{"id":21025,"date":"2020-11-18T04:04:41","date_gmt":"2020-11-18T00:04:41","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=21025"},"modified":"2022-02-10T21:15:45","modified_gmt":"2022-02-10T17:15:45","slug":"musa-kolanqatli-bizim-oz-kolani-tayfamizdandir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=21025","title":{"rendered":"MUSA KOLANQATLI B\u0130Z\u0130M \u00d6Z KOLANI TAYFAMIZDANDIR&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>AVMV\u0130B M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llifd\u0259n: Bu yaz\u0131 06 mart 2018-ci ild\u0259 yay\u0131nlanm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycanda xristianl\u0131q d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 aid tariximiz\u0259 m\u00fcs\u0259lman kimi dam\u011fa vurmam\u0131z biz\u0259 m\u0259xsus abid\u0259l\u0259r\u0259 erm\u0259nil\u0259rin i\u015ftahas\u0131n\u0131 g\u00fcnb\u0259g\u00fcn art\u0131r\u0131b. Tarix elmimizd\u0259 yet\u0259rinc\u0259 bo\u015fluqlar\u0131 Sovet h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 ba\u011flayan aliml\u0259r, \u0259fsuslar olsun ki, m\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 d\u0259 bir i\u015f g\u00f6rm\u0259dil\u0259r. Saxta erm\u0259ni uydurmalar\u0131n\u0131n qurdu\u011fu tor i\u00e7\u0259risind\u0259 vurnuxmaqdan ba\u015fqa ortaya bir yeni konsepsiya qoymad\u0131lar. S\u0259b\u0259b b\u0259llidir ki, tarix\u00e7il\u0259rimiz, m\u0259lum Avrosentrizmin c\u0131zd\u0131\u011f\u0131 x\u0259tti ke\u00e7\u0259 bil\u0259c\u0259k ranqda biliy\u0259 v\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 sahib deyill\u0259r. K\u00f6hn\u0259 streotipl\u0259ri y\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259sar\u0259ti olan aliml\u0259rimiz d\u0259 yox d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259dir. Az\u0259rbaycan m\u00f6vcud Avrosentrizmd\u0259n qurtulmayanad\u0259k erm\u0259nil\u0259rin yalanlar\u0131na son verilm\u0259y\u0259c\u0259k. Biz ne\u00e7\u0259 ki, \u00f6z sak-skuz, skif, iskit, quz, uz v\u0259 s. adland\u0131r\u0131lan \u00f6zb\u0259\u00f6z tariximiz\u0259 sahib durmam\u0131\u015f\u0131q, ortaya konsepsiya qoya bilm\u0259y\u0259c\u0259yik. \u00c7\u00fcnki Avrosentrizm kahinl\u0259ri biziml\u0259 sak tarixi aras\u0131na yet\u0259rinc\u0259 saxta m\u0259nb\u0259l\u0259r qoyub. \u018ffsuslar olsun ki, Albaniya, A\u011fv\u0259ng (Akvank, A\u011fvan v\u0259 s.) adlanan d\u00f6vl\u0259tin aborigen \u0259halisi saklar idi. Bu g\u00fcn d\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 ya\u015fayan aborigen v\u0259 superetnos olan xalq onlar\u0131n \u00f6zb\u0259\u00f6z x\u0259l\u0259fl\u0259ridir. Bu g\u00fcn\u0259d\u0259k Heredot v\u0259 Plutarxda t\u0259sdiql\u0259n\u0259n Skifin 3 o\u011ful, yaxud s\u0259lnam\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00f6lg\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n barsill\u0259r, alpinl\u0259rin tarixi bar\u0259d\u0259 he\u00e7 n\u0259 yaz\u0131lmay\u0131b. Bu geni\u015f m\u00f6vzudur. Amma bilinm\u0259lidir ki, Albaniyada 2 qol sak tayfas\u0131, Midiyada 3 qol sak tayfalar\u0131 \u00f6lk\u0259nin sahibl\u0259ri idil\u0259r v\u0259 t\u00fcrk idil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"425\" height=\"578\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/5DEd3M-1.png\" alt=\"\" data-id=\"21030\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=21030\" class=\"wp-image-21030\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/5DEd3M-1.png 425w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/5DEd3M-1-221x300.png 221w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/5DEd3M-1-110x150.png 110w\" sizes=\"auto, (max-width: 425px) 100vw, 425px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"704\" height=\"960\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/y0V0G0.jpg\" alt=\"\" data-id=\"21031\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/y0V0G0.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=21031\" class=\"wp-image-21031\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/y0V0G0.jpg 704w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/y0V0G0-220x300.jpg 220w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/y0V0G0-110x150.jpg 110w\" sizes=\"auto, (max-width: 704px) 100vw, 704px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Do\u011frusu K\u0259lb\u0259c\u0259rin Q\u0131z\u0131l V\u0259ng k\u0259ndind\u0259n Xudav\u0259ng, \u0259slind\u0259 Arzu Xatun m\u0259b\u0259dind\u0259 timsah g\u00f6z ya\u015flar\u0131 t\u00f6k\u0259n erm\u0259ni h\u0259yas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259nd\u0259 a\u011fl\u0131ma g\u0259l\u0259n ilk sual, bu oldu ki, erm\u0259nil\u0259r, bizim babalar\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259zarlar\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 a\u011flay\u0131b biz\u0259 n\u0259 dem\u0259k ist\u0259yirl\u0259r? Bu g\u00fcn xa\u00e7 v\u0259 v\u0259ng s\u00f6zl\u0259rini t\u00fcrk dilind\u0259n m\u0259nims\u0259dikl\u0259ri ortadad\u0131r. &#171;V\u0259ng&#187; t\u00fcrkc\u0259 m\u0259b\u0259dl\u0259rin ad\u0131d\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r kils\u0259y\u0259 &#8212; <strong>\u0565\u056f\u0565\u0572\u0565\u0581\u056b\u0576 (yekeghets\u2019in) <\/strong>deyirl\u0259r. Az\u0259rbaycana m\u0259xsus bu V\u0259ngl\u0259r\u0259 is\u0259 \u00f6z dill\u0259rind\u0259 &#171;Qrakan&#187; &#8212; bilgi evi, &#171;Lyusi tun&#187; (\u056c\u0578\u0582\u0575\u057d\u056b \u057f\u0578\u0582\u0576) nur evi, i\u015f\u0131q evi dem\u0259kd\u0259dirl\u0259r. Albaniya deyil\u0259n \u00f6lk\u0259nin ad\u0131 A\u011fv\u0259ng \u00f6lk\u0259sidir. Y\u0259ni &#171;Ak, A\u011f&#187; -i\u015f\u0131q, nur, v\u0259ng d\u0259 m\u0259b\u0259d dem\u0259kdir. Y\u0259ni Nur m\u0259b\u0259dl\u0259ri \u00f6lk\u0259si. \u0130zah \u00fc\u00e7\u00fcn bir ne\u00e7\u0259 misal da \u0259lav\u0259 edir\u0259m: <strong>A\u011fdam, A\u011fd\u0259r\u0259, A\u011fcab\u0259di, A\u011fsu, A\u011fstafa, A\u011fda\u015f <\/strong>v\u0259 s. &#171;Kitabi  D\u0259d\u0259 Qorqud&#187; dastan\u0131nda deyildiyi kimi D\u0259rb\u0259ndd\u0259n yand\u0131r\u0131lan odun \u015f\u00f6l\u0259si Suriyayad\u0259k \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Aktamarla ba\u011fl\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131da bu s\u00f6z\u00fcn d\u0259 AK-i\u015f\u0131q v\u0259 tamar-damar s\u00f6z\u00fc olmas\u0131n\u0131 vermi\u015fdim. Y\u0259ni i\u015f\u0131q damar. Orada c\u0131z\u0131lm\u0131\u015f 12 h\u0259vari r\u0259smi 12 saat \u0259rzind\u0259 bir-bir, ard\u0131c\u0131l olaraq i\u015f\u0131qlan\u0131r. Alban memarl\u0131q ruhuna uy\u011fun olaraq tikilm\u0259si dan\u0131lmazd\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>Biz \u00f6z tarixi abid\u0259l\u0259rimiz\u0259 sahib \u00e7\u0131xmad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259 bu g\u00fcnd\u0259yik. Az\u0259rbaycanda 300 illik bir erm\u0259ni m\u0259zar\u0131 tapmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan bu hay-bo\u015f y\u0131\u011fna\u011f\u0131, Artemid v\u0259 Afrodita m\u0259b\u0259dl\u0259rind\u0259 hiyeredullar\u0131n peydahlad\u0131\u011f\u0131 bu xarab\u0259lik yarasalar\u0131 bizi buncam\u0131 avam say\u0131rlar?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u00fc\u015fm\u0259ni 24 saat yatmayan bir xalq yatmamal\u0131d\u0131r. Bunca m\u0259krli, yalan\u00e7\u0131 v\u0259 o\u011fru bir y\u0131\u011fnaqla qon\u015fu olan bir mill\u0259tin yatmaq haqq\u0131 yoxdur. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u018fKRAR:<br><\/strong><br><strong>Ortaya saxta S\u0259lcuqlu y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc at\u0131b bizim ham\u0131m\u0131z\u0131 g\u0259lm\u0259 elan edibl\u0259r. \u00d6z\u00fc d\u0259 bu tarixi m\u00f6vzunu SSR\u0130 \u0259razisind\u0259, \u0259sas\u0259n erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259r daha \u00e7ox ara\u015fd\u0131rmas\u0131 faktd\u0131r. Avrosentrizm \u00f6z tariximiz\u0259 yax\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259yi qada\u011fan edib. Elml\u0259r Akademiyalar\u0131 onun jandarmas\u0131 rolunu h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n bir qurumdur. H\u0259r c\u00fcr yeniliy\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilkin instansiyad\u0131r. Bizim tariximizin Albaniya d\u00f6vr\u00fc hay yalanlar\u0131 v\u0259 h\u0259yas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7ind\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259z edilib. X\u00fcsus\u0259n d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 s\u0131zd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 saxta m\u0259nb\u0259l\u0259ri &#171;g\u00f6yd\u0259 qapan&#187; yeni alban\u015f\u00fcnaslar daha t\u0259hl\u00fck\u0259li bir yola q\u0259d\u0259m qoyublar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p> \u018flifban\u0131 oxuya bilm\u0259y\u0259nl\u0259r alban dili bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar. Albaniya d\u00f6vr\u00fc bizim \u0259razil\u0259rd\u0259 izi olmayan bir etnik qrup \u00f6z\u00fcn\u00fc albanlar\u0131n varisi hesab edir v\u0259 h\u0259tta \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131rlar. F. M\u0259mm\u0259dovan\u0131n antit\u00fcrk m\u00f6vqeyini \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259nl\u0259rin t\u0259k istinad m\u0259nb\u0259l\u0259ri saxta hay m\u0259nb\u0259l\u0259ridir. Bu alimcikl\u0259r, he\u00e7 olmasa bilmirl\u0259r ki, bu m\u0259nb\u0259l\u0259rin 99 faizini frans\u0131zlar uydurub. M\u0259qs\u0259dl\u0259ri hay-bo\u015f qara\u00e7\u0131lar\u0131na erm\u0259ni k\u00f6yn\u0259yi geydirm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t olub. Birc\u0259 fakt\u0131 xat\u0131rlad\u0131m ki, bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 hay dey\u0259n bu saxtakar mill\u0259t\u0259 m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 erm\u0259ni dem\u0259y\u0259 m\u0259cburuq. Amma bu qara\u00e7\u0131lar h\u0259l\u0259 \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 AB\u015e mandat\u0131 v\u0259 Osmanl\u0131n\u0131n \u0259liyl\u0259 \u0130r\u0259van torpaqlar\u0131nda yarad\u0131lan d\u00f6vl\u0259tciyini Ararat Respublikas\u0131 adland\u0131r\u0131rd\u0131 v\u0259 Erm\u0259nistan ad\u0131n\u0131 bu \u00f6lk\u0259y\u0259 Sovet h\u00f6kum\u0259ti verdi. Amma Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan ist\u0259nil\u0259n tayfan\u0131n tarixi izl\u0259rini ara\u015fd\u0131rsan\u0131z d\u00fcnya tarixinin f\u00f6vq\u00fcnd\u0259 dayanar. Bel\u0259 tayfalar\u0131n biri d\u0259 Kolan\u0131 tayfas\u0131d\u0131r. Bu tayfan\u0131n tariximizd\u0259 az ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 onun q\u0259dim tarixiyl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycanda tarixi varolmam\u0131z\u0131 IX-X \u0259srl\u0259rd\u0259n qaba\u011fa da\u015f\u0131ma\u011fa n\u0259 Avrosentristl\u0259r, n\u0259 d\u0259 Kommunistl\u0259r icaz\u0259 vermirdil\u0259r. E. \u0259. Anadoluda m\u00f6vcud olmu\u015f Gelaniya v\u0259 Sak\/sang tayfas\u0131 kimi v\u0259 onun h\u00f6kmranl\u0131q qolu olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu geni\u015f bir m\u00f6vzu oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn sizl\u0259r\u0259 Herodotun ruscaya yanl\u0131\u015f t\u0259rc\u00fcm\u0259 edil\u0259n bir hiss\u0259sini t\u0259qdim ed\u0259c\u0259y\u0259m: &#187; Herodot skifl\u0259ri yazark\u0259n Targitos (Targitay,Tangr\u0131tay) o\u011fullar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 Arpoxais ( \u018frb\u0259ksay-Arbaksar), Lepoxsais (Alpoksay-Alpoksar) v\u0259 Koloxais (Koloksay- Kolangsar) (IV,5), yaxud Qerakl\u0131n (Qoro\u011flu) o\u011fullar\u0131n\u0131 Agathyrsos (A\u011fac\u0259ri), Gelonos (Kolanl\u0131), Skithes (\u0130skit) (IV, 10) adland\u0131r\u0131b. Bu ad makedonlarda-Gauanes, Airopos v\u0259 Peredikkas (VIII,137), \u015fimali germanlarda &#8212; Elqfrodi, Forir v\u0259 B\u00f6dwar, yaxud Wili, Wodin v\u0259 We, yaxud da Ingiwio, Istwio v\u0259 Irmino adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Bu adlardan yaln\u0131z biri yunan, iran, german v\u0259 hind dilind\u0259 &#171;\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc&#187; m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nilib. &#171;Frid&#187;, &#171;Tritos&#187;,&#187;Frita&#187;, &#171;Trita&#187;. Bu da sonuncu o\u011fulun s\u0131ra n\u00f6mr\u0259sidir v\u0259 i\u015far\u0259t Kolaksar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr&#187;&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Kolan\u0131lar\u0131n tarixi ara\u015fd\u0131rmalardan k\u0259narda saxlanmas\u0131 bar\u0259d\u0259 geni\u015f ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m var. Albaniyan\u0131n 123 il katolikoslar\u0131 da bu tayfadan olmalar\u0131 da \u00fczd\u0259 olan bir m\u0259s\u0259l\u0259dir. Lakin bu yaz\u0131da bir alban tarix\u00e7isini sizl\u0259r\u0259 tan\u0131tma\u011fa \u00e7al\u0131\u015faca\u011fam.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/A18mOz.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-21028\" width=\"1011\" height=\"673\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/A18mOz.png 500w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/A18mOz-300x200.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/A18mOz-150x100.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1011px) 100vw, 1011px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br><br>Musa Kolanqatl\u0131n\u0131n ismiyl\u0259 ba\u011fl\u0131 eyni \u00fcsulla bizi \u00e7a\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. Haylar\u0131n dil q\u00fcsurlar\u0131na g\u00f6r\u0259 K<strong>a\u011fankatvatsi (&#171;L&#187; s\u0259sinin \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259si hay dilinin qrammatik q\u00fcsurlar\u0131ndan olmas\u0131n\u0131 filoloqlar t\u0259sdiql\u0259yirl\u0259r), <\/strong>Kalankatl\u0131, Kalanqatl\u0131, Kalankaytuklu v\u0259 s. kimi yanl\u0131\u015f praformalar\u0131n ortaya at\u0131lmas\u0131n\u0131 bizim hayba\u015fl\u0131lar edib. \u018fr\u0259b yaz\u0131s\u0131nda saitl\u0259rin yaz\u0131lmamas\u0131 bu s\u00f6z\u00fc <strong>[KLNKTL] <\/strong>\u015f\u0259klind\u0259 verir. Amma bizim &#171;danaba\u015flar&#187;, bunu da kalankatl\u0131, kalankaytuklu kimi oxuyurlar. Q\u0259lbl\u0259rind\u0259 &#171;hay bicliyi&#187; olanlar bu xalq\u0131n tarixini yaza bilm\u0259zl\u0259r. Burada inc\u0259 bir m\u0259qam var.Kolanqat toponimdi, y\u0259ni Musan\u0131n do\u011fulub b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. S\u00f6z\u00fcn sonundak\u0131 -kat m\u0259kan, k\u0259nd anlam\u0131n\u0131 bildirir. Haz\u0131rda T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 saxlanm\u0131\u015f Yozqat toponimini n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k kifay\u0259tdir. G\u00f6rk\u0259mli tarix\u00e7imiz Yusif Yusifov (&#171;Q\u0259dim \u015e\u0259rq tarixi&#187;) &#171;qat&#187; (kat) s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimalogiyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Parsaqat toponomind\u0259 bu sonlu\u011fun yer, k\u0259nd anlam\u0131nda i\u015fl\u0259nm\u0259sini qeyd edib. &#8212;<strong>Kat (qat) <\/strong>sonlu\u011fu \u0259ski Sak-O\u011fuz s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. B\u0259zil\u0259ri bu sonlu\u011fu Sasanil\u0259rl\u0259 ba\u011flama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fsa da, yet\u0259rli s\u00fcbutlar ortaya qoyulmay\u0131b. \u00c7\u00fcnki bu sonluq Sasanil\u0259rd\u0259, \u0259sas\u0259n &#171;-kert&#187; sonlu\u011fu il\u0259 bitirdi v\u0259 bu g\u00fcn bu sonlu\u011fu yanl\u0131\u015f olaraq erm\u0259ni dediyimiz haylar az qala \u00f6zl\u0259rinin s\u00f6z &#171;yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131&#187; kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Eyni c\u00fcr d\u0259 sasanil\u0259r\u0259 aid &#171;berd&#187;-qala s\u00f6z\u00fcn\u00fc hayla\u015fd\u0131r\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolanqat k\u0259ndinin indiki A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunda yerl\u0259\u015fm\u0259si fakt\u0131 sabitdi. Birincisi, bu k\u0259nd d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 dediyim kimi konfederal Albaniya-A\u011fv\u0259ng d\u00f6vl\u0259tin\u0259 daxil olan Kolmank \u0259yal\u0259tinin \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015firdi. \u018fslind\u0259 bu adda [m] h\u0259rfi m\u0259nb\u0259l\u0259ri \u00f6z \u0259lin\u0259 ke\u00e7irmi\u015f erm\u0259ni t\u0259rc\u00fcmanlar t\u0259r\u0259find\u0259n art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir h\u0259rfdir. <strong>\u00c7\u00fcnki \u0259n son tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 (&#171;Qaraba\u011fnam\u0259&#187;l\u0259r) ad\u0131 ke\u00e7\u0259n Kolan\u0131 mahal\u0131n\u0131n kordinatlar\u0131 v\u0259 3 \u00e7ay\u0131n vadisind\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar deiyimi t\u0259sdiql\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yet\u0259rlidir. \u0130kincisi, \u0259r\u0259b m\u00fc\u0259llifl\u0259r-\u018fl \u0130st\u0259xri (X \u0259sr), \u018fbu H\u00f6vq\u0259l (XI \u0259sr), \u0130bn \u0130drisi (XII \u0259sr) v\u0259 s. bu k\u0259ndin B\u0259rd\u0259d\u0259n 9 f\u0259rs\u0259x (t\u0259xmin\u0259n 55-56 km) m\u0259saf\u0259d\u0259 D\u0259bil (Dvin) ticar\u0259t yolunun \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdiyini qeyd edirl\u0259r. \u018fl \u0130st\u0259xri yaz\u0131rd\u0131: &#171;Bizans ordular\u0131 \u00f6z d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rini Kolankatak k\u0259ndind\u0259 axar \u00e7ay\u0131n sahilind\u0259 qurdular&#187;. \u00c7ox g\u00fcman ki, bu b\u00f6y\u00fck T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131 olsayd\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 qeyd edil\u0259rdi. Axar x\u0131rda \u00e7aylar \u0259razid\u0259 Abasal\u0131 v\u0259 Arxana \u00e7aylar\u0131na uy\u011fun g\u0259lir. Bu iki \u00e7ay\u0131n aras\u0131ndak\u0131 \u0259razid\u0259 is\u0259 Sar\u015fen adlanan (Y\u0259ni Ba\u015f \u015f\u0259h\u0259r, \u00c7ar \u015f\u0259h\u0259r) Qala-kils\u0259 kompleksi vard\u0131. Kolan\u0131 k\u0259ndi Umudlu \u0259razisind\u0259 olan bu abid\u0259nin m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mliyi onun ke\u00e7mi\u015f \u0259z\u0259m\u0259tind\u0259n x\u0259b\u0259r verirdi. Bu \u015f\u0259h\u0259r kimi uzun ill\u0259r Kolan\u0131 konfederal \u0259yal\u0259tinin m\u0259rk\u0259zi olmas\u0131 \u015f\u0259ksizdir. Albaniya d\u00f6vr\u00fc B\u00f6y\u00fck Kolan\u0131 (Kolmank, Mets Kolmank s\u00f6zl\u0259rin\u0259 yanl\u0131\u015f olaraq -m h\u0259rfi art\u0131r\u0131lmas\u0131 ayd\u0131n olur),sonralar xanl\u0131qlar d\u00f6vr\u00fcn\u0259d\u0259k Kolan\u0131 mahal\u0131 ad\u0131 qorunub saxlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1902-ci ild\u0259 \u015eamax\u0131 ke\u015fi\u015fi olmu\u015f M.Barxudaryan yazd\u0131\u011f\u0131 &#171;Albaniya tarixi&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 d\u0259 bu k\u0259ndd\u0259n b\u0259hs edib: &#171;Kolankat k\u0259ndi xarabal\u0131qlar\u0131 T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131n\u0131n solunda Divdakan v\u0259 Matagiz k\u0259ndl\u0259ri aras\u0131nda yerl\u0259\u015firdi v\u0259 haz\u0131rda bir-ne\u00e7\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259l\u0259rinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu yerd\u0259 Qar\u0131 k\u00f6rp\u00fcs\u00fc deyil\u0259n \u00e7ay\u00fcst\u00fc k\u00f6rp\u00fc deyil\u0259n yerin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda idi&#187;. Lakin bu m\u0259lumatlarda qeyri d\u0259qiqlikl\u0259r var. Matagiz (Suqovu\u015fan) dediyi k\u0259nd ruslar\u0131n i\u015f\u011fal\u0131ndan \u00e7ox sonralar 1905- ci il hadis\u0259l\u0259ri zaman\u0131 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00c7\u0131raql\u0131 k\u0259ndinin yerind\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Mirz\u0259 Balan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 &#171;Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 t\u00fcrk Albaniya&#187;\u0259s\u0259ri d\u0259 bir \u00e7ox qaranl\u0131qlara i\u015f\u0131q sal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fl M\u00fcq\u0259dd\u0259sinin m\u0259lumatlar\u0131nda Matris (yunan m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 Matalis) kimi g\u00f6st\u0259rilir v\u0259 B\u0259rd\u0259d\u0259n 13 f\u0259rs\u0259x (t\u0259xmin\u0259n 80 km) oldu\u011fu bildirilir. Bu k\u0259nd K\u0259lb\u0259c\u0259r kolan\u0131lar\u0131na m\u0259xsus Q\u0131z\u0131lv\u0259ng k\u0259ndidir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"713\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/XP8v8O.png\" alt=\"\" data-id=\"21026\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=21026\" class=\"wp-image-21026\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/XP8v8O.png 700w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/XP8v8O-295x300.png 295w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/XP8v8O-147x150.png 147w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"666\" height=\"664\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/XP8vNO.png\" alt=\"\" data-id=\"21027\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/XP8vNO.png\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=21027\" class=\"wp-image-21027\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/XP8vNO.png 666w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/XP8vNO-300x300.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/XP8vNO-150x150.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/XP8vNO-215x215.png 215w\" sizes=\"auto, (max-width: 666px) 100vw, 666px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Bu \u0259razil\u0259rin tarixini e.\u0259. 9-cu \u0259srd\u0259n etibar\u0259n izl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kolan\u0131 yurdu olmu\u015f bu torpa\u011f\u0131n yetirm\u0259l\u0259rind\u0259n biri, m\u0259hz Musa Kolanqatl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Mir Mehdi X\u0259zani &#171;Kitabi -tarixe Qaraba\u011f&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: &#171;&#8230;T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259ki U\u015fac\u0131q k\u00fcnb\u0259zind\u0259n yuxar\u0131 ta G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn s\u0259rh\u0259ddin\u0259d\u0259k ki Kolan\u0131 m\u0259sk\u0259nidir v\u0259 \u0130r\u0259vana tabedir, \u0130r\u0259van hakimind\u0259n z\u0259bt eyl\u0259di&#187;. \u018fslind\u0259 is\u0259 Qaraba\u011f xan\u0131n\u0131n Cavan\u015fir b\u0259yl\u0259ri n\u0259slind\u0259n olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n kolan\u0131lar bu xanl\u0131\u011f\u0131 k\u00f6n\u00fcll\u00fc se\u00e7mi\u015fdil\u0259r. \u018fslind\u0259 Kolan\u0131lar aras\u0131nda Cavan\u015firl\u0259r bir tir\u0259 t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bel\u0259likl\u0259, Albaniya tarixini yazm\u0131\u015f Musa Kolanqatl\u0131 indiki t\u0259birl\u0259 des\u0259k Musa Kolanqatl\u0131dan, yaxud Kolan\u0131k\u0259ndlid\u0259n qeyrisi deyil. Do\u011fulub b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc \u0259razi SARSANG b\u00f6lg\u0259si idi, y\u0259ni \u00c7AR SANG. Bunu ruslar v\u0259 yunanlar &#171;\u00c7ar Skifl\u0259r&#187;, &#171;Tsarskie skif\u0131&#187; kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 edibl\u0259r. Bizim &#171;dahi&#187;l\u0259rin is\u0259 fars atalar\u0131n\u0131n dilind\u0259 etdikl\u0259ri etimoloji yozuma diqq\u0259t edin-&#171;S\u018fR&#187;-farsca &#171;BA\u015e&#187;, &#171;S\u018fNG&#187; is\u0259 guya &#171;DA\u015e&#187; dem\u0259kdir.&#187; \u018fslind\u0259 sak, skif yunan v\u0259 ironil\u0259rin dediyi praformad\u0131r. Saklar \u00f6zl\u0259rini Sang adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. &#171;-NG&#187; s\u0259si, y\u0259ni sa\u011f\u0131r nun h\u0259rfi &#8212; <strong>\u0147 \u0148 (sa\u011f\u0131r nun)<\/strong>, m\u0259hz q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r\u0259 m\u0259xsus olan bir h\u0259rfdir v\u0259 yad mill\u0259tl\u0259r bu s\u0259si b\u0259z\u0259n K, \u00c7, C v\u0259 s. kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz etmi\u015fl\u0259r. Bu g\u00fcn d\u0259 Sanqalan, Sanqa\u00e7al, K\u00fcrs\u0259ngi v\u0259 s. yer adlar\u0131nda bu s\u00f6z qalmaqdad\u0131r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Bunca \u00fczd\u0259 olan h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri g\u00f6rm\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 n\u0259 dem\u0259k olar? G\u00f6r\u00fcm siz\u0259 ba\u015f da\u015f\u0131 qism\u0259t olmas\u0131n&#187;. T\u00fcrkl\u00fcy\u00fc \u00f6lm\u00fc\u015f ki\u015fiy\u0259, q\u0259dimd\u0259 balbal d\u00fcz\u0259ldilm\u0259zdi&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/JQ8YZW-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-21034\" width=\"1051\" height=\"701\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/JQ8YZW-1.jpg 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/JQ8YZW-1-300x200.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/JQ8YZW-1-150x100.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/JQ8YZW-1-768x512.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1051px) 100vw, 1051px\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu AVMV\u0130B M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri M\u00fc\u0259llifd\u0259n: Bu yaz\u0131 06 mart 2018-ci ild\u0259 yay\u0131nlanm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycanda xristianl\u0131q d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 aid tariximiz\u0259 m\u00fcs\u0259lman kimi dam\u011fa vurmam\u0131z biz\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21039,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-21025","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21025","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21025"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21025\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61967,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21025\/revisions\/61967"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21039"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21025"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21025"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21025"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}