#8212; 1991-ci ilin oktyabr\u0131n 30-da gec\u0259 bizim bir \u201cUAZ\u201d markal\u0131 avtomobilimizi vurdular. \u0130\u00e7\u0259risind\u0259 olan bir n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fc, dig\u0259ri yaraland\u0131. H\u0259min g\u00fcnd\u0259n i\u015f\u011fal olunana q\u0259d\u0259r Xocal\u0131 tam m\u00fchasir\u0259d\u0259 qald\u0131 &#8212; 4 ay. Bu m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n yollarla, b\u0259z\u0259n zorla Ali Sovet\u0259 girirdim, \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdim. H\u0259min \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 \u0259ks etdir\u0259n steneoqramlar\u0131 \u00f6z\u00fcmd\u0259 d\u0259 saxlam\u0131\u015fam. Zaldak\u0131 mikrofonlar\u0131 g\u00fccl\u0259, icaz\u0259siz g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fcm, m\u00fcraci\u0259tl\u0259r edirdim. Xocal\u0131da olanda ziyal\u0131lar, m\u0259kt\u0259blil\u0259r, s\u0131ravi insanlar ad\u0131ndan, \u00f6z ad\u0131mdan Bak\u0131ya says\u0131z teleqramlar g\u00f6nd\u0259rirdik. F\u0259lak\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda oldu\u011fumuzu bildirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131q. Ancaq \u00f6lk\u0259d\u0259 xaos, hakimiyy\u0259t \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259ri, ba\u015fs\u0131zl\u0131q h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Xalq\u0131n m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn add\u0131m at\u0131lm\u0131rd\u0131. M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyi yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 &#8212; ad\u0131 var, \u00f6z\u00fc yox. Guya \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 batalyonlar\u0131 t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi, onlar da Bak\u0131da hans\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 xidm\u0259t edirdi, Allah bilir. Xalq\u0131n m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn vahid komandanl\u0131q yox idi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nim o zaman Ali Sovetd\u0259 bir \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131m var, steneoqram\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. Ali Sovetd\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi ittiham edirdim ki, siz burada hakimiyy\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rs\u0131n\u0131z, orada, Qaraba\u011fda bizi q\u0131racaqlar. Ayaz M\u00fct\u0259llibov da iclasda i\u015ftirak edirdi. M\u0259n dedim, bax\u0131n, prezident burada, m\u00fcdafi\u0259 naziri, mill\u0259t v\u0259kill\u0259ri ham\u0131s\u0131 burada. \u018fg\u0259r siz do\u011frudan da mill\u0259tin, d\u00f6vl\u0259tin, torpa\u011f\u0131n m\u00fcdafi\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011fulsunuzsa, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan h\u0259r hans\u0131 m\u0259nt\u0259q\u0259ni se\u00e7in, onun m\u00fcdafi\u0259sinin nec\u0259 t\u0259\u015fkil olundu\u011fu haqq\u0131nda m\u0259lumat verin. He\u00e7 kim dey\u0259 bilm\u0259di. Bird\u0259n zaldan s\u0259s g\u0259ldi, \u201cb\u0259y, m\u0259n bilir\u0259m\u201d dey\u0259 bir n\u0259f\u0259r q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131. Baxd\u0131m ki, R\u0259him Qaz\u0131yevdir, aya\u011fa qalx\u0131b. \u00c7ox \u0259s\u0259bi \u015f\u0259kild\u0259 cavab verdim ki, he\u00e7 s\u0259n d\u0259 bilmirs\u0259n, otur a\u015fa\u011f\u0131. Bundan a\u011f\u0131r ittiham olmazd\u0131. S\u00fcbut etdim ki, siz bizim m\u00fcdafi\u0259mizl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful deyilsiniz. Sad\u0259c\u0259 hakimiyy\u0259t davas\u0131 edirsiniz.<br><br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/modern.az\/uploads\/elman_memmedov_IMG_9995.JPG\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; O zaman rayondan g\u0259lib, Ali Sovetd\u0259, r\u0259hb\u0259rlik qar\u015f\u0131s\u0131nda h\u00f6kml\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259k \u00e7\u0259tin deyildi ki?<br><br><\/strong>&#8212; \u00c7\u0259tin idi. \u00d6z\u00fc d\u0259 m\u0259n d\u0259 k\u0259nd adam\u0131 olmu\u015fam ax\u0131&#8230; Amma xalq dilind\u0259 bel\u0259 bir ifad\u0259 var, deyirl\u0259r, bu adam art\u0131q qan\u0131n\u0131 a\u011fz\u0131na al\u0131b. Bundan ba\u015fqa yol yox idi. Bilmirdik ki, nec\u0259 ed\u0259k, bizim m\u00fcdafi\u0259mizl\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbir g\u00f6rs\u00fcnl\u0259r. 1991-ci ilin pay\u0131z\u0131na q\u0259d\u0259r proses m\u00fcnaqi\u015f\u0259 v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 idi. Amma bundan sonra m\u00fcharib\u0259y\u0259 \u00e7evrildi. O zaman da Xocal\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259kd\u0259n ba\u015fqa \u00e7ar\u0259si yox idi.<br><br><strong>&#8212; Qarak\u0259nd faci\u0259si haqq\u0131nda sizd\u0259 hans\u0131 m\u0259lumatlar var?<br><br><\/strong>&#8212; H\u0259min faci\u0259 g\u00fcn\u00fc &#8212; 1991-ci ilin noyabr\u0131n 20-d\u0259 dumanl\u0131, \u00e7iskinli g\u00fcn idi. G\u00fcnd\u00fcz saat 3-4 rad\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259n\u0259 A\u011fdamdan z\u0259ng g\u0259ldi. O zaman A\u011fdam\u0131n birinci katibi olan S\u0259yyad Verdiyev telefonda soru\u015fdu ki, qonaqlar h\u0259l\u0259 sizd\u0259dirmi? M\u0259n d\u0259 \u00a0\u201cQonaqlar kimdir? Xocal\u0131ya he\u00e7 kim g\u0259lm\u0259yib\u201d dedim. O dedi ki, respublika r\u0259hb\u0259rliyi, s\u0259lahiyy\u0259tli \u015f\u0259xsl\u0259r A\u011fdamda idil\u0259r. Buradan vertolyotla Xocav\u0259nd\u0259, oradan da Xocal\u0131ya g\u0259lm\u0259lidirl\u0259r. Yen\u0259 qeyd etdim ki, biz\u0259 he\u00e7 kim g\u0259lm\u0259yib. S\u0259n dem\u0259, art\u0131q saat 2 rad\u0259l\u0259rind\u0259 vertolyot vurulub, he\u00e7 kimin d\u0259 x\u0259b\u0259ri yoxdur. H\u0259min g\u00fcn haqq\u0131nda ancaq bu epizod fikrimd\u0259dir.<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; B\u0259z\u0259n sizin o zamanlar Heyd\u0259r \u018fliyevl\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda t\u0259masa ke\u00e7m\u0259yinizi g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tir\u0259nl\u0259r olur&#8230;<br>\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Bu sual\u0131 niy\u0259 verdiyinizi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 d\u0259l\u0259duzluq madd\u0259sil\u0259 ittiham olunan, v\u0259t\u0259n xaini, satq\u0131n F\u0259hmin Hac\u0131yev a\u011fl\u0131na g\u0259l\u0259ni dan\u0131\u015f\u0131r. Ancaq m\u0259s\u0259l\u0259 ba\u015fqa c\u00fcrd\u00fcr. M\u0259n Nax\u00e7\u0131vana 1991-ci il sentyabr\u0131n 30-da getmi\u015f\u0259m. T\u0259k deyildim, yan\u0131mda iki n\u0259f\u0259r d\u0259 var idi. Nax\u00e7\u0131van Ali M\u0259clisinin n\u00f6vb\u0259d\u0259nk\u0259nar sessiyas\u0131 olub h\u0259min vaxt. M\u0259n ora getm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l h\u0259mkarlar komit\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan dostumla \u0259laq\u0259 saxlad\u0131m ki, biz silah-sursat axtarma\u011fa g\u0259lirik. \u018fvv\u0259l G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u0259ldik. G\u0259nc\u0259nin polis r\u0259isi Eldar H\u0259s\u0259novla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fck. O biz\u0259 k\u00f6m\u0259k etdi, m\u00fcavini Ramiz Cahangirova tap\u015f\u0131rd\u0131. \u00c7\u0259tinlikl\u0259 g\u0259lib, Nax\u00e7\u0131vana \u00e7\u0131xa bildik. H\u0259mkarlar\u0131n s\u0259dri Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 h\u0259min vaxt m\u0259lumat vermi\u015fdi. Heyd\u0259r \u018fliyev tap\u015f\u0131r\u0131q vermi\u015fdi ki, Elman M\u0259mm\u0259dovu sessiyaya g\u0259tirin. Ulu \u00f6nd\u0259r sessiyan\u0131 a\u00e7\u0131q elan etdikd\u0259n sonra m\u0259nim M\u0259clisd\u0259 oldu\u011fumu, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdak\u0131 v\u0259ziyy\u0259t haqq\u0131nda m\u0259lumat verm\u0259k ist\u0259diyimi s\u00f6yl\u0259di. Deputatlar ham\u0131s\u0131 bir s\u0259sl\u0259 m\u0259nim \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259yim\u0259 raz\u0131l\u0131q bildirdil\u0259r. Onlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259t haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verdim. M\u0259nim oradak\u0131 dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131m v\u0259 cavablar\u0131m arxivd\u0259 d\u0259 var. O zaman AzTV-nin &#171;G\u00fcn\u00fcn ekran\u0131&#187; x\u0259b\u0259rl\u0259r proqram\u0131 yay\u0131mlan\u0131rd\u0131. H\u0259min proqramda Nax\u00e7\u0131van Ali Sovetind\u0259n 5 d\u0259qiq\u0259lik reportaj haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259nim \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131m da efir\u0259 getdi. Bel\u0259likl\u0259, Ayaz M\u00fct\u0259llibov x\u0259b\u0259r tutdu v\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 tap\u015f\u0131r\u0131q verdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/modern.az\/uploads\/Imush_MG_0001.JPG\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; O d\u00f6vrd\u0259 c\u0259mi bir d\u0259f\u0259 Nax\u00e7\u0131vana getmisiniz?<br><br><\/strong>&#8212; B\u0259li. Sentyabr\u0131n 30-u getmi\u015f\u0259m, oktyabr\u0131n 2-si qay\u0131tm\u0131\u015fam. \u0130kinci d\u0259f\u0259 is\u0259 2003-c\u00fc ild\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda olmu\u015fam.<br><br><strong>&#8212; Bel\u0259 iddialar var ki, Xocal\u0131 faic\u0259si t\u00f6r\u0259dil\u0259n \u0259r\u0259f\u0259d\u0259, fevral\u0131n 24-d\u0259 siz Nax\u00e7\u0131vanda olmusunuz. D\u00fcz\u00fc, Xocal\u0131n\u0131n blokadada olan vaxt\u0131nda sizin Nax\u00e7\u0131vana getm\u0259yiniz m\u0259ntiql\u0259 d\u0259 d\u00fcz g\u0259lmir. B\u0259s bu iddialar\u0131 niy\u0259 s\u0259sl\u0259ndirirl\u0259r?<br><br><\/strong>&#8212; M\u0259niml\u0259 b\u0259rab\u0259r Xocal\u0131da minl\u0259rl\u0259 insan ya\u015fay\u0131rd\u0131. Birlikd\u0259 d\u0259 Xocal\u0131da vuru\u015fub, son anda \u00e7\u0131xa bilibl\u0259r. M\u0259nim faci\u0259 zaman\u0131 orada olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 iddia ed\u0259nl\u0259r\u0259 h\u0259min xocal\u0131lar \u015fahidlik ed\u0259r. M\u0259niml\u0259 b\u0259rab\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f yolunu ke\u00e7\u0259nl\u0259r, me\u015f\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259nl\u0259r yax\u015f\u0131 bilir ki, bel\u0259 iddialar c\u0259f\u0259ngiyatd\u0131r.<br><br><strong>&#8212; Fevral\u0131n 25-26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 harada idiniz?<br><br><\/strong>&#8212; Xocal\u0131da.<br><br><strong>&#8212; \u0130\u015f kabinetinizd\u0259, yoxsa evinizd\u0259?<br><br><\/strong>&#8212; O zaman m\u0259nim kabinetimd\u0259 oturma\u011f\u0131m qeyri-m\u00fcmk\u00fcn idi. \u018flimiz h\u0259r yerd\u0259n \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Art\u0131q 4 ayl\u0131q m\u00fchasir\u0259d\u0259n sonra v\u0259ziyy\u0259t \u00e7ox pis idi. A\u011fdamdak\u0131 q\u0259rargahla h\u0259r g\u00fcn \u0259laq\u0259 saxlay\u0131r, k\u00f6m\u0259k ist\u0259yirdim. Yaral\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n oldu\u011funu \u00e7atd\u0131r\u0131rd\u0131m. H\u0259r g\u00fcn deyirdil\u0259r, m\u00f6hk\u0259m olun, bu g\u00fcn, sabah, ax\u015fam, s\u0259h\u0259r g\u0259lirik. Biz\u0259 \u201c\u0259linizi \u00fcz\u00fcn\u201d dey\u0259n d\u0259 yox idi. \u0130stintaq materiallar\u0131 saxlan\u0131l\u0131r. M\u0259n fevral\u0131n 24-\u00fc AzTV-y\u0259 z\u0259ng etdim. Telefonu diktor Hicran H\u00fcseynov g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Ona \u00f6z\u00fcm\u00fc t\u0259qdim etdikd\u0259n sonra dedim ki, ist\u0259yir\u0259m telekanal\u0131n\u0131z vasit\u0259sil\u0259 respublika r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya \u00e7atd\u0131ras\u0131n\u0131z, biz \u00f6l\u00fcm, q\u0131r\u011f\u0131n, f\u0259lak\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nday\u0131q, xocal\u0131lar\u0131 xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rs\u00fcnl\u0259r. O zaman televiziyan\u0131n r\u0259hb\u0259ri El\u015fad Quliyev idi. 1996-c\u0131 ild\u0259 Xocal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesi ke\u00e7iril\u0259nd\u0259 Hicran H\u00fcseynovu m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t etdil\u0259r. O ifad\u0259sind\u0259 bildirdi ki, Elman M\u0259mm\u0259dov m\u0259niml\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131, telefonoqramman\u0131 m\u0259n\u0259 verdi, m\u0259n is\u0259 bunu El\u015fad Quliyev\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131m.<br>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u0259nim dedikl\u0259rini yaz\u0131b, stolunun \u00fcz\u0259rin\u0259 qoyub, qay\u0131danda g\u00f6r\u00fcb ki, h\u0259min ka\u011f\u0131z orada yoxdur. Kimin g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fc bilm\u0259yib. Ay\u0131n 24-d\u0259 m\u0259nim Nax\u00e7\u0131vanda oldu\u011fumu iddia ed\u0259nl\u0259r bu faktlar\u0131 bilmirl\u0259r. Fakt budur, ay\u0131n 24-\u00fc m\u0259n Xocal\u0131dan AzTVy\u0259 z\u0259ng etmi\u015f\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p><br>V\u0259ziyy\u0259t o zaman el\u0259 idi ki, yan\u0131mda 4-5 n\u0259f\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc il\u0259 Xocal\u0131n\u0131n \u0259traf\u0131ndak\u0131 postlar\u0131 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 yoxlamasam, d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r na\u00fcmid olard\u0131lar. Amma onlar bilirdil\u0259r ki, Elman M\u0259mm\u0259dov g\u00fcn \u0259rzind\u0259 m\u00fctl\u0259q g\u0259lib yoxlayacaq. \u00dcst\u0259lik o \u0259razil\u0259rd\u0259 ma\u015f\u0131nla g\u0259zm\u0259k olmazd\u0131, t\u0259hl\u00fck\u0259li idi v\u0259 benzinimiz yox idi. Biziml\u0259 \u0259n yax\u0131n erm\u0259ni postunun aras\u0131 c\u0259mi 500 metr idi. \u0130ris v\u0259 Qarqar \u00e7aylar\u0131 postlar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n postlar\u0131 il\u0259 ay\u0131r\u0131rd\u0131. \u00c7ay\u0131n o t\u0259r\u0259find\u0259 erm\u0259nil\u0259r, bu t\u0259r\u0259find\u0259 biz idik. \u0130\u015f\u0131q yand\u0131rmaq da olmazd\u0131. Q\u0131\u015f\u0131n o soyuq g\u00fcn\u00fcnd\u0259 k\u00fcrk geyinib postlar\u0131 dola\u015f\u0131rd\u0131q. Postlar\u0131 bir d\u0259f\u0259 tam dair\u0259d\u0259 g\u0259zm\u0259k 8-10 kilometr m\u0259saf\u0259 dem\u0259k idi. M\u0259n bir sutka \u0259rzind\u0259 4-5 d\u0259f\u0259 postlar\u0131 dolan\u0131rd\u0131m. N\u0259 q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131r olsa da, bunu etm\u0259lis\u0259n ki, d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc r\u0259hb\u0259rin yan\u0131nda oldu\u011funu bilsin. Ona g\u00f6r\u0259, komandirl\u0259r d\u0259 \u00e7ox m\u0259suliyy\u0259tli add\u0131m at\u0131rd\u0131lar. H\u00fccum olan g\u00fcn postlar\u0131 yoxlay\u0131b, ax\u015famt\u0259r\u0259fi \u00e7ay\u0131m\u0131 i\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ev\u0259 g\u0259ldim.<br>Yuxar\u0131 postdan m\u0259n\u0259 z\u0259ng etdil\u0259r ki, bir \u201cBMP\u201d a\u015fa\u011f\u0131 ke\u00e7di &#8212; Noragir t\u0259r\u0259fd\u0259n. 10 d\u0259qiq\u0259 ke\u00e7m\u0259mi\u015f M\u0259hs\u0259ti t\u00fcrkl\u0259rinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259d\u0259n, Mehdik\u0259nd t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u0259lumat g\u0259ldi ki, erm\u0259nil\u0259r h\u0259rbi avtomobill\u0259r v\u0259 piyada q\u00fcvv\u0259 il\u0259 biz\u0259 t\u0259r\u0259f h\u0259r\u0259k\u0259t edirl\u0259r. Art\u0131q o zaman tap\u015f\u0131r\u0131q verdim ki, m\u0259nd\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 kimi telefona qo\u015fmas\u0131nlar. H\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u0259lumatlar g\u0259lirdi ki, erm\u0259nil\u0259r art\u0131q h\u00fccuma ke\u00e7ib. B\u00fct\u00fcn komandirl\u0259r\u0259 tap\u015f\u0131rd\u0131m, ehtiyat q\u00fcvv\u0259l\u0259ri, d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri, \u0259limizd\u0259 olan b\u00fct\u00fcn vasit\u0259l\u0259ri toplad\u0131lar. T\u0259xmini ax\u015fam 7-8-\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f h\u00fccum ba\u015flad\u0131. Erm\u0259nil\u0259r 3 saata yax\u0131n \u0259ll\u0259\u015fib m\u00fchasir\u0259 dair\u0259si yaratd\u0131lar. O zaman biz bilmirdik, sonra istintaq m\u00fc\u0259yy\u0259n etdi ki, Xocal\u0131ya h\u00fccum plan\u0131 &#171;me\u015f\u0259 t\u00fclk\u00fcs\u00fc&#187; l\u0259q\u0259bli general Arkadi Ter-Tadevosyan t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlan\u0131b. Bu Zaqafqaziya H\u0259rbi Dair\u0259si il\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b, \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n bir ne\u00e7\u0259 generala r\u00fctb\u0259l\u0259r verilib. Bak\u0131da v\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 ya\u015fayan rus ail\u0259l\u0259rini d\u0259 h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259r\u0259 y\u0131\u011f\u0131blar ki, guya, Az\u0259rbaycan Xocal\u0131da q\u0131r\u011f\u0131n olandan sonra h\u0259min ail\u0259l\u0259r\u0259 x\u0259sar\u0259t yetir\u0259 bil\u0259r. Bizd\u0259 a\u011f\u0131r texnikan\u0131 vurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn silah yox idi. Canl\u0131 q\u00fcvv\u0259 is\u0259 \u00f6nd\u0259 a\u011f\u0131r texnikan\u0131 g\u00f6nd\u0259rir, \u00f6z\u00fc s\u0259n\u0259 yax\u0131n g\u0259lmir. H\u0259rbi texnikalar \u00f6z\u00fcn\u00fcn at\u0259\u015f m\u0259saf\u0259sind\u0259n m\u00f6vqeyini tutub dayanm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259rbin qanununa uy\u011fun eyni saniy\u0259d\u0259 b\u00fct\u00fcn h\u0259rbi texnika at\u0259\u015f a\u00e7d\u0131. Buna artilleya haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 deyilir. Xocal\u0131dan A\u011fdama m\u0259saf\u0259 16 kilometrdir. A\u011fdamdan Xocal\u0131n\u0131n q\u0131rm\u0131z\u0131 alovu g\u00f6r\u00fcn\u00fcrm\u00fc\u015f. \u015eu\u015fa Xocal\u0131dan y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015fir. Oradan baxanda da h\u0259r \u015fey oldu\u011fu kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcb.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/modern.az\/uploads\/elman_mammsovSC09986.JPG\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; Xocal\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 indiy\u0259 q\u0259d\u0259r dem\u0259dikl\u0259riniz varm\u0131?<br><br><\/strong>&#8212; \u018fslind\u0259 yox. \u00c7ox dan\u0131\u015fm\u0131\u015fam bu bar\u0259d\u0259. Xocal\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 1992-ci ild\u0259 h\u0259m Ali Sovetd\u0259 Deputat \u0130stintaq Komissiyas\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, h\u0259m d\u0259 Respublika Prokurorlu\u011funun Xocal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 istintaq qrupu var idi. Bu iki qurumun ikisind\u0259 d\u0259 m\u0259nim \u0259n az\u0131 3-4 saatl\u0131q videoyaz\u0131lar\u0131m var. M\u0259ni h\u0259ft\u0259l\u0259rl\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131r\u0131b, lent\u0259 al\u0131blar. M\u0259nd\u0259n ba\u015fqa 2 mind\u0259n \u00e7ox Xocal\u0131 sakininin b\u00fct\u00fcn bildikl\u0259ri haqq\u0131nda izahatlar\u0131 al\u0131n\u0131b. Onlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r, \u0259sirlikd\u0259 olanlar, yaral\u0131lar v\u0259 s. var. M\u0259lumatlar kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u00e7oxdur. M\u0259n Sarkisyan, Ko\u00e7aryan kimi cinay\u0259tkarlar haqq\u0131nda bu g\u00fcn rahatl\u0131qla s\u00f6z dey\u0259 bil\u0259r\u0259m. \u00c7\u00fcnki onlarla \u00fczb\u0259\u00fcz 4 il d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcb, m\u0259\u011flub olmu\u015fam. Amma bizim \u0259sirlikd\u0259n g\u0259l\u0259nl\u0259r t\u0259sdiq edirdil\u0259r ki, orada h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259r h\u0259rbi geyimd\u0259 \u0259sirl\u0259r\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r verilm\u0259sini \u0259mr edibl\u0259r. Cavan o\u011flanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259nd\u0259 onlar t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rirdi.<br><br><strong>&#8212; Xocal\u0131 faci\u0259si ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli faci\u0259l\u0259rd\u0259n biri idi. Xocal\u0131 i\u015f\u011fal tariximizin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 qoydu dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc?<br><br><\/strong>&#8212; Siz\u0259 bir fakt deyim. 1992-ci ild\u0259 d\u0259, 1996-c\u0131 ild\u0259 d\u0259 bunu s\u00f6yl\u0259mi\u015f\u0259m. 1992-ci ild\u0259 fevral\u0131n 9-da vertolyotla A\u011fdama ke\u00e7dim. Gec\u0259 il\u0259 oradan ma\u015f\u0131nla Bak\u0131ya g\u0259ldim. Fevral\u0131n 10-da, onda Dada\u015f Rzayev M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyind\u0259 q\u0259rargah r\u0259isi idi, onun q\u0259buluna getdim. Biz onunla dost idik, Qaraba\u011fa Xalq Yard\u0131m Komissiyas\u0131ndan onu tan\u0131y\u0131rd\u0131m. Getdiyim g\u00fcn Dada\u015f Rzayevin yan\u0131nda Arif Salahov adl\u0131 polkovnik d\u0259 var idi. Onlarla s\u00f6hb\u0259t etdim. Dada\u015f Rzayevin kabinetind\u0259 b\u00f6y\u00fck bir \u0259m\u0259liyyat x\u0259rit\u0259si var idi, onu a\u00e7d\u0131lar. M\u0259n bir ne\u00e7\u0259 hiss\u0259d\u0259 r\u0259ngli karanda\u015fla i\u015far\u0259l\u0259r qoydum ki, Xocal\u0131 \u0259traf\u0131nda erm\u0259ni postlar\u0131 haralarda yerl\u0259\u015fir, hans\u0131 hiss\u0259l\u0259rd\u0259n, nec\u0259 ke\u00e7ib, Xocal\u0131ya g\u0259lm\u0259k olar v\u0259 s. M\u0259n orada dedim ki, Dada\u015f m\u00fc\u0259llim, \u0259g\u0259r Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fi tez t\u0259rp\u0259nib, A\u011fdamdak\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 \u018fsg\u0259ran zola\u011f\u0131n\u0131 da\u011f\u0131d\u0131b, Xocal\u0131ya ke\u00e7s\u0259, oradan h\u0259min q\u00fcvv\u0259l\u0259r, yuxar\u0131 hiss\u0259d\u0259n is\u0259 \u015eu\u015fa bir n\u00f6v birl\u0259\u015f\u0259c\u0259k. Xank\u0259ndi ortada qald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259slim olacaq. Biz l\u0259ngis\u0259k, ba\u015f\u0131m\u0131z Bak\u0131dak\u0131 hakimiyy\u0259t davas\u0131na qar\u0131\u015fsa, erm\u0259nil\u0259r Xank\u0259ndid\u0259ki q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 Xocal\u0131n\u0131 da\u011f\u0131d\u0131b, \u018fsg\u0259rana ke\u00e7s\u0259l\u0259r, Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si bit\u0259c\u0259k. Bu s\u00f6zl\u0259ri sonra istintaqa da dedim. 1996-c\u0131 ild\u0259 H\u0259rbi Tribunalda Xocal\u0131n\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259si olanda da s\u0259sl\u0259ndirdim. Yan\u0131mdak\u0131 h\u0259r iki \u015f\u0259xsi v\u0259 \u0259m\u0259liyyat x\u0259rit\u0259sini m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 g\u0259tirdil\u0259r. Dedikl\u0259rim t\u0259sdiq edildi. Dada\u015f m\u00fc\u0259llim d\u0259 ifad\u0259mi t\u0259sdiq etdi. 1996-c\u0131 ild\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r xocal\u0131lar\u0131 q\u0259bul ed\u0259nd\u0259, onun qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131mda da bu s\u00f6zl\u0259ri dedim. Bundan bir h\u0259ft\u0259 sonra m\u0259ni Prezident Aparat\u0131na d\u0259v\u0259t etdil\u0259r, bir q\u0259zet g\u00f6st\u0259rdil\u0259r. Rus dilind\u0259 idi. Levon \u015eahnazaryan adl\u0131 erm\u0259ni b\u00fct\u00f6v bir s\u0259hif\u0259d\u0259 m\u0259nim \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131ma dair m\u0259qal\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131. Xroniki ard\u0131c\u0131ll\u0131qla fikirl\u0259rim\u0259 cavablar verirdi. Yaz\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 is\u0259 bel\u0259 idi &#8212; &#171;Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n xalq azadl\u0131q ordusu Xocal\u0131n\u0131 azad etm\u0259k haqq\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 qoyub&#187;. Guya i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 bizik, erm\u0259nil\u0259r Xocal\u0131n\u0131 bizd\u0259n azad edib. \u015eahnazaryan yaz\u0131rd\u0131: \u201cBiz v\u0259ziyy\u0259ti ara\u015fd\u0131rd\u0131q, m\u0259lum oldu ki, Az\u0259rbaycan \u0259vv\u0259l t\u0259rp\u0259nib, \u018fsg\u0259randan ke\u00e7ib, Xocal\u0131ya g\u0259ls\u0259, erm\u0259nil\u0259ri m\u0259hv ed\u0259c\u0259kl\u0259r. Ancaq biz arxay\u0131n olduq ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar bunu etm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r. N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn?\u201d. \u00d6z\u00fc d\u0259 cavab verir ki,\u201caz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ba\u015f\u0131 Bak\u0131da hakimiyy\u0259t davas\u0131na qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. \u201cBiz d\u0259 bu f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, Xocal\u0131n\u0131 ald\u0131q\u201d, &#8212; dey\u0259 qeyd edirdi.<br>Bu yaz\u0131dan g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki, t\u0259k m\u0259n deyil, d\u00fc\u015fm\u0259n d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc ki, kim Xocal\u0131da m\u00f6hk\u0259ml\u0259n\u0259 bils\u0259, q\u0259l\u0259b\u0259 onun t\u0259r\u0259find\u0259 olacaq. \u00c7\u00fcnki 4 ay m\u0259n yollar\u0131 ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131m, Xank\u0259ndid\u0259n \u018fsg\u0259rana q\u0259d\u0259r olan 15 kilometr yolu erm\u0259nil\u0259r 40 kilometr dolanaraq g\u0259lirdil\u0259r. H\u0259min m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 Xocal\u0131ya k\u00f6m\u0259k etm\u0259k laz\u0131m idi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259, m\u00fctl\u0259q birlik olmal\u0131 idi, a\u011f\u0131ll\u0131, c\u0259sar\u0259tli, m\u00fcdrik r\u0259hb\u0259r, vahid komandanl\u0131q laz\u0131m idi. Bu is\u0259 yox idi.<br><br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/modern.az\/uploads\/elman_mammadov_DSC09989.JPG\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; Elman m\u00fc\u0259llim, \u00fc\u00e7 ayr\u0131-ayr\u0131 hakimiyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 icra ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olmusunuz. Xocal\u0131 i\u015f\u011fal olunandan sonra da bu v\u0259zif\u0259d\u0259 qald\u0131n\u0131z. Bu nec\u0259 olmu\u015fdu?<br><br><\/strong>&#8212; Bir epizod deyim. 1991-ci il aprelin 4-d\u0259 Xocal\u0131 \u018frazi Partiya Komit\u0259sin\u0259 birinci katib se\u00e7ilm\u0259li idi. Xocal\u0131 \u018frazi \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sin\u0259 is\u0259 s\u0259dr se\u00e7il\u0259c\u0259kdi. Polyani\u00e7ko bu v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259nd\u0259n x\u0259b\u0259rsiz, gizli \u015f\u0259kild\u0259 iki n\u0259f\u0259r haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131. O adamlar\u0131n biri h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Vilay\u0259t \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sinin s\u0259dr m\u00fcavini olmu\u015f F\u0259rrux H\u00fcseynov, dig\u0259ri is\u0259 \u018fsg\u0259ran Partiya Komit\u0259sinin ikinci katibi olmu\u015f \u018fl\u0259kb\u0259r Mikay\u0131lov idi. F\u0259rrux H\u00fcseynov birinci katib, \u018fl\u0259kb\u0259r Mikay\u0131lov s\u0259dr olmal\u0131 idi. T\u0259yinat olmadan bir g\u00fcn \u0259vv\u0259l Polyani\u00e7ko m\u0259ni m\u00fchafiz\u0259 il\u0259 Xank\u0259ndin\u0259 apartd\u0131rd\u0131. Dedi ki, r\u0259hb\u0259rlik s\u0259nin bu v\u0259zif\u0259d\u0259 olma\u011f\u0131n\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259t bilmir. S\u0259n\u0259 d\u0259ym\u0259y\u0259c\u0259yik, \u015f\u0259h\u0259r sovetinin s\u0259dri kimi qalacaqsan. M\u0259n he\u00e7 n\u0259 dem\u0259dim.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259h\u0259r ke\u00e7iril\u0259c\u0259k iclasa 50-60 n\u0259f\u0259r kommunist, f\u0259allar, v\u0259zif\u0259lil\u0259r qat\u0131lmal\u0131 idi. Amma iclasa 3-4 min n\u0259f\u0259r getdi. U\u015faql\u0131, b\u00f6y\u00fckl\u00fc b\u00fct\u00fcn xocal\u0131lar ora y\u0131\u011f\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Polyani\u00e7konu a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7ma\u011fa qoymad\u0131lar. Dedil\u0259r ki, bizim katibimiz d\u0259, s\u0259drimiz d\u0259 Elmand\u0131r, ondan ba\u015fqas\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131r\u0131q.<br>Mill\u0259tin, xalq\u0131n, i\u00e7\u0259risind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n insanlar\u0131n s\u0259n\u0259 etibar\u0131, inam\u0131 olmal\u0131d\u0131r. M\u0259ni v\u0259zif\u0259lil\u0259r deyil, xalq saxlay\u0131rd\u0131. T\u0259bii ki, m\u0259n Nax\u00e7\u0131vana gedib-g\u0259l\u0259nd\u0259n sonra Ayaz m\u0259ni v\u0259zif\u0259d\u0259 saxlamazd\u0131. Amma o, \u00f6z ba\u015f\u0131n\u0131n hay\u0131nda oldu\u011fundan, yad\u0131na Elman da d\u00fc\u015fm\u00fcrd\u00fc. Dediyim kimi, m\u0259n xocal\u0131lar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f adam idim, k\u0259ndli ail\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015fd\u00fcm. Xocal\u0131lar m\u0259ni yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131rd\u0131. Bel\u0259 kritik m\u0259qamlarda t\u0259yinat bo\u015f \u015feydir. R\u0259hb\u0259rini xalq \u00f6z\u00fc se\u00e7ir.<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si veteran\u0131s\u0131n\u0131z. Bu ad siz\u0259 n\u0259 zaman verilib, konkret hans\u0131 add\u0131m\u0131n\u0131za g\u00f6r\u0259?<br><br><\/strong>&#8212; Bu g\u00fcn c\u0259mi 1-2 g\u00fcn komandirovkaya ged\u0259nl\u0259rin cibind\u0259 Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si veteran\u0131 v\u0259siq\u0259si var. Elman M\u0259mm\u0259dov erm\u0259ni il\u0259 4 il vuru\u015fub. Bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259, m\u00fcdafi\u0259y\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015f\u0259m. M\u0259n ulu \u00f6nd\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131\u201d ordeni il\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015fam. Bu, el\u0259-bel\u0259 deyil. T\u0259k m\u0259n deyil, iki b\u00f6y\u00fck o\u011flum da Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si veteran\u0131d\u0131r. Xocal\u0131 faci\u0259si ba\u015f ver\u0259nd\u0259n sonra 1-2 ay ba\u015f\u0131m\u0131z \u0259sirl\u0259r\u0259, girovlara, m\u0259skunla\u015fmaya qar\u0131\u015fd\u0131. Ondan sonra m\u0259n M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyin\u0259 getdim, 1992-ci il iyulun 3-d\u0259 Xocal\u0131 batalyonunun yenid\u0259n b\u0259rpas\u0131 haqq\u0131nda nazirliyin \u0259mrini ald\u0131m. H\u0259min g\u00fcn \u0259mri d\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, Az\u0259rbaycan televiziyas\u0131na yolland\u0131m. O zaman M\u0259mm\u0259d \u0130smay\u0131l s\u0259dr idi. Ondan efir vaxt\u0131 xahi\u015f etdim. Efir vaxt\u0131 veril\u0259nd\u0259n sonra m\u0259n televiziyaya \u00e7\u0131x\u0131b, b\u00fct\u00fcn Xocal\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f etdim, dislokasiya yerimizi dedim, A\u011fdamda birl\u0259\u015f\u0259c\u0259yimizi \u00e7atd\u0131rd\u0131m. B\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259zif\u0259lil\u0259rin\u0259 d\u0259 s\u0259sl\u0259ndim ki, o\u011flanlar\u0131m\u0131n ikisini d\u0259 universitetd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b, r\u0259smi \u0259mrd\u0259n ke\u00e7ir\u0259r\u0259k, batalyona d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc yazd\u0131rm\u0131\u015fam. \u018fg\u0259r v\u0259zif\u0259lil\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6vlad\u0131 s\u0259ng\u0259rd\u0259 olsa, m\u00fcharib\u0259ni udaca\u011f\u0131q. O ill\u0259rd\u0259 m\u0259ni la\u011fa qoyanlar, istehza ed\u0259nl\u0259r d\u0259 oldu. Amma h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, \u00f6vlad\u0131m\u0131n birini Texniki Universitetd\u0259n, dig\u0259rini Tibb Universitetind\u0259n qaytard\u0131m, r\u0259smi \u0259mrd\u0259n ke\u00e7ir\u0259r\u0259k, c\u0259bh\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rdim. Xocal\u0131 batalyonu ulu \u00f6nd\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcdafi\u0259 batalyonlar\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv ed\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fc. Biz Xocal\u0131dan sonra da v\u0259t\u0259nin m\u00fcdafi\u0259sind\u0259n qalmad\u0131q. Xocal\u0131 polisi d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fc. 18 \u015f\u0259hid verdik. Bununla q\u00fcrur duyuruq. Bu g\u00fcn h\u0259qiqi h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lan \u0259sg\u0259rl\u0259rd\u0259n \u0259lav\u0259 300 n\u0259f\u0259r Xocal\u0131 g\u0259nci h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6n c\u0259bh\u0259d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/modern.az\/uploads\/elman_m_bMG_0003.JPG\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; Torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011faldan azad etm\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif versiyalar var. Torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 i\u015f\u011faldan azad etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 etm\u0259liyik?<br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Tarixin he\u00e7 bir s\u0259hif\u0259sind\u0259 he\u00e7 kim rast g\u0259lm\u0259yib ki, m\u00fcharib\u0259 yolu il\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f torpaq q\u0259rarla, q\u0259tnam\u0259 il\u0259, raz\u0131l\u0131qla geri qaytar\u0131ls\u0131n. \u0130ndid\u0259n sonra da bu olmayacaq. Torpaqlar nec\u0259 i\u015f\u011fal edilibs\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 azad olunacaq. Amma torpa\u011f\u0131 qoruyub saxlamaq, i\u015f\u011faldan azad etm\u0259kd\u0259n daha asand\u0131r. \u00c7\u00fcnki bu g\u00fcn bu problem d\u00fcnyan\u0131 idar\u0259 ed\u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 \u00e7evrilib. Az\u0259rbaycan el\u0259 g\u00fcc\u0259 malikdir ki, q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 torpaqlar\u0131n\u0131 da azad ed\u0259 bil\u0259r, \u0130r\u0259van\u0131 da geri qaytarar. Daxili sabitlik tam t\u0259min olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fccl\u00fc iqtisadiyyat v\u0259 ordu var. Orduda ruh y\u00fcks\u0259kliyi, m\u00fcbarizlik y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259dir. Amma b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rl\u0259 hesabla\u015fmamaq olmur. Bu zaman \u0259zilirs\u0259n. M\u0259n demir\u0259m ki, biz oturub g\u00f6zl\u0259m\u0259liyik, n\u0259 zaman icaz\u0259 vers\u0259l\u0259r add\u0131m atmal\u0131y\u0131q. Bel\u0259 deyil. \u0130\u015fimizi el\u0259 qurmal\u0131y\u0131q ki, b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259r i\u015fimiz\u0259 qar\u0131\u015fma\u011f\u0131 art\u0131q hesab etsinl\u0259r. H\u0259r m\u00fcst\u0259vid\u0259 biziml\u0259 raz\u0131la\u015fs\u0131nlar. M\u00fcdafi\u0259 etdikl\u0259ri i\u015f\u011fal\u00e7\u0131ya is\u0259 yerini g\u00f6st\u0259rm\u0259lidirl\u0259r. Bu istiqam\u0259td\u0259 i\u015f gedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu konflikti yaradan da, davam etdir\u0259n d\u0259 Rusiyad\u0131r. M\u00fcnaqi\u015f\u0259nin h\u0259llinin a\u00e7ar\u0131 da Rusiyadad\u0131r. Rusiya m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri el\u0259 qurmal\u0131san ki, m\u0259qs\u0259din\u0259 nail olasan. Ba\u015fqa yolu yoxdur. M\u0259n ke\u00e7\u0259n il bir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f etmi\u015fdim. Az\u0259rbaycanda 1 milyondan \u00e7ox qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn var. Bunun 200-300 mini u\u015faql\u0131-b\u00f6y\u00fckl\u00fc, \u0259liyal\u0131n, dinc Qaraba\u011fa gets\u0259, n\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259r, ham\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259c\u0259kl\u0259r? Xeyr. M\u0259n el\u0259 \u015feyl\u0259r etmi\u015f\u0259m ki, he\u00e7 kimin a\u011fl\u0131na g\u0259lm\u0259zdi. Xocal\u0131da oturub, 3 n\u0259f\u0259ri \u00e7ay yuxar\u0131 g\u00f6nd\u0259rmi\u015f\u0259m, gedib Xank\u0259ndinin suyunu partlad\u0131blar. Biz \u00e7ox \u015fey etmi\u015fdik, arxam\u0131zda durmad\u0131lar. Xocal\u0131da 50 n\u0259f\u0259r milis, 25 n\u0259f\u0259r \u018flif Hac\u0131yevin aeroportdak\u0131 milisi, 21 n\u0259f\u0259r Aqilgil, 200 n\u0259f\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00f6z\u00fcnm\u00fcdafi\u0259 batalyonumuz var idi. Onlar\u0131n da silah\u0131 yox idi. Amma m\u00fcharib\u0259ni udan \u0259sg\u0259rdir.<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; H\u0259r bir rayonun m\u00fchiti olur. Qaraba\u011f m\u00fchiti il\u0259\u00a0indi d\u0259\u00a0rastla\u015f\u0131rs\u0131n\u0131zm\u0131?<br><br><\/strong>&#8212; Bu m\u00fchit itm\u0259yib. M\u0259n tez-tez b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 oluram. Kimliyini itir\u0259nl\u0259r d\u0259 var, amma camaat milli kimliyini qoruyur. Bir q\u0259d\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259li olan odur ki, yeni n\u0259sil, u\u015faqlarda, g\u0259ncl\u0259rd\u0259 yadla\u015fma gedir. M\u0259n sa\u011f olanda Xocal\u0131ya qay\u0131da bils\u0259k, m\u0259ni orada d\u0259fn ets\u0259l\u0259r, \u00f6vladlar\u0131m \u0259n az\u0131ndan q\u0259brimin \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259r. Amma burada d\u0259fn ets\u0259l\u0259r, Xocal\u0131 al\u0131nandan sonra da u\u015faqlar tez-tez getm\u0259y\u0259c\u0259k. D\u00fc\u015fm\u0259n d\u0259 status-kvonun qorunmas\u0131n\u0131 buna hesablay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n internetd\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f x\u0259rit\u0259 proqram\u0131 il\u0259 Xocal\u0131n\u0131 m\u0259hl\u0259-m\u0259hl\u0259 n\u0259v\u0259l\u0259rim\u0259 g\u00f6st\u0259rir\u0259m. K\u00fc\u00e7\u0259l\u0259ri, vacib obyektl\u0259ri, evimiz yerl\u0259\u015f\u0259n \u0259razini g\u00f6st\u0259rir\u0259m. U\u015faqlar\u0131, g\u0259ncl\u0259ri hans\u0131sa q\u00fcvv\u0259 \u00e7\u0259kib ora aparmal\u0131d\u0131r.<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; Kiminl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 ondan Xocal\u0131n\u0131n \u0259trini al\u0131rs\u0131n\u0131z?<br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; O vaxtk\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f yolda\u015flar\u0131mdan. Onlar da az qal\u0131b. \u015e\u0259hid olanlar, bura g\u0259l\u0259nd\u0259n sonra r\u0259hm\u0259t\u0259 ged\u0259nl\u0259r o q\u0259d\u0259r oldu ki. Biz bir yer\u0259 y\u0131\u011f\u0131\u015fanda bir-birimiz\u0259 xatir\u0259l\u0259r dan\u0131\u015f\u0131r\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>Ax\u0131r\u0131nc\u0131 d\u0259f\u0259 bir yer\u0259 y\u0131\u011f\u0131\u015fanda bir hadis\u0259ni dan\u0131\u015f\u0131b, xeyli g\u00fcld\u00fck. Xocal\u0131da Nazil\u0259 ad\u0131nda bir xan\u0131m var idi. Tut ba\u011flar\u0131 olan Allahverdi b\u0259yin n\u0259v\u0259si idi. Nazil\u0259 h\u00fcnd\u00fcrboy, c\u00fcss\u0259li, p\u0259hl\u0259van kimi qad\u0131n idi. 1990 ya da 1991-ci il olard\u0131. Erm\u0259nil\u0259rl\u0259 bizim aram\u0131zda at\u0131\u015fma olmu\u015fdu, yaral\u0131lar\u0131m\u0131z da var idi. G\u0259rgin v\u0259ziyy\u0259t idi.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259min \u0259r\u0259f\u0259d\u0259 Xocal\u0131ya bir vertolyot endi. O zaman\u0131n v\u0259zif\u0259lil\u0259rind\u0259n biri 10-12 n\u0259f\u0259r ziyal\u0131n\u0131 da g\u00f6t\u00fcr\u00fcb ekskursiyaya g\u0259lmi\u015fdi. Vertolyotdan d\u00fc\u015f\u0259n kimi, Nazil\u0259&nbsp; onun qaba\u011f\u0131na yeriyib, hirsl\u0259 h\u0259min v\u0259zif\u0259liy\u0259 g\u00fccl\u00fc bir sill\u0259 vurub. Ona q\u0259d\u0259r m\u0259n ma\u015f\u0131nla \u00e7atd\u0131m, Nazil\u0259ni sakitl\u0259\u015fdirib, aralad\u0131q. \u00c7ox \u0259s\u0259bl\u0259\u015fmi\u015fdi, deyir, biz burda teatr g\u00f6st\u0259ririkmi ki, bunla ekskursiyaya g\u0259lisinl\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Sonra h\u0259min v\u0259zif\u0259li adam m\u0259n\u0259 dedi ki, sill\u0259 d\u0259y\u0259nd\u0259 g\u00f6zl\u0259ri qaral\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir \u015fey\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf edir\u0259m ki, o q\u0259d\u0259r \u0259ziyy\u0259tl\u0259r \u00e7\u0259kdik, torpa\u011f\u0131m\u0131z\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r \u015feyi etdik. Ax\u0131r\u0131 da bel\u0259 oldu&#8230; O zamanlar biz\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259c\u0259k, a\u011f\u0131ll\u0131, c\u0259sar\u0259tli bir s\u0259rk\u0259rd\u0259 laz\u0131m idi&#8230;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Aq\u015fin K\u0259rimov<\/strong>,<br><strong>Aysel Aslan<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Elman M\u0259mm\u0259dov: \u201cViktor Polyani\u00e7ko erm\u0259nip\u0259r\u0259st deyildi\u201d \u201cO\u011flanlar\u0131m\u0131 universitetd\u0259n m\u00fcharib\u0259y\u0259 yollad\u0131m\u201d \u201cXocal\u0131dan g\u00f6nd\u0259rdiyim 3 n\u0259f\u0259r gedib Xank\u0259ndinin suyunu partlatm\u0131\u015fd\u0131\u201d Modern.az\u00a0sayt\u0131n\u0131n\u00a0\u201cQaraba\u011f s\u00f6hb\u0259ti\u201d\u00a0layih\u0259si davam edir. Layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-204","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-veteran"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=204"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":362,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204\/revisions\/362"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=204"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=204"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=204"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}