{"id":23882,"date":"2020-12-20T02:33:31","date_gmt":"2020-12-19T22:33:31","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=23882"},"modified":"2020-12-20T15:38:13","modified_gmt":"2020-12-20T11:38:13","slug":"doyuscu-movqeyi-h%c9%99r-birimiz-oz-tariximizi-oyr%c9%99nm%c9%99liyik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=23882","title":{"rendered":"D\u00d6Y\u00dc\u015e\u00c7\u00dc M\u00d6VQEY\u0130: H\u018fR B\u0130R\u0130M\u0130Z \u00d6Z TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u0130 \u00d6YR\u018fNM\u018fL\u0130Y\u0130K!"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/132019002_379030603197613_732154721992691988_n-1-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-23883\" width=\"340\" height=\"255\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/132019002_379030603197613_732154721992691988_n-1-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/132019002_379030603197613_732154721992691988_n-1-300x225.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/132019002_379030603197613_732154721992691988_n-1-150x113.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/132019002_379030603197613_732154721992691988_n-1-768x576.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/132019002_379030603197613_732154721992691988_n-1.jpg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 340px) 100vw, 340px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Abbas H\u00fcseynli<br>Ke\u00e7mi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-yaz<strong>ar (R\u0259hm\u0259tl\u0259 an\u0131r\u0131q) <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u018fKRAR<br><\/strong><br><strong>M\u0259n tarix\u00e7i olmasam da \u00f6z t\u00fcrk tariximizi h\u0259mi\u015f\u0259 sev\u0259-sev\u0259 oxuyaraq \u0259sil h\u0259qiq\u0259ti \u00f6yr\u0259nm\u0259k ist\u0259mi\u015f\u0259m. Bilm\u0259k ist\u0259yirdim ki, bizim tarix haradan ba\u015flan\u0131r, biz kiml\u0259rik, bizim \u0259cdadlar\u0131m\u0131z kiml\u0259rdir? Lakin, \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 qeyd etm\u0259liy\u0259m ki, apard\u0131\u011f\u0131m \u00e7ox illik m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r zaman\u0131, tariximizin biz\u0259 saxtala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u015fahidi olmu\u015fam.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fimizd\u0259 haylar (indiki kriptoerm\u0259nil\u0259r) q\u0259dim t\u00fcrk \u015f\u0259h\u0259ri olan \u0130r\u0259van\u0131n 2750 illiyini t\u0259nt\u0259n\u0259li sur\u0259td\u0259 qeyd edirl\u0259r. Bayramdan sonra is\u0259 haylar \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin ad\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259r\u0259k \u00abErebuni\u00bb qoydular. \u00abErebuni\u00bb s\u00f6z\u00fc is\u0259 lat\u0131nca &#171;c\u0259h\u0259nn\u0259m&#187; dem\u0259kdir. H\u0259tta Antarktidada Erebuni adl\u0131 vulkan var ki, ona geoloqlar \u00abC\u0259h\u0259nn\u0259m\u00bb ad\u0131 vermi\u015fl\u0259r. Haylar Erebuni \u00abC\u0259h\u0259nn\u0259m\u00bb adl\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r konyaklar, siqaretl\u0259r buraxm\u0131\u015flar. G\u00f6r\u00fcn ki, t\u00fcrk\u00fcn \u015f\u0259h\u0259ri olan \u0130r\u0259van \u00abd\u00fcz, r\u0259van\u00bb k\u0259lm\u0259sini lat\u0131nca &#171;c\u0259h\u0259nn\u0259m&#187;l\u0259 nec\u0259 \u0259v\u0259z edirl\u0259r? Sual olunur ki, haylar\u0131n g\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri n\u0259 vaxt\u0131 kiml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.Bir tarixi faktda g\u00f6st\u0259rilir ki, 1432-ci ild\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck h\u00f6km\u00fcdar\u0131 olan \u018fmir Teymurun sevimlil\u0259rind\u0259n biri olan tacir Xoca xan Lah\u0131\u00e7ani A\u011ft\u0259p\u0259 \u00f6lk\u0259sin\u0259, y\u0259ni indiki \u0130r\u0259vana g\u0259lir. Burada m\u0259hsuldar torpaqlar\u0131 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z adamlar\u0131 il\u0259 m\u0259skunla\u015fma\u011fa v\u0259 burada yeni m\u0259sk\u0259n salma\u011fa ba\u015flay\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-6.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-23884\" width=\"927\" height=\"891\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-6.jpg 229w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-6-150x144.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 927px) 100vw, 927px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>1508-ci ild\u0259 is\u0259 h\u0259min \u0259razid\u0259 t\u00fcrk\u00fcn piri olan \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai \u00f6z s\u0259rk\u0259rd\u0259si R\u0259van Qulu xana qala tikm\u0259yi \u0259mr edir. R\u0259van Qulu xan Z\u0259ngi \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahilind\u0259 bir il \u0259rzind\u0259 qala tikdirir v\u0259 \u00f6z \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 h\u0259min qalaya R\u0259van ad\u0131n\u0131 verir. \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rini \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai tikdiririr, s\u0259rk\u0259rd\u0259si R\u0259van Qulu xan is\u0259 \u00f6z \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 h\u0259min qalaya \u00f6z ad\u0131n\u0131 verir. \u00d6z\u00fc d\u0259 bu hadis\u0259 n\u0259 vaxt\u0131 ba\u015f verir 16-ci \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259. B\u0259s erm\u0259nil\u0259r t\u00fcrk\u00fcn bu \u015f\u0259h\u0259rinin tarixini bel\u0259 saxtala\u015fd\u0131r\u0131b onu \u00f6z vaxt\u0131ndan 2250 il \u0259vv\u0259ld\u0259 tikilm\u0259si bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar yay\u0131b bayramlar ke\u00e7ir\u0259nd\u0259 v\u0259 d\u00fcnyan\u0131 ora t\u00f6k\u0259nd\u0259 bizim ba\u015f bil\u0259nl\u0259rimizd\u0259n birisi buna \u00f6z etiraz\u0131n\u0131 tarixi faktlarla g\u00f6st\u0259rdimi? \u018fsla yox. Yax\u015f\u0131 ki, d\u00fcnyada h\u0259qiq\u0259ti a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 dey\u0259nl\u0259r var. Onlardan birisi d\u0259 h\u0259min vaxtlar Demokratik Almaniya Respublikas\u0131ndan g\u0259lmi\u015f bir arxeoloq alim h\u0259min eran\u0131n tap\u0131nt\u0131s\u0131 olan da\u015flara bax\u0131b demi\u015fdir ki, indi elmi t\u0259r\u0259qqi el\u0259 bir d\u00f6vr\u0259 \u00e7at\u0131b ki, h\u0259r bir da\u015f\u0131n v\u0259 suxurun tarixini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k olur,bu yaz\u0131l\u0131 da\u015f\u0131n tarixi is\u0259 siz dediyiniz tarix\u0259 uy\u011fun deyil, tarixi saxtala\u015fd\u0131rmaq olmaz!<\/p>\n\n\n\n<p>Vaxt\u0131 il\u0259 Tiflisd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Qafqaz Mineral Xammalar\u0131 \u0130nstitutunda erm\u0259ni, g\u00fcrc\u00fc v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 aliml\u0259rin ke\u00e7irdikl\u0259ri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n birind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 S.Bekta\u015fi erm\u0259ni alimi S. Abovyana deyir: &#171;Styopa, siz &#171;d\u00fcz\u0259nliyi&#187; &#171;c\u0259h\u0259nn\u0259ml\u0259&#187; \u0259v\u0259z etmisiniz\u00bb. \u0130rad erm\u0259ni alimin\u0259 \u00e7at\u0131r. Bundan sonra onlar Erebuni ad\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k \u0130r\u0259van\u0131 Yerevanla \u0259v\u0259z edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u00d6zl\u0259rini saxtakarcas\u0131na erm\u0259ni adland\u0131ranlar\u0131n hay olmas\u0131n\u0131, bu haylar\u0131n \u00f6zl\u0259ri daha yax\u015f\u0131 bilir, h\u0259tta biz\u0259 xitab ed\u0259rk\u0259n bel\u0259 adland\u0131r\u0131rlar: &#171;Hayes, T\u00fcrkes&#187;? \u018fg\u0259r onlar erm\u0259ni olsayd\u0131lar onda &#171;erm\u0259nis\u0259n, ya turks\u0259n?&#187; dey\u0259rdil\u0259r. Bunlar bar\u0259d\u0259 Firudin A\u011fas\u0131o\u011flunun \u00abAz\u0259r xalq\u0131\u00bb adl\u0131 kitab\u0131nda da qeyd edilir ki, \u0259sl soy adlar\u0131 olan &#171;hay&#187; etnonimi bug\u00fcnk\u00fc erm\u0259nil\u0259rin \u00f6z i\u00e7\u0259ril\u0259rind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 halda, g\u00fcrc\u00fcl\u0259r onlara somexi, k\u00fcrdl\u0259r fil\u0259, biz d\u0259 ba\u015fqalar\u0131 kimi erm\u0259ni deyirik. Ancaq erm\u0259ni etnonemi ilk d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 haylara deyil, tamam ba\u015fqa dil v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 malik bir t\u00fcrk boyuna aid idi.Haylar \u00f6zl\u0259rind\u0259n \u0259vv\u0259lki xalq\u0131n, y\u0259ni t\u00fcrk-\u0259rm\u0259nil\u0259rin adlar\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259dikl\u0259ri kimi h\u0259b\u0259\u015f (efiop) \u0259lifbas\u0131yla \u00f6zl\u0259rin\u0259 tarix yazark\u0259n, m\u0259hz bu xalq\u0131n tarixl\u0259rini m\u0259nims\u0259mi\u015fl\u0259r. Firuddin A\u011fas\u0131o\u011flunun fikrinc\u0259 erm\u0259ni ad\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yind\u0259n s\u00f6z a\u00e7ark\u0259n, vacib \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n biri t\u00fcrk\u2013\u0259rm\u0259nil\u0259ri, psevdoerm\u0259nil\u0259rd\u0259n, y\u0259ni hay-erm\u0259nil\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259ndirm\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-4-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-23885\" width=\"1043\" height=\"640\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-4-1.jpg 287w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-4-1-150x92.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1043px) 100vw, 1043px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Biz bunu yazark\u0259n t\u0259kc\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc deyil, ba\u015fqa t\u00fcrk qarda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259liyik. M\u0259s\u0259l\u0259n, t\u00fcrk\u00fcn \u0259razisind\u0259 Tacikistan d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131 da bel\u0259 prosesl\u0259rd\u0259ndir. \u201dTacik\u00bb s\u00f6z\u00fc t\u00fcrkc\u0259 &#171;t\u0259z\u0259k&#187; s\u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Biz t\u00fcrkl\u0259r, h\u0259min \u0259razisd\u0259 ya\u015fayan farslar\u0131 t\u0259z\u0259k adl\u0131nd\u0131rm\u0131\u015f\u0131q. Onlar is\u0259 bu s\u00f6z\u00fc f\u0259xrl\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 ad etmi\u015fl\u0259r. \u0130ndi is\u0259 h\u0259min \u0259razini z\u0259bt ed\u0259r\u0259k orada ruslar\u0131n k\u00f6m\u0259kliyi il\u0259 Tacikistan d\u00f6vl\u0259ti yaratm\u0131\u015flar. Orada ya\u015fayan \u0259halinin yar\u0131dan art\u0131q hiss\u0259si h\u0259l\u0259d\u0259 turkl\u0259rdir. Uy\u011furlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 D\u00f6\u011fu T\u00fcrk\u00fcstan\u0131n m\u0259hz ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00c7in\u0259 verilm\u0259si, T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n \u0259razisinin bir hiss\u0259sinin \u0130ran d\u00f6vl\u0259tin\u0259 verilm\u0259si, h\u0259min \u0259razid\u0259 indi d\u0259 t\u00fcrkm\u0259nl\u0259r ya\u015fay\u0131rlar. K\u0259rk\u00fck, Mosul kimi \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rimiz bir qrup cinay\u0259tkar k\u00fcrd ekstremisl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirilm\u0259kd\u0259dir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, biz t\u00fcrkl\u0259ri bir-birimizd\u0259n m\u0259n\u0259n, aram\u0131zda nifaq salmaqla, tariximizi yadla\u015fd\u0131rmaqla bir-birimizd\u0259n uzaq salm\u0131\u015flar ki, bir-birimizin probleml\u0259rin\u0259 yad m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259k. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda \u00f6z g\u00fcc\u00fcm\u00fczl\u0259 n\u0259yis\u0259 h\u0259ll etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsaq da, he\u00e7 \u015fey\u0259 nail ola bilmirik.<br><a href=\"https:\/\/fedai.az\/arxiv\/www.fedai.az\/www.fedai.az\/resimyukle.link\/a\/6560d861-222.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><\/a><br>Bizim Qaraba\u011f kimi bir problemimiz var. Bu problem bar\u0259d\u0259 d\u00fcnya t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 laz\u0131m\u0131 qaydada m\u0259lumat ver\u0259 bilmi\u015fikmi? Onlara erm\u0259ni v\u0259 ruslar\u0131n biz\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131 oldu\u011fu kimi \u00e7atd\u0131ra bilmi\u015fikmi? Xeyir v\u0259 yox! \u0130ndinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 bel\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131, Pakistan, Mekska, Kolunbiya v\u0259 AB\u015e-\u0131n bir s\u0131ra \u015ftatlar\u0131 tan\u0131y\u0131r, lakin bizim qan qarda\u015flar\u0131mz olan T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131, \u00d6zb\u0259kistan Respublikas\u0131, Qaza\u011f\u0131stan Respublikas\u0131, T\u00fcrkm\u0259nistan Respublikas\u0131, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan Respublikas\u0131 n\u0259inki, tan\u0131m\u0131r, h\u0259tta parlamentl\u0259rind\u0259 m\u00fczakir\u0259y\u0259 bel\u0259 \u00e7\u0131xarmam\u0131\u015flar. Amma qondarma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 kimi c\u0259f\u0259ng, olmayan bir \u00abSoyq\u0131r\u0131m\u0131\u00bb Rusiya D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131 iki d\u0259f\u0259 tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r. Burada biz kiml\u0259ris\u0259 t\u0259qsirl\u0259ndirm\u0259m\u0259liyik, b\u00fct\u00fcn t\u0259qsirl\u0259r bizim \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259dir. Biz milli m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 \u00e7ox gerid\u0259 qalm\u0131\u015f\u0131q, \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc d\u0259rk etm\u0259k ist\u0259mirik, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 daima \u0259zilm\u0259kd\u0259yik. Adlar\u0131m\u0131z\u0131 bel\u0259 d\u0259yi\u015fdir\u0259r\u0259k onlar\u0131, az\u0259rbaycanl\u0131, \u00f6zb\u0259k, t\u00fcrkm\u0259n, qazax, tatar, q\u0131r\u011f\u0131z, qaqauz, qumik, uy\u011fur, ba\u015fq\u0131r v\u0259 ba\u015fqa yer adlar\u0131 il\u0259 adland\u0131raraq t\u00fcrk ad\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fcz-\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 yasaq etmi\u015fik. Bunun b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si bizim \u00f6z t\u0259qsirimiz \u00fcz\u00fcnd\u0259n olmu\u015fdursa, bir hiss\u0259si il\u0259 biz\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n yabanc\u0131 mill\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, onlar\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rmam\u0131\u015f\u0131q, bizim Qaraba\u011f problemimiz \u00f6z h\u0259llini tapmayacaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Son vaxtarda \u00f6zb\u0259k t\u00fcrk\u00fc il\u0259 mesxeti t\u00fcrkl\u0259ri aras\u0131nda, Q\u0131r\u011f\u00fcz t\u00fcrk\u00fc il\u0259 \u00f6zb\u0259k t\u00fcrk\u00fc aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015f qanl\u0131 olaylar\u0131 kiml\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015fl\u0259r? \u00c7ox t\u0259ss\u00fcfl\u0259 qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, h\u0259tta Az\u0259rbaycanda olan t\u00fcrk \u0259halisin\u0259 onlar\u0131n t\u00fcrk olmas\u0131n\u0131 dedikd\u0259, b\u0259zi manqurtla\u015fm\u0131\u015flar deyirl\u0259r ki, biz az\u0259rbaycanl\u0131y\u0131q, biz t\u00fcrk deyilik. Bu b\u0259db\u0259xtl\u0259ri el\u0259 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sal\u0131blar ki, \u00f6z kimlikl\u0259rini bel\u0259 dem\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r. Bu yerd\u0259 b\u00f6y\u00fck Hun imperatoru olan Bilg\u0259 xan\u0131n s\u00f6zl\u0259ri yada d\u00fc\u015f\u00fcr. O, \u00fcz\u00fcn\u00fc t\u00fcrkl\u0259r\u0259 tutaraq deyirdi: &#171;Ey t\u00fcrk \u00f6z\u00fcn\u0259 qay\u0131t, s\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 qay\u0131danda b\u00f6y\u00fck olursan&#187;. Bu s\u00f6z min ill\u0259r bundan \u0259vv\u0259l deyilmi\u015f s\u00f6z olsa da, yen\u0259 \u00f6z \u0259h\u0259miyy\u0259tini itirmir. \u0130ndinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 yerl\u0259rd\u0259 par\u00e7alanm\u0131\u015f biz t\u00fcrkl\u0259ri \u00f6z i\u00e7\u0259rimizd\u0259 m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, onlara qar\u015f\u0131 \u00abQaraba\u011f\u00bb kimi probleml\u0259r yaratmaqdad\u0131rlar. Lakin onlar yan\u0131l\u0131rlar ki, Bilg\u0259 babam\u0131z\u0131n dediyi kimi t\u00fcrkl\u0259r \u00f6z\u00fcn\u0259 qay\u0131danda, y\u0259ni kimlikl\u0259rini d\u0259rk ed\u0259nd\u0259, onlar h\u0259r bir problemi h\u0259ll ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-5.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-23886\" width=\"1034\" height=\"572\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-5.jpg 302w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-5-300x166.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-5-150x83.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1034px) 100vw, 1034px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Tarix g\u00f6st\u0259rir ki, Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tini bir-birin\u0259 qar\u015f\u0131 qoymaq, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131na z\u0259rb\u0259 endirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu iki qarda\u015f d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda q\u0259rbi Avropa v\u0259 farslar zaman-zaman nifaqlar salm\u0131\u015flar. H\u0259min zamanlarda m\u00fcharib\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259si yarand\u0131\u011f\u0131, qo\u015funlar\u0131n \u00fcz-\u00fcz\u0259 dayand\u0131\u011f\u0131 vaxt T\u00fcrk sultan\u0131 da\u011f\u0131n ba\u015f\u0131na saz \u00e7alanlar\u0131 y\u0131\u011faraq orada t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n mahn\u0131s\u0131n\u0131 oxudur. S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259fd\u0259 olanlarda \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 bu saz mahn\u0131s\u0131n\u0131 e\u015fidib, h\u0259min mahn\u0131n\u0131 sazda s\u0259sl\u0259ndirmi\u015fl\u0259r. Bunu g\u00f6r\u0259n h\u0259r iki qarda\u015f t\u00fcrkl\u0259r bir-birin\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fmadan h\u0259min \u0259razil\u0259ri t\u0259rk edirl\u0259r.<br><a href=\"https:\/\/fedai.az\/arxiv\/www.fedai.az\/www.fedai.az\/resimyukle.link\/a\/52cde1cd-11111.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><\/a><br>Bax\u0131n q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin v\u0259 farslar\u0131n yeritdikll\u0259r \u00e7irkin siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 1514-c\u00fc ild\u0259 Cald\u0131ran k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda iki qarda\u015f d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda \u00f6l\u00fcm-dirim m\u00fcharib\u0259si ba\u015f verdi. Bu m\u00fcharib\u0259 bar\u0259d\u0259 salnam\u0259\u00e7il\u0259r yaz\u0131rlar ki, g\u00f6yd\u0259 olan oxlar\u0131n say\u0131 o q\u0259d\u0259r \u00e7ox idi ki, g\u00f6y\u00fcn \u00fcz\u00fc \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. H\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 yaral\u0131lar &#171;ana, ata&#187; s\u0259dalar\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131b k\u00f6m\u0259k dil\u0259yirdil\u0259r. Bu m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n 5 mind\u0259n art\u0131q t\u00fcrk \u0259sg\u0259ri h\u0259lak oldu. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n beli s\u0131nd\u0131. M\u0259hz bu m\u00fcharib\u0259l\u0259r, g\u0259l\u0259c\u0259k b\u0259db\u0259xt\u00e7likl\u0259rimizin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. B\u0259s sual olunur ki, bu m\u00fcharib\u0259l\u0259r, qarda\u015f q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 olmaya bil\u0259rdimi, b\u0259li olmaya bil\u0259rdi. Yaln\u0131z o zaman ki, biz \u00f6z soyk\u00f6k\u00fcm\u00fczd\u0259n uzaqla\u015fmayayd\u0131q. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n dahil\u0259ri olanlar \u00f6zl\u0259rinin t\u00fcrk olmalar\u0131n\u0131 v\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n dahil\u0259rinin n\u0259slind\u0259n olmalar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir v\u0259 bununla f\u0259xr edirdil\u0259r. S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin banisi olan \u015eah \u0130smay\u0131l babam\u0131z t\u00fcrk, h\u0259tta t\u00fcrk\u00fcn \u00abpiri\u00bb oldu\u011fu halda, \u00f6z\u00fcn\u00fc yeddinci \u015fi\u0259 imam\u0131 Museyi Kaz\u0131m\u0131n iyirmi birinci n\u0259sli elan etdirirdi. Bununlada \u0259traf\u0131nda olan v\u0259 t\u00fcrk\u00fc m\u0259hv etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan islam qiyaf\u0259sin\u0259 girmi\u015f farslar, yanl\u0131\u015f dini ideologiyas\u0131n\u0131 zorla t\u00fcrkl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn milli ideologiyaya \u00e7evirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bu milli ideologiyaya qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan v\u0259 \u00f6z t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fc saxlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan, farslar\u0131n \u00e7irkin siyas\u0259tl\u0259rini bil\u0259n minl\u0259rl\u0259 t\u00fcrkl\u0259r edam edildil\u0259r v\u0259 ya Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 p\u0259nah g\u0259tirdil\u0259r. \u0130ndinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 farslar\u0131n t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 par\u00e7alamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fi\u0259, s\u00fcnn\u00fc dey\u0259r\u0259k biz t\u00fcrkl\u0259ri bir-birimiz\u0259 qar\u015f\u0131 qoymaqdan \u0259l \u00e7\u0259kmirl\u0259r. Bunun qar\u015fs\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn biz ay\u0131q olmal\u0131 v\u0259 bir \u015feyi ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259liyik ki, din bizim \u00fc\u00e7\u00fcn ikinci c\u0259rg\u0259d\u0259 olmal\u0131, y\u0259ni inanc yerimiz olmal\u0131d\u0131r. Birinci yerd\u0259 is\u0259 bizim t\u00fcrk kimliyimiz durmal\u0131d\u0131r. Onda biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc d\u0259rk ets\u0259k bizim i\u00e7\u0259rimizd\u0259 biz\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan manqurtlardan da \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc qoruya bil\u0259rik.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-5-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-23887\" width=\"1035\" height=\"572\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-5-2.jpg 302w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-5-2-300x166.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-5-2-150x83.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1035px) 100vw, 1035px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>\u00abHaylar\u00bb erm\u0259nil\u0259r bunlar kiml\u0259rdir? Bunlara xalq, yaxud mill\u0259t dem\u0259k olarm\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Tarixi t\u0259dqiqatlar biz\u0259 tam \u015f\u0259kild\u0259 s\u00fcbut edib g\u00f6st\u0259rir ki, haylar hind, fars v\u0259 \u0259r\u0259b xalqlar\u0131ndan \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015f v\u0259 onlar t\u0259find\u0259n hibritl\u0259nmi\u015fl\u0259r. Onlar\u0131n tarix\u0259n n\u0259 torpa\u011f\u0131, n\u0259 d\u00f6vl\u0259ti, n\u0259 d\u0259 ki, daimi v\u0259t\u0259nl\u0259ri olmam\u0131\u015fd\u0131r. Onlar \u00f6mr\u00fc boyu ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259razisind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 h\u0259min d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 m\u00fcxt\u0259lif formada xidm\u0259tl\u0259rini g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r. Vaxt\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan pin\u0259\u00e7il\u0259ri, d\u0259ll\u0259kl\u0259ri, saatsazlar\u0131, ev ustalar\u0131n\u0131 g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn qaba\u011f\u0131na g\u0259tirin. G\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn qaba\u011f\u0131na g\u0259tirin ki, bu insanlar t\u00fcrk\u00fcn qaba\u011f\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259n, ona qulluq ed\u0259n olsalar da \u00f6zl\u0259ri kimi yurdu, yuvas\u0131 bilinm\u0259y\u0259n, sonradan b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk\u00fcn \u0259razisini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k d\u00f6vl\u0259tl\u0259r yaradan rus, fars v\u0259 ba\u015fqa bu kimi xalqlar t\u0259r\u0259find\u0259n zaman-zaman \u015firnikl\u0259\u015fdirilmi\u015f v\u0259 sonra is\u0259 bizim tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 z\u0259bt ed\u0259r\u0259k orada Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti yaratm\u0131\u015flar.<br><a href=\"https:\/\/fedai.az\/arxiv\/www.fedai.az\/www.fedai.az\/resimyukle.link\/a\/49d79f7b-21.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><\/a><br>&#171;Erm\u0259ni&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fc t\u00fcrk s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. Biz t\u00fcrkl\u0259r b\u0259z\u0259n &#171;e&#187; h\u0259rfini &#171;\u0259&#187; kimi v\u0259 ya &#171;i&#187; kimi i\u015fl\u0259dirik. M\u0259s\u0259l\u0259n, R\u0259van qalas\u0131na \u0130r\u0259van, \u0130ran, Rza ad\u0131na \u0130rza v\u0259 bu kimi s\u00f6zl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edirik. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130r\u0259van, \u0130ran s\u00f6zl\u0259rinin m\u0259nas\u0131 rahat, r\u0259van, yum\u015faq dem\u0259kdir. \u018fn q\u0259dim zamanlarda Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 \u0259rm\u0259nl\u0259r deyil\u0259n toplum turkl\u0259r olmu\u015flar v\u0259 onlar uzun m\u00fcdd\u0259t ba\u015fqa t\u00fcrk tayfalar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k, sonradan Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin bir z\u0259rr\u0259sin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fl\u0259r. \u015eah\u0259rm\u0259nl\u0259r, Qaraman tayfas\u0131 \u0259rm\u0259n\u0259kl\u0259r, v\u0259 Osmanl\u0131 t\u0259r\u0259fid\u0259n Qafqaza qovulmu\u015f t\u00fcrk xristian rumlu -qrekl\u0259r bu toplumun qal\u0131qlar\u0131d\u0131r. Haylar is\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 he\u00e7 bir vaxt ya\u015famam\u0131\u015f v\u0259 he\u00e7 bir d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri d\u0259 olmam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259tta biz t\u00fcrkl\u0259r Haylar\u0131 \u00abHay it\u00bb dey\u0259r\u0259k onlar\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 onlar\u0131n \u00e7irkli, nat\u0259miz olduqlar\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00f6z yan\u0131mzdan iti qovan kimi qovmu\u015fuq.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Erm\u0259ni s\u00f6z\u00fcn\u00fcn yaranmas\u0131 bar\u0259d\u0259 tarixd\u0259n m\u0259lumdur ki, eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l IV \u0259srin sonlar\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n \u0259razisind\u0259 m\u00fcst\u0259qil Part (Parfiya-Arsaq) d\u00f6vl\u0259ti yarand\u0131. Bu d\u00f6vl\u0259ti quranlar vaxt\u0131il\u0259 Alp \u018fr Tonqa t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t orada ya\u015fam\u0131\u015f saklar\u0131n baranlu (antik m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 (parn) boyu idi. Baranlular\u0131n bir qismi is\u0259 \u0259ski Urartu \u0259razisind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar v\u0259 h\u0259min \u0259razinin hakimi idil\u0259r. Fars hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 s\u00f6z\u00fc ged\u0259n \u0259razinin ad\u0131 Harmana \u00abArmeniya s\u00f6z\u00fc buradan \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir\u00bb. Bel\u0259likl\u0259, Urartu \u00abHarmana\u00bb oldu. Yunanlar is\u0259 h\u0259min s\u00f6z\u00fc Armeniya kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz etdikl\u0259rind\u0259n \u00f6lk\u0259nin ad\u0131 daha \u00e7ox Armeniya kimi tan\u0131nma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. S\u00f6hb\u0259t \u015e\u0259rqi Anadolunun Van g\u00f6l\u00fc v\u0259 A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131 \u0259razisind\u0259n, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 q\u0259dim Urartu \u0259razisind\u0259n gedir. Saklar Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal\u0131ndan m\u0259hz h\u0259min \u0259raziy\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fl\u0259r.Oralar is\u0259 h\u0259min vaxt\u0131 madaylar\u0131n \u0259lind\u0259 idi.Maday h\u00f6km\u00fcdar\u0131 Keoskara baranlulardan olan B\u00f6rkuyaruq (erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 skaordi Paruyuq, y\u0259ni sak o\u011flu Paruyuq adl\u0131 bir z\u0259d\u0259gan\u0131 h\u0259min \u0259razil\u0259rin hakimi t\u0259yin etmi\u015fdir. Onun n\u0259sli \u00f6nc\u0259 madaylara, sonra farslara, daha sonra is\u0259 makedoniyal\u0131lara tabe olmu\u015f v\u0259 \u00f6lk\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259tl\u0259rini qoruya bilmi\u015fdil\u0259r. E.\u0259.IV \u0259srin sonlar\u0131nda bu t\u00fcrk s\u00fclal\u0259si d\u0259 Armeniyan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini elan etdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>05 iyun 2018-ci il<\/strong><br><strong>(Ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Abbas H\u00fcseynliKe\u00e7mi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-yazar (R\u0259hm\u0259tl\u0259 an\u0131r\u0131q) T\u018fKRARM\u0259n tarix\u00e7i olmasam da \u00f6z t\u00fcrk tariximizi h\u0259mi\u015f\u0259 sev\u0259-sev\u0259 oxuyaraq \u0259sil h\u0259qiq\u0259ti \u00f6yr\u0259nm\u0259k ist\u0259mi\u015f\u0259m. Bilm\u0259k ist\u0259yirdim ki, bizim<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":23888,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-23882","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23882","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23882"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23882\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23938,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23882\/revisions\/23938"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23888"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23882"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23882"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23882"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}