{"id":24591,"date":"2020-12-27T01:35:13","date_gmt":"2020-12-26T21:35:13","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=24591"},"modified":"2020-12-27T01:35:16","modified_gmt":"2020-12-26T21:35:16","slug":"ir%c9%99van-%c9%99yal%c9%99tinin-kameral-t%c9%99sviri-kitabinda-q%c9%99dim-az%c9%99rbaycan-s%c9%99h%c9%99ri-ir%c9%99van-tam-inventarlasdirilib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=24591","title":{"rendered":"\u201c\u0130r\u0259van  \u0259yal\u0259tinin  kameral t\u0259sviri\u201d kitab\u0131nda q\u0259dim Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259ri \u0130r\u0259van tam inventarla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>1-ci yaz\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ki il \u00f6nc\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin Kameral t\u0259sviri\u201d kitab\u0131n\u0131n I cildind\u0259 1831-ci il ild\u0259 \u0130.\u015eopenin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 qeydiyyat\u00e7\u0131 katib A.R\u0131jkov t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rtib edilmi\u015f 3 kameral t\u0259svird\u0259 q\u0259dim Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259ri \u0130r\u0259van\u0131n \u0259halisinin adbaad siyah\u0131s\u0131, etnik, sosial t\u0259rkibi, ya\u015f\u0131, m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259ti, say\u0131, \u00f6d\u0259diyi vergil\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki binalar, m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259r, meydanlar, \u00e7aylar, yollar, ba\u011flar v\u0259 s. \u0259trafl\u0131 t\u0259svir edilib, \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri tam inventarla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Kitab\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi, t\u0259rtib v\u0259 giri\u015f m\u0259tninin m\u00fc\u0259llifi Nazir \u018fhm\u0259dli yaz\u0131r ki, 1831-ci ild\u0259 \u0130nzibati \u0130dar\u0259nin m\u00fc\u015faviri \u0130.\u015eopenin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri \u00fczr\u0259 3 kameral t\u0259svir t\u0259rtib edilib. Bu t\u0259svirl\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin tarixin\u0259 q\u0131sa \u015f\u0259kild\u0259 olsa da n\u0259z\u0259r yetirm\u0259y\u0259 ehtiyac var. \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razi q\u0259dim d\u00f6vrd\u0259 v\u0259 erk\u0259n orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Urartu, \u018fh\u0259m\u0259ni, Sasani, \u018fr\u0259b Xilaf\u0259ti, orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Sacil\u0259r, Salaril\u0259r, \u015e\u0259ddadil\u0259r, S\u0259lcuqlar, Atab\u0259yl\u0259r, H\u00fclak\u00fcl\u0259r, C\u0259lairil\u0259r v\u0259 h\u0259tta Teymur d\u00f6n\u0259mind\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259 olub. Az\u0259rbaycan Qaraqoyunlu d\u00f6vl\u0259tinin (1410-1468) yarand\u0131\u011f\u0131 zamandan ba\u015flayaraq m\u00fch\u00fcm ticar\u0259t yollar\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u00c7uxurs\u0259d b\u00f6lg\u0259si v\u0259 onun m\u0259rk\u0259zi \u0130r\u0259van daha da s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf edib.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-24592\" width=\"1015\" height=\"561\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-1.jpg 302w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-1-300x166.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-1-150x83.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1015px) 100vw, 1015px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>XVII \u0259sr t\u00fcrk s\u0259yyah\u0131 Evliya \u00c7\u0259l\u0259bi: \u201c&#8230;Hicri 810-cu (miladi 1407\/1408) ild\u0259 Teymuri-binur xan\u0131n s\u00f6vd\u0259g\u0259rl\u0259rind\u0259n Xoca Cani-Lahicani adl\u0131 bir \u0259nqa b\u0259zirgan bu R\u0259van torpa\u011f\u0131na q\u0259d\u0259m bas\u0131b, pak \u0259nb\u0259r qoxulu bir m\u0259hsuldar torpaqda b\u00fct\u00fcn hey\u0259ti il\u0259 q\u0259rar verib n\u00f6vb\u0259-n\u00f6v \u00e7\u0259ltik \u0259kib mal toplad\u0131qca n\u0259hay\u0259td\u0259 bir b\u00f6y\u00fck q\u0259s\u0259b\u0259 olub\u201d. 1410-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan s\u00fclal\u0259si Qaraqoyunlular T\u0259brizd\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259rk\u0259n S\u0259dlil\u0259r s\u00fclal\u0259si \u0130r\u0259van b\u00f6lg\u0259sinin sahibi idil\u0259r. \u0130r\u0259van b\u00f6lg\u0259si Az\u0259rbaycan Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 daha da m\u0259\u015fhurla\u015fd\u0131.<br>XVI \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 paytaxt\u0131 T\u0259briz \u015f\u0259h\u0259ri olan m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259ri kimi m\u0259rk\u0259zi \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri olan \u00c7uxurs\u0259d d\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 daxil oldu v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t Rumlu, Ustacl\u0131 v\u0259 Qacar tayfa \u0259mirl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 edildi.<br>\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yerin \u0259lveri\u015fli co\u011frafi m\u00f6vqeyini n\u0259z\u0259r\u0259 alan b\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycan h\u00f6kmdar\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131l h.915-ci il (m.1509\/1510) tarixind\u0259 Z\u0259ngi \u00e7ay\u0131n\u0131n \u015f\u0259rq sahilind\u0259 qala sal\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn R\u0259vanqulu xan\u0131n ad\u0131na f\u0259rman g\u00f6nd\u0259rib. 7 il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f bu qala R\u0259vanqulu xan\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 \u0130r\u0259van qalas\u0131 adland\u0131\u201d. \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri Osmanl\u0131 s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 yax\u0131n oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eah \u0130smay\u0131l onun m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirirdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, XVI \u0259srd\u0259 Osmanl\u0131 y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri zaman\u0131 sultan\u0131n katibi olmu\u015f \u0130brahim R\u0259himizad\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rini \u201cAz\u0259rbaycan m\u00fclk\u00fcn\u00fcn g\u00f6z\u00fc\u201d adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/ir\u0259van.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-24593\" width=\"1020\" height=\"692\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/ir\u0259van.jpg 566w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/ir\u0259van-300x204.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/ir\u0259van-150x102.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1020px) 100vw, 1020px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>M\u00fc\u0445t\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 olmu\u015f s\u0259yyahlar onun haqq\u0131nda maraql\u0131 m\u0259lumatlar v\u0435rmi\u015fl\u0259r. \u0425VII \u0259srin 50-ci ill\u0259rinin ortalar\u0131nda \u0130r\u0259vanda olmu\u015f frans\u0131z s\u0259yyah\u0131 Jean-Bartiste Tavarnier \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rini t\u0259svir ed\u0259rk\u0259n onun iki hiss\u0259d\u0259n \u2013 i\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 bay\u0131r \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n ibar\u0259t oldu\u011funu qeyd ed\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131: \u201c\u0130\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 yaln\u0131z xan \u00f6z\u00fc, ordu ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 h\u0259rbi\u00e7il\u0259r ya\u015fay\u0131rlar. Xan\u0131n imar\u0259ti \u00e7aya bax\u0131r. Xan \u00e7ox g\u00fccl\u00fcd\u00fcr v\u0259 onun h\u0259r zaman s\u0259rh\u0259di qoruma\u011fa qadir ordusu vard\u0131r. \u015eimal-q\u0259rb hiss\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bay\u0131r \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f i\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n 20 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0425VII \u0259srin 70-ci ill\u0259rinin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259vanda olmu\u015f frans\u0131z s\u0259yyah\u0131 J.\u015eard\u0259n \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin \u00fcmumi t\u0259svirini ver\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131: \u201c\u015e\u0259h\u0259rin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si ba\u011flardan v\u0259 \u00fcz\u00fcml\u00fckl\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. O, h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n da\u011flarla \u0259hat\u0259 \u0435dilmi\u015f d\u00fcz\u0259nlikd\u0259 y\u0435rl\u0259\u015fir. \u015eimal-q\u0259rb t\u0259r\u0259fd\u0259n Z\u0259ngi, c\u0259nub-q\u0259rb t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 Q\u0131r\u0445bulaq \u00e7aylar\u0131 a\u0445\u0131r. \u0130r\u0259van qalas\u0131 ki\u00e7ik bir \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n b\u00f6y\u00fck- d\u00fcr. O oval formadad\u0131r, perimetri d\u00f6rd min add\u0131m olmaqla, t\u0259xmin\u0259n s\u0259kkiz y\u00fcz evd\u0259n ibar\u0259tdir. Orada ancaq t\u0259mizqanl\u0131 q\u0131z\u0131lba\u015flar ya\u015fay\u0131rlar. Qalan\u0131n m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn iki min \u0259sg\u0259r ayr\u0131l\u0131b. Hakimin saray\u0131 qalan\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259dir. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 v\u0259 qalada \u00e7o\u0445lu hamam v\u0259 karvansara var.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"698\" height=\"400\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/434f4f6af131672470253baa1a7d23d6.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-24594\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/434f4f6af131672470253baa1a7d23d6.jpg 698w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/434f4f6af131672470253baa1a7d23d6-300x172.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/434f4f6af131672470253baa1a7d23d6-150x86.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 698px) 100vw, 698px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>1728-ci ild\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rtib olunmu\u015f \u201c\u0130r\u0259van \u0259yal\u0259tinin m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259ri\u201dn\u0259 g\u00f6r\u0259, bu d\u00f6vrd\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri 4 m\u0259h\u0259ll\u0259d\u0259n \u2013 K\u00f6hn\u0259 \u015f\u0259h\u0259r, D\u0259mirbulaq, D\u0259r\u0259k\u0259nd v\u0259 T\u0259p\u0259ba\u015f\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t idi. XVIII \u0259srin II yar\u0131s\u0131nda ke\u00e7mi\u015f \u00c7uxurs\u0259d b\u0259yl\u0259rb\u0259yiliyinin \u0259razisind\u0259 yaranm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n birinin \u2013 \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n paytaxt\u0131 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri idi. M\u00fcst\u0259qil \u0445anl\u0131\u011f\u0131n m\u0259rk\u0259zi olduqdan sonra \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri daha da inki\u015faf etmi\u015f, b\u00f6y\u00fck ticar\u0259t v\u0259 s\u0259n\u0259tkarl\u0131q m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7\u0435vrilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri iki hiss\u0259y\u0259 \u2013 i\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259r (qala) v\u0259 bay\u0131r \u015f\u0259h\u0259r hiss\u0259sin\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fc. \u0130\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259r \u0259sas\u0259n qala-\u015f\u0259h\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi. \u0130r\u0259van qalas\u0131 Z\u0259ngi \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259 yerl\u0259\u015firdi. Qala \u00fc\u00e7 t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259rin x\u0259nd\u0259kl\u0259, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259, Z\u0259ngi \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259 s\u0131ld\u0131r\u0131mda tikilmi\u015f iki h\u00fcnd\u00fcr divarla \u0259hat\u0259 olunmu\u015fdu. Qalan\u0131n iki qap\u0131s\u0131 vard\u0131: \u015fimalda m\u0259\u015fhur \u015eirvan qap\u0131s\u0131, c\u0259nubda is\u0259 T\u0259briz qap\u0131s\u0131. M\u00fchasir\u0259 zaman\u0131 sudan istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qaladan Z\u0259ngi \u00e7ay\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015f da var idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130r\u0259van toponiminin m\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 g\u0259linc\u0259, q\u0259dim Urartu tarixin\u0259 sahib \u00e7\u0131xma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri \u0259sass\u0131z olaraq \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin ad\u0131n\u0131 e.\u0259. VIII \u0259srd\u0259 Urartu \u00e7ar\u0131 I Argi\u015ftinin (e.\u0259.786-764) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f Erebuni v\u0259 yaxud \u0130rpuni qalas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011flama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Halbuki, son elmi t\u0259dqiqat \u0259s\u0259rind\u0259 \u201cTarixin atas\u0131\u201d, e.\u0259. V \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f yunan tarix\u00e7isi Herodota (e.\u0259. 480-424), q\u0259dim Roma, Bizans, yunan, erm\u0259ni, suriya, rus, ingilis v\u0259 dig\u0259r dill\u0259rd\u0259ki onlarla ilk m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259, elmi \u0259d\u0259biyyata istinad edil\u0259r\u0259k erm\u0259nil\u0259rin Ki\u00e7ik Asiyan\u0131n yerli \u0259halisi olmad\u0131\u011f\u0131, bu etnosun ulu babalar\u0131 g\u00fcman olunan friql\u0259rin Ki\u00e7ik Asiyaya Avropadan (Balkan yar\u0131madas\u0131ndan) k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259ldiyi, erm\u0259nil\u0259rin urartularla he\u00e7 bir ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmamas\u0131 z\u0259ngin faktiki materiallar \u0259sas\u0131nda s\u00fcbuta yetirilib.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Erm\u0259ni tarix\u00e7isi Yervand \u015eah\u0259ziz 1931-ci ild\u0259 \u00e7ap etdirdiyi \u00abQ\u0259dim \u0130r\u0259van\u00bb kitab\u0131nda \u0130r\u0259van toponimi il\u0259 ba\u011fl\u0131 yaz\u0131r: \u00abM\u0259lum olub ki, \u0130r\u0259van\u0131n ad\u0131n\u0131n erm\u0259nic\u0259 \u00abyereval\u00bb (g\u00f6r\u00fcnm\u0259k- red.) v\u0259 ya \u00abyerevan qall\u00bb (a\u015fkar olmaq, ir\u0259li g\u0259lm\u0259k &#8212; red.) s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si v\u0259 he\u00e7 bir elmi \u0259sas\u0131 yoxdur. \u015e\u0259h\u0259rin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 elmi bax\u0131mdan q\u0259bul edil\u0259c\u0259k, h\u0259qiq\u0259t\u0259 uy\u011fun yegan\u0259 \u015f\u0259rh Moskva Arxeoloji C\u0259miyy\u0259tinin \u00fczv\u00fc M.Nikolskinin verdiyi \u015f\u0259rhdir. Bel\u0259 ki, 1893-c\u00fc ild\u0259 o, c\u0259miyy\u0259tin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 burada s\u0259yah\u0259td\u0259 olmu\u015f, o vaxta q\u0259d\u0259r tap\u0131lm\u0131\u015f mixi x\u0259tli yaz\u0131lar\u0131 t\u0259dqiq etmi\u015fdi. M.Nikolskinin izah\u0131na g\u00f6r\u0259, \u0130r\u0259van ad\u0131 Yeriaini (Eriaini) \u00f6lk\u0259sinin ad\u0131ndan yaran\u0131b. Onun da m\u0259rk\u0259zi v\u0259 ya ba\u015f \u015f\u0259h\u0259ri \u0130r\u0259van olub. Bu Yeriaini \u00f6lk\u0259sinin ad\u0131 is\u0259 Urartu \u00e7ar\u0131 I Rusa t\u0259r\u0259find\u0259n G\u00f6y\u00e7\u0259 (Sevan) g\u00f6l\u00fc \u0259traf\u0131nda z\u0259bt etdiyi 23 \u00f6lk\u0259 s\u0131ras\u0131nda olan, g\u00f6l\u00fcn sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u00abKolan\u0131-q\u0131r\u0131lan\u00bb (Otsaberd) adlanan k\u0259ndin yan\u0131nda tap\u0131lm\u0131\u015f yaz\u0131da h\u0259kk olunmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"820\" height=\"454\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/irevan.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-24595\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/irevan.jpg 820w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/irevan-300x166.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/irevan-150x83.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/irevan-768x425.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 820px) 100vw, 820px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259rinin \u00e7oxunun \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 uydurduqlari \u201cq\u0259dim erm\u0259ni tarixi\u201dnin Urartu d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si \u0259n\u0259n\u0259vi hal alm\u0131\u015fd\u0131. Halbuki bu \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015famad\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, erm\u0259nil\u0259rin h\u0259min d\u00f6vl\u0259tl\u0259 d\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259l\u0259ri ola bilm\u0259zdi. \u0130r\u0259van\u0131n ad\u0131n\u0131n I Rusa il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si \u0259slind\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi erm\u0259ni saxtakarl\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fqa bir \u015fey deyildir. Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifinin \u0130r\u0259van toponimi il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259ri he\u00e7 biri elmi \u0259sasa s\u00f6yk\u0259nmir. \u018fn \u0259sas\u0131 is\u0259, M.Nikolskinin g\u0259ldiyi n\u0259tic\u0259l\u0259rin n\u0259\u015fr olundu\u011fu m\u0259nb\u0259 haqq\u0131nda Y.\u015eah\u0259ziz he\u00e7 bir m\u0259lumat vermir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130.\u015eopen avropal\u0131 tarix\u00e7i S.Martenin erm\u0259ni salnam\u0259\u00e7isi M.Xorenliy\u0259 istinad ed\u0259r\u0259k Erm\u0259nistan taxt-tac\u0131n\u0131 hiyl\u0259 il\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n I Yervand\u0131n \u00e7ar Arta\u015fes t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259\u011flub edildiyi yerin \u201cYervandavan\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 h\u0259min yerin sonradan \u201cYerevan\u201d \u015f\u0259klini almas\u0131 fikrini t\u0259nqid ed\u0259r\u0259k g\u00f6st\u0259rir ki, haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259t ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin yerl\u0259\u015fdiyi yerd\u0259n xeyli uzaqda, Talin mahal\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 ba\u015f vermi\u015f v\u0259 \u201cYervandavan\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0130r\u0259vanla \u0259laq\u0259si yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130r\u0259van\u0131n \u015f\u0259h\u0259r hiss\u0259sin\u0259 aid kameral t\u0259svirin izahat yaz\u0131s\u0131nda \u0130.\u015eopen \u201c\u0130r\u0259van\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimologiyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ba\u015fqa bir versiya da ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr. O, bu s\u00f6z\u00fcn \u201cErm\u0259nistan\u201dda do\u011fuldu\u011funu yazd\u0131\u011f\u0131 Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259riq\u0259t m\u0259nsublar\u0131n\u0131n ibad\u0259t etdikl\u0259ri Z\u0259rvan, yaxud da erm\u0259ni dilind\u0259 Erevaq (Z\u0259rvan s\u00f6z\u00fcn\u00fcn anlam\u0131 olan sonsuz zaman\u0131n erm\u0259ni dilind\u0259 ifad\u0259sinin qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olaraq) s\u00f6z\u00fcnd\u0259n yaranmas\u0131n\u0131 ehtimal edir. Sonra daha ir\u0259li ged\u0259r\u0259k, \u015f\u0259h\u0259rin ad\u0131n\u0131n erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259xsus oldu\u011funu h\u0259r hans\u0131 bir \u015f\u0259kild\u0259 \u0259sasland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Z\u0259rvan versiyas\u0131n\u0131n deyil, daha \u00e7ox eyni m\u0259nan\u0131 da\u015f\u0131yan Erevaq ad\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 dayan\u0131r. Erevan ad\u0131n\u0131n \u015f\u0259h\u0259r\u0259 Erevaq\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015f hans\u0131sa bir m\u0259b\u0259d\u0259 g\u00f6r\u0259 verilm\u0259sini t\u0259xmin edir. T\u0259bii ki, bu, elmi \u0259saslara s\u00f6yk\u0259nm\u0259y\u0259n bir fikirdir. \u018fvv\u0259la, b\u00fct\u00fcn n\u00fcfuzlu tarix\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcn C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda do\u011fuldu\u011fu q\u0259bul edilib.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-12.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-24596\" width=\"975\" height=\"627\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-12.jpg 280w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-12-150x96.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/images-12-115x73.jpg 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 975px) 100vw, 975px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>E.\u00c7\u0259l\u0259bi \u0130r\u0259van qalas\u0131n\u0131n R\u0259vanqulu xan\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131rd\u0131. AMEA, A.Bak\u0131xanov ad\u0131na Tarix \u0130nstitutunun son d\u00f6vr t\u0259dqiqatlar\u0131ndan say\u0131lan \u00ab\u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131. Rusiya i\u015f\u011fal\u0131 v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u015eimali Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si\u00bb kitab\u0131 \u0130r\u0259van toponimi il\u0259 ba\u011fl\u0131 daha dol\u011fun \u015f\u0259rh verib. Kitabda yaz\u0131l\u0131r: \u00abXIX \u0259sr rus m\u00fc\u0259llifi \u0130.Zelinski \u0130r\u0259van toponimini h\u0259m erm\u0259nil\u0259rin qondarma \u00abNuh \u0259fsan\u0259si\u00bb il\u0259 ba\u011fl\u0131 yerevum \u00abg\u00f6r\u00fcn\u0259n\u00bb, h\u0259m d\u0259 tatarlar\u0131n (Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri \u2013 red.) \u00abte\u00e7et\u00bb axan, r\u0259van m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259tdiyini qeyd edir. Lakin, bu fikirl\u0259r elmi \u0259sasa s\u00f6yk\u0259nmir. \u0130r toponiminin erm\u0259ni dilind\u0259 izah\u0131 yoxdur. \u0130r (Yer) q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6z\u00fc olub \u00abyerin g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 baxan \u00fcz\u00fc\u00bbn\u0259 deyilir. B\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259 \u0130r\u0259van toponimi t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 \u0130r \u00abda\u011f\u0131n g\u00fcnd\u00fc\u015f\u0259n t\u0259r\u0259fi\u00bb, \u00abdal\u011favari da\u011f zirv\u0259si\u00bb v\u0259 farsca van \u00abyer\u00bb s\u00f6zl\u0259rind\u0259n ibar\u0259tdir. \u0130r\u0259van toponiminin q\u0259dim t\u00fcrk teoniml\u0259rd\u0259n t\u00f6r\u0259n\u0259n etnik adlar s\u0131ras\u0131na daxil edilm\u0259si v\u0259 onun q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin \u0130r (Yer) Tanr\u0131s\u0131 il\u0259 eynil\u0259\u015fdirilm\u0259si fikri daha d\u00fczg\u00fcnd\u00fcr\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>El\u00e7in Qalibo\u011flu<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1-ci yaz\u0131 \u0130ki il \u00f6nc\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin Kameral t\u0259sviri\u201d kitab\u0131n\u0131n I cildind\u0259 1831-ci il ild\u0259 \u0130.\u015eopenin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 qeydiyyat\u00e7\u0131 katib A.R\u0131jkov<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":24598,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-24591","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24591","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24591"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24591\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24599,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24591\/revisions\/24599"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24598"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}