{"id":26338,"date":"2021-01-13T01:11:08","date_gmt":"2021-01-12T21:11:08","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=26338"},"modified":"2021-01-13T01:11:13","modified_gmt":"2021-01-12T21:11:13","slug":"covid-19un-20-trilyon-dollarliq-b%c9%99lasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=26338","title":{"rendered":"\u201cCovid 19\u201dun 20 trilyon dollarl\u0131q b\u0259las\u0131"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/aass-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26339\" width=\"271\" height=\"267\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/aass-1.jpg 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/aass-1-300x295.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/aass-1-150x148.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/aass-1-768x756.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 271px) 100vw, 271px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u018fnv\u0259r B\u00d6R\u00dcSOY<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Koronavirus b\u0259las\u0131 art\u0131q iki ildir b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 \u00f6z a\u011fu\u015funa almaqla d\u0259h\u015f\u0259tsa\u00e7an probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. WRI (D\u00fcnya Ehtiyatlar\u0131 \u0130nstitutu) r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olan Andreu Steerinin a\u00e7\u0131qlamas\u0131na g\u00f6r\u0259: \u201cSon y\u00fcz ild\u0259 bu sal\u011f\u0131n (virus) iqtisadi bax\u0131mdan d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini \u00e7\u00f6kd\u00fcrm\u0259k, k\u00fcr\u0259s\u0259l (qlobal) ticar\u0259t \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259zar\u0259tin t\u0259k\u0259l\u0259 (monopoliya) \u00e7evrilm\u0259si il\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bu b\u0259lan\u0131n aradan qalxmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259tl\u0259r yax\u0131n iki ild\u0259 toplam 20 trilyon dollar para x\u0259rcl\u0259m\u0259li olacaqlar. \u00d6z\u0259llikl\u0259 xidm\u0259t sektoru bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 daha \u00e7ox z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259c\u0259k. Ona g\u00f6r\u0259 ki, yeni texnologiyalar t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 k\u00fcr\u0259s\u0259l s\u0259rmay\u0259y\u0259 sars\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259l\u0259r vururlar. Bel\u0259 ki, yeni n\u0259sil texnoloqlar elektrik enerjisi il\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan s\u0259naye m\u0259hsullar\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259lini qurublar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 neft-qaz sektoru \u00e7\u00f6km\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b\u201d. \u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yeni enerji d\u00f6n\u0259mi n\u0259l\u0259ri v\u0259d edir<\/strong><br><br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-7.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26340\" width=\"1065\" height=\"596\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-7.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-7-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1065px) 100vw, 1065px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>K\u00fcr\u0259s\u0259l s\u0259rmay\u0259\u00e7il\u0259r faktiki olaraq \u0259n\u0259n\u0259vi xammal qaynaqlar\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrm\u0259kl\u0259 daha da z\u0259ngin\u0259 \u00e7evrilm\u0259kd\u0259n m\u0259hrum qalmaq t\u0259hl\u00fck\u0259sini ya\u015fay\u0131rlar. Onlar yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00e7ox zaman v\u0259rdi\u015f etdikl\u0259ri xammal qaynaqlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq add\u0131m atd\u0131rd\u0131lar. Bu d\u0259f\u0259 is\u0259, XXI y\u00fczilin ba\u015fl\u0131ca \u015f\u0259rti v\u0259 standartlar\u0131n\u0131 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tir\u0259n elektrikli s\u0259naye haqq\u0131nda \u00e7ox da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259dil\u0259r. Art\u0131r h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n avtomobill\u0259r, avtobuslar, dig\u0259r daha \u00e7ox i\u015fl\u0259dil\u0259n sah\u0259l\u0259r benzinl\u0259 deyil, elektrik enerjisi il\u0259 \u00e7al\u0131\u015facaqlar. Bu da neft sektorunun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc dem\u0259kdir. Neft sah\u0259sind\u0259 z\u0259ngin karbohidratlara malik olan qaynaqlara \u00e7ox da ehtiyac qalmayacaq. Parafinli neft eras\u0131 tamamil\u0259 iflasa u\u011frama sindromunu ya\u015faml\u0131 olacaq. Sal\u011f\u0131nla ba\u011fl\u0131 yaranm\u0131\u015f probleml\u0259rin d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si, b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 x\u00fcsusi rejim qaydalar\u0131n\u0131n t\u0259tbiq olunmas\u0131, bu x\u0259st\u0259liyin h\u00fcdudlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 ist\u0259nil\u0259n d\u00f6vl\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 x\u0259rcdir. Bununla yana\u015f\u0131, istehsal vasit\u0259l\u0259rinin, xidm\u0259t sektorunun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc h\u0259min d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri iflasa u\u011fradan amill\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilib. Bel\u0259likl\u0259 sal\u011f\u0131n b\u0259las\u0131ndan \u0259n \u00e7ox z\u0259r\u0259r g\u00f6r\u0259n \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin olmas\u0131 s\u00fcbut etdi ki, n\u0259h\u0259ng meqapolisl\u0259r\u0259 ehtiyac olmayacaq. Bol oksigenli v\u0259 ba\u015fdan ba\u015fa ya\u015f\u0131l ormanl\u0131qlarla z\u0259ngin olan ki\u00e7ik \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin t\u0259snifat\u0131 \u00f6n\u0259 s\u00fcr\u00fclm\u0259lidir. Q\u0131sav\u0259d\u0259li v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli istehsal vasit\u0259l\u0259rinin perspektivl\u0259ri d\u0259qiqliyin\u0259 kimi yeni qaydalarla hesabland\u0131qca, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 betonla\u015fma siyas\u0259tind\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259l\u0259rinin plan\u0131 r\u0259smi xarakter da\u015f\u0131may\u0131nca, salq\u0131n b\u0259las\u0131 davam ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Donald Tramp t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr elan etdi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"540\" height=\"352\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26344\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon.jpg 540w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon-300x196.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon-150x98.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Sal\u011f\u0131n\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onun \u0259lac\u0131n\u0131n tap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk d\u0259f\u0259 AB\u015e-da elan edildi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201cRoche\u201d \u015firk\u0259ti h\u0259tta iddia etdi ki, sal\u011f\u0131n\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 ad\u0131na tap\u0131lan \u0259lac\u0131n k\u00fctl\u0259vi istehsal\u0131na ba\u015flaya bil\u0259r. Bu b\u0259yanat\u0131n ard\u0131ndan prezident Donald Tramp TV kanallara \u00e7\u0131xaraq \u015firk\u0259t\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr elan etdi. Bel\u0259likl\u0259 d\u00fcnya bazar\u0131na \u00e7\u0131x\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn 50 milyard dollar ayr\u0131lmas\u0131 bar\u0259sind\u0259 q\u0259rar ver\u0259c\u0259yini dedi. Sal\u011f\u0131ndan qurtulma\u011f\u0131n yollar\u0131n\u0131 arayan v\u0259 inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri d\u0259rhal AB\u015e-a \u00fcz tutdular. H\u0259tta AB\u015e-\u0131n \u0259sas d\u00fc\u015fm\u0259ni \u0130ran arabulucu \u015firk\u0259tl\u0259rini h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tidi. AB\u015e sal\u011f\u0131nla m\u00fcbariz\u0259 ad\u0131 alt\u0131nda sanitar-epidomoloji d\u0259rmanlar\u0131n sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 ilk add\u0131m kimi \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r, meydanlar, m\u0259kt\u0259bl\u0259r, x\u0259st\u0259xanalar, kils\u0259l\u0259r-m\u0259scidl\u0259r, bir s\u00f6zl\u0259 insanlar\u0131n daha s\u0131x bulunduqlar\u0131 m\u0259kanlar\u0131n dizenfeksiya olunmas\u0131 yar\u0131\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya dizenfeksiya yar\u0131\u015f\u0131na giri\u015fmi\u015fdi. Bu prosesin\u00a0 qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda AB\u015e-\u0131n b\u00fcdc\u0259sin\u0259 milyardlar axma\u011fa ba\u015flad\u0131. Onkoloji x\u0259st\u0259likl\u0259rin daha da artmas\u0131 sonucunda x\u0259st\u0259xanalar dolub-da\u015fd\u0131. Bu da bir s\u0131ra d\u0259rmanlar\u0131n biznesinin \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259sin\u0259 yol a\u00e7d\u0131. \u018fn \u00e7ox g\u0259lirl\u0259r is\u0259 \u201cRoche\u201d \u015firk\u0259tinin hesab\u0131na axma\u011fa ba\u015flad\u0131. D. Trampa qar\u015f\u0131 olanlar\u0131n c\u0259bh\u0259sind\u0259 duranlar a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 onlara ba\u011fl\u0131 K\u0130V-l\u0259rd\u0259 bel\u0259 deyirdil\u0259r: \u201cRoche\u201d \u015firk\u0259ti 20 trilyon dollar qazanacaq\u201d. \u018fks\u0259r m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrinc\u0259 sal\u011f\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259n qorxulu informasiyalar\u0131 bilincli (m\u0259qs\u0259d) \u015f\u0259kild\u0259 \u201cD\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131\u201dyay\u0131rd\u0131. Bu q\u0259d\u0259r panikan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 idar\u0259 olunmas\u0131 zarafat deyildi. Milyonlarla insanlar bu qurumun a\u00e7\u0131qlamalar\u0131na g\u00fcv\u0259n\u0259r\u0259k \u00f6zl\u0259rini qorumaq instinki il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. \u201cRoche\u201d \u015firk\u0259t deyil, art\u0131q yeni n\u0259sil k\u00fcr\u0259s\u0259l\u00e7i g\u00fccl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi \u201cKASSA\u201dya \u00e7evrildi. Sal\u011f\u0131nla m\u00fcbariz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259l\u0259b olunan dizenfeksiya madd\u0259l\u0259ri, d\u0259rmanlar, geyiml\u0259r, bu sah\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ayr\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fmaq ist\u0259y\u0259n \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 sat\u0131lan d\u0259zgahlar, xammal madd\u0259l\u0259ri milyardlarla dollar \u0259lav\u0259 qazanca \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cCovid-19\u201d kassas\u0131n\u0131n g\u0259lir qaynaqlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"576\" height=\"288\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon-.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26342\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon-.jpg 576w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon--300x150.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon--150x75.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 576px) 100vw, 576px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u201cRoche\u201d \u015firk\u0259ti \u201cCovid-19\u201d b\u0259las\u0131ndan qurtulman\u0131n d\u00fcsturunu bu olay \u00f6nc\u0259sind\u0259n hesablam\u0131\u015f v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259ks\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini \u015firk\u0259tin t\u0259klif etdiyi standartlara uy\u011fun \u00a0add\u0131mlar at\u0131bd\u0131r. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259 \u015firk\u0259tin istehsal\u0131 olan v\u0259 \u201cCovid-19\u201dla m\u00fcbariz\u0259d\u0259 t\u0259l\u0259b olunan cihazlar\u0131n, d\u0259zgahlar\u0131n v\u0259 dig\u0259r z\u0259ruri m\u0259hsullar\u0131n al\u0131\u015f\u0131na m\u0259cbur edilibl\u0259r. Bu siyasi termin olaraq \u201cvirus \u0259m\u0259liyyat\u0131\u201d adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnki, d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri iqtisadi bax\u0131mdan \u00e7\u00f6kd\u00fcrm\u0259k v\u0259 as\u0131l\u0131 duruma s\u00fcr\u00fckl\u0259m\u0259k, sosial d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti modelin\u0259 z\u0259rb\u0259l\u0259r vurmaqla yenid\u0259n ilkin \u201cy\u0131rt\u0131c\u0131 kapitalizm\u201d qaydalar\u0131n\u0131n \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 m\u0259cbur etm\u0259k kimi h\u0259d\u0259fl\u0259r \u201cRoche\u201d v\u0259 onun \u00e7evr\u0259sind\u0259ki \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin strateji h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evrilib. \u0130lk add\u0131m kimi Avropada \u0130taliya v\u0259 \u0130spaniyan\u0131, Asiyada \u0130ran v\u0259 \u00c7ini h\u0259d\u0259f \u00a0se\u00e7dil\u0259r. Bunun ard\u0131nca \u201cD\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131\u201d d\u0259rhal h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k \u201cRoche\u201d t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qdim olunan layih\u0259l\u0259ri g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirdi. Bel\u0259c\u0259 \u201cRoche\u201dnin h\u0259d\u0259find\u0259ki 20 trilyon dollar\u0131 qazanmaq imkanlar\u0131na geni\u015f \u00fcf\u00fcql\u0259r a\u00e7\u0131ld\u0131. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 D\u00fcnya \u201cT\u0259bii Ehtiyatlar \u0130nstitutu\u201d (WRI) idar\u0259 hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc Andrey Steer \u201cRoche\u201d \u015firk\u0259tinin h\u0259d\u0259fl\u0259rini bel\u0259 a\u00e7\u0131qlay\u0131b: \u201cD\u00fcnyan\u0131n normal d\u00fcz\u0259n\u0259 geri d\u00f6nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn iki il\u0259 20 trilyon dollar h\u0259cmind\u0259 b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259ri t\u0259l\u0259b olunacaq. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259 t\u0259bii ehtiyatlar\u0131n\u00a0 ke\u00e7mi\u015fd\u0259ki kimi iqtisadiyyat\u0131n \u00e7\u00f6km\u0259si h\u0259m d\u0259 iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259ki n\u0259h\u0259ng s\u0259nayel\u0259r\u0259 d\u0259 z\u0259rb\u0259 olacaq. Son 100 ild\u0259 iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin avtomobil v\u0259 texnologiyalarla t\u0259chizat\u0131 \u0259lav\u0259 probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olub. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 ehtiyac var. Yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k 10 ild\u0259 s\u0131fr karbonlu da\u015f\u0131y\u0131c\u0131 \u0259msala malik elektrikli, avtonomlu v\u0259 payla\u015f\u0131m d\u00fcz\u0259nind\u0259 olduqca normalla\u015famaya s\u0259b\u0259b olacaqd\u0131r.\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0<br>Sal\u011f\u0131nla (virus) ba\u011fl\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrinc\u0259 iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259d\u0259 x\u0259st\u0259liyin g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri \u0259n \u00fcst\u00fcn s\u0259viyy\u0259y\u0259 qalxmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri d\u0259, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 yana\u015f\u0131 h\u0259m d\u0259 pandeminin daha s\u00fcr\u0259tl\u0259 yay\u0131lmas\u0131d\u0131r. N\u0259qliyyat, depolama v\u0259 payla\u015f\u0131m sektorunda h\u0259yat \u015f\u0259rtl\u0259rinin f\u0259rqli m\u0259crada qorunub saxlan\u0131lmas\u0131 b\u00f6y\u00fck m\u00fccadil\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olub. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n a\u00e7\u0131q g\u00f6r\u00fcnm\u0259s\u0259 d\u0259 gizli t\u0259r\u0259find\u0259 duran t\u0259k \u015firk\u0259t \u201cRoche\u201d-dir.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Qlobal infliasiyan\u0131n 2008-ci ild\u0259n ba\u015flan\u0131lan h\u0259d\u0259fl\u0259ri\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26343\" width=\"1067\" height=\"603\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon-1.jpg 540w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon-1-300x169.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/trilyon-1-150x85.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1067px) 100vw, 1067px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Beyn\u0259lxalq Enerji Agentliyinin (IEA) T\u00fcrkiy\u0259 \u00fczr\u0259 t\u0259msil\u00e7isi Fatih Birol pandemi il\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259n\u00a0 x\u0259rcl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 bunlar\u0131 a\u00e7\u0131qlamaq zorunda qal\u0131b: \u201cSal\u011f\u0131n\u0131n t\u0259sirini aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn iqtisadi bax\u0131mdan 20 trilyon para x\u0259rcl\u0259nm\u0259lidir. 2020-ci ilin avqust ay\u0131na q\u0259d\u0259r iqtisadi bax\u0131mdan d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri 9.5 trilyon dollar v\u0259sait x\u0259rcl\u0259yib. \u0130lin sonuna kimi bu r\u0259q\u0259m 20 trilyona dollara \u00e7atacaq. Bel\u0259 olmasa, sal\u011f\u0131n\u0131n m\u00fcdd\u0259ti daha da uzanacaq. 2008-ci ild\u0259 enerji istehsal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ya\u015fan\u0131lan iqtisadi b\u00f6hran d\u00f6n\u0259mind\u0259 koronavirus (Covid-19) yeni tip sal\u011f\u0131n\u0131n 7 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox t\u0259sirini g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259yi g\u00f6zl\u0259nil\u0259n proqnozlardan biri idi. D\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin \u0259n b\u00f6y\u00fck ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131 \u00f6nc\u0259likl\u0259 s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 iqtisadi bax\u0131mdan ciddi maliyy\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin ola bil\u0259c\u0259yini hesablam\u0131\u015fd\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Salq\u0131nla ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rma aparan iqtisad\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259 is\u0259: \u201c\u00dcmumd\u00fcnya Maliyy\u0259 Fondu\u201d (IMF) il\u0259 ortaq \u00e7al\u0131\u015fmlara \u00fcz tutulmasa, he\u00e7 bir d\u00f6vl\u0259t d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011fu bu b\u0259ladan \u00e7\u0259tinlikl\u0259 qurtula bilm\u0259z. \u00c7\u00fcnki, iqtisadi inki\u015faf planlar\u0131 tamamil\u0259 yeni bir m\u0259crada inki\u015faf etdirilm\u0259lidir. Enerji siyas\u0259ti, h\u00f6kum\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n inki\u015faf paketinin nec\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 inteqrasiyaya \u00fcz tutmaqla inki\u015faf t\u0259klifl\u0259ri ortaya qoyulmal\u0131d\u0131r. Bel\u0259 oldu\u011fu t\u0259qdird\u0259 k\u00fctl\u0259vi i\u015fsizlik azalacaq v\u0259 emisiyalar\u0131n art\u0131m\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 en\u0259c\u0259k. Enerji siyas\u0259ti, \u00f6z\u0259llikl\u0259 k\u00fcl\u0259k v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f enerjisi sektorunun iqtisadi bax\u0131mdan v\u00fcs\u0259t g\u00f6t\u00fcrm\u0259si emisiyan\u0131 endirm\u0259y\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 ola bil\u0259c\u0259kdir\u201d.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130ndiki m\u0259qamda eletrik enerjisi sektorunun sal\u011f\u0131nla ba\u011fl\u0131 t\u0259sir alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259si yeni bir h\u0259t\u0259k\u0259tl\u0259nm\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq. Bu qara tablonun i\u00e7ind\u0259ki hiss edil\u0259c\u0259k i\u015f\u0131q n\u00f6qt\u0259si enerji sektorunun h\u0259l\u0259 d\u0259 dir\u0259ni\u015f g\u00f6st\u0259rdiyin\u0259 \u0259yani s\u00fcbutdur. \u00c7\u00fcnki, g\u00f6st\u0259ril\u0259n x\u0259fif d\u0259 olsa qlobal maliyy\u0259 b\u00f6hran\u0131 bu sektoru n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlaya bilm\u0259di.\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u00fcl\u0259kl\u0259 bu n\u00f6qt\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k bir yuxu idi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/images-4-3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26345\" width=\"1065\" height=\"827\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/images-4-3.jpg 255w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/images-4-3-150x116.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1065px) 100vw, 1065px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u201cAvropa K\u00fcl\u0259k Enerjisi Birliyi (WindEurope) t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n Giles Dickson a\u00e7\u0131qlama ver\u0259r\u0259k bel\u0259 deyib: \u201cSal\u011f\u0131nla m\u00fcbariz\u0259d\u0259 enerji istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 il\u0259 yaranm\u0131\u015f probleml\u0259ri vaxt\u0131nda anla\u015faraq h\u0259ll etm\u0259k \u00e7\u0259tin ba\u015fa g\u0259ldi. K\u00fcl\u0259k enerjisi stansiyalar\u0131 sal\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirdiyi b\u0259lalara baxmayaraq, dayanmadan i\u015fl\u0259rini davam etdirdil\u0259r. Elektrik enerjisi istehsal\u0131nda xeyli u\u011furlara imza atd\u0131lar. Ancaq, bir s\u0131ra c\u0259hdl\u0259rimz\u0259 baxmayaraq, sal\u011f\u0131n biz\u0259 \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rdi. Durumun bel\u0259 davam etm\u0259si bir s\u0131ra d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin iqtisadi bax\u0131mdan tamamil\u0259 \u00e7\u00f6km\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olaca\u011f\u0131 art\u0131q g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259dir\u201d.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130ri \u015firk\u0259tl\u0259rin \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 \u0259n \u00e7ox vergi \u00f6d\u0259yicisi statusunu \u0259ld\u0259 etm\u0259si \u00e7\u0259tin v\u0259 iqtisadi bax\u0131mdan baha ba\u015fa g\u0259l\u0259n bir prosesdir. Faktiki olaraq, inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r n\u0259h\u0259ng \u015firk\u0259tl\u0259rin \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirilm\u0259si kimi a\u011fr\u0131l\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259ni ya\u015famaq zorunda qal\u0131blar. \u00d6z\u0259llikl\u0259 d\u0259 enerji sektorunda. \u201cCovid-19\u201d-un meydana g\u0259lm\u0259si bir yandan qloballizm m\u0259nas\u0131nda bir s\u0131ra \u015firk\u0259tl\u0259ri daha da z\u0259ngin olmalar\u0131na imkan yarad\u0131rsa, bir yandan da iri d\u00f6vl\u0259t \u015firk\u0259tl\u0259rinin nec\u0259 \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirilc\u0259yi probleml\u0259rinin ba\u011fl\u0131 qap\u0131lar arxas\u0131nda ke\u00e7\u0259n q\u0131z\u011f\u0131n m\u00fczakir\u0259l\u0259ri g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirib. \u0130ndiki m\u0259qamda \u0259sas\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u0259n odur ki, m\u00f6vcud probleml\u0259rd\u0259n k\u00fclli miqdarda g\u0259lir \u0259ld\u0259 ed\u0259n, salq\u0131nla m\u00fcbariz\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259ridir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu siyah\u0131da \u201cRoche\u201d \u015firk\u0259tinin alternativi olmad\u0131. Sal\u011f\u0131nla ba\u011fl\u0131 t\u0259l\u0259b olunan d\u0259zgah, \u0259lac v\u0259 dig\u0259r minl\u0259rl\u0259 v\u0259saitl\u0259r bu \u015firk\u0259tin vasit\u0259sil\u0259 d\u00fcnya bazar\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 alm\u0131\u015f oldu. 20 trilyon dollarl\u0131q g\u0259liri \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn iki ildir d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri bu a\u011fr\u0131l\u0131 v\u0259 sanc\u0131l\u0131 d\u00f6n\u0259mi ya\u015famaq zorunda qal\u0131bd\u0131r. \u00d6nc\u0259l\u0259rd\u0259 iri \u015firk\u0259tl\u0259r n\u0259h\u0259ng neft-qaz, mis-q\u0131z\u0131l v\u0259 sair yataqlar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131lar. Sonradan silah s\u0259nayesin\u0259 \u00fcz tutdular. Qanl\u0131 sava\u015flarda xalqlararas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131, t\u0259riq\u0259tl\u0259r v\u0259 dinl\u0259raras\u0131 \u0259dav\u0259tin q\u0131z\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 say\u0259sind\u0259 milyardlar v\u0259 ya trilyonlar h\u0259min n\u0259h\u0259ng \u015firk\u0259tl\u0259rin kassas\u0131na sel kimi ax\u0131rd\u0131. Sonra narkotik madd\u0259l\u0259rin d\u00f6vriyy\u0259si, insan orqanlar\u0131n\u0131n transplantasiyas\u0131 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirldi. Art\u0131q bu m\u0259rh\u0259l\u0259nin d\u0259 sonunun g\u0259ldiyini g\u00f6r\u0259n n\u0259h\u0259ng \u015firk\u0259tl\u0259r \u201cCovid-19\u201d sal\u011f\u0131n\u0131n\u0131 i\u015f\u0259 sald\u0131lar. \u00c7\u00fcnki, onlar\u0131 t\u0259k ilgil\u0259ndir\u0259n d\u00fcnya bazar\u0131na sahib olmaq, d\u00f6vriyy\u0259 ed\u0259n maliyy\u0259 resurslar\u0131n\u0131 as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salmaq v\u0259 t\u0259kq\u00fctbl\u00fc idar\u0259etm\u0259 sisteminin d\u00fcsturlar\u0131na don geyindiri\u0131m\u0259sini r\u0259smil\u0259\u015fdirm\u0259kdir. Bu g\u00fcn proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lan 20 trilyon dollarl\u0131q qazanc\u0131n \u0259ld\u0259 olub-olmamas\u0131n\u0131 kims\u0259 bilmir. \u00c7\u00fcnki, r\u0259smi hesabat yoxdur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 salq\u0131n b\u0259las\u0131 davam edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fnv\u0259r B\u00d6R\u00dcSOY Koronavirus b\u0259las\u0131 art\u0131q iki ildir b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 \u00f6z a\u011fu\u015funa almaqla d\u0259h\u015f\u0259tsa\u00e7an probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. WRI (D\u00fcnya Ehtiyatlar\u0131 \u0130nstitutu) r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olan Andreu<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":26346,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-26338","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26338","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26338"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26338\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26347,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26338\/revisions\/26347"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26338"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26338"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26338"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}