{"id":24531,"date":"2020-12-26T02:19:16","date_gmt":"2020-12-25T22:19:16","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=24531"},"modified":"2020-12-26T02:19:46","modified_gmt":"2020-12-25T22:19:46","slug":"rus-imperiyasina-boyun-%c9%99ym%c9%99y%c9%99n-q%c9%99hr%c9%99man-kolani-tayfasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=24531","title":{"rendered":"Rus imperiyas\u0131na boyun \u0259ym\u0259y\u0259n q\u0259hr\u0259man Kolan\u0131 tayfas\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Kimdir kolan\u0131l\u0131lar, hardan g\u0259libl\u0259r?<\/strong> <strong>Az\u0259rbaycan\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyi u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f Kolan\u0131 tayfas\u0131 haqq\u0131nda n\u0259 bilirik<\/strong> <strong>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda rol oynam\u0131\u015f q\u0259dim tayfalar var ki, onlar indi d\u0259 \u00f6lk\u0259nin m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 s\u0131x \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015famaqdad\u0131rlar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, l\u0259h\u00e7\u0259l\u0259ri olan bu tayfalar ayr\u0131-ayr\u0131 zamanlarda Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na k\u00f6\u00e7 edib m\u0259sk\u0259n sal\u0131blar. Bel\u0259 tayfalardan biri d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u0259\u015fhur olan Kolan\u0131 tayfas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r k\u0259s\u0259 m\u0259lumdur ki, Az\u0259rbaycan\u0131n bir \u00e7ox \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlar\u0131nda Kolan\u0131 ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri yerl\u0259\u015fir. H\u0259min k\u0259ndl\u0259rd\u0259 is\u0259 m\u0259hz eyni adl\u0131 tayfaya m\u0259nsub olan insanlar ya\u015fay\u0131r. Kimdir kolan\u0131l\u0131lar, hardan g\u0259libl\u0259r?<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd etdiyimiz kimi bu tayfa haqq\u0131nda ba\u015fqa-ba\u015fqa vaxtlarda m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb. V\u0259 b\u0259zi hallarda is\u0259 m\u0259qs\u0259dli, q\u0259r\u0259zli ara\u015fd\u0131rma yaz\u0131lar\u0131na da rast g\u0259lm\u0259k olar. H\u0259min yaz\u0131larda kolan\u0131lar\u0131n guya hans\u0131sa etnik k\u00f6k\u0259 m\u0259nsub oldu\u011fu, tarix\u0259n assimilyasiyaya u\u011frayaraq t\u00fcrkl\u0259\u015fdiyi qeyd olunur. Lakin Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli elm xadimi, tarix eliml\u0259ri doktoru, professor Tofiq V\u0259liyevin Kolan\u0131 tayfas\u0131 haqq\u0131nda ara\u015fd\u0131rmas\u0131nda h\u0259min tayfan\u0131n tarixinin ta q\u0259diml\u0259r\u0259 gedib \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131, O\u011fuz n\u0259slin\u0259 m\u0259nsub bir tayfa oldu\u011fu qeyd edilib.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107701147_275089506919788_4491418883677965519_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-24533\" width=\"1033\" height=\"739\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107701147_275089506919788_4491418883677965519_n.jpg 800w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107701147_275089506919788_4491418883677965519_n-300x215.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107701147_275089506919788_4491418883677965519_n-150x107.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107701147_275089506919788_4491418883677965519_n-768x549.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1033px) 100vw, 1033px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u201cO\u011fuz tayfa ittifaq\u0131na daxil olan ilk orta \u0259srl\u0259rd\u0259ki tayfalardan biri d\u0259 Kolan\u0131 tayfas\u0131 idi. \u0130lk orta \u0259srl\u0259rd\u0259 O\u011fuzlar Az\u0259rbaycan\u0131n yerli sakinl\u0259ri kimi oturaq h\u0259yat ke\u00e7irirdil\u0259r. Kolan\u0131lar Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal torpaqlar\u0131n\u0131n \u0259sas\u0259n da\u011f\u0259t\u0259yi \u0259razil\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Bu \u0259razil\u0259r\u0259 \u015eirvan, Qaraba\u011f v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259rb torpaqlar\u0131 Nax\u00e7\u0131van, \u0130r\u0259van daxil idi.<\/p>\n\n\n\n<p>X-XI \u0259srl\u0259rd\u0259 O\u011fuz tayfa ittifaq\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olan S\u0259lcuqlar\u0131n yeni ax\u0131n\u0131 X\u0259z\u0259rin c\u0259nub \u015f\u0259rqini b\u00fcr\u00fcd\u00fc. Onlar\u0131n \u00e7oxu \u00f6z qohum tayfalar\u0131n\u0131n-O\u011fuzlar\u0131n m\u0259skun olduqlar\u0131 \u0259razil\u0259r\u0259 istiqam\u0259t g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Lakin h\u0259l\u0259 b\u00f6y\u00fck S\u0259lcuq sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda torpaqlar\u0131n\u0131 \u00e7oxsayl\u0131 \u00f6vladlar\u0131 aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Xorasan is\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 onun sevimli n\u0259v\u0259si Musa Kolana verilmi\u015fdi.Onun tabeliyind\u0259 olan tayfalar\u0131n bir hiss\u0259si Kolan\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal torpaqlar\u0131nda ya\u015fayan qohum tayfalar\u0131n yan\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcb. \u015eirvan, Qaraba\u011f, Nax\u00e7\u0131van, \u0130r\u0259vanda ya\u015fayan tayfalar \u00fcmumi bir adla Musa Kolan\u0131n ad\u0131 il\u0259 Kolan\u0131 adlanma\u011fa ba\u015flan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonrak\u0131 \u0259srl\u0259rd\u0259 kolan\u0131lara qohum olan \u015eeyxav\u0259nd tayfas\u0131 da bu \u0259razil\u0259r\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. \u015eeyxav\u0259ndli tayfas\u0131 S\u0259f\u0259vil\u0259rl\u0259 yax\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 olmu\u015f \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259 v\u0259 onun m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eimala b\u00f6y\u00fck k\u00f6\u00e7 XVIII asrd\u0259 \u0130r\u0259van v\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 yadelli i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lardan t\u0259mizl\u0259y\u0259r\u0259k \u00f6z hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda birl\u0259\u015fdir\u0259n t\u00fcrk tayfas\u0131 \u018ff\u015farlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Nadirqulu xan III Abbasdan sonra \u00f6z\u00fcn\u00fc \u015fah elan etdi v\u0259 iki il ke\u00e7\u0259n kimi Hindistana y\u00fcr\u00fc\u015f ba\u015flad\u0131. Oradan b\u00f6y\u00fck z\u0259f\u0259rl\u0259 qay\u0131dan Nadir \u015fah Xorasanda dayanmal\u0131 oldu. Lakin burada ya\u015fayan Kolan\u0131 tayfa \u0259yanlar\u0131 onun pi\u015fvaz\u0131na \u00e7\u0131xmad\u0131lar v\u0259 elan etdil\u0259r ki, biz Nadir adl\u0131 \u015fah tan\u0131m\u0131r\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcst\u0259lik, Nadir \u015fah\u0131n qo\u015funlar\u0131 Xorasan torpaqlar\u0131na ciddi m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rdil\u0259r. Bundan q\u0259z\u0259bl\u0259n\u0259n Nadir \u015fah onlar\u0131n m\u00fcqavim\u0259tini q\u0131rd\u0131qdan sonra r\u0259smi f\u0259rman\u0131 il\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f \u0259yanlar tayfa \u00fczvl\u0259ri il\u0259 birikd\u0259 Qaraba\u011f, \u015eirvan, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u0130r\u0259van vilay\u0259tl\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Onlar h\u0259l\u0259 ilk orta \u0259srl\u0259rd\u0259n burada ya\u015fayan qohumlar\u0131n\u0131n torpaqlar\u0131nda m\u0259skunla\u015f\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107796522_804127120119843_559272228683983158_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-24534\" width=\"1093\" height=\"765\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107796522_804127120119843_559272228683983158_n.jpg 500w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107796522_804127120119843_559272228683983158_n-300x210.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107796522_804127120119843_559272228683983158_n-150x105.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1093px) 100vw, 1093px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>1747-ci ild\u0259 Nadir \u015fah \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. M\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t z\u0259ifl\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycanda feodal d\u00f6vl\u0259tl\u0259r-xanl\u0131qlar meydana g\u0259ldi. Vaxt\u0131 il\u0259 Nadirqulu xan\u0131n \u015fah olmas\u0131na etirazlar\u0131n\u0131 bildir\u0259n Qaraba\u011f\u0131n Ziyado\u011fullar, iyirmid\u00f6rdl\u0259r, otuzikil\u0259r, cavan\u015firl\u0259r v\u0259 ba\u015fqa tayfalar\u0131 xorasana el\u0259c\u0259 d\u0259 \u018ffqan\u0131stan s\u0259rh\u0259ddin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Nadir \u015fahin q\u0259tlind\u0259n sonra bu tayfalar\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si \u00f6z el-obalar\u0131na qay\u0131td\u0131. Kolan\u0131lar\u0131n bir qismi is\u0259 Xorasana k\u00f6\u00e7d\u00fc. \u018fsrin sonuna yax\u0131n \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda ya\u015fayan kolan\u0131lar\u0131n bir hiss\u0259si yararl\u0131 torpaqlar\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n Qaraba\u011fda Xa\u00e7\u0131n\u00e7ay v\u0259 T\u0259rt\u0259r\u00e7ay aras\u0131ndak\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayan qohumlar\u0131n\u0131n yan\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259ldil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n bir-birind\u0259n m\u0259saf\u0259c\u0259 nisb\u0259t\u0259n uzaqda ya\u015fasalar da kolan\u0131lar he\u00e7 zaman \u0259laq\u0259l\u0259rini k\u0259smirdil\u0259r. \u00c7\u0259tin anlarda k\u00f6m\u0259kl\u0259rini qohumlar\u0131ndan \u0259sirg\u0259mirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130r\u0259van xan\u0131 H\u00fcseyn\u0259li xan\u0131n (1759-1783) m\u0259ktublar\u0131n\u0131n birind\u0259 kolan\u0131lar\u0131n r\u0259\u015fad\u0259tl\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r. G\u00fcrc\u00fc \u00e7ar\u0131 II \u0130raklinin \u0130r\u0259vana h\u00fccumu zaman\u0131 Kolan\u0131lar\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r\u0259 h\u0259lledici z\u0259rb\u0259l\u0259r vurmalar\u0131ndan b\u0259hs olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259m d\u0259 burada g\u00f6st\u0259rilirdi ki, \u00e7\u0259tin vaxtlarda Qaraba\u011f kolan\u0131lar\u0131 da q\u0259rb torpaqlar\u0131nda ya\u015fayan kolan\u0131lara k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lirdil\u0259r. H\u00fcseyn\u0259li xana qar\u015f\u0131 \u00fcsyan zaman\u0131 kolan\u0131lar Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahim xan\u0131n (1763-1805) k\u00f6m\u0259yi il\u0259 birl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal torpaqlar\u0131 Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunduqdan sonra da kolan\u0131lar \u00e7ar rejimi il\u0259 bar\u0131\u015fm\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>I Nikolay\u0131n yerli \u0259haliy\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti nec\u0259 idi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sor\u011fusuna cavab olaraq \u00e7ar polkovninki \u00f6z m\u0259lumatlar\u0131nda bildirib ki, bizim qanunlara yaln\u0131z kolan\u0131lar tabe olmaq isd\u0259mirl\u0259r. Onlar ke\u00e7mi\u015f Nax\u00e7\u0131van, \u0130r\u0259van, Qaraba\u011f v\u0259 \u015eirvan xanl\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. \u00c7ox c\u0259surdular, verdikl\u0259ri s\u00f6z\u00fcn a\u011fas\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>XIX \u0259srd\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f siyah\u0131yaal\u0131nmalarda Kolan\u0131lar haqq\u0131nda konkret r\u0259q\u0259ml\u0259r g\u0259tirilib. M\u0259s\u0259l\u0259n, 1873-c\u00fc ilin kameral siyah\u0131s\u0131nda \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131ndak\u0131 Kolan\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 500-\u0259 yax\u0131n ev oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir. Kolan\u0131lar\u0131n \u00e7ox hiss\u0259si Xa\u00e7\u0131n, Qabart\u0131 v\u0259 T\u0259rt\u0259r \u00e7aylar\u0131n\u0131n \u0259sas\u0259n orta axarlar\u0131 boyunca m\u0259skun idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Siyah\u0131ya g\u00f6r\u0259 onlar 4 iri k\u0259nd icmas\u0131 hal\u0131nda birl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r. 1872-ci ild\u0259 Canyataq, G\u00fclyataq v\u0259 Qazan\u00e7\u0131n\u0131 \u00e7ar h\u00f6kum\u0259ti Sultan b\u0259yd\u0259n al\u0131b erm\u0259nil\u0259r\u0259 verir. Canyataqda h\u00f6kum\u0259tin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 at\u00e7\u0131l\u0131q deposu t\u0259\u015fkil edildi. H\u0259r iki ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259n kolan\u0131lar Ball\u0131qaya, Manik v\u0259 G\u00fcneyp\u0259y\u0259 \u0259razil\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kameral siyah\u0131dan ayd\u0131n olur ki, kolan\u0131lar Xa\u00e7\u0131n v\u0259 Qabart\u0131 \u00e7aylar\u0131n\u0131n h\u0259r iki sahill\u0259rind\u0259ki S\u0131rxav\u0259nd, Manik, \u018flia\u011fal\u0131, \u018flim\u0259d\u0259dli, Xa\u00e7\u0131n, D\u0259rb\u0259dli, Cinli, Mollalar, K\u00fcrdl\u0259r, Zallar, Bezavadl\u0131, Qalay\u00e7\u0131l\u0131, Ba\u015fg\u00fcney, Ortag\u00fcney h\u0259m\u00e7inin Paprav\u0259nd, Qarapirim T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259ki \u201cQara k\u00f6rp\u00fc\u201dd\u0259n oyana \u00c7\u0131raql\u0131, Q\u0259rv\u0259nd, \u00c7\u0259r\u0259kdar, Ba\u011fl\u0131p\u0259y\u0259 v\u0259 ba\u015fqa k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. B\u00fct\u00fcn bu k\u0259ndl\u0259rd\u0259 2000-\u0259 d\u0259k ev vard\u0131. Xa\u00e7\u0131n\u00e7ay boyu yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndl\u0259rin \u00e7oxu S\u0131rxav\u0259nd (\u015eeyxav\u0259nd tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n \u0259hali t\u0259r\u0259find\u0259n ifad\u0259sidir.) K\u0259nd icmas\u0131na daxil idi. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu k\u0259ndl\u0259r S\u0131rxav\u0259nd k\u0259nd sovetliyind\u0259 birl\u0259\u015fdirilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Cavan\u015fir v\u0259 \u015eamax\u0131 q\u0259zalar\u0131nda ya\u015fayan kolan\u0131lar\u0131n \u00fcmumi say\u0131 8-10 min n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox olub.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107706422_297655178253031_5122751706803670343_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-24532\" width=\"1045\" height=\"721\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107706422_297655178253031_5122751706803670343_n.jpg 538w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107706422_297655178253031_5122751706803670343_n-300x207.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/107706422_297655178253031_5122751706803670343_n-150x103.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1045px) 100vw, 1045px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Kolan\u0131lar kolxozla\u015fmaya qar\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259rildiyi kimi Kolan\u0131lar b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 azadl\u0131qsev\u0259rlikl\u0259ri il\u0259 se\u00e7ilir v\u0259 m\u00f6vcud rejiml\u0259rl\u0259 bar\u0131\u015fm\u0131rd\u0131lar. XIX \u0259srin sonunda Xa\u00e7\u0131n kolan\u0131lar\u0131n\u0131n Cavan\u015fir q\u0259za r\u0259isin\u0259 tabe olmad\u0131qlar\u0131na v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u0259razi iddialar\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 onlar\u0131n bir hiss\u0259si indiki Yevlax rayonunun Malbin\u0259si k\u0259ndinin bir kilometrliyind\u0259ki \u0259raziy\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olunub. Buraya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n kolan\u0131lar bu \u0259razid\u0259 Kolan\u0131 k\u0259ndini sal\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tini devir\u0259n bol\u015fevikl\u0259rin hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 d\u0259 kolan\u0131lar \u00f6z \u00fcsyankarl\u0131qlar\u0131ndan da\u015f\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131lar. Xa\u00e7\u0131n\u00e7ay\u0131 boyu kolan\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 kollektiv t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131n gec qurulmas\u0131 da m\u0259hz bu amill\u0259 ba\u011fl\u0131 olub.<\/p>\n\n\n\n<p>1920-30-cu ill\u0259rd\u0259 kolan\u0131lar\u0131n say\u0131l\u0131b se\u00e7il\u0259n ki\u015fil\u0259ri represiyan\u0131n qurbanlar\u0131 olublar v\u0259 onlar\u0131n \u00e7oxu Sibir s\u00fcrg\u00fcn\u00fcnd\u0259n qay\u0131tmay\u0131blar. 1980-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin torpaq iddialar\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xanlar\u0131n ilk s\u0131ralar\u0131nda kolan\u0131lar\u0131 g\u00f6rm\u0259k olard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolan\u0131 mahal\u0131 Erm\u0259nistan Az\u0259rbaycan m\u00fcharib\u0259sind\u0259 10-larla \u00f6vlad\u0131n\u0131 qurban vermi\u015f, onlar\u0131n bir ne\u00e7\u0259si Respublikam\u0131z\u0131n Milli Q\u0259hraman\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Kolan\u0131lar torpaqlar\u0131m\u0131z u\u011frunda tarixi d\u00fc\u015fm\u0259nimiz olan erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 apard\u0131qlar\u0131 q\u0259hramanl\u0131q m\u00fcbariz\u0259l\u0259ri il\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixin\u0259 silinm\u0259z s\u0259hf\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015fd\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259sur, d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n O\u011fuz tayfas\u0131 Yaz\u0131dan g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi q\u0259dim tarix\u0259 sahib olan Kolan\u0131 tayfas\u0131 \u0259sl t\u00fcrk milliyy\u0259tin\u0259 m\u0259nsub olan tayfalardand\u0131r. V\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 c\u0259surluqlar\u0131 il\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hal-haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda, \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razil\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fck ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 onlarla ayr\u0131ca k\u0259ndl\u0259rd\u0259 toplu olaraq ya\u015fayan kolan\u0131lar t\u00fcrk dilind\u0259, daha \u00e7ox Az\u0259rbaycan dilind\u0259 v\u0259 ya bu dil\u0259 yax\u0131n l\u0259hc\u0259l\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r. Bu q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck bir tayfan\u0131n h\u0259r hans\u0131 bir dig\u0259r etnik k\u00f6k\u0259 sahib olmas\u0131 v\u0259 tarix\u0259n assimlyasiyaya u\u011frayaraq t\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259si prosesi m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan \u0259ks\u0259r etnik qruplar \u00f6z dill\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259, b\u0259z\u0259n is\u0259 tam \u015f\u0259kild\u0259 qoruyub saxlam\u0131\u015flar. \u00c7oxluq t\u0259r\u0259find\u0259n assimlyasiyan\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 al\u0131nsa bel\u0259, kolan\u0131 tayfas\u0131n\u0131n ayr\u0131ca k\u0259ndl\u0259r hal\u0131nda m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 da\u011fl\u0131q b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 tamamil\u0259 t\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259si prosesi he\u00e7 bir zaman \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frulda bilm\u0259zdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fsl\u0259n Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n \u015eahbuz rayonunun Kolan\u0131 k\u0259ndind\u0259n olan tarix\u00e7i ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 \u015eahin B\u0259hm\u0259no\u011flu q\u0259dim Kolan\u0131 tayfas\u0131na m\u0259nsub \u015f\u0259xsl\u0259rin ad v\u0259 soyadlar\u0131n\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 \u0259ld\u0259 etdiyi faktlardan da m\u0259lum olur ki, bu ad v\u0259 soyadlar\u0131 onlar\u0131n t\u00fcrkl\u00fcy\u00fcn\u00fc bir daha t\u0259sdiq edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u0259nc tarix\u00e7i \u00f6z ara\u015fd\u0131rmas\u0131nda qeyd edir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTarix\u0259n kolan\u0131 tayfas\u0131na m\u0259nsub \u015f\u0259xsl\u0259rin ad v\u0259 soyadlar\u0131na n\u0259z\u0259r sald\u0131qda bu adlar\u0131n he\u00e7 bir etnik qrupu \u0259ks etdirm\u0259diyinin \u015fahidi oluruq. Bu adlar Az\u0259rbaycanda i\u015fl\u0259n\u0259n \u0259ks\u0259r adlar kimi ya islamla ba\u011fl\u0131 q\u0259bul edilmi\u015f \u0259r\u0259b adlar\u0131, ya da t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li adlard\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vr\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan 1578-ci il\u0259 aid m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lum olan tayfa ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 kolan\u0131 Emin (\u018fmin) b\u0259y v\u0259 kolan\u0131 \u015eahverdi b\u0259yin adlar\u0131 fikrimiz\u0259 s\u00fcbut olaraq g\u00f6st\u0259ril\u0259 bil\u0259r (2, s. 320).1654-c\u00fc il\u0259 aid bir s\u0259n\u0259dd\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131nda kolan\u0131 n\u0259slind\u0259n olan S\u0259fiqulu b\u0259y kolanl\u0131 v\u0259 \u018fruz (Aruz, \u00fcr\u00fcz) xan kolanl\u0131n\u0131n adlar\u0131 \u00e7\u0259kilir (7, s. 12, 146-147).<\/p>\n\n\n\n<p>1728-ci il\u0259 aid bir m\u0259nb\u0259d\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n Q\u0131\u015fla\u011fat b\u00f6lg\u0259sinin Kolan\u0131 k\u0259ndi haqq\u0131nda m\u0259lumat verilmi\u015fdir (6, s. 171). H\u0259min m\u0259nb\u0259d\u0259 \u0259ks olunan Kolan\u0131 k\u0259ndi sakinl\u0259rinin adlar\u0131 daha bir s\u00fcbutdur. Bu m\u0259nb\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n H\u00fcseyn, Qulu, M\u0259mm\u0259d, \u018fv\u0259z, Cabbar, Ocaqqulu, Murad, D\u0259mirda\u015f, \u0130smixan, Maqsud, Arslan, Piri, K\u0259r\u0259m\u0259li v\u0259 ba\u015fqa adlar g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi he\u00e7 bir etnik qrupu deyil, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rini \u0259ks etdirir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eirvan b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ya\u015fayan kolan\u0131lara aid XIX \u0259srd\u0259 v\u0259 XX y\u00fczilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f A\u015f\u0131q \u018fhm\u0259d, A\u015f\u0131q Soltan, A\u015f\u0131q M\u00fcrs\u0259l, H\u00fcseyn, Oruc\u0259li Gorani, Nobat, Hac\u0131 R\u00fcst\u0259m, M\u0259\u015f\u0259di Abbas \u015eirvani, Ke\u00e7\u0259l Piri, \u00e7\u00fcr\u00fck \u0130smay\u0131l, M\u0259\u015f\u0259di Mustafa, Zeyn\u0259b Z\u0259rb\u0259li q\u0131z\u0131, A\u011fca G\u00fcla\u011fa q\u0131z\u0131 v\u0259 ba\u015fqa, XIX y\u00fczild\u0259 v\u0259 XX y\u00fczilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Qaraba\u011f Kolan\u0131lar\u0131nda i\u015fl\u0259nmi\u015f Sultan b\u0259y, Kolan\u0131 \u018flim\u0259mm\u0259d, Urfan b\u0259y, B\u0259hram b\u0259y, F\u0259rzal\u0131 b\u0259y, Balab\u0259y, Zallar Araz, Qa\u00e7aq Osman, Qa\u00e7aq G\u0259ncim v\u0259 Qa\u00e7aq \u015eahmal\u0131 v\u0259 ba\u015fqa, Vedi Kolan\u0131lar\u0131nda M\u0259mi\u015f Abbasov, \u018fsg\u0259r Qas\u0131mov, A\u015f\u0131q Q\u0259hr\u0259man, Q\u0131l\u0131nc M\u0259mm\u0259d v\u0259 ba\u015fqa, \u015eahbuz rayonunun Kolan\u0131 k\u0259ndi sakini T\u0259briz Orucov t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanan k\u0259ndin Kolan\u0131 tayfas\u0131na aid t\u0259xmin\u0259n 200 illik n\u0259sil \u015f\u0259c\u0259r\u0259sind\u0259 \u0259ks olunan B\u0259d\u0259l, Mikay\u0131l, \u0130smay\u0131l, Ocaqverdi, Allahverdi, Dada\u015f, Yol\u00e7u, \u00e7\u00f6l\u00e7\u00fc, Oruc, M\u0259h\u0259mm\u0259d, \u018fli, V\u0259li, \u0130slam, \u018flif, Q\u0259nb\u0259r, Muxtar, N\u0259srulla, V\u0259li\u015f, \u018fs\u0259d, Qas\u0131m, R\u0259\u015fid, Tal\u0131b, Bulud, Qurban, A\u011fca, Xanlar, Laz\u0131m, Bayram v\u0259 ba\u015fqa adlar\u0131n t\u00fcrk v\u0259 \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li oldu\u011fu a\u00e7\u0131q-a\u015fkar m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. H\u0259m\u00e7inin m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 Kolan\u0131 tayfas\u0131na m\u0259nsub \u015f\u0259xsl\u0259r \u0259ks\u0259riyy\u0259t olaraq t\u00fcrk v\u0259 \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li adlar da\u015f\u0131y\u0131rlar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan ba\u015fqa \u015e.B\u0259hm\u0259no\u011flu \u00f6z ara\u015fd\u0131rmas\u0131nda kolan\u0131 tayfas\u0131n\u0131n t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li v\u0259 t\u00fcrkdilli olmas\u0131n\u0131 s\u00fcbut ed\u0259n dig\u0259r fakt\u0131n onlarla ba\u011fl\u0131 tarixi yer adlar\u0131n\u0131n oldu\u011funu vur\u011fulay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>O qeyd edir ki, bir \u00e7ox yer adlar\u0131 tarixi ke\u00e7mi\u015fi v\u0259 tayfan\u0131n q\u0259dimd\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 dili \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir. <strong>(ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S. M\u0259qal\u0259nin haz\u0131rlanmas\u0131nda tarix elml\u0259ri doktoru, m\u0259rhum professor Tofiq Tal\u0131\u015f o\u011flu V\u0259liyevin v\u0259 g\u0259nc tarix\u00e7i \u018fhm\u0259dov \u015eahin B\u0259hr\u0259m o\u011flunun yaz\u0131l\u0131 ara\u015fd\u0131rma-materiallar\u0131ndan istifad\u0259 olunmu\u015fdur.(AzNews.az<\/strong>)<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Bir k\u0259ndin na\u011f\u0131l\u0131  Kolan\u0131 film, 24 04 2012\" width=\"715\" height=\"402\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/yNUYNk_xR1c?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kimdir kolan\u0131l\u0131lar, hardan g\u0259libl\u0259r? Az\u0259rbaycan\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyi u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f Kolan\u0131 tayfas\u0131 haqq\u0131nda n\u0259 bilirik Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda rol oynam\u0131\u015f q\u0259dim tayfalar var<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":24535,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-24531","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24531","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24531"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24531\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24536,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24531\/revisions\/24536"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24535"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24531"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24531"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24531"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}