{"id":26274,"date":"2021-01-12T03:39:59","date_gmt":"2021-01-11T23:39:59","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=26274"},"modified":"2021-01-12T03:40:01","modified_gmt":"2021-01-11T23:40:01","slug":"erm%c9%99nilik-xisl%c9%99tinin-mahiyy%c9%99ti-v%c9%99-ya-onun-insanlarda-oyatdigi-fikirl%c9%99r-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=26274","title":{"rendered":"Erm\u0259nilik xisl\u0259tinin mahiyy\u0259ti v\u0259 ya onun insanlarda oyatd\u0131\u011f\u0131 fikirl\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p><em>(\u018fvv\u0259li: <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=26155 )\">https:\/\/fedai.az\/?p=26155 )<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6y\u00fck Sovet ensiklopediyas\u0131 &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r Hindistandan qa\u00e7\u0131b g\u0259l\u0259n qara\u00e7\u0131lar olmaqla Bizans\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259 (indiki Suriya-Livan \u0259razil\u0259rind\u0259) uzun ill\u0259r ya\u015fam\u0131\u015f, d\u0259mir v\u0259 a\u011fac emal\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f v\u0259 yerli \u0259haliyl\u0259 qaynay\u0131b qar\u0131\u015fm\u0131\u015flar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130<strong>.M.Dyakonov (Midiya tarixi. M., 1956)<\/strong> &#8212; \u201c&#8230; Midiyal\u0131lar (Kiaksar e.\u0259. 616-550-ci ill\u0259r) hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n kimi imperiyada bir \u00e7ox daxili d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r etdil\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 farslardan f\u0259rqli olaraq \u015f\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131qla daha \u00e7ox m\u0259\u015f\u011ful olurlar. \u00c7\u00fcnki \u015f\u0259rab yeni icad olmu\u015fdu v\u0259 olduqca baha qiym\u0259t\u0259 sat\u0131l\u0131rd\u0131. Bu i\u015fi aromunlardan ba\u015fqa bacaran olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131 v\u0259 haylar\u0131 se\u00e7\u0259r\u0259k F\u0259rac \u00e7ay\u0131 vadisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcb burada \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131 sald\u0131r\u0131rlar. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f haldak\u0131 haylar Strabonun v\u0259 Herodotun yazd\u0131\u011f\u0131 kimi, bununla da ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Kiaksar olmaqla F\u0259rat \u00e7ay\u0131 vadisind\u0259 erm\u0259ni (hay) tayfas\u0131 yaran\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N.A.Zadonskiy \u201cJizn Muravyova\u201d (Dokument\u0131 i vospominaniya. M., 1989-cu il)<\/strong> &#8212; \u201cQraf Paskevi\u00e7in qo\u015funlar\u0131 iyunda G\u00fcmr\u00fc yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Arpa\u00e7ay\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k iyulun 19-da Qarsa g\u0259lir. Qars \u0259traf\u0131ndak\u0131 a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r bir n\u0259tic\u0259 vermir. Rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n Qarsdan geri \u00e7\u0259kilm\u0259si haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin getdiyi bir vaxtda \u015f\u0259h\u0259rd\u0259ki erm\u0259nil\u0259r gec\u0259 \u015f\u0259h\u0259r divarlar\u0131ndan rus \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 k\u0259ndir n\u0259rdivanlar at\u0131rlar. \u0130\u00e7\u0259ri gir\u0259n ruslar darvazan\u0131 a\u00e7\u0131b qo\u015funu \u015f\u0259h\u0259r\u0259 burax\u0131rlar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00fcrc\u00fc atalar s\u00f6z\u00fc<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259ni g\u0259ldi, t\u0259z\u0259 b\u0259la g\u0259tirdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A.S.Pu\u015fkin (\u015fair)<\/strong> &#8212; \u201cS\u0259n qorxaqsan, s\u0259n k\u00f6l\u0259s\u0259n, s\u0259n erm\u0259nis\u0259n\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C. Mariyer (yaz\u0131\u00e7\u0131<\/strong>) &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r p\u0259rp\u0259t\u00f6y\u00fcn toxumu kimi d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerin\u0259 yay\u0131l\u0131blar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qraf De \u015e\u00f6le<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259rin yoxsullu\u011fu v\u0259 \u0259zab-\u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259km\u0259si m\u0259nd\u0259 onlara qar\u015f\u0131 b\u00f6y\u00fck r\u0259hm yaratmas\u0131na baxmayaraq, onlar\u0131n haramzadal\u0131\u011f\u0131, k\u0259l\u0259kbazl\u0131\u011f\u0131 o d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 iyr\u0259nc, al\u00e7aql\u0131qlar\u0131 o d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 biab\u0131r\u00e7\u0131, o q\u0259d\u0259r hidd\u0259tl\u0259ndirici idi ki, m\u0259n he\u00e7 bir vaxt onlara ba\u011flana bilm\u0259dim\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kolmer (Alman alimi, \u201cAnadolu eskizl\u0259rind\u0259n\u201d<\/strong>) &#8212; \u201cDem\u0259k olar ki, bu \u0259yal\u0259tl\u0259rd\u0259 xalq\u0131n \u0259sas k\u00fctl\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259si olan h\u0259r bir k\u0259s t\u00fcrkl\u0259r\u0259 h\u00f6rm\u0259t el\u0259m\u0259yi v\u0259 onlar\u0131 sevm\u0259yi, yunanlar\u0131 al\u00e7altma\u011f\u0131, erm\u0259nil\u0259r\u0259 nifr\u0259t etm\u0259yi v\u0259 onlara h\u0259qar\u0259tl\u0259 baxma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nir&#8230; Bir yunan iki y\u0259hudini, bir erm\u0259ni is\u0259 iki yunan\u0131 aldada bil\u0259r&#8230; \u018fg\u0259r Anadoluda sizi bir yerd\u0259 aldatm\u0131\u015flarsa, dem\u0259li, siz erm\u0259nil\u0259rl\u0259 t\u0259masda olmusunuz&#8230;\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cM\u0259n bir t\u00fcrkl\u0259 bir i\u015f bar\u0259sind\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259\u015f\u0259nd\u0259 yaz\u0131l\u0131 m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flamadan da kifay\u0259tl\u0259nir\u0259m, \u00e7\u00fcnki o, s\u00f6z verdi, qurtard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Yunanla, yaxud ba\u015fqa bir levantl\u0131yla yaz\u0131l\u0131 \u015f\u0259rt k\u0259sir\u0259m, \u00e7\u00fcnki onlarla bel\u0259 laz\u0131md\u0131r v\u0259 s\u0259rf\u0259lidir. Erm\u0259nil\u0259rl\u0259 is\u0259 yaz\u0131l\u0131 sur\u0259td\u0259 d\u0259 he\u00e7 bir i\u015f g\u00f6rm\u00fcr\u0259m, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n yalan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 fitn\u0259-f\u0259sadlar\u0131 h\u0259tta yaz\u0131l\u0131 \u015f\u0259rti poza bil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fitzoy Plaklet (Britaniyal\u0131 m\u00fcxbir)<\/strong> &#8212; \u201cG\u00f6r\u00fcn\u00fcr erm\u0259nil\u0259r yad torpaqlarda rahatca ya\u015faya bilirl\u0259r. B\u0259lk\u0259 d\u0259 onlara kifay\u0259t q\u0259d\u0259r v\u0259sait verils\u0259ydi, Qaraba\u011fdak\u0131 torpaqlar\u0131 t\u0259rk ed\u0259rdil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dikson Consun<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n v\u0259 haz\u0131rla\u015fmadan daha d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259siz siyasi cinay\u0259tl\u0259r t\u00f6r\u0259d\u0259c\u0259k, he\u00e7 bir t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259d\u0259n \u00f6zl\u0259rini v\u0259 qarda\u015flar\u0131n\u0131, qiym\u0259tli v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 t\u0259sad\u00fcfi qazanc, q\u0259nim\u0259t xatirin\u0259 qurban ver\u0259c\u0259kl\u0259r, \u0259n az inand\u0131qlar\u0131 adamlarla bel\u0259, \u0259yri niyy\u0259tl\u0259r xatirin\u0259 geni\u015f miqyasda \u0259lbir olacaqlar, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n hay\u0131f \u00e7\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z milli probleml\u0259rini bir k\u0259nara atar, \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259li anlarda is\u0259 vaxt\u0131 il\u0259 onlar\u0131n m\u0259nafeyin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n adama x\u0259yan\u0259t ed\u0259r v\u0259 onun haqq\u0131nda t\u0259hqirl\u0259r, s\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r ya\u011fd\u0131rar, onu biab\u0131r ed\u0259rl\u0259r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni \u201cinqilab\u00e7\u0131lar\u201d\u0131 \u0259dav\u0259t etdikl\u0259ri adamlarla vuru\u015fmaq xatirin\u0259 \u00f6z dill\u0259rini, dinl\u0259rini bel\u0259 tapdalayarlar. Konsulluqda (\u0130stanbulda) erm\u0259ni terror\u00e7ular\u0131 \u00f6z h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259ri aras\u0131nda q\u0131r\u011f\u0131n alovunu yand\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 bombalar partlatm\u0131\u015flar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Musa Xorenatsi <\/strong>&#8212; \u201c\u0130ndi oldu\u011fu kimi ke\u00e7mi\u015fd\u0259 d\u0259 q\u0259dim \u201chay\u201dlar\u0131n elml\u0259r\u0259, a\u011f\u0131zdan-a\u011f\u0131za ke\u00e7\u0259n n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259ri olmay\u0131b. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 k\u0259ma\u011f\u0131l, nadan v\u0259 v\u0259h\u015fi adamlar haqq\u0131nda dan\u0131\u015fmaq art\u0131qd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gevorq Aslan<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r \u0259sas\u0259n F\u0259rat b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015flar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A.S. Qriboyedov <\/strong>&#8212; \u201cHarda ki erm\u0259ni ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 \u00f6z anarxist f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini dayand\u0131rm\u0131\u015flar, orada sakitlik b\u0259rq\u0259rar olmu\u015fdur. \u018fg\u0259r sabah onlar k\u00f6hn\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 qay\u0131tsalar, onda erm\u0259nil\u0259rin b\u0259db\u0259xtliyi yenid\u0259n ba\u015flayacaqd\u0131r\u201d. \u2014Erm\u0259ni t\u0259\u015fviqat\u00e7\u0131lar\u0131 ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin, T\u00fcrkiy\u0259nin i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 olsun dey\u0259 a\u011flas\u0131\u011fmaz, t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259g\u0259lm\u0259z anarxiya yaratmaqdan \u00f6tr\u00fc \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259n h\u0259r \u015feyi etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259hz erm\u0259nil\u0259rin ba\u015fab\u0259la r\u0259hb\u0259rliyi minl\u0259rl\u0259 soyda\u015f\u0131n\u0131n m\u0259hvin\u0259 bais oldu v\u0259 erm\u0259ni mill\u0259tinin ictimai-sosial v\u0259ziyy\u0259tini n\u0259inki yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmad\u0131, \u0259ksin\u0259, b\u00fct\u00fcn mill\u0259ti \u00fcmidsiz, \u0259slind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131lmaz v\u0259 m\u0259\u015fum v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sald\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r \u0259ks\u0259r\u0259n m\u00fcs\u0259lman (t\u00fcrk) m\u00fclk\u0259dar torpaqlar\u0131na sakin olmu\u015flar. K\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259r naraz\u0131l\u0131q ed\u0259n v\u0259 \u0259sasl\u0131 naraz\u0131l\u0131q ed\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131rlar. M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 onlar\u0131n uzun s\u00fcrm\u0259y\u0259c\u0259k haz\u0131rk\u0131 s\u0131x\u0131nt\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 bar\u0131\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259rin burada m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sini t\u0259lqin etm\u0259kl\u0259 bar\u0131\u015fd\u0131rmaq v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin torpaqlar\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259lik \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259ni onlar\u0131n beynind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu c\u00fcr t\u0259lqinl\u0259ri onlara etm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mayevski (Rusiyan\u0131n \u018frzurumdak\u0131 Ba\u015f Konsulu &#8212; XIX \u0259sr)<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259ri h\u0259qiq\u0259td\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f \u015f\u0259kild\u0259 qa\u00e7\u0131rlar. Onlarda h\u0259r \u015fey faktlar\u0131n \u015fi\u015firdilm\u0259si \u0259sas\u0131nda qurulmu\u015fdur. Onlar b\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259ti uydurmalar, a\u011flas\u0131\u011fmaz, g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f, h\u0259l\u0259 e\u015fidilm\u0259mi\u015f q\u0259ddarl\u0131qla uydurma\u011fa \u0259saslanm\u0131\u015flar ki, ba\u015fqalar\u0131nda erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 r\u0259\u011fb\u0259t, t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 is\u0259 nifr\u0259t hissi yarans\u0131n. Lakin bu, b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 maraq v\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t \u0259v\u0259zin\u0259 yaln\u0131z nifr\u0259t hissi do\u011furur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cErm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri i\u011fti\u015fa\u015flar, q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dir v\u0259 sonra yoxa \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131lar. Onlar\u0131n \u0259ll\u0259rind\u0259ki silahlar qa\u00e7ark\u0259n \u00f6zl\u0259rini qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn idi. Silahs\u0131z erm\u0259ni k\u00fctl\u0259l\u0259ri sonra \u00f6z qan qarda\u015flar\u0131n\u0131n \u201cq\u0259hr\u0259manl\u0131q\u201dlar\u0131na g\u00f6r\u0259 qanlar\u0131 v\u0259 var-d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri bahas\u0131na cavab verm\u0259li olurdular\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cErm\u0259nil\u0259rin xalq q\u0259hr\u0259manlar\u0131 haqq\u0131nda bir s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259t e\u015fid\u0259n varm\u0131? Azadl\u0131q u\u011frunda vuru\u015fanlar\u0131n adlar\u0131 hardad\u0131? Onlar\u0131n adlar\u0131 yoxdu. Niy\u0259? Ona g\u00f6r\u0259 ki, bu q\u0259hr\u0259manlar \u00f6z xalq\u0131n\u0131n xilaskar\u0131 yox, m\u0259hz daha \u00e7ox onun c\u0259llad\u0131 rolunu oynam\u0131\u015flar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>V.L.Velicko &#8212;<\/strong> \u201cErm\u0259ni dov\u015fandan da qorxaqd\u0131r. Erm\u0259ni z\u0259ifl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0259ddar, g\u00fccl\u00fc qaba\u011f\u0131nda is\u0259 k\u00f6l\u0259 kimi m\u00fctidir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c&#8230;Erm\u0259nil\u0259rin kas\u0131bl\u0131\u011f\u0131, \u0259ziyy\u0259ti m\u0259nd\u0259 onlara qar\u015f\u0131 r\u0259hm hissi oyand\u0131rsa da, eyni zamanda onlar\u0131n \u0259li\u0259yriliyi, al\u00e7aql\u0131\u011f\u0131, r\u0259zilliyi onlarla \u00fcnsiyy\u0259t\u0259 getm\u0259y\u0259 imkan vermir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M.C. Ba\u011f\u0131rov (m\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 s\u00f6yl\u0259diyind\u0259n)<\/strong> &#8212; \u201cM\u0259nim \u0259sas s\u0259hvim odur ki, Qriqoryana, Markaryana g\u00f6z yummu\u015fam. M\u0259n onlara inanaraq Xalq Daxili \u0130\u015fl\u0259r Komit\u0259si orqanlar\u0131n\u0131 onlara etibar etmi\u015f\u0259m. Bu i\u015fd\u0259 xalq\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcnahlar\u0131m o q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fckd\u00fcr ki, m\u0259ni g\u00fcll\u0259l\u0259m\u0259k azd\u0131r, m\u0259ni \u015faqqalamaq, par\u00e7a-par\u00e7a etm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>K.P. Patkanov &#8212;<\/strong> \u201cErm\u0259nistan bir d\u00f6vl\u0259t kimi b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixind\u0259 he\u00e7 bir rol oynamam\u0131\u015f, onun ad\u0131 \u00f6lk\u0259nin co\u011frafi termini olub. G\u00fccl\u00fc qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u2014assuriyal\u0131lar\u0131n, midiyal\u0131lar\u0131n, iranl\u0131lar\u0131n, \u0259r\u0259bl\u0259rin, t\u00fcrkl\u0259rin, monqollar\u0131n, ruslar\u0131n&#8230; \u00f6z m\u00fcbahis\u0259l\u0259rini h\u0259ll etdikl\u0259ri yer olmu\u015fdur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N.N. \u015eavrov &#8212; <\/strong>\u201c1826-28-ci ill\u0259r m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra biz Yelizavetpol quberniyas\u0131n\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si v\u0259 G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn sahill\u0259rini erm\u0259nil\u0259rl\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131rd\u0131q\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S.M. Solovyev <\/strong>&#8212; \u201c&#8230; I Pyotr yeni i\u015f\u011fal olunmu\u015f vilay\u0259tl\u0259rd\u0259 (Az\u0259rbaycan n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur) erm\u0259nil\u0259ri m\u0259skunla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 oradan \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131 \u0259mr etmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cMurc\u201d erm\u0259ni jurnal\u0131, 1987-ci il<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259rin aras\u0131nda xeyli miqdarda assimilyasiya olunmu\u015f qara\u00e7\u0131lar var\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tadeu\u015f Svyataxovski (\u201cRusskiy Azerbaydjan\u201d, j. \u201cXazar\u201d, N 1,1990 q, s 86<\/strong>) &#8212; \u201cLenorman v\u0259 ba\u015fqa aliml\u0259r \u00e7oxdan s\u00fcbut edibl\u0259r ki, \u201cArmeniya\u201d s\u00f6z\u00fc etnoqrafik yox, co\u011frafi termindir v\u0259 Erm\u0259nistan erm\u0259nil\u0259rin v\u0259t\u0259ni deyil. Tarixd\u0259n m\u0259lumdur ki, \u201chay\u201d adlanan xalq\u0131n siyasi uzaqg\u00f6r\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri haradansa g\u0259lib m\u0259skunla\u015fd\u0131qlar\u0131 Erm\u0259ni yaylas\u0131 \u201cArmyanskoye naqorye\u201d adlanan \u0130ran, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 bir q\u0259d\u0259r C\u0259nubi Qafqaz\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n \u0259razinin ad\u0131n\u0131 xalq\u0131na ad se\u00e7m\u0259kl\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 v\u0259t\u0259n qazanm\u0131\u015f v\u0259 \u201cerm\u0259ni\u201d adlanm\u0131\u015flar. Bunu g\u00f6st\u0259rm\u0259k kifay\u0259tdir ki, ancaq T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra g\u0259tirilm\u0259 erm\u0259nil\u0259rin say\u0131n\u0131n artmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olaraq I Nikolay\u0131n f\u0259rman\u0131 \u0259sas\u0131nda \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razil\u0259ri hesab\u0131na erm\u0259ni vilay\u0259ti yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cKaribi-Krasnaya Kniqa, Tiflis, 1920 (\u0130zvestiya AN Azerb. SSR, jur. N 4,1989 q. s 164)<\/strong> &#8212; \u201cQaraklis v\u0259 Dilicanda i\u015fl\u0259diyim 5 ay \u0259rzind\u0259 ancaq 6 namuslu erm\u0259niy\u0259 rast g\u0259ldim, rast g\u0259ldiyim dig\u0259r erm\u0259nil\u0259r etibars\u0131z v\u0259 o\u011frular idi. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bu adamlar poz\u011fun, \u0259xlaqs\u0131z adamlar idil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130.\u0130.\u015eopen<\/strong> &#8212; \u201cAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n xarakterind\u0259 xeyirxahl\u0131q \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir v\u0259 ruslarla birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 daha \u00e7ox meyilli olublar, \u00e7\u00fcnki bu iki xalq\u0131n bir-birin\u0259 r\u0259\u011fb\u0259ti var idi. \u00dczd\u0259 hamilik etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn pul v\u0259 m\u00fckafatlar \u015f\u0259klind\u0259 fayda g\u00f6t\u00fcr\u0259n, arada g\u0259z\u0259n erm\u0259nil\u0259r olmasayd\u0131, bu yax\u0131nl\u0131q ba\u015f tutmu\u015f olard\u0131. Onlar he\u00e7 bir \u015fey itirmirl\u0259r, \u00e7\u00fcnki konfilikt d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259 erm\u0259ni qan\u0131 axm\u0131r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcs\u0259lman \u0259yal\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u0259l\u0259n kimi onlar\u0131n musiqili, oynaq dilini tez \u00f6yr\u0259nm\u0259yimiz ruslar\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lara t\u0259bii yax\u0131nla\u015fman\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Dini biz\u0259 yax\u0131n olsa da, erm\u0259nil\u0259r \u00f6z kobud dill\u0259rind\u0259n biz\u0259 ikic\u0259 s\u00f6z \u00f6yr\u0259d\u0259 bilmirl\u0259r. Bu faktd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Skotlend Liddel (ingilis jurnalisti) &#8212; <\/strong>\u201cN\u0259 Rusiyada, n\u0259 Qafqazda el\u0259 bir adam tapa bilm\u0259zs\u0259n ki, erm\u0259nil\u0259r haqq\u0131nda hans\u0131sa bir xo\u015f s\u00f6z desin. Ruslar\u0131n, tatarlar\u0131n v\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin onlardan z\u0259hl\u0259si gedir, onlar\u0131 g\u00f6rm\u0259y\u0259 g\u00f6zl\u0259ri yoxdur. Do\u011frudur, bunu m\u0259n demir\u0259m, lakin fakt g\u00f6z qaba\u011f\u0131ndad\u0131r &#8212; erm\u0259nil\u0259r nifr\u0259t oyand\u0131ran irqdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Castin Makkarti <\/strong>&#8212; \u201cBiz indi m\u00f6t\u0259b\u0259r statistik m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n bilirik ki, 1912-1922-ci ill\u0259r m\u00fcharib\u0259sind\u0259 1, 5, yaxud 2 milyon yox, 600 mind\u0259n bir q\u0259d\u0259r az Anadolu erm\u0259nisi h\u0259lak olub&#8230; Lakin \u00f6l\u0259n erm\u0259nil\u0259ri sayark\u0259n \u00f6l\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 da saymaq laz\u0131md\u0131r. Statistika g\u00f6st\u0259rir ki, erm\u0259nil\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r \u00e7oxu t\u00fcrk olan 2,5 milyon Anadolu m\u00fcs\u0259lman\u0131 da h\u0259lak olub\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bismark (alman siyasi xadimi) <\/strong>&#8212; \u201cB\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259ri bir alman \u0259sg\u0259rin\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259r\u0259m\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N.S. Xru\u015f\u015fov &#8212; \u201c<\/strong>Bir sutka \u0259rzind\u0259 DQMV erm\u0259nil\u0259rinin Erm\u0259nistana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259n 12 min h\u0259rbi y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131 verm\u0259y\u0259 haz\u0131ram\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Lobanov Postovski <\/strong>(\u00e7ar Aleksandr\u0131n X.\u0130.N. 1894-1896-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 erm\u0259ni terrorundan t\u0259ng\u0259 g\u0259l\u0259rk\u0259n demi\u015fdir) &#8212; \u201cErm\u0259nistan biz\u0259 erm\u0259nisiz laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMetorial h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259\u201d m\u0259rk\u0259zinin m\u0259lumat\u0131. Moskva &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r Xocal\u0131da dinc \u0259halini q\u0259ddarl\u0131qla \u00f6ld\u00fcrm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmir, v\u0259h\u015filiyin y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259sini g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k meyitl\u0259rin ba\u015flar\u0131n\u0131 k\u0259sir, d\u0259risini soyur-skalp \u00e7\u0131xar\u0131r, meyitl\u0259rin orqanlar\u0131n\u0131 do\u011fray\u0131r, g\u00f6zl\u0259rini oyur, burun-qulaqlar\u0131n\u0131 k\u0259sirdil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>V. \u015eekspir &#8212;<\/strong> \u201cOnu sevm\u0259s\u0259m, qoy Allah m\u0259ni erm\u0259niy\u0259 d\u00f6nd\u0259rsin\u201d.(Respublika)<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>(davam\u0131 n\u00f6vb\u0259ti saylar\u0131m\u0131zda)<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(\u018fvv\u0259li: https:\/\/fedai.az\/?p=26155 ) B\u00f6y\u00fck Sovet ensiklopediyas\u0131 &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r Hindistandan qa\u00e7\u0131b g\u0259l\u0259n qara\u00e7\u0131lar olmaqla Bizans\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259 (indiki Suriya-Livan \u0259razil\u0259rind\u0259) uzun ill\u0259r ya\u015fam\u0131\u015f, d\u0259mir v\u0259 a\u011fac<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":26275,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-26274","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-atmaca"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26274"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26274\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26276,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26274\/revisions\/26276"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26275"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}