{"id":26043,"date":"2021-01-10T04:23:34","date_gmt":"2021-01-10T00:23:34","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=26043"},"modified":"2021-01-11T16:18:34","modified_gmt":"2021-01-11T12:18:34","slug":"erm%c9%99nil%c9%99rin-%c9%99sl-v%c9%99t%c9%99ni-hindistan-yoxsa-efiopiya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=26043","title":{"rendered":"ERM\u018fN\u0130L\u018fR\u0130N \u018fSL V\u018fT\u018fN\u0130 \u2013 H\u0130ND\u0130STAN, YOXSA EF\u0130OP\u0130YA?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259ki faktlar \u0259sas\u0131nda<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131nda qondar\u0131lm\u0131\u015f Hayastan\u0131n 47 \u015f\u0259h\u0259rinin haz\u0131rk\u0131 v\u0259 ke\u00e7mi\u015f adlar\u0131ndan 38-nin eynisi v\u0259 ya \u00e7ox ox\u015far\u0131 Afrika v\u0259 C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00f6vcuddur. N\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, yerd\u0259 qalan 9 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n \u2013<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"570\" height=\"800\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/content_BR20-2230-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"26046\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=26046\" class=\"wp-image-26046\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/content_BR20-2230-1.jpg 570w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/content_BR20-2230-1-214x300.jpg 214w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/content_BR20-2230-1-107x150.jpg 107w\" sizes=\"auto, (max-width: 570px) 100vw, 570px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"211\" height=\"273\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1061.842.jpg\" alt=\"\" data-id=\"26048\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1061.842.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=26048\" class=\"wp-image-26048\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1061.842.jpg 211w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1061.842-116x150.jpg 116w\" sizes=\"auto, (max-width: 211px) 100vw, 211px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>1) <strong>Byureqavan <\/strong>1945-ci ild\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f, indiki ad\u0131n\u0131 1974-c\u00fc ild\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r;<\/p>\n\n\n\n<p>2) <strong>\u00c7arentsavan<\/strong> 1948-ci ild\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f, 1967-ci ild\u0259 hay \u015fairi \u00c7arentsin ad\u0131 veilmi\u015fdir;<\/p>\n\n\n\n<p>3)<strong> Martuni <\/strong>1830-cu ild\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f, ilk ad\u0131 A\u015fa\u011f\u0131 Qaranl\u0131q olmu\u015f, 1926-c\u0131 ild\u0259 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir;<\/p>\n\n\n\n<p>4) <strong>Metsamor<\/strong> 1969-cu ild\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r;<\/p>\n\n\n\n<p>5) <strong>Stepanavan <\/strong>1810-cu ild\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f, \u0259vv\u0259lki ad\u0131 C\u0259lalo\u011flu olmu\u015f, 1924-c\u00fc ild\u0259 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f, bol\u015fevik Stepan \u015eaumyan\u0131n ad\u0131 verilmi\u015fdir;<\/p>\n\n\n\n<p>6) <strong>Spitak <\/strong>\u015f\u0259h\u0259rinin \u0259vv\u0259lki ad\u0131 Hamaml\u0131 olmu\u015f, 1949-cu ild\u0259 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir;<\/p>\n\n\n\n<p>7) <strong>Zaxqadzor<\/strong> \u015f\u0259h\u0259rinin \u0259vv\u0259lki ad\u0131 D\u0259r\u0259\u00e7i\u00e7\u0259k olmu\u015f, 1920-ci ild\u0259 D\u0259r\u0259\u00e7i\u00e7\u0259k toponimini hay dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259r\u0259k, Zaxqadzora \u00e7evirmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qondarma Hayastan\u0131n yaln\u0131z Arta\u015fat v\u0259 Ye\u011fvard \u015f\u0259h\u0259r adlar\u0131n\u0131n paralell\u0259ri bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat \u0259ld\u0259 olunmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, son iki \u0259sr \u0259rzind\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f Byureqavan, \u00c7arentsavan, Martuni, Metsamor, Spitak, Stepanavan, Zaxqadzor \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rinin adlar\u0131n\u0131 istisna ets\u0259k, Hayastanda paralel toponiml\u0259rinin faizinin 95 oldu\u011funu g\u00f6r\u0259rik. Bu, Qafqazda \u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259rici olmaqla, m\u00fcasir haylar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin \u0259cdad\u0131n\u0131n Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiyadan v\u0259 Afrikadan g\u0259ldiyini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Orta \u0259sr hay tarix\u00e7isi Movses Xorenatsinin v\u0259 g\u00fcrc\u00fc \u0259silli m\u00fcasir AB\u015e tarix\u00e7isi Kirill Tumanovun m\u0259lumatlar\u0131na g\u00f6r\u0259, haylar\u0131n 89 feodal n\u0259slind\u0259n otuz be\u015fi Manna\u2013Midiya, \u018fh\u0259m\u0259ni\u2013Parfiya, alan\u2013bulqar, yunan\u2013Roma m\u0259n\u015f\u0259lidir.<\/strong> Apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015fd\u0131rmaya g\u00f6r\u0259, h\u0259min 89 n\u0259sild\u0259n 37-nin ad\u0131n\u0131n eynisi v\u0259 ya b\u0259nz\u0259ri C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiya v\u0259 Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00f6vcuddur. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, \u0259sl r\u0259q\u0259ml\u0259r bundan da y\u00fcks\u0259kdir. Faktiki olaraq, haylar\u0131n feodal n\u0259sill\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hiss\u0259si etnik c\u0259h\u0259td\u0259n hay deyildir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 is\u0259, apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u0259hlil onu s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 imkan verir ki, haylar\u0131n etnik t\u0259rkibinin bir ne\u00e7\u0259 komponentd\u0259n ibar\u0259tdir v\u0259 bu xalq, \u0259slind\u0259, monoetnik deyildir. S\u00f6z\u00fcged\u0259n n\u0259sill\u0259rin bir hiss\u0259si Sibir, Altay, Pamir v\u0259 Hindistandan, dig\u0259r hiss\u0259si il\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259ri is\u0259, \u00e7ox g\u00fcman ki, Efiopiyadan v\u0259 semit xalqlar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 ba\u015fqa \u0259razil\u0259rd\u0259n g\u0259lmi\u015flar. Bel\u0259 ki, qondarma Hayastan\u0131n Ararat, Areq, Artik, A\u011fin, Balak, Baqaran, Bavra, <strong>Berd<\/strong> (p\u0259hl\u0259vic\u0259 &#171;qala&#187; dem\u0259kdir-red.), Bjni<strong>, Erivan<\/strong>,<strong> Gorus,<\/strong> G\u00fcmr\u00fc, Qarni, <strong>Qapan<\/strong>, Qavar, Lori, Mehri, Sevan, Sisian, Talin, <strong>Ucan, Vanand, Vank(? bu se\u00e7dirilmi\u015f toponiml\u0259r is\u0259 t\u00fcrkc\u0259dir-red.) <\/strong>v\u0259 s. yer adlar\u0131 Sibird\u0259, Altayda, Hindistanda, Nepalda v\u0259 Efiopiyada (\u0259sas\u0259n bu \u00f6lk\u0259nin Amhara b\u00f6lg\u0259sind\u0259) t\u0259krarla\u0131r. Haylar\u0131n mifik \u0259cdad\u0131 \u201cHayk\u201d\u0131n ad\u0131 Efiopiyan\u0131n Amhara b\u00f6lg\u0259sind\u0259, onun t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri \u201cAra\u201dn\u0131n, \u201cAram\u201d\u0131n, \u201cAramais\u201din, \u201cArma\u201dn\u0131n, \u201cGegam\u201d\u0131n adlar\u0131 is\u0259 h\u0259m Efiopiyan\u0131n, h\u0259m d\u0259 Hindistan\u0131n toponomikas\u0131nda \u0259ks olunmu\u015fdur. Paralell\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259rini Dara\u2013Qaumata qar\u015f\u0131durmas\u0131ndan sonrak\u0131 k\u00f6\u00e7l\u0259rl\u0259, yaxud \u201cT\u00f6vrat\u201d\u0131n t\u0259siri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirs\u0259k bel\u0259, onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131, x\u00fcsusil\u0259 Efiopiya il\u0259 ba\u011fl\u0131 olanlar\u0131n\u0131 bu amill\u0259rl\u0259 izah etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"350\" height=\"257\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/unnamed-3-2.jpg\" alt=\"\" data-id=\"26049\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/unnamed-3-2.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=26049\" class=\"wp-image-26049\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/unnamed-3-2.jpg 350w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/unnamed-3-2-300x220.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/unnamed-3-2-150x110.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 350px) 100vw, 350px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>HAYASTANIN EF\u0130OP\u0130YA \u0130L\u018f \u018fLAQ\u018fL\u0130 TOPON\u0130ML\u018fR\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1) <strong>A\u011fin<\/strong> (Hayastanda hay k\u0259ndi) \u2013 <strong>Agin<\/strong> (Efiopiyan\u0131n Somali \u015ftat\u0131nda b\u00f6lg\u0259);<\/p>\n\n\n\n<p>2) <strong>Ara<\/strong> (mifik hay \u00e7ar\u0131, dig\u0259r mifik hay \u00e7ar\u0131 Aram\u0131n o\u011flu) \u2013<strong> Ara<\/strong> (Hayastanda k\u0259nd, \u0259vv\u0259lki ad\u0131 Bazarc\u0131q olmu\u015f, 1828-ci ild\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259lmi\u015f haylar t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir) \u2013 <strong>Ara<\/strong> (Hayastanda \u0259vv\u0259lki ad\u0131 Qarn\u0131yar\u0131q olmu\u015f da\u011f) \u2013 <strong>Ara Shetan, Ara Terra<\/strong> (Efiopiyada g\u00f6l v\u0259 \u0259razi) \u2013 Ara (Efiopiyan\u0131n Tigray vilay\u0259tind\u0259 yer ad\u0131);<\/p>\n\n\n\n<p>3) <strong>Areq <\/strong>(Hayastanda k\u0259nd, \u0259sl ad\u0131 Pirm\u0259l\u0259k, k\u00f6kl\u00fc \u0259halisi az\u0259rbaycanl\u0131lar olmu\u015f, 1918-ci ild\u0259 g\u0259lm\u0259 haylar yerli sakinl\u0259ri q\u0131r\u0131b k\u0259ndd\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f, ad\u0131n\u0131 Areq qoymu\u015flar) \u2013 <strong>Areg<\/strong> Mariam (Efiopiyan\u0131n Amhara b\u00f6lg\u0259sind\u0259 yer ad\u0131);<\/p>\n\n\n\n<p>4) <strong>Arma<\/strong> (haylar\u0131n mifik \u0259cdad\u0131 Hayk\u0131n n\u0259tic\u0259si) \u2013 <strong>Arma <\/strong>(Nigeriyada v\u0259 Malid\u0259 xalq);<\/p>\n\n\n\n<p>5)<strong> A\u015ftarak <\/strong>(Hayastanda \u015f\u0259h\u0259r) \u2013<strong> Ashtar, A\u015ftar<\/strong> (\u0130ordaniyan\u0131n q\u0259rbind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f q\u0259dim Moab \u00f6lk\u0259sind\u0259 v\u0259 Efiopiya il\u0259 Eritreyan\u0131n \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f Aksum krall\u0131\u011f\u0131nda \u0259n \u00e7ox p\u0259r\u0259sti\u015f edilmi\u015f tanr\u0131lardan biri);<\/p>\n\n\n\n<p>6) <strong>Aqarak, Aqarakavan<\/strong> (Hayastanda iki \u015f\u0259h\u0259r) \u2013 <strong>Agaro, Haggaro<\/strong> (Efiopiyan\u0131n Oromia b\u00f6lg\u0259sind\u0259 \u015f\u0259h\u0259r);<\/p>\n\n\n\n<p>7) <strong>Berd <\/strong>(Hayastanda \u015f\u0259h\u0259r) \u2013 <strong>Bug Berd<\/strong> (Efiopiyan\u0131n Somali b\u00f6lg\u0259sind\u0259 k\u0259nd);<\/p>\n\n\n\n<p>8)<strong> Hayk v\u0259 ya Haig<\/strong> (g\u0259lm\u0259 haylar\u0131n mifik \u0259cdad\u0131) \u2013<strong> Hayq v\u0259 ya Haik<\/strong> (Efiopiyan\u0131n Amhara b\u00f6lg\u0259sind\u0259 g\u00f6l v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r) \u2013 Haik (\u0130ran\u0131n Y\u0259zd ostan\u0131nda k\u0259nd);<\/p>\n\n\n\n<p>9) <strong>Qavar<\/strong> (Hayastanda \u015f\u0259h\u0259r) \u2013 <strong>Gawar<\/strong> (Efiopiyada v\u0259 C\u0259nubi Sudanda ya\u015fayan nuer xalq\u0131n\u0131n d\u00f6rd qolundan biri);<\/p>\n\n\n\n<p>10) <strong>Lori<\/strong> (Hayastanda vilay\u0259t) \u2013 <strong>Lori<\/strong> (Efiopiyan\u0131n Amhara b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki Simien milli park\u0131nda k\u0259nd);<\/p>\n\n\n\n<p>11) <strong>Masis<\/strong> (Hayastanda \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259nd, q\u0259dim ad\u0131 Uluxanl\u0131 olmu\u015f, g\u0259lm\u0259 haylar t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir) \u2013 <strong>Masisa<\/strong> (Sierra-Leonenin \u015eimal vilay\u0259tind\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si) \u2013 Masisa (Konqonun Kouilou b\u00f6lg\u0259sind\u0259 yer ad\u0131);<\/p>\n\n\n\n<p>12) <strong>Mazazatsi <\/strong>(haylar\u0131n feodal n\u0259sli) \u2013 <strong>Mazaza<\/strong> (Zambiyada k\u0259nd) \u2013 Mazaza (Namibiyada k\u0259nd) \u2013 Mazaza (Konqoda \u00e7ay);<\/p>\n\n\n\n<p>13) <strong>Mexnuni<\/strong> (g\u0259lm\u0259 haylar\u0131n feodal n\u0259sli) \u2013 <strong>Mexnun <\/strong>(Eritreyada soyad);<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-3 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"258\" height=\"195\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-6.jpg\" alt=\"\" data-id=\"26051\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=26051\" class=\"wp-image-26051\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-6.jpg 258w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-6-150x113.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 258px) 100vw, 258px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"587\" height=\"426\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/171502_src-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"26052\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/171502_src-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=26052\" class=\"wp-image-26052\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/171502_src-1.jpg 587w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/171502_src-1-300x218.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/171502_src-1-150x109.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 587px) 100vw, 587px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Hay\u2013Efiopiya \u0259laq\u0259l\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015fark\u0259n bel\u0259 bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 d\u0259 toxunmaq yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi: haylar uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r ki, hay \u0259lifbas\u0131n\u0131 guya Mesrop Ma\u015ftots yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong> Lakin SSR\u0130-nin g\u00f6rk\u0259mli dil\u00e7i aliml\u0259rind\u0259n biri olan akademik Dmitri Olderoqqenin h\u0259l\u0259 1975-ci ild\u0259 d\u0259rc edilmi\u015f \u201cerm\u0259ni\u2013Efiopiya \u0259laq\u0259l\u0259ri tarixind\u0259n\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259rildiyi kimi, hay \u0259lifbas\u0131 Efiopiya (amhar) \u0259lifbas\u0131 \u0259sas\u0131nda d\u00fcz\u0259ldilmi\u015fdir.1 Onu da qeyd ed\u0259k ki, haylar\u0131n Mesrop Ma\u015ftots bar\u0259sind\u0259 uydurmalar\u0131 Efiopiyan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 etirazlar do\u011furmu\u015fdur. Efiopiya aliml\u0259ri a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 bildirmi\u015fl\u0259r ki, Mesrop Ma\u015ftotsun ad\u0131 il\u0259 ba\u011flanan \u0259lifba \u0259slind\u0259 amhar \u0259lifbas\u0131n\u0131n eynidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, toponim paralell\u0259rini d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq dey\u0259 bil\u0259rik ki, haylar h\u0259l\u0259 Efiopiya \u0259razil\u0259rind\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 d\u00f6vrd\u0259 o\u011furlad\u0131qlar\u0131 amhar \u0259lifbas\u0131n\u0131 da g\u00f6t\u00fcr\u00fcb Az\u0259rbaycana v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n dig\u0259r yerl\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7 etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Araz \u015e\u018fHR\u0130L\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Redaksiyadan:<\/strong> \u00d6nc\u0259 bildir\u0259k ki, bu m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir ara\u015fd\u0131rmad\u0131r. \u00c7ox g\u00fcman ki, bu zahiri b\u0259nz\u0259rlikl\u0259r he\u00e7 d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyil. X-XI \u0259sr m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n olan \u0130ran\u0131n Ziyaril\u0259r xan\u0259dan\u0131n\u0131n son h\u00f6kmdar\u0131 \u00dcns\u00fcr\u00fclm\u0259ali Keykavus ibn \u0130sk\u0259nd\u0259r ibn Qabus ibn V\u0259\u015fmgir ibn Ziyar t\u0259r\u0259find\u0259n 1082-1083-c\u00fc miladi ilind\u0259 (475 hicri q\u0259m\u0259ri) o\u011flu Gilan\u015faha bir &#171;V\u0259siyy\u0259tnam\u0259&#187;, ya &#171;N\u0259sih\u0259tnam\u0259&#187; kimi yadigar qalan bir \u0259s\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r &#171;qara qullar&#187; z\u00fcmr\u0259sin\u0259 aid edilib. Dig\u0259r bir maraql\u0131 m\u0259qam is\u0259 35 n\u0259slin Altay, o c\u00fcml\u0259d\u0259n <strong>Manna\u2013Midiya, \u018fh\u0259m\u0259ni\u2013Parfiya, alan\u2013bulqar<\/strong> m\u0259n\u015f\u0259li olmas\u0131yla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Arsaqlar Uc b\u0259yl\u0259ri kimi B\u00f6y\u00fck Arsaqlar\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n sonra b\u00f6lg\u0259y\u0259 g\u0259ldikd\u0259n sonra Romal\u0131lar\u0131n yerli Kornif, Afrodita v\u0259 s. m\u0259b\u0259d xarab\u0259l\u0259rind\u0259 ellikc\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s m\u0259b\u0259d fahi\u015f\u0259liyi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan toplum kimi istifad\u0259 etdiyi hay-bo\u015flardan qeyri m\u0259qs\u0259dl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldil\u0259r. Bu g\u00fcnk\u00fc qriqoryanl\u0131q v\u0259 uydurma &#171;artsax&#187; &#171;sevgil\u0259ri bu tarixi epizodla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Altayl\u0131lar\u0131\u0131n bu y\u0131\u011fma toplumun genetikas\u0131nda \u0259ks olunmas\u0131 is\u0259 Altaydan qa\u00e7\u0131b g\u0259l\u0259r\u0259k, haylar aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f Vardan Mamikonyan v\u0259 onun s\u00fclal\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Onlar cinli tayfas\u0131 kimi bu g\u00fcn d\u0259 erm\u0259nil\u0259r i\u00e7ind\u0259 ya\u015famaqdad\u0131rlar. G\u00f6rk\u0259mli etnoqraf\u0131m\u0131z Qiyas\u0259ddin Qeybullayev onlar\u0131n son n\u00fcmay\u0259nd\u0259si kimi erm\u0259ni \u015fairi Avetik \u0130sakyan\u0131 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar aras\u0131nda da cinli tayfas\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri var. Qaraba\u011fda Cinli ad\u0131nda k\u0259nd var. M\u0259tnd\u0259 se\u00e7diyimiz b\u0259zi toponiml\u0259rin &#8212; \u0130r\u0259van, Kapan, Gorus, Ucan, Vanand,<strong> Vank<\/strong> v\u0259 s. s\u0131rf t\u00fcrk tooniml\u0259ridir. Bir fakt\u0131 x\u00fcsusiyl\u0259 vur\u011fulamaq yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r ki, Vank (V\u0259ng) s\u00f6z\u00fc bu g\u00fcn yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan bir t\u00fcrk s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. Bu s\u00f6z s\u0131rf t\u00fcrkc\u0259 m\u0259b\u0259d dem\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki m\u0259b\u0259d, kils\u0259 (Gel-\u0130sa-\u0130sa m\u0259qam\u0131) sonradan dilimiz\u0259 ke\u00e7\u0259n bir s\u00f6zd\u00fcr. Erm\u0259nic\u0259 is\u0259 kils\u0259 &#8212; \u0565\u056f\u0565\u0572\u0565\u0581\u056b\u0576 (yekeghets\u2019in)-adlan\u0131r. Y\u0259ni bu g\u00fcn bu yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almal\u0131y\u0131q. T\u00fcrkc\u0259 v\u0259ng-m\u0259b\u0259d s\u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u0259n h\u0259r k\u0259s bunun erm\u0259ni s\u00f6z\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. M\u00fc\u0259llif\u0259 bir daha minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131m bildirir v\u0259 bu c\u00fcr maraql\u0131 m\u00f6vzularla oxucular\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7ox intizarda qoymayaca\u011f\u0131na \u0259min\u0259m. &#8212; <strong>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259ki faktlar \u0259sas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131nda qondar\u0131lm\u0131\u015f Hayastan\u0131n 47 \u015f\u0259h\u0259rinin haz\u0131rk\u0131 v\u0259 ke\u00e7mi\u015f adlar\u0131ndan 38-nin eynisi v\u0259 ya<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":26053,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-26043","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26043","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26043"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26043\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26213,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26043\/revisions\/26213"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26053"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26043"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26043"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26043"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}