{"id":2558,"date":"2020-03-15T02:08:47","date_gmt":"2020-03-14T22:08:47","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=2558"},"modified":"2020-03-15T02:08:52","modified_gmt":"2020-03-14T22:08:52","slug":"haylarin-on-qafqazda-rus-imperiya-tarixi-iii-yazi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=2558","title":{"rendered":"HAYLARIN \u00d6N QAFQAZDA RUS \u0130MPER\u0130YA TAR\u0130X\u0130- III YAZI"},"content":{"rendered":"\n<p>Arsakl\u0131lar\u0131n \u00d6n Asiyaya v\u0259 \u00d6n Qafqaza ikinci b\u00f6y\u00fck y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri II Mitradat\u0131n (m.\u00f6.123-88) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarix x\u0259b\u0259r verir ki, II Mitradat&nbsp; \u018ffqan\u0131stan\u0131n v\u0259 Sindin (indiki Hindistan\u0131n) bir hiss\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7irdikd\u0259n sonra b\u00f6y\u00fck y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq\u0259 g\u0259lir. O, Arme \u00e7ar\u0131 Artavast\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u00fccl\u00fc ordu hiss\u0259si g\u00f6nd\u0259rir. Artavast qeyri-b\u0259rab\u0259r q\u00fcvv\u0259 il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 girir, ancaq m\u0259\u011flub olur. Bundan sonra Artaksinin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Arme \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n h\u0259rbi-inzibati \u0259razisin\u0259 daxil edilmi\u015f Frat (F\u0259rat) \u00e7ay\u0131n\u0131n yuxar\u0131 axar\u0131ndan ba\u015flayaraq, Anadolu torpaqlar\u0131 v\u0259 Alban d\u0259nizin\u0259d\u0259k olan \u00d6n Qafqaz torpaqlar\u0131 II Mitradat\u0131n i\u015f\u011fal \u0259razisin\u0259 \u00e7evrilir. Bununla da Part imperiyas\u0131n\u0131n h\u0259rbi-inzibati co\u011frafiyas\u0131 \u00d6n Asiyan\u0131n v\u0259 \u00d6n Qafqaz\u0131n torpaqlar\u0131 hesab\u0131na geni\u015fl\u0259ndirildi. Bel\u0259likl\u0259, Ba\u015fbu\u011f Arsak\u0131n banisi oldu\u011fu Arsakl\u0131 s\u00fclal\u0259sinin 475 illik Part-t\u00fcrk imperiyas\u0131n\u0131n tarixi h\u00fcdudlar\u0131 yaranm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Arsakl\u0131 \u00e7arlar\u0131 tarixin ayr\u0131-ayr\u0131 \u00e7a\u011flar\u0131nda Part imperiyas\u0131n\u0131n m\u00fc\u00adv\u0259q\u00adq\u0259\u00adti h\u0259rbi-inzibati \u0259razisin\u0259 daxil edilmi\u015f \u00d6n Asiyan\u0131n q\u0259rb \u0259yal\u0259tl\u0259rind\u0259 v\u0259 \u00d6n Qafqazda ayr\u0131-ayr\u0131 valilik b\u00f6lg\u0259l\u0259ri yaratd\u0131lar. Onlar Ki\u00e7ik Asiyada Qalis (Q\u0131z\u0131l \u0130rmak) \u00e7ay\u0131nad\u0259k olan vilay\u0259tl\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n birinci va\u00adli\u00adli\u00adyin m\u0259rk\u0259zini \u0130raq\u0131n \u015fimal\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Ktezifonda, \u00d6n Qafqaz O\u011fuz Al\u00adbaniyas\u0131n\u0131n q\u0259rb \u0259razil\u0259rinin bir hiss\u0259sind\u0259n (A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131 vadisind\u0259n) ax\u0131b ke\u00e7\u0259n Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259n G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn Q\u0259rb sa\u00adhi\u00adli\u00adn\u0259, \u00f6l\u00adk\u0259\u00adnin c\u0259nubundan q\u0259dim N\u0259x\u00e7u elind\u0259 D\u0259r\u0259\u015fam qala \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n \u015ei\u00adma\u00adla Fasis (indiki Rion) \u00e7ay\u0131n\u0131n c\u0259nub sahill\u0259rind\u0259 h\u00fcdudlanan geni\u015f \u0259r\u00ada\u00adzi\u00adl\u0259\u00adri \u0259hat\u0259 ed\u0259n ikinci valiliyin m\u0259rk\u0259zini Valar\u015fapatda (bu \u015f\u0259h\u0259ri \u00e7ar Vologez \/Valar\u015fa (m.s.117-140) \u00f6z \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 sald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131), G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn \u015e\u0259rqind\u0259n Alban d\u0259\u00adnizinin l\u0259p\u0259d\u00f6y\u0259ni aras\u0131nda yerl\u0259\u015fmi\u015f vilay\u0259tl\u0259ri \u2013 C\u0259nubdan q\u0259dim Kas\u00adpiana (\u201ckaspil\u0259r\u201d o\u011fuzlar\u0131n n\u0259sil qollar\u0131ndan biridir) \u00f6lk\u0259sind\u0259n D\u0259rb\u0259nd daxil olmaqla, q\u0259dim Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n \u015fimal s\u0259r\u00adh\u0259dl\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc valiliyin m\u0259rk\u0259zini Part \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 (M.Xorenatsid\u0259 \u201cPartav\u201d, \u0259r\u0259b m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 \u201cB\u0259r\u00add\u0259\u201d) yerl\u0259\u015fdirmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, II Mitradat (m.\u00f6.123-88) imperiyan\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00d6n Qafqazda tarix\u0259 \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cPart\u201d nam\u0131nda b\u00f6y\u00fck vilay\u0259t \u015f\u0259h\u0259rini sald\u0131rm\u0131\u015f, onun t\u0259rkibind\u0259 indiki Qaraba\u011f torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n co\u011frafiyada imperiyan\u0131n banisi Ba\u015fbu\u011f Arsak\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 \u201cArsak\u201d ad\u0131nda \u0259razi b\u00f6lg\u0259sini yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Bu tarixi hadis\u0259 bu g\u00fcn erm\u0259nil\u0259rin Kremlin t\u0259hriki il\u0259 qald\u0131rd\u0131qlar\u0131 saxta \u201cerm\u0259ni Artsax\u201d\u0131 hay-k\u00fcy\u00fcnd\u0259n t\u0259xmin\u0259n iki min 150 il \u0259vv\u0259l ba\u015f vermi\u015fdir. Tarix bu d\u00f6vrd\u0259 n\u0259 \u201chay\u201d, n\u0259 d\u0259 \u201carmyan\u201d ad\u0131nda \u0259hali tan\u0131m\u0131rd\u0131. Bu ger\u00e7\u0259k h\u0259qiq\u0259t\u0259 baxmayaraq, ba\u015fqa soyda\u015flar\u0131 kimi, N.Adons da tarix\u0259n yar\u0131dil\u0259n\u00e7i v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f babalar\u0131n\u0131 uydurma \u201carmyan arsakl\u0131lar\u0131\u201d ad\u0131 il\u0259 s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcmumt\u00fcrk tarixini 475 illik Part imperiya epoxas\u0131na \u015f\u0259rik etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. O, yaz\u0131r: \u201cF\u0259rada q\u0259d\u0259r (Part \u00e7arl\u0131\u011f\u0131na i\u015far\u0259 edir.- \u018f.T.) B\u00f6y\u00fck Armeniyan\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n torpaqlar\u0131n sahibi armyan arsakl\u0131lar\u0131 idi. Roma v\u0259&nbsp; Persiya aras\u0131nda m\u00fcbariz\u0259 d\u0259 ancaq B\u00f6y\u00fck Armeniya u\u011frunda gedirdi.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259rinin iddia etdikl\u0259ri \u201cB\u00f6y\u00fck Armeniya\u201d anlam\u0131n\u0131n real tarixi \u0259sas\u0131 yoxdur. Bu mifik uydurman\u0131 kils\u0259 \u00fc\u00e7 t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin (Biaini, Arme, Part) ger\u00e7\u0259k tarixind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n mifloji v\u0259 filoloji materiallar \u0259sas\u0131nda&nbsp; anonim ke\u015fi\u015f Moisey Xorenatsinin ad\u0131na&nbsp; t\u0259rtib etdiyi \u201ctarix\u201d kitab\u0131nda&nbsp; s\u0259sl\u0259ndirmi\u015fdir. Bu bar\u0259d\u0259 bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259ld\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>N.Adons a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 c\u00fcml\u0259d\u0259 fikrini bir q\u0259d\u0259r d\u0259 d\u0259qiq ifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.O,yaz\u0131r: \u201c387-ci ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n m\u00fcbahis\u0259nin v\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrm\u0259nin predmeti m\u0259hz Arsakl\u0131lar\u0131n torpaqlar\u0131 idi.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lumdur ki, N.Adonsun ni\u015fan verdiyi tarixin \u201c387-ci ilind\u0259n\u201d 163 il \u0259vv\u0259l (\u018frd\u0259\u015fir Papakan 225-ci ild\u0259 Part imperiyas\u0131n\u0131n Yekbatanda (H\u0259m\u0259danda) yerl\u0259\u015f\u0259n m\u0259rk\u0259zini i\u015f\u011fal etdi, Pers-Sasani s\u00fclal\u0259sinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu) Arsakl\u0131lar\u0131n \u00d6n Asiyada olan hakimiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 son qoyulmu\u015fdur. Bununla da Part imperiyas\u0131n\u0131n 300 ild\u0259n art\u0131q bir d\u00f6vrd\u0259 h\u0259rbi-inzibati \u0259razisin\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti daxil edilmi\u015f \u00d6n Asiyan\u0131n q\u0259rb torpaqlar\u0131 Pers-Sasani s\u00fclal\u0259sinin i\u015f\u011fal dair\u0259sin\u0259 daxil edilmi\u015fdir. Bu torpaqlar\u0131n q\u0259dim sahibl\u0259ri n\u0259 Arsakl\u0131-t\u00fcrk s\u00fclal\u0259si, n\u0259 d\u0259 Sasani-Pers s\u00fclal\u0259si idi. N.Adonsun qeyd etdiyi tarixin 387-ci ilind\u0259 Roma v\u0259 Persiya aras\u0131nda ged\u0259n qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r F\u0259rat\u0131n (Frat\u0131n) yuxar\u0131 axar\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Artaksinin banisi oldu\u011fu 200 illik \u201cArme \u00e7arl\u0131\u011f\u0131\u201dna aid torpaqlar u\u011frunda gedirdi. \u00d6lk\u0259nin q\u0259dim yerli \u0259halisi Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin Anamayas\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015f Mar tayfalar\u0131 idil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Deyil\u0259nl\u0259rd\u0259n ayd\u0131n olur ki, erm\u0259ni kils\u0259sinin v\u0259 onun tarix\u00e7i varisl\u0259rinin tarixin tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 hay (armyan) babalar\u0131n\u0131 uydurma \u201carmyan arsakl\u0131lar\u0131\u201d (\u201cerm\u0259ni ar\u015fakunil\u0259ri\u201d) ad\u0131 il\u0259 Part imperiyas\u0131n\u0131n banisi Ba\u015fbu\u011f Arsak\u0131n \u00e7ar s\u00fclal\u0259sin\u0259 ba\u011flamalar\u0131 erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc q\u0259d\u0259r saxtad\u0131r! Bu bax\u0131mdan Manuk Abeqyan\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyi \u201cArsak vadisi\u201d iddias\u0131 il\u0259 1828-ci ild\u0259 ruslar\u0131n g\u0259tirib Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin torpaqlar\u0131na yerl\u0259\u015fdirdikl\u0259ri yar\u0131dil\u0259n\u00e7i babalar\u0131n\u0131n \u00d6n Qafqaz tarixini s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259diml\u0259r\u0259 at\u0131r. O, yaz\u0131r: \u201cG\u00fcman ki, erm\u0259nil\u0259r m.\u00f6.V \u0259srd\u0259 Taron istiqam\u0259tind\u0259 \u015eimala h\u0259r\u0259k\u0259t etmi\u015f v\u0259 Arsak vadisin\u0259 g\u0259lmi\u015fl\u0259r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Etnok\u00f6k\u00fc bu g\u00fcn\u0259 kimi elm\u0259 m\u0259lum olmayan babalar\u0131n\u0131n guya Anadolu torpaqlar\u0131ndan m.\u00f6.V \u0259srd\u0259 \u00d6n Qafqazda \u201cArsak vadisi\u201dn\u0259 \u201cg\u0259lm\u0259l\u0259rini\u201d iddia ed\u0259rk\u0259n \u201cg\u00fcman\u201ddan ba\u015fqa Manuk Abeqyan\u0131n \u0259lind\u0259 h\u0259r hans\u0131 yaz\u0131l\u0131 m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259, yaxud arxeoloji, antropoloji v\u0259 linqvistik&nbsp; maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yoxdur, ola da bilm\u0259z. Ancaq erm\u0259ni alimi g\u00f6z\u0259l bilirdi ki, ruslar\u0131n 1828-ci ild\u0259 be\u015f \u00f6lk\u0259d\u0259n toplay\u0131b g\u0259tirdikl\u0259ri yar\u0131dil\u0259n\u00e7i babalar\u0131n\u0131n tarixini, \u0259sass\u0131z torpaq iddias\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin q\u0259dim \u00d6n Qafqaz torpaqlar\u0131na m.\u00f6. V \u0259srd\u0259n ba\u011flama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu, erm\u0259ni \u015fizofreniyas\u0131d\u0131r, erm\u0259ni aliml\u0259rin\u0259 kils\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n \u0259cdad x\u0259st\u0259liyidir! \u018fg\u0259r bu iddia \u015fizofreniya x\u0259st\u0259liyinin n\u0259tic\u0259si olmasayd\u0131, \u015f\u00fcbh\u0259siz, Manuk Abeqyan xalqlar\u0131n tarixin\u0259 ay\u0131q v\u0259 sa\u011flam a\u011f\u0131lla yana\u015fard\u0131 v\u0259 o zaman ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259rdi ki, m.\u00f6.V \u0259srd\u0259 tarix s\u0259hn\u0259sind\u0259 n\u0259 Part imperiyas\u0131n\u0131n banisi Ba\u015fbu\u011f Arsak, n\u0259 d\u0259 onun Arsakl\u0131 \u00e7ar s\u00fclal\u0259si var idi, n\u0259 d\u0259 ki, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin q\u0259dim co\u011frafi \u0259razisind\u0259 \u201cArsakl\u0131 vadisi\u201d anlay\u0131\u015f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn bu tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259r\u0259 baxmayaraq, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 rus imperiyas\u0131 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq, k\u00f6\u00e7k\u00fcn erm\u0259nil\u0259ri \u201cq\u0259dim yerli \u0259hali\u201d etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u201cT\u00fcrks\u00fcz \u00d6n Qafqaz\u201d ideoloji \u00f6l\u00fcm konveyeri yaratd\u0131. \u0130mperiya Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin Ata tarixini zaman-zaman g\u00fcnahs\u0131z, havadars\u0131z insanlar\u0131n qan\u0131 il\u0259 \u00f6rtm\u0259y\u0259, g\u00f6r\u00fcnm\u0259z etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131. Ancaq tarix tarixiliyind\u0259 qald\u0131!<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bax\u0131mdan Kremlin da\u015fnak-bol\u015fevik \u00fcns\u00fcrl\u0259rinin x\u00fcsusi g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 \u201cerm\u0259ni Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131\u201d tarixi yazmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Qaraba\u011fa g\u0259lmi\u015f g\u00f6rk\u0259mli alim \u0130.Petru\u015fevskinin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda geni\u015f i\u015f aparan ekspedisiyan\u0131n r\u0259yi maraql\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130.Petru\u015fevski 1930-cu ild\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 ya\u015fayan erm\u0259ni ail\u0259l\u0259rinin babalar\u0131n\u0131n bir qismi XVII \u0259srin II yar\u0131s\u0131ndan ba\u015flayaraq, C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n Qarada\u011f mahal\u0131ndan g\u00fcn\u0259muzd i\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn zaman-zaman g\u0259lib yerl\u0259\u015fmi\u015f r\u0259ncb\u0259rl\u0259rdirl\u0259r. Onlar\u0131n ikinci qismi 1860-c\u0131 ild\u0259 rus imperatorlu\u011fu t\u0259r\u0259find\u0259n yen\u0259 d\u0259 Qarada\u011f mahal\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb g\u0259tirilmi\u015f v\u0259 Qaraba\u011fda m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>N.Emin d\u0259 hadis\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 eyni fikird\u0259dir. O,yaz\u0131rd\u0131: \u201cQaraba\u011f k\u0259ndl\u0259rinin xeyli hiss\u0259sin\u0259 Persid Qarada\u011f\u0131ndan,T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n v\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259n g\u0259tirilib yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f k\u00f6\u00e7k\u00fcn erm\u0259nil\u0259r idi.\u201d Bu da \u201cerm\u0259nil\u0259rin Qaraba\u011f k\u0259ndl\u0259rind\u0259 \u201cn\u0259sl\u0259n sosial palentologiyas\u0131n\u0131n olmamas\u0131\u201dna g\u0259tirib \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131.\u201d N.Emin \u201cQaraba\u011f\u0131n he\u00e7 zaman erm\u0259ni m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilm\u0259m\u0259sinin\u201d s\u0259b\u0259bini d\u0259 bu tarixi amild\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, erm\u0259ni arxeoloqu S.Ter-Avetisyan da Qaraba\u011f\u0131n q\u0259dim Albaniyan\u0131n bir hiss\u0259si oldu\u011funu yaz\u0131rd\u0131. Maraql\u0131d\u0131r ki, o, eyni zamanda, II Mitradat\u0131n in\u015fa etdirdiyi Part (Partav\/B\u0259rd\u0259) \u015f\u0259h\u0259rini Albaniyan\u0131n m\u0259rk\u0259zi oldu\u011funu da qeyd edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni tarix\u00e7isi N.Adons da qar\u015f\u0131s\u0131nda dayanan t\u0259kzibedilm\u0259z maddi s\u00fcbutlardan yan ke\u00e7\u0259 bilmir, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259qiq\u0259ti etiraf etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur: \u201cArtsax h\u0259mi\u015f\u0259 erm\u0259ni n\u00fcfuz dair\u0259sind\u0259n k\u0259narda olmu\u015fdur.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Tarix bu q\u0259d\u0259r ayd\u0131n oldu\u011fu halda, etnok\u00f6k\u00fc bu g\u00fcn\u0259 kimi elm\u0259 m\u0259lum olmayan, \u00fcmumt\u00fcrk tarixinin 475 illik Part epoxas\u0131n\u0131n imperiya banisi \u015fanl\u0131 babam\u0131z Ba\u015fbu\u011f Arsak\u0131n ad\u0131n\u0131 ya\u015fadan&nbsp; \u201cArsak\u201d toponiminin m\u0259nas\u0131n\u0131, tarixi k\u00f6k\u00fcn\u00fc bilm\u0259y\u0259-bilm\u0259y\u0259 c\u0259f\u0259ng, savads\u0131z b\u0259yanatlarla haray-h\u0259\u015fir salan, \u201cklassik h\u0259yas\u0131zlar\u201da \u2013 erm\u0259ni ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t demir ki, Qaraba\u011f\u0131 qan \u00e7ana\u011f\u0131na \u00e7evir\u0259n ruslar\u0131n i\u015f\u011fal etdikl\u0259ri q\u0259dim O\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rinin torpaqlar\u0131na siz hans\u0131 haqla sahib \u00e7\u0131x\u0131rs\u0131n\u0131z? Demirl\u0259r v\u0259 dem\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r d\u0259! \u00c7\u00fcnki g\u00fcc xristiandad\u0131r, torpa\u011f\u0131 ya\u011fmalanan, qan\u0131 ax\u0131d\u0131lan t\u00fcrkd\u00fcr, m\u00fcs\u0259lmand\u0131r. Ancaq unudurlar ki, qoca d\u00fcnya \u00e7ox imperiyalar yola salm\u0131\u015fd\u0131r. Buynuzsuz qo\u00e7un buynuzlu qo\u00e7dan alaca\u011f\u0131 divan\u0131 unudanlar cahildirl\u0259r, nadand\u0131rlar! Son n\u00fcmun\u0259 Hitler fa\u015fist almaniyas\u0131n\u0131n faci\u0259li taleyi h\u0259r k\u0259s\u0259 tarixi n\u00fcmun\u0259 olmal\u0131d\u0131r!!!<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cArsak\u201d toponimi il\u0259 \u0259laq\u0259dar q\u0131saca dedikl\u0259rimiz\u0259 n\u0259tic\u0259 olaraq s\u00f6yl\u0259y\u0259k ki, ruslar\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda babalar\u0131n\u0131n \u00d6n Qafqazda \u201cq\u0259dim yerli \u0259hali\u201d kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan cahil v\u0259 nadan erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259rinin \u0259sass\u0131z iddialar\u0131n\u0131 t\u0259kzib ed\u0259n tarixi d\u0259lill\u0259r kifay\u0259t q\u0259d\u0259rdir.\/ONN\/<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Professor \u018fjd\u0259r Ta\u011f\u0131o\u011flu<\/strong>,\u00a0<strong>Turan Ara\u015fd\u0131rma M\u0259rk\u0259zi-nin s\u0259dri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>PS: Yaz\u0131n\u0131n 1-ci hiss\u0259sini, burdan oxuya bil\u0259rsiz.&nbsp;<a href=\"https:\/\/onn.az\/banner\/haylarin-on-qafqazda-rus-imperiya-tarixi-1-ci-hiss%c9%99\/\">https:\/\/onn.az\/banner\/haylarin-on-qafqazda-rus-imperiya-tarixi-1-ci-hiss%c9%99\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131n\u0131n 2-ci hiss\u0259sini, burdan oxuya bil\u0259rsiz.&nbsp;<a href=\"https:\/\/onn.az\/banner\/haylarin-on-qafqazda-rus-imperiya-tarixi-2-ci-yazi\/\">https:\/\/onn.az\/banner\/haylarin-on-qafqazda-rus-imperiya-tarixi-2-ci-yazi\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arsakl\u0131lar\u0131n \u00d6n Asiyaya v\u0259 \u00d6n Qafqaza ikinci b\u00f6y\u00fck y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri II Mitradat\u0131n (m.\u00f6.123-88) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ba\u015flay\u0131r. Tarix x\u0259b\u0259r verir ki, II Mitradat&nbsp; \u018ffqan\u0131stan\u0131n v\u0259 Sindin (indiki<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-2558","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2558","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2558"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2558\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2559,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2558\/revisions\/2559"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2558"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2558"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2558"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}