{"id":21684,"date":"2020-11-27T02:02:43","date_gmt":"2020-11-26T22:02:43","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=21684"},"modified":"2020-11-27T02:02:47","modified_gmt":"2020-11-26T22:02:47","slug":"az%c9%99rbaycanin-agd%c9%99r%c9%99-rayonunun-erm%c9%99ni-silahli-quvv%c9%99l%c9%99ri-t%c9%99r%c9%99find%c9%99n-isgali-video-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=21684","title":{"rendered":"AZ\u018fRBAYCANIN A\u011eD\u018fR\u018f RAYONUNUN ERM\u018fN\u0130 S\u0130LAHLI Q\u00dcVV\u018fL\u018fR\u0130 T\u018fR\u018fF\u0130ND\u018fN \u0130\u015e\u011eALI -V\u0130DEO"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:21% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"240\" height=\"240\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/bBDjmV-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-21695\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/bBDjmV-3.png 240w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/bBDjmV-3-150x150.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/bBDjmV-3-215x215.png 215w\" sizes=\"auto, (max-width: 240px) 100vw, 240px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>Cavid Ba\u011f\u0131rzad\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u0259nc\u0259 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Az\u0259rbaycan tarixi kafedras\u0131n\u0131n dosenti, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<br>cavid.bagirzade@gdu.edu.az<\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><br><strong>XVII \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n Erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq arzusu il\u0259 erm\u0259ni qriqoryan kils\u0259si \u0259m\u0259li f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. XIX \u0259sr boyunca \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n m\u0259krli siyas\u0259tinin n\u0259tic\u0259si olaraq Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259rin m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 \u0259razisi olmu\u015fdur. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq Rusiyan\u0131n d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tin\u0259 arxalanan v\u0259 ruhlanan erm\u0259nil\u0259r h\u0259l\u0259 XIX \u0259srin sonlar\u0131nda yaratd\u0131qlar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif siyasi partiya v\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 erm\u0259ni qriqoryan kils\u0259sinin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131na \u0259razi iddialar\u0131 olmu\u015f, n\u0259tic\u0259 etibar\u0131 il\u0259 Rusiyan\u0131n onlara verdiyi \u201ch\u0259diyy\u0259\u201d olaraq Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259rb torpaqlar\u0131nda \u201cErm\u0259nistan\u201d d\u00f6vl\u0259ti yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana \u0259razi iddialar\u0131 he\u00e7 bir vaxt s\u0259ngim\u0259mi\u015f, XX \u0259sr boyunca m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 bu iddialar ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. 1988-ci ilin fevral\u0131n 13-d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda, Xank\u0259ndi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259r mitinq\u0259 \u00e7\u0131xaraq Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sini t\u0259l\u0259b etmi\u015fl\u0259r. Bununla da erm\u0259nil\u0259rin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa n\u00f6vb\u0259ti v\u0259 bu g\u00fcn\u0259 kimi davam ed\u0259n \u0259razi iddialar\u0131 v\u0259 m\u0259lum Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan rayon v\u0259 k\u0259ndl\u0259ri 1988-ci ild\u0259n etibar\u0259n blokada \u015f\u0259raitind\u0259 qalm\u0131\u015f, k\u0259ndl\u0259r 1991-1992-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilmi\u015fdir. Ke\u00e7mi\u015f Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin (1923-ci il 7 iyul \u2013 1991-ci il 26 noyabr) A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u2013 Kolan\u0131 camaat\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u0259ndl\u0259r d\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259 i\u015f\u011fal edilm\u0259kl\u0259 rayonun i\u015f\u011fal\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"470\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/MVZGX2-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"21691\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=21691\" class=\"wp-image-21691\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/MVZGX2-1.jpg 700w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/MVZGX2-1-300x201.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/MVZGX2-1-150x101.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"260\" height=\"292\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/nQD6kR-1.png\" alt=\"\" data-id=\"21692\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/nQD6kR-1.png\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=21692\" class=\"wp-image-21692\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/nQD6kR-1.png 260w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/nQD6kR-1-134x150.png 134w\" sizes=\"auto, (max-width: 260px) 100vw, 260px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>A\u011fd\u0259r\u0259 rayonu haqq\u0131nda. XIX \u0259srd\u0259 \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n erm\u0259nil\u0259ri Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259sin\u0259d\u0259k A\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259 \u0259halinin m\u00fctl\u0259q hiss\u0259sini Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Bu d\u00f6vrd\u0259n etibar\u0259n bura k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259l\u0259rin n\u0259tic\u0259sind\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin say\u0131 artma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. A\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ya\u015fayan Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri zaman-zaman, 1905-1906-c\u0131 ill\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n v\u0259 Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ba\u015f vermi\u015f k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar, soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6z k\u0259ndl\u0259rini t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015f, n\u0259tic\u0259 etbiar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan k\u0259ndl\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259r m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f, m\u0259skunla\u015fd\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259rin tarixi adlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirmi\u015fl\u0259r. A\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259si co\u011frafi bax\u0131mdan Xa\u00e7\u0131n\u00e7ay v\u0259 T\u0259rt\u0259r\u00e7ay h\u00f6vz\u0259sinin bir hiss\u0259sini \u0259hat\u0259 edir. Az\u0259rbaycan \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259si alt\u0131nda oldu\u011fu zaman A\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259si Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) quberniyas\u0131n\u0131n Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131n\u0131n \u0259razisin\u0259 daxil olmu\u015fdur. 1923-c\u00fc ild\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti yarad\u0131landa ke\u00e7mi\u015f Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131n\u0131n A\u011fd\u0259r\u0259 \u0259razisi 1923-1930-cu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Ceraberd, 1930-1992-ci ill\u0259rd\u0259 is\u0259 Mardakert adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, 1930-cu ild\u0259 inzibati rayon yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 1992-ci ild\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259nin tarixi ad\u0131 b\u0259rpa edilmi\u015fdir. 1960-c\u0131 ild\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259y\u0259 \u015f\u0259h\u0259r tipli q\u0259s\u0259b\u0259, 1985-ci ild\u0259 is\u0259 \u015f\u0259h\u0259r statusu verilmi\u015fdir. A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun \u0259razisi 1705 kv. km, \u0259halisi 44,4 min n\u0259f\u0259r olmu\u015fdur ki, onun 14 mini az\u0259rbaycanl\u0131lar t\u0259\u015fkil edirdi. Rayonun bir \u015f\u0259h\u0259ri, iki \u015f\u0259h\u0259r tipli q\u0259s\u0259b\u0259si, 57 k\u0259ndi, 22 k\u0259nd sovetliyi (k\u0259nd sovetliyi inzibati anlay\u0131\u015f\u0131 indi k\u0259nd icra n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi kimi ifad\u0259 edilir) olmu\u015fdur. A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun Madagis q\u0259s\u0259b\u0259si 1959-cu ild\u0259, Mara\u011fa q\u0259s\u0259b\u0259si is\u0259 1967-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r [3, s.25]. 1992-ci il oktyabr\u0131n 13-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Sovetinin (indi Milli M\u0259clis) q\u0259rar\u0131 il\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n \u0259razisin\u0259 v\u0259 \u0259halisin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck rayonu olan A\u011fd\u0259r\u0259nin inzibati rayon statusu l\u0259\u011fv edilmi\u015f, onun \u0259razisi b\u00f6l\u00fcn\u0259r\u0259k qon\u015fu A\u011fdam, K\u0259lb\u0259c\u0259r v\u0259 T\u0259rt\u0259r rayonlar\u0131na verilmi\u015fdir. A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun \u0259razisinin 44%-ni son d\u0259r\u0259c\u0259 f\u00fcsunkar g\u00f6z\u0259likl\u0259r\u0259 malik z\u0259ngin flora v\u0259 fauna al\u0259mind\u0259n ibar\u0259t me\u015f\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil edirdi. A\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259si z\u0259ngin faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131 yataqlar\u0131 il\u0259 d\u0259 se\u00e7ilir. B\u00f6lg\u0259d\u0259 Q\u0131z\u0131lbulaq v\u0259 Canyataq-G\u00fclyataq q\u0131z\u0131l yataqlar\u0131, Mehmana qur\u011f\u015fun v\u0259 sink yata\u011f\u0131, D\u0259mirli mis yata\u011f\u0131 v\u0259 dig\u0259r faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131 yataqlar\u0131 vard\u0131r.<br><br><strong>A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun i\u015f\u011fal\u0131<br><\/strong><br>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnqai\u015f\u0259sinin meydana \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131n ilk d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259ndl\u0259ri erm\u0259nil\u0259rin h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f, hadis\u0259l\u0259rin ilk m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 m\u0259hz A\u011fd\u0259r\u0259 rayonundak\u0131 k\u0259ndl\u0259r m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259kild\u0259 h\u00fccumlara m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259rinin \u0259hat\u0259sind\u0259 olmaqla co\u011frafi olaraq bilavasit\u0259 m\u00fchasir\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 olmu\u015fdur. Bel\u0259 bir t\u0259bii-co\u011frafi \u015f\u0259rait erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131na imkan verirdi ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n k\u0259ndl\u0259rini daima at\u0259\u015f alt\u0131nda saxlas\u0131nlar. H\u0259l\u0259 1990-c\u0131 ilin yay aylar\u0131nda art\u0131q A\u011fd\u0259r\u0259nin 14 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rinin ham\u0131s\u0131 erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n at\u0259\u015f v\u0259 h\u00fccumlara m\u0259ruz qal\u0131rd\u0131. Bu d\u00f6vrd\u0259 b\u00f6lg\u0259y\u0259 yeridilmi\u015f Sovet qo\u015fun hiss\u0259l\u0259ri v\u0259 yerl\u0259rd\u0259ki h\u0259rbi komendantlar \u0259n yax\u015f\u0131 halda asayi\u015fi t\u0259min etm\u0259kd\u0259, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n k\u0259ndl\u0259rini qorumaqda \u201cacizlik\u201d edir, seyir\u00e7i m\u00f6vqeyind\u0259 qal\u0131rd\u0131lar. B\u0259zi rus zabitl\u0259ri is\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 erm\u0259nip\u0259r\u0259st m\u00f6vqeyi g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"720\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/DYAbll.jpg\" alt=\"\" data-id=\"21689\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=21689\" class=\"wp-image-21689\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/DYAbll.jpg 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/DYAbll-300x225.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/DYAbll-150x113.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/DYAbll-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"292\" height=\"173\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Ovl6kP.jpg\" alt=\"\" data-id=\"21690\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Ovl6kP.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=21690\" class=\"wp-image-21690\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Ovl6kP.jpg 292w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Ovl6kP-150x89.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Ovl6kP-184x109.jpg 184w\" sizes=\"auto, (max-width: 292px) 100vw, 292px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>H\u0259l\u0259 1990-c\u0131 il oktyabr\u0131n 22-d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonu \u0259razisind\u0259 erm\u0259ni quldurlar\u0131 4 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 girov aparm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan sonra girovlar\u0131 azad etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi t\u0259yinatl milis d\u0259st\u0259sinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 \u0259m\u0259liyyat aparm\u0131\u015flar. Erm\u0259ni yaraql\u0131lar\u0131 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f, at\u0131\u015fma bir saata q\u0259d\u0259r davam etmi\u015fdir. Girovlar azad edilmi\u015f, hadis\u0259 yerind\u0259 9 avtomat, xeyli tapan\u00e7a, qumbara, partlad\u0131c\u0131 madd\u0259 v\u0259 ba\u015fqa d\u00f6y\u00fc\u015f sursat\u0131 tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r [7, s.240]. B\u00fct\u00fcn bunlar bir daha g\u00f6st\u0259rir ki, SSR\u0130 g\u00fcc strukturlar\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir q\u0259ti add\u0131m atmam\u0131\u015f, bununla da 1989-1990-c\u0131 ill\u0259r \u0259rzind\u0259 erm\u0259nil\u0259r m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 silahlanm\u0131\u015f, he\u00e7 bir k\u00f6m\u0259yi, silah-sursat\u0131 olmayan az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rini at\u0259\u015f\u0259 tutmu\u015f, dinc sakinl\u0259ri is\u0259 \u0259sir g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>1991-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n k\u0259ndl\u0259rimiz\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259yziq art\u0131r, h\u00fccumlar daha intensiv v\u0259 s\u0259rt xarakter al\u0131r. Bu d\u00f6vrd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259ndl\u0259rin v\u0259ziyy\u0259ti haq\u0131nda davaml\u0131 reportajlar haz\u0131rlayan o zamank\u0131 \u201cKommunist\u201d q\u0259zetini x\u00fcsusi m\u00fcxbiri Ziy\u0259ddin Sultanovun yaz\u0131lar\u0131ndan da ayd\u0131n olur ki, 1991-ci il A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca a\u011f\u0131r bir d\u00f6vr olmu\u015fdur [7, s. 21-23, 78-80, 98-100, 150-152, 175, 188, 219-220, 231-244]. 1991-ci ilin avqust ay\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin c\u0259sar\u0259ti o q\u0259d\u0259r art\u0131r ki, A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun Aterk k\u0259ndind\u0259 SSR\u0130 Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi daxili qo\u015fun b\u00f6lm\u0259l\u0259rinin 41 zabitni v\u0259 s\u0131ravi \u0259sg\u0259rini, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00e7oxlu h\u0259rbi texnika v\u0259 silah-sursat \u0259l\u0259 ke\u00e7irirl\u0259r. H\u0259rbi qulluq\u00e7ular\u0131n azad edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259ni quldurlar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri b\u00f6lg\u0259 komendant\u0131 polkovnik V. Jukova h\u0259rbi qulluq\u00e7ularla d\u0259yi\u015fdirilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn asayi\u015fi pozan, silahl\u0131 h\u00fccumlar t\u0259\u015fkil ed\u0259n erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259rind\u0259n h\u0259bs edilmi\u015fl\u0259rin siyah\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir, dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131rlar. Dan\u0131\u015f\u0131qlardan sonra c\u0259mi \u00fc\u00e7 h\u0259rbi qulluq\u00e7u azad edilir. \u0130ki g\u00fcnd\u0259n sonra dan\u0131\u015f\u0131qlar yenid\u0259n davam etdirilir, dan\u0131\u015f\u0131qlarda SSR\u0130 Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi daxili qo\u015funlar q\u0259rargah\u0131 r\u0259is m\u00fcavini, general-mayor V.Starikov v\u0259 f\u00f6vqal\u0259d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t rayonunun komendant\u0131 polkovnik V. Jukov i\u015ftirak edir [7, s.173]. Bu fakt 1991-ci ilin yay aylar\u0131nda A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunda m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259tin hans\u0131 \u015f\u0259kil almas\u0131n\u0131 bir daha g\u00f6st\u0259rir. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259ndl\u0259rin v\u0259ziyy\u0259tini t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00e7\u0259tin deyildir. 1991-ci il 25 apreld\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun Umudlu k\u0259ndi Aterk v\u0259 Z\u0259ylik k\u0259ndl\u0259ri istiqam\u0259tind\u0259n avtomat v\u0259 iri \u00e7apl\u0131 pulemyotlardan at\u0259\u015f\u0259 tutulmu\u015f, k\u0259ndin bir ne\u00e7\u0259 sakini yaralanm\u0131\u015f, ya\u015fay\u0131\u015f binalar\u0131na ziyan d\u0259ymi\u015fdir. \u201cKommunist\u201d q\u0259zetinin 23 may 1991-ci il n\u00f6mr\u0259sind\u0259 yaz\u0131r ki (x\u00fcsus m\u00fcxbir Ziy\u0259ddin Kamal o\u011flu Sultanovun yaz\u0131s\u0131 \u2013 C.B.), A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun Umudlu k\u0259ndind\u0259 h\u0259y\u0259canl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t yaranm\u0131\u015fd\u0131r: erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri bir h\u0259ft\u0259y\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, k\u0259ndi arams\u0131z olaraq avtomat, pulemyot v\u0259 raket at\u0259\u015fin\u0259 tuturlar. \u201cAlazan\u201d tipli raketl\u0259r bir ne\u00e7\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f evini da\u011f\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r [3, s.306]. 1991-ci il may\u0131n 26-da Umudlu k\u0259ndi yen\u0259 Aterk v\u0259 Z\u0259ylik k\u0259ndl\u0259ri istiqam\u0259tind\u0259n at\u0259\u015f\u0259 tutulmu\u015f, k\u0259nd sakini M\u0259mm\u0259d Salman o\u011flu Abbasov \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr [7, s.235]. Bu d\u00f6vr\u0259 aid m\u0259lumatlardan m\u0259lum olur ki, yay m\u00f6vs\u00fcm\u00fcnd\u0259 erm\u0259ni quldurlar\u0131 Umudlu k\u0259ndin\u0259 m\u0259xsus olan \u0259kin sah\u0259l\u0259rind\u0259, otlaq yerl\u0259rind\u0259, me\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 g\u0259zib dola\u015f\u0131r, adamlar\u0131 vahim\u0259 v\u0259 qorxu i\u00e7\u0259risind\u0259 saxlay\u0131rlar. H\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n erm\u0259nil\u0259rl\u0259r\u0259 \u0259hat\u0259 olunmu\u015f bu k\u0259ndd\u0259 ya\u015famaq v\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k olduqca \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fmi\u015fdir. C\u0259zas\u0131z qald\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri daha da az\u011f\u0131nla\u015faraq k\u0259ndin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n 800 ba\u015fdan \u00e7ox mal-qara saxlanan d\u00f6rd m\u00fcasir tipli kompleksi, ot tayalar\u0131n\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f evl\u0259rini yand\u0131rm\u0131\u015flar. Bu zaman son g\u00fcnl\u0259r \u0259rzind\u0259 ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxta Vilay\u0259ti \u00fczr\u0259 t\u0259\u015fkilat komit\u0259sinin s\u0259dri V. Polyani\u00e7ko v\u0259 f\u00f6qal\u0259d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t rayonunun komendant\u0131 polkovnik V. Jukov Umudlu k\u0259ndind\u0259 olmu\u015f, k\u0259nd sakinl\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti m\u00fczakir\u0259 etmi\u015fl\u0259r [3, s. 306-307; 7, s.150].<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259min ilin iyunun 17-d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 Umudlu v\u0259 \u0130mar\u0259t-Q\u0259rv\u0259nd (K\u0259r\u0259mli) k\u0259ndl\u0259ri qonu\u015f erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259ri olan Aterk, Z\u0259ylik v\u0259 \u00c7apar istiqam\u0259tind\u0259n at\u0259\u015f\u0259 tutulmu\u015fdur. D\u00f6y\u00fc\u015f \u00fc\u00e7 saatad\u0259k davam etmi\u015fdir. \u0130yunun 21-d\u0259 is\u0259 M. H\u0259s\u0259nov \u00c7\u0259r\u0259kdar k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131nda me\u015f\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir [7, s.236]. 1991-ci il iyulun 7-d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun S\u0131rxav\u0259nd k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n at\u0259\u015f\u0259 tutlmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 S\u0131rxav\u0259nd k\u0259ndinin d\u00f6rd sakini \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr [3, s.307]. \u0130yulun 31-d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunda h\u0259rbi qulluq\u00e7ular\u0131 aparan ma\u015f\u0131n karvan\u0131 avtomat silahlardan v\u0259 qumbaraatanlardan at\u0259\u015f\u0259 tutulmu\u015fdur. Perm \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n g\u0259lmi\u015f jurnalist V. Dementyev v\u0259 d\u00f6rd h\u0259rbi\u00e7i yaralanm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130ki zirehli transportyor v\u0259 bir y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131 z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015fdir. Avqustun 5-d\u0259 Umudlu k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda sah\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n qad\u0131nlar Z\u0259ylik k\u0259ndi t\u0259r\u0259fd\u0259n at\u0259\u015f\u0259 tutulmu\u015fdur. Avqustun 7-d\u0259n 8-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun \u0130mar\u0259t-Q\u0259rv\u0259nd k\u0259ndi qon\u015fu \u00c7apar k\u0259ndi t\u0259r\u0259fd\u0259n at\u0259\u015f\u0259 tutulmu\u015f, evl\u0259r z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015fdir [7, s.237].<br><br>Sentyabr\u0131n 18-d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun Met\u015fen k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda h\u0259rbi ma\u015f\u0131n v\u0259 zirehli transpotyor minaya d\u00fc\u015f\u00fcb partlam\u0131\u015fd\u0131r. Bu zaman pusquda duran erm\u0259nil\u0259r h\u0259rbi ma\u015f\u0131nlar\u0131 at\u0259\u015f\u0259 tutmu\u015f, h\u0259rbi\u00e7il\u0259rd\u0259n S.Ploxotnyuk \u00f6lm\u00fc\u015f, T. Kartus is\u0259 yaralanm\u0131\u015fd\u0131r. Sentyabr\u0131n 19-da erm\u0259ni quldurlar\u0131 \u0130mar\u0259t-Q\u0259rv\u0259nd k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum etmi\u015f, k\u0259nd sakini Z. \u018fliyeva q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, evl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r [7, s.239]. Oktyabr\u0131n 17-d\u0259 erm\u0259ni quldurlar\u0131 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonu \u0259razisind\u0259 qoyun s\u00fcr\u00fcl\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, \u00e7obanlardan Q. Abdullayev \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, D. Q\u0259ribov is\u0259 yaralanm\u0131\u015fd\u0131r. Oktyabr\u0131n 19-da A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun S\u0131rxav\u0259nd k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131na h\u00fccum etmi\u015f, s\u00fcr\u00fcc\u00fc N. B\u0259\u015firov \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, A. H\u0259s\u0259nov is\u0259 a\u011f\u0131r yaralanm\u0131\u015fd\u0131r [7, s.240]. 1991-ci il dekabr\u0131n 25-n\u0259n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun Umudlu, Ba\u015f G\u00fcneyp\u0259y\u0259, Manikli k\u0259ndl\u0259ri raket v\u0259 artilleriya at\u0259\u015f\u0259ni tutulmu\u015f, k\u0259nd sakinl\u0259ri yaralanm\u0131\u015f, evl\u0259r da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r [7, s.244]. 1991-ci il \u0259rzind\u0259 ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259r, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259r\u0259 edilmi\u015f h\u00fccumlar ilin sonuna yax\u0131n daha k\u0259skin \u015f\u0259kil al\u0131r. Bu d\u00f6vrd\u0259 m\u00fcdafi\u0259siz qalm\u0131\u015f, taleyin ixtiyar\u0131na burax\u0131lm\u0131\u015f k\u0259ndl\u0259rin \u0259halisi m\u00fcxt\u0259lif yollarla silah-sursat \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcdafi\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fkil edir, postlar quraraq \u00f6z k\u0259ndl\u0259rini gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz erm\u0259ni quldurlar\u0131n\u0131n h\u00fccumlar\u0131ndan qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-3 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"624\" height=\"336\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/ADbMAr.jpg\" alt=\"\" data-id=\"21687\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=21687\" class=\"wp-image-21687\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/ADbMAr.jpg 624w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/ADbMAr-300x162.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/ADbMAr-150x81.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 624px) 100vw, 624px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"260\" height=\"292\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/nQD6kR.png\" alt=\"\" data-id=\"21688\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/nQD6kR.png\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=21688\" class=\"wp-image-21688\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/nQD6kR.png 260w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/nQD6kR-134x150.png 134w\" sizes=\"auto, (max-width: 260px) 100vw, 260px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>1992-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan 14 k\u0259ndin\u0259 t\u0259zyiql\u0259ri art\u0131r, h\u00fccumlar intensivl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Xocal\u0131n\u0131n yerl\u0259 yeksan edilm\u0259sind\u0259n sonra A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccumlar daha da k\u0259skinl\u0259\u015fir. 1992-ci il fevral\u0131n 28-d\u0259 uzun ill\u0259r m\u00fchasir\u0259d\u0259 qalan Umudlu k\u0259ndi i\u015f\u011fal olunur. Bu zaman k\u0259ndin m\u00fcdafis\u0259ind\u0259 olan 30 h\u0259rbi\u00e7i, y\u00fczl\u0259rl\u0259 yerli sakinl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcdafi\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri o zaman A\u011fdamda olan \u015eirin Mirz\u0259yevin (sonralar \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.) v\u0259 A\u011fdamda olan umudlular\u0131n s\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f vertolyotlar vasit\u0259si il\u0259 lab\u00fcd \u00f6l\u00fcm\u00fcn cayna\u011f\u0131ndan qurtar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r, \u0259ks halda Umudluda da Xocal\u0131 q\u0259tliam\u0131 t\u0259krarlanacaqd\u0131. 1992-ci il mart\u0131n 12-d\u0259 Manikli-S\u0131rxav\u0259nd istqam\u0259tind\u0259 b\u00f6y\u00fck q\u00fcvv\u0259 il\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7\u0259n erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri ciddi m\u00fcqavim\u0259t\u0259 rast g\u0259lmi\u015f, d\u00f6y\u00fc\u015f 14 saat davam etmi\u015f, d\u00fc\u015fm\u0259n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda ilk d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck itkini bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 vermi\u015fdir. Q\u0131z\u011f\u0131n v\u0259 amans\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r Ba\u015f G\u00fcneyp\u0259y\u0259 v\u0259 Orta G\u00fcneyp\u0259y\u0259 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 d\u0259 getmi\u015fdir. 14 saat davam etmi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 30-a yax\u0131n insan\u0131m\u0131z \u015f\u0259hid olur, bu k\u0259ndl\u0259r\u0259 is\u0259 he\u00e7 bir k\u00f6m\u0259k g\u0259lmir. \u018fn ac\u0131nacaql\u0131 v\u0259ziyy\u0259t ondan ibar\u0259t idi ki, \u015eirin Mirz\u0259yevin komandirliyi alt\u0131nda olan q\u00fcvv\u0259l\u0259r uzaqdan d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc izl\u0259yir, k\u00f6rp\u00fcn\u00fc ke\u00e7m\u0259m\u0259k \u0259mri ald\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lmirdil\u0259r. \u018flb\u0259tt\u0259 \u0259mrd\u0259n \u00e7\u0131xmaq olmaz, g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259 k\u0259ndl\u0259rimiz viran edils\u0259 d\u0259, igidl\u0259rimiz, soyda\u015flar\u0131m\u0131z q\u0259tl\u0259 yetirils\u0259 d\u0259&#8230; Erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259lav\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 g\u0259lm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u0259ndl\u0259rimiz i\u015f\u011fal edilir. Bel\u0259likl\u0259, 1988-ci ild\u0259n ba\u015flayan m\u0259lum Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f hadis\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 art\u0131q 1990-c\u0131 ild\u0259n m\u00fchasir\u0259 v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 qalan A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259ndl\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131 1992-ci il mart\u0131n 12-d\u0259 ba\u015fa \u00e7at\u0131r, bununla da A\u011fd\u0259r\u0259 rayonu erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n tamamil\u0259 i\u015f\u011fal olunur.<br><br><strong>A\u011fd\u0259r\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131<\/strong><br><br>A\u011fd\u0259r\u0259nin azad edilm\u0259si. 1992-ci ilin iyun ay\u0131nda Az\u0259rbaycan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri il\u0259 erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131 aras\u0131nda g\u00fccl\u00fc toqqu\u015fma A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun \u00c7\u0259r\u0259kdar k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda ba\u015f verdi. A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun S\u0131rxav\u0259nd, Ba\u015f G\u00fceyp\u0259y\u0259, Orta G\u00fcneyp\u0259y\u0259, Ki\u00e7an, B\u0259\u015firl\u0259r, Manikli v\u0259 Qara\u015flar k\u0259ndl\u0259ri q\u0259sbkarlardan azad edildi [1, s.314]. 1992-ci il iyunun 12-d\u0259 Az\u0259rbaycan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri polkovnik-leytenat N\u0259cm\u0259ddin Sad\u0131qovun (hal-haz\u0131rda Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin Ba\u015f Q\u0259rargah r\u0259isi, M\u00fcdafi\u0259 nazirinin birinci m\u00fcavini, general-polkovnik) r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda A\u011fd\u0259r\u0259d\u0259 irimiqyasl\u0131 h\u00fccum \u0259m\u0259liyyat\u0131na ba\u015flad\u0131 [2, s.485]. 1992-ci ili iyunun 18-d\u0259 Tal\u0131\u015f, 20-d\u0259 A\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 Yuxar\u0131 \u00c7ayl\u0131, 22-d\u0259 Marqu\u015favan v\u0259 Mara\u011fa, 25-d\u0259 Levonarx, 28-d\u0259 H\u0259s\u0259nqaya, 29-da Madagis, iyulun 2-d\u0259 Cerabert, Karmiravan, Ma\u011favuz, Met\u015fen, D\u0259mirli erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131nda azad edilir [7, s.300]. 1992-ci il iyulun 4-9-da Az\u0259rbaycan h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259ri Aterk, \u00c7apar, Umudlu, Z\u0259ylik k\u0259ndl\u0259rini v\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 \u015f\u0259h\u0259rini d\u00fc\u015fm\u0259d\u0259n azad edir [3, s.316]. AT\u018fT-in m\u00fcraci\u0259tin\u0259 cavab olaraq Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fi 1992-ci il iyulun 9-da h\u00fccumu dayand\u0131r\u0131r. Bundan istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r La\u00e7\u0131n d\u0259hlizi vasit\u0259si il\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa \u0259lav\u0259 canl\u0131 q\u00fcvv\u0259 v\u0259 h\u0259rbi texnika g\u00f6nd\u0259rir. Bu q\u00fcvv\u0259 \u0259sas\u0259n A\u011fd\u0259r\u0259 c\u0259bh\u0259sin\u0259 yeridilir.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"539\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Ll6zpb.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-21686\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Ll6zpb.png 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Ll6zpb-300x168.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Ll6zpb-150x84.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Ll6zpb-768x431.png 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Ll6zpb-715x400.png 715w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>1992-ci il iyulun 11-28-d\u0259 erm\u0259ni ekspedisiya korpusunun q\u0259fil \u0259ks-h\u00fccumu n\u0259tic\u0259sind\u0259 Aterk, \u00c7apar, Z\u0259ylik, Umudlu, Met\u015fen, Ma\u011favuz, A\u015fa\u011f\u0131 Orata\u011f, Akop Komari k\u0259ndl\u0259ri yenid\u0259n erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131n\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7ir. Strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan S\u0259rs\u0259ng g\u00f6l\u00fc d\u00fc\u015fm\u0259nin n\u0259zar\u0259ti alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr [7, s.300; 3, s.317]. 1992-ci il iyulun 28-d\u0259n avqustun 9-na kimi T\u0259rt\u0259r v\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r briqadalar\u0131 eyni vaxtda h\u00fccum \u0259m\u0259liyyat\u0131 ke\u00e7irmi\u015f, erm\u0259nil\u0259rin q\u0259fil \u0259ks-h\u00fccumu zaman\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdikl\u0259ri k\u0259ndl\u0259ri yenid\u0259n azad etmi\u015fdir. 1992-ci il avqustun 10-da Kosapet v\u0259 D\u0259mirli k\u0259ndl\u0259ri d\u0259 azad edilir, avqustun 13-d\u0259 T\u0259rt\u0259r v\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r briqadalar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutlmu\u015f yerd\u0259 \u2013 S\u0259rs\u0259ng su b\u0259ndind\u0259 birl\u0259\u015firl\u0259r [7, s.300]. Az\u0259rbaycan ordusu 1992-ci ilin avqustun 18-d\u0259 Dr\u0131mbon k\u0259ndi v\u0259 hakim y\u00fcks\u0259klikl\u0259ri tutur, 20-d\u0259 Canyataq v\u0259 G\u00fclyataq k\u0259ndl\u0259ri, 22-d\u0259 Manikli, Xat\u0131nb\u0259yli, Orta G\u00fcneyp\u0259y\u0259 k\u0259ndl\u0259rini q\u0259sbkarlardan t\u0259mizl\u0259yir. Sentyabr\u0131n 1-d\u0259 Mehmana, Qazan\u00e7\u0131, Ba\u015f G\u00fcneyp\u0259y\u0259, Ko\u00e7aqot, Arutyunoqomer k\u0259ndl\u0259ri erm\u0259nil\u0259rd\u0259n azad edilir. Sentyabr\u0131n 28-d\u0259 g\u0259rgin d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n sonra silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rimiz \u00c7\u0131ld\u0131ran k\u0259ndi v\u0259 bir s\u0131ra hakim y\u00fcks\u0259klikl\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259 bilirl\u0259r. Noyabr\u0131n 15-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00c7\u0131ld\u0131rana soxulurlar, ert\u0259si g\u00fcn, noyabr\u0131n 16-da q\u00fcvv\u0259l\u0259rimiz \u00c7\u0131ld\u0131ran\u0131 yenid\u0259n ala bilir. Noyabr\u0131n 19-da S\u0131rxav\u0259nd k\u0259ndi azad edilir, lakin noyabr\u0131n 21-d\u0259 S\u0131rxav\u0259nd yenid\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n \u0259lin\u0259 ke\u00e7ir. 1993-c\u00fc ilin yanvar\u0131n 15-d\u0259 ordumuz iki istiqam\u0259td\u0259n \u2013 \u00c7\u0131ld\u0131ran v\u0259 S\u0131rxav\u0259nd istiqam\u0259tind\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 h\u00fccuma ke\u00e7ir, bu \u0259m\u0259liyyat n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00c7\u0131ld\u0131ran istiqam\u0259tind\u0259 iki y\u00fcks\u0259klik \u0259l\u0259 ke\u00e7irils\u0259 d\u0259 k\u0259ndl\u0259ri azad etm\u0259k m\u00fck\u00fcn olmur.<br><br><strong>A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun ikinci d\u0259f\u0259 i\u015f\u011fal olunmas\u0131<br><\/strong><br>D\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fi etm\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015fmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 korpus komandiri Sur\u0259t H\u00fcseynov 1993-c\u00fc il yanvar\u0131n 28-d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259ri v\u0259 h\u0259rbi texnikan\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131b G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u0259tirdi. Erm\u0259nistan ekspedisiya korpusu Rusiyan\u0131n 7-ci ordusunun 128-ci motoat\u0131c\u0131 alay\u0131 v\u0259 kazaklardan ibar\u0259t silahl\u0131 d\u0259st\u0259nin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 istiqam\u0259tind\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7ir [1, s.316; 2, s.486; 3, s.317]. \u015e\u0259rh\u0259 ehtiyac yoxdur, Rusiyan\u0131n hadis\u0259l\u0259r\u0259 n\u0259zar\u0259ti v\u0259 idar\u0259 etm\u0259si ayd\u0131nd\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 1993-c\u00fc il fevral\u0131n 5-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Rusiya silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 \u00c7\u0131ld\u0131ran, Ko\u00e7aqot, Arutyunoqomer k\u0259ndl\u0259ri yenid\u0259n i\u015f\u011fal edilir. Erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri 1993-c\u00fc il 15 fevral \u2013 8 mart tarixi \u0259rzind\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259nin 17 k\u0259ndini yenid\u0259n i\u015f\u011fal edir [1, s.316; 7, s.301]. A\u011fd\u0259r\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri \u0259traf\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r gedir. Mart\u0131n 27-d\u0259 \u00c7\u0259r\u0259kdar k\u0259ndi erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131n\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7ir. 1993-c\u00fc ilin iyun ay\u0131n\u0131n son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259r A\u011fd\u0259r\u0259nin Met\u015fen v\u0259 Ma\u011favuz k\u0259ndl\u0259ri istiqam\u0259tind\u0259 h\u00fccum ed\u0259r\u0259k xeyli ir\u0259lil\u0259y\u0259 bilmi\u015fdil\u0259r. A\u011fd\u0259r\u0259 rayonu \u0259razisind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r 1993-c\u00fc il iyul ay\u0131nad\u0259k davam etmi\u015fdir. \u0130yulun \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri, \u201cQlobus\u201d y\u00fcks\u0259kliyi, Met\u015fen, Ma\u011favuz, Tal\u0131\u015f k\u0259ndl\u0259ri erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n yenid\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdi. Bununla da A\u011fd\u0259r\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilir.<br><br>A\u011fd\u0259r\u0259 \u0259razisi i\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra buradak\u0131 q\u0259dim tarixi adlar erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k erm\u0259nil\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. Bel\u0259 ki, \u0130mar\u0259t-Q\u0259rv\u0259nd\u0259 Hakarakaberd, Umudluya Aknaberd, Seysulana Artsaven, Yar\u0131mcaya Hatsavan, \u00c7ayl\u0131ya Qeterat, Qazan\u00e7\u0131ya Tiqranakert adlar\u0131 verilmi\u015fdir [3, s.319].<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/QLn3RG.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-21685\" width=\"1063\" height=\"797\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/QLn3RG.jpg 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/QLn3RG-300x225.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/QLn3RG-150x113.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/QLn3RG-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1063px) 100vw, 1063px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>N\u0259tic\u0259<\/strong><br><br>Bel\u0259likl\u0259, Erm\u0259nistan\u0131n Rusiyan\u0131n a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259st\u0259yil\u0259 Az\u0259rbaycana h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n z\u0259ngin tarixi abid\u0259l\u0259ri, z\u0259ngin maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti il\u0259, z\u0259ngin t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259ri v\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 f\u00fcs\u00fcnkar g\u00f6z\u0259llikl\u0259r\u0259 malik t\u0259bi\u0259ti il\u0259 se\u00e7il\u0259n A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 14 k\u0259nd \u2013 Umudlu, \u0130mar\u0259t Q\u0259rv\u0259nd (K\u0259r\u0259mli), \u00c7\u0259r\u0259kdar, Nar\u0131nclar, S\u0131rxav\u0259nd, Xat\u0131nb\u0259yli, Manikli, B\u0259\u015firl\u0259r, Qaralar, Qara\u015flar, Ba\u015f G\u00fcneyp\u0259y\u0259, Orta G\u00fcneyp\u0259y\u0259, Tellibin\u0259, Yeni Qaralar k\u0259ndl\u0259ri i\u015f\u011fal edilmi\u015f, bu k\u0259ndl\u0259rin 14 mind\u0259n \u00e7ox \u0259halisi \u00f6z ata-baba yurdlar\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Hadis\u0259l\u0259rin xronoloji t\u0259hlili n\u0259tic\u0259sind\u0259 ayd\u0131n olur ki, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259ndl\u0259rinin erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131ndan sonra ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, Xocal\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal edilm\u0259si Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n k\u0259ndl\u0259rinin bir birinin ard\u0131nca i\u015f\u011fal edilm\u0259sini \u015f\u0259rtl\u0259ndirmi\u015f v\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdi. A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 prosesini t\u0259hlil ed\u0259rk\u0259n a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259lm\u0259k olar:<br><br>1. 1991-1992-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00f6vcud hakimiyy\u0259tin \u2013 prezident Ayaz M\u00fct\u0259llimov iqtidar\u0131n\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun m\u00fchasir\u0259d\u0259 qalan, Az\u0259rbaycan\u0131n dig\u0259r rayonlar\u0131 il\u0259 bilavasit\u0259 \u0259laq\u0259si olmayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259rin\u0259 laqeyd m\u00fcnasib\u0259tinin olmas\u0131;<br><br>2. A\u011fd\u0259r\u0259 rayonun az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259ndl\u0259rinin taleyin ixtiyar\u0131na burax\u0131lmas\u0131;<br><br>3. M\u00fchasir\u0259d\u0259 qalan k\u0259ndl\u0259rin m\u00fcdafi\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin v\u0259 onlar\u0131n silah-sursat ehtiyat\u0131n\u0131n Rusiya silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259rt\u0259r\u0259fli silahland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f erm\u0259ni q\u00fcvv\u0259l\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n silah-sursat\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 olunmaz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 az olmas\u0131;<br><br>4. M\u00fchasir\u0259d\u0259 qalan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259rin tamamil\u0259 t\u0259crid \u015f\u0259raitind\u0259 qalmas\u0131 v\u0259 \u0259rzaq ehtiyat\u0131n\u0131n t\u00fck\u0259nm\u0259si. B\u00fct\u00fcn bunlar Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck rayonu olan A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun i\u015f\u011fal olunmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fd\u0259r\u0259 rayonu erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan xalq\u0131n buradak\u0131 z\u0259ngin s\u0259rv\u0259tl\u0259ri \u2013 q\u0131z\u0131l, qur\u011fu\u015fun, mis, sink v\u0259 s. faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131 yataqlar\u0131 q\u0259sbkarlar v\u0259 onlar\u0131n i\u015fbirliyi yaratd\u0131\u011f\u0131 Rusiya, \u0130sve\u00e7r\u0259, Kanada, Almaniya, Fransa i\u015f adamlar\u0131, \u015firk\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n amans\u0131zcas\u0131na talan edilm\u0259kd\u0259dir. A\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259si tarixi abid\u0259l\u0259rin, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin z\u0259nginliyi il\u0259 d\u0259 se\u00e7ilir. \u018fcdad\u0131m\u0131z\u0131n biz\u0259 miras buraxd\u0131\u011f\u0131 maddi m\u0259d\u0259ni irsimiz d\u0259 q\u0259sbkarlar t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131l\u0131r, bir qismi d\u0259 saxtala\u015fd\u0131r\u0131laraq \u201cerm\u0259ni tarixi abid\u0259l\u0259ri\u201d kimi t\u0259qdim edilir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed-youtube wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-embed-aspect-4-3 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Manikli reportaj\" width=\"715\" height=\"536\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/UoNLySGFS_A?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>\u0130stifad\u0259 edil\u0259n \u0259d\u0259biyyat siyah\u0131s\u0131:<br><br>1. Az\u0259rbaycan tarixi (7 cildd\u0259), VII cild, Bak\u0131, \u201cElm\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131, 2008, 608 s\u0259h.+80 s\u0259h. \u0130ll\u00fcstrasiya.<br>2. XX \u0259sr Az\u0259rbaycan tarixi. II cild, Bak\u0131, \u201cT\u0259hsil\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131, 2009, 560 s\u0259h.<br>3. M\u0259mm\u0259dov N.R. Az\u0259rbaycan\u0131n A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun tarixi. Bak\u0131, \u201cAvropa\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131, 2014, 502 s\u0259h.<br>4. M\u0259mm\u0259dov N.R. Az\u0259rbaycan SSR Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlar\u0131n\u0131n tarixi (XX \u0259srin 20-90-c\u0131 ill\u0259ri), Bak\u0131, \u201cT\u0259hsil\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131, 2010, 210 s\u0259h.<br>5. M\u0259mm\u0259dov N.R. A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun tarixin\u0259 dair. Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin X\u0259b\u0259rl\u0259ri (Humanitar elml\u0259r seriyas\u0131), Bak\u0131, 2011, \u2116 2, s.159-165.<br>6. Sultanov Z.K. A\u011fd\u0259r\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n var. Bak\u0131, \u201c\u0130\u015f\u0131q\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131, 1993, 80 s\u0259h.<br>7. Sultanov Z.K. Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si: faktlar&#8230; hadis\u0259l\u0259r&#8230; d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r&#8230; Bak\u0131, \u201cMaarif\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131, 2003, 772 s\u0259h.<br>8. Rzaquliyev X.\u018f., Quluzad\u0259 R.H. &#171;A\u011fd\u0259r\u0259d\u0259 n\u0259l\u0259r oldu? \u015e\u0259hidl\u0259r v\u0259 \u015fahidl\u0259r&#187;. Bak\u0131, Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Kitab Palatas\u0131 n\u0259\u015friyyat\u0131, 1995, 96 s\u0259h.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cavid Ba\u011f\u0131rzad\u0259 G\u0259nc\u0259 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Az\u0259rbaycan tarixi kafedras\u0131n\u0131n dosenti, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktorucavid.bagirzade@gdu.edu.az XVII \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n Erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq arzusu il\u0259 erm\u0259ni qriqoryan<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21693,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-21684","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-qarabag"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21684","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21684"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21684\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21696,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21684\/revisions\/21696"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21693"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}