{"id":26353,"date":"2021-01-13T01:47:39","date_gmt":"2021-01-12T21:47:39","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=26353"},"modified":"2021-01-13T01:51:31","modified_gmt":"2021-01-12T21:51:31","slug":"erm%c9%99nilik-xisl%c9%99tinin-mahiyy%c9%99ti-v%c9%99-ya-onun-insanlarda-oyatdigi-fikirl%c9%99r-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=26353","title":{"rendered":"Erm\u0259nilik xisl\u0259tinin mahiyy\u0259ti v\u0259 ya onun insanlarda oyatd\u0131\u011f\u0131 fikirl\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p><em>(\u018fvv\u0259li:\u00a0<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=26155%20)\">https:\/\/fedai.az\/?p=26155 , https:\/\/fedai.az\/?p=26274)<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>C.Cabbarl\u0131 &#8212;<\/strong> \u201cAd\u0259, Avanes kirv\u0259, s\u0259nin ad\u0131na l\u0259n\u0259t! Y\u0131xd\u0131n evimi, h\u0259ftin\u0259-h\u0259ftad\u0131na l\u0259n\u0259t!\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>V. Veli\u00e7ko (Qafqaz. \u201cRusskoye delo i mejplemenn\u0131ye vopros\u0131\u201d. S. Peterburq. 1904, s. 64)<\/strong> &#8212; \u201c&#8230; H\u0259r bir qafqazl\u0131 bilir ki, bura erm\u0259nil\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti XIX \u0259srin I yar\u0131s\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n qa\u00e7\u0131b g\u0259libl\u0259r, onlar yerli \u0259hali deyill\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cErm\u0259ni tarixinin \u00fcz qab\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cuydurma\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n ba\u015fqa bir s\u00f6z axtarsayd\u0131q, onda \u201cx\u0259yan\u0259t\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcnd\u0259 dayanmal\u0131 olard\u0131q\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N.\u0130. \u015eavrov &#8212; \u201cNovaya uqroza russkomu delu v Zakavkazye:<\/strong> \u201cPredstoya\u015faya rasprodaja muqani inopodstyam\u201d. S.Peterburq. 1911 q., s. 59, 60, 61. \u201cBundan sonra 1826-1828-ci ill\u0259r m\u00fcharib\u0259si qurtaran kimi 1828-ci ild\u0259n 1830-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r olan iki il \u0259rzind\u0259 Qafqaza 40.000 \u0130ran v\u0259 84.000 T\u00fcrkiy\u0259 erm\u0259nisi k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb, onlar\u0131n dem\u0259k olar ki, erm\u0259nil\u0259r ya\u015famayan Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259 &#8212; Z.N.) v\u0259 \u0130r\u0259van quberniyalar\u0131nda, Tiflis, Bor\u00e7al\u0131, Axalkalaki, Ax\u0131ska q\u0259zalar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirdik. Onlara 200.000 desyatin d\u00f6vl\u0259t torpa\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlardan al\u0131nm\u0131\u015f 2 milyon manatl\u0131qdan \u00e7ox torpaq verilmi\u015fdir. Yelizavetpol quberniyas\u0131n\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sind\u0259 (Yuxar\u0131 Qaraba\u011f) v\u0259 G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn sahilind\u0259 g\u0259lm\u0259 erm\u0259nil\u0259r yerl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. M\u00fctl\u0259q n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, 124 min erm\u0259ni r\u0259smi v\u0259 \u00e7oxu da qeyri-r\u0259smi k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr ki, onlar\u0131n da \u00fcmumi say\u0131 200 min n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7oxdur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cGeneral-adyutant \u015eeremetyev \u00f6z qeydl\u0259rind\u0259 Zaqafqaziyada 1896-c\u0131 ild\u0259 900 min n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n, 1908-ci ild\u0259 is\u0259 art\u0131q 1 milyon 300 min n\u0259f\u0259r erm\u0259ni ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 onlar\u0131n say\u0131 400 min n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox artm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Torpa\u011f\u0131 olmayan g\u0259lm\u0259 erm\u0259nil\u0259r yalan\u00e7\u0131 \u015fahidl\u0259rd\u0259n geni\u015f istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u00e7ox b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t torpaqlar\u0131n\u0131 z\u0259bt etdil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B.N. Araklyan, S.P. A\u011fayan, V.A. Parsamyan &#8212; \u201c\u0130storiya armyanskoqo naroda\u201d, 7-8 sinifl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rslik, Yerevan. 1988, s. 133)<\/strong> &#8212; \u201c1828-ci ilin yaz\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin \u0130randan (C\u0259nubi Az\u0259rbaycandan) k\u00fctl\u0259vi k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 ba\u015fland\u0131. T\u0259brizd\u0259n, Makudan, Xoydan, S\u0259lmasdan, Urmiyadan, \u018frd\u0259bild\u0259n v\u0259 ba\u015fqa b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259n 50 min erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van quberniyalar\u0131nda, Z\u0259ng\u0259zurda, Qaraba\u011fda v\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fdirildi. K\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259r 6 il vergi v\u0259 x\u0259raclardan azad olundular. Kas\u0131blara pul yard\u0131m\u0131 olunmu\u015f, ev tikm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn tikinti materiallar\u0131 verilmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPereseleniya armyan Azerbaydjanskix v predel\u0131 Rossii\u201d, M., 1931-ci il. s. 16-17. \u201cPyotr erm\u0259nil\u0259rin faydal\u0131 h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259r olaca\u011f\u0131na inan\u0131b, onlar\u0131 Rusiyada yerl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 y\u0259 h\u0259mm\u0259zh\u0259bl\u0259ri, din qarda\u015flar\u0131 (dinda\u015flar\u0131) kimi h\u0259r c\u00fcr havadarl\u0131q ed\u0259c\u0259yin\u0259, qoruyaca\u011f\u0131na s\u00f6z verdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130. \u00c7av\u00e7avedze (Tiflis, 1902) <\/strong>&#8212; \u201c&#8230; D\u0259lill\u0259ri t\u0259hrif etm\u0259k, \u00f6zg\u0259ninkini m\u0259nims\u0259m\u0259k, abid\u0259l\u0259ri pozmaq v\u0259 qaz\u0131maq, \u00f6zg\u0259 torpaqlar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xmaq v\u0259 s. buna b\u0259nz\u0259r \u201cyax\u015f\u0131l\u0131qlar\u201d erm\u0259nil\u0259rin \u00e7ox q\u0259dim h\u00fcn\u0259ridir v\u0259 buna onlar lap q\u0259dimd\u0259n al\u0131\u015fm\u0131\u015flar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cQ\u0259dim d\u00fcnya tarixi\u201d, M., 1896<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259rin da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259rin (Zaqafqaziya v\u0259 \u00f6n Asiya\u2014Z.N.) yerli \u0259halisi olmas\u0131 haqq\u0131nda son d\u00f6vrd\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f fikir bir s\u0131ra s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259sass\u0131zd\u0131r\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A.D. Saxarov &#8212;<\/strong> \u201cErm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycanda v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda v\u0259h\u015fi irqi se\u00e7kilik obyektl\u0259ridirl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mark Ferron (frans\u0131z tarix\u00e7isi. \u201cD\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 tarixi u\u015faqlara nec\u0259 na\u011f\u0131l edirl\u0259r\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n)<\/strong> &#8212; \u201cH\u0259dsiz m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015f erm\u0259nil\u0259r \u00f6z tarixini h\u0259v\u0259sl\u0259 m\u00fcbali\u011f\u0259l\u0259\u015fdirir, idealla\u015fd\u0131r\u0131r, onu \u0259zabke\u015fliyin parlaq obraz\u0131na \u00e7evirirl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A.D.Kojdan<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r vizantiyal\u0131lar\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ridir. Onlar h\u0259mi\u015f\u0259 bizl\u0259r\u0259 xidm\u0259t\u00e7i olmu\u015f, zad\u0259ganlar\u0131n, \u015fahzad\u0259l\u0259rin \u0259lalt\u0131s\u0131na \u00e7evrilmi\u015f v\u0259 bu pe\u015f\u0259ni \u00f6zl\u0259rin\u0259 \u015f\u0259r\u0259f bilmi\u015fl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S.\u0130.Bruq<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r he\u00e7 vaxt k\u00fcll hal\u0131nda ya\u015famay\u0131blar. D\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerin\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nibl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M.Avaqyan (erm\u0259ni)<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259ni dili hibrit (calaq) dildir. Erm\u0259ni q\u0259bil\u0259si d\u0259 hibritdir. Urartu v\u0259 ba\u015fqa qon\u015fular\u0131 assimilyasiya etmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>X.Abovyan (erm\u0259ni)<\/strong> &#8212; \u201cM\u0259n\u0259 el\u0259 bir m\u00fcasir dil m\u0259lum deyildir ki, yeni erm\u0259ni dilinin q\u0259dim erm\u0259ni dilind\u0259n f\u0259rqliliyi q\u0259d\u0259r f\u0259rql\u0259nsin. He\u00e7 bir dil bu q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tin olmam\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Haykazyan (erm\u0259ni) &#8212; (\u201cErm\u0259ni tarixi\u201d, Paris-1919) <\/strong>&#8212; \u201c\u0130lk erm\u0259ni s\u00fclal\u0259sinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 tarixd\u0259 olmay\u0131b, o na\u011f\u0131llardan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f uydurma \u015f\u0259xsiyy\u0259tdir. Movses Xorenatsi \u00f6z\u00fc d\u0259 be\u015finci y\u00fczillikd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f saxtakar bir tarix\u00e7idir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>V.Petrosyan (erm\u0259ni) (Armyanskiye eskiz\u0131)<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259ni tarixi sanki satq\u0131ns\u0131z, saxtakars\u0131z ola bilm\u0259z\u201d. Bizim bir \u00e7ox saxtakarlar\u0131m\u0131z guya tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rdir v\u0259 h\u0259tta biz onlar\u0131n harada d\u0259fn olunduqlar\u0131n\u0131 da bilirik&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu Melik Frang\u00fcl, Vasaq, Merujan, Arszuni, Vest-Sarkis, y\u00fczba\u015f\u0131 Miqran, onlar\u0131n say\u0131-hesab\u0131 yoxdur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201c\u015etrixi iz jizni A.P. da\u015fnaksityun\u201d (Buxarest, 1933 q)<\/strong>. \u201c\u0130l yar\u0131m \u0259rzind\u0259 ba\u015f ver\u0259n toqqu\u015fmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259, n\u0259hay\u0259t ki, bu yaramaz, d\u0259h\u015f\u0259tli xalq\u0131 (Az\u0259rbaycan xalq\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur &#8212; Z.N.) q\u0131r\u0131lma\u011fa m\u0259hkum etm\u0259yimiz da\u015fnaks\u00fctyun partiyas\u0131n\u0131n \u015fanl\u0131 s\u0259hif\u0259sini t\u0259\u015fkil edir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gevorq Emin (erm\u0259ni \u015fairi)<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259ni \u00fcr\u0259yi da\u015fa d\u00f6n\u00fcb\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Q.Antonyan (erm\u0259ni)<\/strong> &#8212; \u201cBizim a\u015f\u0131qlar\u0131n mahn\u0131lar\u0131, qar\u0131\u015f\u0131q dastanlar\u0131 yoxdur, bunlar ancaq t\u00fcrkc\u0259dir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B.\u0130\u015fxanyan (erm\u0259ni) <\/strong>&#8212; \u201cQafqaz xalqlar\u0131\u201d, S.Peterburq 1916 q., s. 18) &#8212; \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259rinin bir hiss\u0259si aborigen olub, q\u0259dim albanlard\u0131r, bir hiss\u0259si is\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti k\u00f6\u00e7k\u00fcn olaraq Az\u0259rbaycana \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fl\u0259rdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130.\u00c7av\u00e7avedze, g\u00fcrc\u00fc \u015fairi <\/strong>&#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r dost cildind\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259ndir. Onun n\u0259vazi\u015find\u0259n, t\u0259b\u0259ss\u00fcm\u00fcnd\u0259n qorxdu\u011fum q\u0259d\u0259r a\u00e7\u0131q d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n qorxmuram\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qraf de \u015eoll (frans\u0131z s\u0259yyah\u0131) <\/strong>&#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259rl\u0259 he\u00e7 bir yax\u0131nl\u0131q ed\u0259 bilmirdim, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n al\u00e7aql\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u0259clafl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6z\u00fclm\u0259zdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cErm\u0259nil\u0259rd\u0259 m\u0259nfur bir biclik, biab\u0131r\u00e7\u0131 bir \u0259clafl\u0131q v\u0259 r\u00fcsvay\u00e7\u0131 bir al\u00e7aql\u0131q vard\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M.S.Ordubadi (yaz\u0131\u00e7\u0131) <\/strong>&#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r bulanl\u0131q sudan duru \u00e7\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r \u015fey\u0259 qadirdil\u0259r. H\u0259tta namusu da pay verm\u0259y\u0259\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kornelit Ta\u00fcit<\/strong> &#8212; \u201cBu xalq xasiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 q\u0259dimd\u0259n iki\u00fczl\u00fc v\u0259 riyakard\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u00fcrd xalq misal\u0131<\/strong> &#8212; \u201cAt\u0131n kolas\u0131na, itin tulas\u0131na, erm\u0259ni balas\u0131na etibar yoxdur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Frans\u00e7esko, \u0130taliyan\u0131n ba\u015f naziri (1919)<\/strong> &#8212; \u201cT\u00fcrkl\u0259r erm\u0259nil\u0259rin uydurdu\u011fu kimi q\u0259ddar v\u0259 z\u00fclmkar deyildi. Onlar\u0131n b\u0259db\u0259xt\u00e7iliyi \u00e7ox m\u0259kirli v\u0259 hiyl\u0259g\u0259r erm\u0259nil\u0259rl\u0259 \u0259hat\u0259 olunmas\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kerzon, \u0130ngilt\u0259r\u0259nin xarici i\u015fl\u0259r naziri &#8212;<\/strong> (1920-ci ilin mart ay\u0131nda \u0130ngilt\u0259r\u0259nin icma palatas\u0131ndak\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131ndan) &#8212; \u201cC\u0259nablar, m\u0259n\u0259 bel\u0259 g\u0259lir ki, siz erm\u0259nil\u0259ri 8 ya\u015f\u0131nda t\u0259miz v\u0259 m\u0259sum bir q\u0131z kimi z\u0259nn edirsiniz. Bu fikirl\u0259 \u00e7ox yan\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z. Halbuki erm\u0259nil\u0259r son d\u0259r\u0259c\u0259 v\u0259h\u015fi davran\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r qan t\u00f6k\u0259n xalq olduqlar\u0131n\u0131 qeyd- \u015f\u0259rtsiz isbat etmi\u015fl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G.\u00c7i\u00e7erin, RSFSR xarici i\u015fl\u0259r komissar\u0131<\/strong> &#8212; (1922-ci ilin dekabr\u0131nda Lozanno konfrans\u0131ndak\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131ndan) \u201c\u015e\u0259rqd\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259ti y\u00fcr\u00fcd\u0259n xarici k\u0259\u015ffiyyat\u0131n agentl\u0259ri satq\u0131n, yaltaq v\u0259 xain erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Adolf Karte, alman s\u0259yyah\u0131 <\/strong>&#8212; \u201cM\u0259n t\u00fcrkl\u0259 bir i\u015f g\u00f6r\u0259nd\u0259 yaz\u0131l\u0131 sazi\u015f ba\u011flam\u0131ram, \u00e7\u00fcnki t\u00fcrk\u00fcn bir s\u00f6z\u00fc kifay\u0259tdir. Yunanlarla \u015f\u0259rt ba\u011flay\u0131ram, \u00e7\u00fcnki bel\u0259 laz\u0131md\u0131r v\u0259 xeyirlidir. Erm\u0259nil\u0259rl\u0259 is\u0259 h\u0259tta yaz\u0131l\u0131 sazi\u015fl\u0259 he\u00e7 bir i\u015f g\u00f6rm\u00fcr\u0259m, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n yalan v\u0259 araqar\u0131\u015fd\u0131ran xasiyy\u0259tl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 he\u00e7 bir yaz\u0131l\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259 k\u0259sm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. T.Svyatoxovski<\/strong> &#8212; \u201cAz\u0259rbaycanda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r el\u0259 daxil olmaqla C\u0259nubi Qafqazda ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259r k\u00f6kl\u00fc deyil, g\u0259lm\u0259dirl\u0259r. Onlar\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si XIX \u0259srd\u0259 \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A.S.Qriboyedov <\/strong>&#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259rin ilk d\u0259f\u0259 burax\u0131ld\u0131qlar\u0131 torpaqlara sonralar \u0259b\u0259di sahib duracaqlar\u0131ndan m\u00fcs\u0259lmanlar i\u00e7\u0259risind\u0259 yaranan qorxunu aradan qald\u0131rmaq v\u0259 (sonuncular\u0131n) d\u00fc\u015fd\u00fckl\u0259ri a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259tin uzun s\u00fcrm\u0259y\u0259c\u0259yini bildirm\u0259kl\u0259 onlar\u0131 sakitl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u0259s\u0259l\u0259sini biz d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 g\u00f6t\u00fcrqoy etmi\u015fik\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>F.M.Minorski <\/strong>&#8212; \u201cQ\u0259dim t\u00fcrk etnoslar\u0131 e. \u0259. VIII-VII \u0259srl\u0259rd\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f yerli xalqd\u0131r. Bunlar indiki az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ulu \u0259cdad\u0131 olmu\u015flar. O vaxt bu \u0259razid\u0259 erm\u0259nil\u0259r ya\u015famam\u0131\u015flar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N.\u015eavrov (1911<\/strong>) &#8212; \u201cQafqazda ya\u015fayan bir milyon 300 min erm\u0259nid\u0259n bir milyonu 1828-ci ild\u0259n (\u201cT\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay\u201d m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n) sonra \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n Qafqaza k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cOdri L. (1988)<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259nistanda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n torpa\u011f\u0131 tarix\u0259n onlar\u0131n \u00f6z qanuni torpa\u011f\u0131d\u0131r v\u0259 onlar\u0131n bir sahibi kimi \u201cerm\u0259ni qonaqlar\u0131na\u201d yax\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r. Lakin Az\u0259rbaycan\u0131n Z\u0259ng\u0259zuru erm\u0259nil\u0259r\u0259, Qazax rayonunun bir hiss\u0259si is\u0259 G\u00fcrc\u00fcstana verilmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fridrix Engels (\u201cAil\u0259nin, x\u00fcsusi m\u00fclkiyy\u0259tin v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin m\u0259n\u015f\u0259yi\u201d. M. 1959, s. 70) <\/strong>&#8212; \u201cErm\u0259ni kils\u0259 xadiml\u0259ri Alban kils\u0259sinin daxili qurulu\u015funda d\u0259yi\u015fiklik apar\u0131rd\u0131. Onlar alban m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin varisi olma\u011fa can at\u0131rd\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Alfred Kyoze &#8212; alman s\u0259yyah\u0131 &#8212; \u201cAnadolu eskizl\u0259r<\/strong>i\u201d &#8212; \u201cKim xalq\u0131n \u00f6z\u0259yi il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olursa, t\u00fcrkl\u0259r\u0259 h\u00f6rm\u0259t etm\u0259yi v\u0259 onlara m\u0259h\u0259bb\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259yi \u00f6z\u00fcn\u0259 borc bilir, erm\u0259nil\u0259r\u0259 nifr\u0259t edir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Moisey Xorenatsi <\/strong>&#8212; \u201cBiz haylar ki\u00e7ik, azsayl\u0131, z\u0259if v\u0259 \u00e7ox hallarda \u00f6zg\u0259l\u0259rin hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda ya\u015fayan xalq\u0131q\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C.\u0130\u015fxanyan (erm\u0259ni tarix\u00e7isi) <\/strong>&#8212; \u201cQaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sind\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130randan g\u0259lmi\u015f qa\u00e7q\u0131nlard\u0131r. Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 onlar \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259qibl\u0259rd\u0259n v\u0259 t\u0259hdidl\u0259rd\u0259n s\u0131\u011f\u0131nacaq yeri olub\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni m\u0259nb\u0259yind\u0259n &#8212; \u201c1831-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin 18766 n\u0259f\u0259r \u0259halisinin 15992 n\u0259f\u0259ri, 1866-c\u0131 ild\u0259 27246 n\u0259f\u0259rind\u0259n 23626 n\u0259f\u0259ri, y\u0259ni 85,2 faizi az\u0259rbaycanl\u0131 olub\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; \u201cErm\u0259nistanda olan 2310 k\u0259ndin 2 mind\u0259n \u00e7oxunda az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fay\u0131rd\u0131. XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259vanda ya\u015fayan on min n\u0259f\u0259r \u0259halisinin 7 min n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7oxu az\u0259rbaycanl\u0131lar idi. 49 b\u0259y, sultan, m\u0259likd\u0259n 41-i az\u0259rbaycanl\u0131 idi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Vardan Vardanyan (erm\u0259ni tarix\u00e7isi)<\/strong> &#8212; \u201cM\u0259n tarixi yax\u015f\u0131-yax\u015f\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131b, bu q\u0259rara g\u0259lmi\u015f\u0259m ki, erm\u0259nil\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131lara he\u00e7 vaxt qarda\u015f ola bilm\u0259z\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni m\u0259nb\u0259yind\u0259n &#8212; \u201cErm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n \u0259sli n\u0259dir, nec\u0259 v\u0259 n\u0259 vaxt, hardan v\u0259 hans\u0131 yollarla o, bura g\u0259lib?&#8230; bizim \u0259limizd\u0259 bunlar\u0131 s\u00fcbuta yetir\u0259n d\u0259qiq faktlar yoxdur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hovanes Tuvanyan (erm\u0259ni) <\/strong>&#8212; \u201cM\u0259n t\u00fcrkl\u0259ri v\u0259h\u015fi hesab edirdim. Amma biz erm\u0259nil\u0259r v\u0259h\u015filikd\u0259 he\u00e7 kimd\u0259n geri qalm\u0131r\u0131q\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Lalayan (erm\u0259ni tarix\u00e7isi)<\/strong> &#8212;<strong> (Tarixi yaz\u0131\u015fmalar, M. 1938. s. 79-107)<\/strong> -&#8230;\u201c\u018fksinqilabi da\u015fnak h\u00f6kum\u0259tinin daxili siyas\u0259tinin mahiyy\u0259ti \u00f6lk\u0259 z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259ri aras\u0131nda milli nifr\u0259ti q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rmaqdan, Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisini fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n m\u0259hv etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t idi\u201d. (Respublika)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>(davam\u0131 n\u00f6vb\u0259ti saylar\u0131m\u0131zda)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/krd.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26356\" width=\"1048\" height=\"1585\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/krd.jpg 568w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/krd-198x300.jpg 198w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/krd-99x150.jpg 99w\" sizes=\"auto, (max-width: 1048px) 100vw, 1048px\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(\u018fvv\u0259li:\u00a0https:\/\/fedai.az\/?p=26155 , https:\/\/fedai.az\/?p=26274) C.Cabbarl\u0131 &#8212; \u201cAd\u0259, Avanes kirv\u0259, s\u0259nin ad\u0131na l\u0259n\u0259t! Y\u0131xd\u0131n evimi, h\u0259ftin\u0259-h\u0259ftad\u0131na l\u0259n\u0259t!\u201d. V. Veli\u00e7ko (Qafqaz. \u201cRusskoye delo i mejplemenn\u0131ye vopros\u0131\u201d. S.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":26354,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-26353","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-atmaca"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26353","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26353"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26353\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26358,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26353\/revisions\/26358"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26354"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}