{"id":25446,"date":"2021-01-04T12:46:36","date_gmt":"2021-01-04T08:46:36","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=25446"},"modified":"2021-01-04T12:47:53","modified_gmt":"2021-01-04T08:47:53","slug":"atab%c9%99yl%c9%99rin-xristian-tarixi-turk-qipcaqlarin-slavyan-v%c9%99-erm%c9%99ni-qriqorian-ozunutanimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=25446","title":{"rendered":"Atab\u0259yl\u0259rin xristian tarixi: t\u00fcrk-q\u0131p\u00e7aqlar\u0131n slavyan v\u0259 erm\u0259ni-qriqorian \u00f6z\u00fcn\u00fctan\u0131m\u0131&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"146\" height=\"200\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1600500232_1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-25450\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1600500232_1.jpg 146w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1600500232_1-110x150.jpg 110w\" sizes=\"auto, (max-width: 146px) 100vw, 146px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Namiq Atab\u0259yli<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u0130R\u0130NC\u0130 H\u0130SS\u018f<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qafqaz xalqlar\u0131n\u0131n m\u00fct\u0259r\u0259qqi g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan B\u00f6y\u00fck S\u00fclh\u00fcn haz\u0131rlanmas\u0131 namin\u0259, hesab edir\u0259m ki, m\u00f6vcud psevdo-tarixl\u0259r\u0259 son qoyaraq, \u00f6z h\u0259qiqi ke\u00e7mi\u015fimizi \u00f6yr\u0259nib bilm\u0259liyik&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Son ill\u0259rin qanl\u0131 hadis\u0259l\u0259ri ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rdi ki, &#171;erm\u0259ni\u2013m\u00fcs\u0259lman m\u00fcnaqi\u015f\u0259si\u201d kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verilmi\u015f hadis\u0259l\u0259rin arxas\u0131nda, \u0259sl h\u0259qiq\u0259td\u0259, he\u00e7 d\u0259 dini m\u0259qs\u0259dl\u0259r durmam\u0131\u015fd\u0131r. Bu prosesl\u0259rin ger\u00e7\u0259k h\u0259r\u0259k\u0259tvericisi k\u0259nardan verilmi\u015f impulsiv komandalard\u0131r: v\u0259 onun top-menecerl\u0259rinin yegan\u0259 amac\u0131 Qafqaz\u0131 Avrasiya geo-m\u0259kan\u0131ndan qopararaq, Avroatlantik m\u0259kana transfer etm\u0259kdir. Bu i\u015fl\u0259r indiy\u0259d\u0259k m\u00fcxt\u0259lif formatlara sal\u0131naraq davam etdirilir. Sual do\u011fur: bel\u0259 halda Qafqaz xalqlar\u0131 aras\u0131nda B\u00f6y\u00fck S\u00fclh\u0259 yol a\u00e7amaq n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr?..<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n Qafqaz\u0131 B\u00f6y\u00fck S\u00fclh\u0259 aparan yollardan birini ger\u00e7\u0259k tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri \u00f6yr\u0259nib bilm\u0259kd\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u0259m, bu is\u0259 diletantlar\u0131n deyil, h\u0259qiqi ziyal\u0131lar\u0131n i\u015fidir. Odur ki, akademik q\u0259l\u0259tl\u0259r\u0259 son qoyaraq, b\u00fct\u00fcn s\u00fclhp\u0259rv\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259rin birg\u0259 s\u0259yil\u0259 t\u0259cili olaraq saxta tarix\u00e7iliyin &#171;paralel tarix quruculu\u011fu\u201d t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rini elmin faktoral analizl\u0259r metodu il\u0259 aradan qald\u0131rma\u011f\u0131n t\u0259r\u0259fdar\u0131yam.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-25447\" width=\"968\" height=\"667\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f.jpg 270w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-150x103.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 968px) 100vw, 968px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018fvv\u0259la, tarix\u0259 d\u00fczg\u00fcn yana\u015fma prinsipl\u0259rimi ir\u0259li s\u00fcrm\u0259k ist\u0259yir\u0259m: m\u0259nim fikrimc\u0259, \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri hesab etdiyimiz Tarix, s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda, \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n tarixidir. &#171;\u0130nsan\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 is\u0259 he\u00e7 d\u0259 kimins\u0259 hans\u0131 din\u0259 v\u0259 ya xalqa m\u0259xsuslu\u011fu deyil, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, kimin hans\u0131 \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri sif\u0259tl\u0259r\u0259 malik olmas\u0131 dem\u0259kdir. Bir mill\u0259t\u0259 v\u0259 ya din\u0259 m\u0259nsub olmaq h\u0259l\u0259 he\u00e7 d\u0259 \u0130nsan olmaq anlam\u0131n\u0131 vermir. B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti II Cahan m\u00fcharib\u0259sin\u0259 d\u00fc\u00e7ar ed\u0259r\u0259k, 50 milyon insan\u0131 m\u0259hv\u0259 s\u00fcr\u00fckl\u0259mi\u015f Adolf Hitlerin h\u0259m mill\u0259ti, h\u0259m d\u0259 dini vard\u0131, amma \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131 yox idi. Bu m\u0259nada, xalqlar\u0131 bir-birin\u0259 qar\u015f\u0131 qoymaq, ba\u015fqalar\u0131n\u0131n haqq\u0131n\u0131 tapdamaq, g\u00fcnahs\u0131z insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259k v\u0259 talan\u00e7\u0131l\u0131q he\u00e7 vaxt \u0130nsanl\u0131q say\u0131lmay\u0131b v\u0259 bundan sonra da say\u0131lmayacaq. \u0130kinci prinsipim is\u0259, kimin \u015f\u0259xs\u0259n \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 n\u0259yi \u0259lav\u0259 etm\u0259si, d\u00fcnyaya hans\u0131 m\u0259d\u0259ni-h\u00fcmanitar v\u0259 ya elmi-texnoloji nailiyy\u0259tl\u0259ri g\u0259tirm\u0259sind\u0259n ibar\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya bir evdir: b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t is\u0259 o evd\u0259 canl\u0131 al\u0259min yegan\u0259 \u015f\u00fcurlu \u00fczv\u00fcd\u00fcr. XXI \u0259srd\u0259 oturaq sivilizasiyalara qar\u015f\u0131 ke\u00e7mi\u015f barbar-k\u00f6\u00e7\u0259ri tayfalar\u0131n y\u0259\u011fma\u00e7\u0131 bax\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 h\u00fccum \u00e7\u0259km\u0259k, \u0259lb\u0259tt\u0259, \u0130nsanl\u0131q hesab edil\u0259 bilm\u0259z. \u015eirvan Az\u0259rbaycan\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 Monqollar\u0131n, Qara v\u0259 A\u011f tatarlar\u0131n talan\u00e7\u0131 tarixi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri xalq\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131na nec\u0259 m\u00fcsib\u0259tl\u0259r a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131rsa, bunun b\u0259lalar\u0131ndan h\u0259l\u0259 d\u0259 qurtulmam\u0131\u015f\u0131q&#8230; M\u0259nim tarixi romanlar\u0131mda bu ke\u00e7mi\u015fin ac\u0131 s\u0259hn\u0259l\u0259ri geni\u015f t\u0259svir edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Atab\u0259y_Qizil_Arslanin_sair_Nizami_G\u0259nc\u0259vini_qarsilamasi-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-25454\" width=\"1037\" height=\"456\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Atab\u0259y_Qizil_Arslanin_sair_Nizami_G\u0259nc\u0259vini_qarsilamasi-1.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Atab\u0259y_Qizil_Arslanin_sair_Nizami_G\u0259nc\u0259vini_qarsilamasi-1-150x66.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1037px) 100vw, 1037px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u0130ndiki \u00e7a\u011f\u0131n \u0259sas m\u00fclki h\u00fcququ kimin harda, hans\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259 ist\u0259yirs\u0259 azadca m\u0259nzil al\u0131b ya\u015famaq v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f olmaq haqq\u0131na s\u00f6yk\u0259nir. N\u0259 q\u0259d\u0259r ac\u0131 etiraf olsa da, \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnyam\u0131zda \u00f6z s\u0259ad\u0259tini ba\u015fqalar\u0131n\u0131n haqq v\u0259 h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 pozmaqla qurmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259rin say\u0131 h\u0259nd\u0259si silsil\u0259 il\u0259 artmaqda davam edir. M\u0259n bunun yegan\u0259 s\u0259b\u0259bini elmi-tenoloji bilikl\u0259r v\u0259 m\u0259d\u0259ni nailiyy\u0259tl\u0259r sah\u0259sind\u0259 \u015f\u0259xsi planda b\u00f6y\u00fck u\u011furlar qazana bilm\u0259y\u0259nl\u0259rin \u00fcmum\u0259n b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259td\u0259n intiqam almaq kimi heyvani ist\u0259kl\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u0259m. Bu savads\u0131z v\u0259 nadan g\u00fcruhlar t\u0259r\u0259qqid\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r geri qal\u0131rlarsa, bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 daha aqressiv olur, ba\u015fqalar\u0131n\u0131 bir-birin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n etm\u0259y\u0259 v\u0259 bu d\u00fcnyada permanent Xaos v\u0259 \u0259b\u0259di M\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r yaratma\u011fa can at\u0131rlar. S\u00f6z\u00fcn b\u00f6y\u00fck m\u0259nas\u0131nda \u0130NSAN (-M.Qorki) olanlar\u0131n v\u0259zif\u0259si qarag\u00fcruhlar\u0131n deyil, \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259 durmaqd\u0131r!..<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi is\u0259 \u0259sas fikirl\u0259rim\u0259 qay\u0131d\u0131ram: m\u0259n \u00f6z q\u0131p\u00e7aq soy kokum etibaril\u0259 &#171;ATAB\u018fYL\u0130\u201d-y\u0259m. K\u00fcrd\u0259mirin S\u0131\u011f\u0131rl\u0131 k\u0259ndinin Atab\u0259yli obas\u0131nda do\u011fulmu\u015fam. M\u0259xsus oldu\u011fum etnik k\u00f6k tarix\u0259n \u015fax\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k, h\u0259m dini, h\u0259m d\u0259 milli planda m\u00fcxt\u0259liflikl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u00c7a\u011fda\u015f d\u00fcnyam\u0131zda el\u0259 bir xalq yoxdur ki, onun aras\u0131nda q\u0259dim Q\u0131p\u00e7aq xalq\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri olmas\u0131n. Odur ki, Qafqaz\u0131 B\u00f6y\u00fck S\u00fclh\u0259 aparan yolda \u00f6z n\u0259slimin ger\u00e7\u0259k tarixind\u0259n b\u0259zi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri yaz\u0131ya alm\u0131\u015fam. Oxucuya t\u0259qdim edil\u0259n bu m\u0259qal\u0259 indiy\u0259d\u0259k oxuculardan gizl\u0259dilmi\u015f fakt v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimin bir hiss\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qafqaz xalqlar\u0131n\u0131n \u015fanl\u0131 tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f k\u00fcbar q\u0131p\u00e7aq n\u0259sill\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Atab\u0259yl\u0259r olmu\u015fdur. Bunu kims\u0259 inkar ed\u0259 bilm\u0259z. H\u0259rb v\u0259 D\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik sah\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r v\u0259 intibah\u00e7\u0131 pad\u015fahlar kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bu n\u0259slin Qafqazda dinl\u0259r sah\u0259sind\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck tolerantl\u0131q f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri olub: m\u0259hz bu fakt indiy\u0259d\u0259k qarda\u015f xalqlar aras\u0131nda d\u0259rin d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik toxumlar\u0131 s\u0259pmi\u015f psevdo-ziyal\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n tarix s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n silinib, insanlardan ciddi-c\u0259hdl\u0259 gizl\u0259dilmi\u015fdir. Bu tarixi x\u0259yan\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n icra\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 dil\u0259 g\u0259tirm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m: onlar\u0131 erm\u0259ni v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n h\u0259r ikisinin s\u00fclhp\u0259rv\u0259r maarif\u00e7i \u00fczvl\u0259ri \u00e7ox g\u00f6z\u0259l tan\u0131y\u0131rlar. Bu g\u00fcn Atab\u0259yl\u0259rin h\u0259min tarixini restavrasiya ed\u0259r\u0259k Qafqaza qaytarmaq \u0259n vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. \u00c7\u00fcnki bu bir Tarixdir: h\u0259m d\u0259 anti-avrasiya\u00e7\u0131 geosiyasi q\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bir-birin\u0259 qar\u015f\u0131 qoyulmu\u015f qarda\u015f xalqlar\u0131 Birl\u0259\u015fdir\u0259n bir tarixdir!..<\/p>\n\n\n\n<p>Bu, m\u00fch\u00fcm tarixi faktlardan biri Atab\u0259yl\u0259rin q\u0131p\u00e7aq n\u0259slinin h\u0259m Xristian, h\u0259m d\u0259 M\u00fcs\u0259lman ke\u00e7mi\u015f\u0259 malik olmas\u0131d\u0131r. \u015eirvan Az\u0259rbaycan\u0131nda (\u00e7a\u011fda\u015f Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131) &#171;az\u0259rbaycan atab\u0259yl\u0259ri\u201d kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verilmi\u015f bu n\u0259slin &#171;M\u00fcs\u0259lman tarixi\u201d Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131, g\u00f6rk\u0259mli akademik m\u0259rhum Ziya B\u00fcnyadov t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6t\u0259n \u0259srin 70-80-ci ill\u0259rind\u0259 &#171;Az\u0259rbaycan Atab\u0259yl\u0259r d\u00f6vl\u0259ti\u201d adl\u0131 kitab \u015f\u0259klind\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir. Lakin Ziya m\u00fc\u0259llim m\u00f6vzunu yar\u0131m\u00e7\u0131q saxlam\u0131\u015f, atab\u0259yl\u0259r n\u0259slinin yaln\u0131z bir &#171;Az\u0259rbaycan v\u0259 ya m\u00fcs\u0259lman faktoru\u201d deyil, eyni zamanda bir &#171;Xristian- Erm\u0259ni, G\u00fcrc\u00fc v\u0259 Rus faktoru\u201d da oldu\u011funu diqq\u0259td\u0259n yay\u0131nd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1600500208_3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-25449\" width=\"1054\" height=\"871\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1600500208_3.jpg 316w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1600500208_3-300x248.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1600500208_3-150x124.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1054px) 100vw, 1054px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259qal\u0259 m\u0259hz qarda\u015f Qafqaz xalqlar\u0131n\u0131n aras\u0131nda yenid\u0259n S\u00fclh v\u0259 Birlik yaratmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Xristian Atab\u0259yl\u0259r d\u00f6vl\u0259ti m\u0259sihi xalqlar aras\u0131nda daha \u00e7ox &#171;Atab\u0259y yurdu\u201d kimi tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Qafqaz\u0131n g\u00fcrc\u00fc v\u0259 erm\u0259ni xalqlar\u0131 bu d\u00f6vl\u0259ti &#171;sa-Atabaqo\u201d (-Atab\u0259y Yurdu) kimi \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015flar. M\u0259n paytaxt\u0131 Artvin olmaqla, 1268-ci ild\u0259n 1663-c\u00fc il\u0259d\u0259k, t\u0259xmin\u0259n d\u00f6rd \u0259sr s\u00fcrm\u00fc\u015f bu d\u00f6vl\u0259tin siyasi x\u0259rit\u0259sini siz\u0259 t\u0259qdim edir\u0259m: bu d\u00f6vl\u0259t tarixd\u0259 Ax\u0131ska-\u018frdahan-Artvin v\u0259 Oltuda qurulmu\u015f Xristian Atab\u0259yl\u0259r H\u00f6kum\u0259ti kimi tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00f6rk\u0259mli t\u00fcrkoloq, XX \u0259sr AB\u015e Kolumbiya Universitetinin professoru Z\u0259ki V\u0259lidi To\u011fan h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar yazm\u0131\u015fd\u0131: &#171;Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Orta K\u00fcr\u00fcn g\u00fceyind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul ed\u0259n Q\u0131p\u00e7aqlar, daha sonra 1208-ci ild\u0259 bir q\u00fcvv\u0259tli otruraq q\u00f6vm olaraq, k\u0259nd v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fad\u0131lar. An\u0131n\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259 Alag\u00f6z Da\u011f\u0131n\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259 onlar\u0131n (erm\u0259nidilli m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 &#171;Q\u0131p\u00e7aq monast\u0131r\u0131\u201d anlam\u0131n\u0131 ver\u0259n)\u201d&nbsp;<strong>Q\u0131p\u00e7aq-avanq<\/strong>adl\u0131 monast\u0131r\u0131 vard\u0131. Elxani h\u00f6kmdar\u0131 Abaka xan\u0131n zaman\u0131nda (1265-1282) Ax\u0131ska b\u00f6lg\u0259sind\u0259 s\u0259hn\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xan Xristian T\u00fcrk \u00c7\u0131ld\u0131r Atab\u0259yl\u0259ri il\u0259 bu Q\u0131p\u00e7aqlar\u0131n isamla\u015fmas\u0131 ba\u015flad\u0131\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Xristian Atab\u0259yl\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin d\u00f6rd \u0259srd\u0259n art\u0131q tarixi \u0259rzind\u0259 hakimiyy\u0259t s\u00fcrm\u00fc\u015f h\u00f6kmdarlar\u0131n siyah\u0131s\u0131 bel\u0259dir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. Cakl\u0131 Sargis. (1268-1285);<\/p>\n\n\n\n<p>2. I Boka, Sargisin o\u011flu. (1285-1308);<\/p>\n\n\n\n<p>3. II Sargis, I Bokan\u0131n o\u011flu. (1268-1285);<\/p>\n\n\n\n<p>4. I Qorqora, II Sargisin o\u011flu. (1334-1361);<\/p>\n\n\n\n<p>5. II Boka, I Qorqoran\u0131n o\u011flu. (1361-1391);<\/p>\n\n\n\n<p>6. \u0130vane, II Bokan\u0131n o\u011flu. (1391-1444);<\/p>\n\n\n\n<p>7. Akbu\u011fra, \u0130vanenin o\u011flu. (1444-1451);<\/p>\n\n\n\n<p>8. II Qorqora, II Bokan\u0131n o\u011flu. (1451-1466);<\/p>\n\n\n\n<p>9. Bahadur, II Qorqoran\u0131n o\u011flu. (1466-1475);<\/p>\n\n\n\n<p>10. Manu\u00e7\u00f6hr, II Qorqoran\u0131n o\u011flu. (1475-1487);<\/p>\n\n\n\n<p>11. III Qorqora, Akbu\u011fran\u0131n o\u011flu. (1487-1498);<\/p>\n\n\n\n<p>12. I Keyxosrov, II Qorqoran\u0131n o\u011flu. (III Qorqoran\u0131n o\u011flu);<\/p>\n\n\n\n<p>13. Mirz\u0259 \u00c7abuk, Keyxosrovun o\u011flu. (1500-1516);<\/p>\n\n\n\n<p>14. IV Qorqora, Keyxosrovun o\u011flu. (1516-1545);<\/p>\n\n\n\n<p>15. II Keyxosrov, IV Qorqoran\u0131n o\u011flu. (1545-1573);<\/p>\n\n\n\n<p>16. V Qorqora, II Keyxosrovun o\u011flu. (1573-1578);<\/p>\n\n\n\n<p>17. II Manu\u00e7\u00f6hr (-Mustafa Pa\u015fa), II Keyxosrovun o\u011flu. (1578-1582);<\/p>\n\n\n\n<p>18. III Manu\u00e7\u00f6hr, II Manu\u00e7\u00f6hrin o\u011flu. (1614-1625);<\/p>\n\n\n\n<p>19. III Baka (-S\u0259f\u0259r Pa\u015fa), II Manu\u00e7\u00f6hrin o\u011flu. (1625-1652);<\/p>\n\n\n\n<p>20. I Yusif Pa\u015fa, S\u0259f\u0259r Pa\u015fan\u0131n o\u011flu. (1635-1647);<\/p>\n\n\n\n<p>21. R\u00fcst\u0259m Pa\u015fa, \u00d6m\u0259r Pa\u015fan\u0131n o\u011flu. (1647-1663&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130zah verim ki, b\u0259zi tarix\u00e7\u0131l\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n siyasi as\u0131l\u0131l\u0131qlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, II Keyxosrovun o\u011flu V Qorqoradan (1573-1578) sonra, paytaxt\u0131 Artvin olan &#171;Atab\u0259k Yurdu\u201d xristian Q\u0131p\u00e7aq d\u00f6vl\u0259tinin \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fa vurmu\u015f hesab edirl\u0259r. Onu yaln\u0131z Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti daxilind\u0259 bir b\u0259yl\u0259rb\u0259ylik kimi q\u0259bul etm\u0259yi daha d\u00fczg\u00fcn say\u0131rlar. M\u0259nc\u0259, bu m\u0259s\u0259l\u0259 ciddi ara\u015fd\u0131rma m\u00f6vzusudur v\u0259 h\u0259l\u0259 xeyli m\u00fcbahis\u0259lidir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>(Ard\u0131 var)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Namiq Atab\u0259yli B\u0130R\u0130NC\u0130 H\u0130SS\u018f Qafqaz xalqlar\u0131n\u0131n m\u00fct\u0259r\u0259qqi g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan B\u00f6y\u00fck S\u00fclh\u00fcn haz\u0131rlanmas\u0131 namin\u0259, hesab edir\u0259m ki, m\u00f6vcud psevdo-tarixl\u0259r\u0259 son qoyaraq, \u00f6z<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":25452,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-25446","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25446","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25446"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25446\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25455,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25446\/revisions\/25455"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25452"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25446"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25446"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25446"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}