{"id":26452,"date":"2021-01-14T01:04:09","date_gmt":"2021-01-13T21:04:09","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=26452"},"modified":"2021-01-14T01:04:12","modified_gmt":"2021-01-13T21:04:12","slug":"erm%c9%99nilik-xisl%c9%99tinin-mahiyy%c9%99ti-v%c9%99-ya-onun-insanlarda-oyatdigi-fikirl%c9%99r-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=26452","title":{"rendered":"Erm\u0259nilik xisl\u0259tinin mahiyy\u0259ti v\u0259 ya onun insanlarda oyatd\u0131\u011f\u0131 fikirl\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p><em>(\u018fvv\u0259li:\u00a0<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=26155%20)\">https:\/\/fedai.az\/?p=26155 , https:\/\/fedai.az\/?p=26274, https:\/\/fedai.az\/?p=26353)<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qaraqa\u015fyan (erm\u0259ni tarix\u00e7isi). \u201c\u0130storiya Vosto\u00e7noqo Voprosa\u201d. London. 1905.<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259rin ke\u00e7mi\u015fi haqq\u0131nda tarix v\u0259 ya salnam\u0259 say\u0131la bil\u0259c\u0259k m\u0259lumat yoxdur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Q.Kapan\u00e7yan (erm\u0259ni tarix\u00e7isi) \u201cXayasa-kolibel armyan\u201d. \u0130r\u0259van, 1948,s. 64)<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259rin ilk v\u0259t\u0259ni Hayasa olmu\u015f v\u0259 onun \u0259razisi F\u0259rat, \u00c7orox v\u0259 Araz \u00e7aylar\u0131n\u0131n yuxar\u0131 axarlar\u0131 boyu aras\u0131ndak\u0131 h\u00fcdudlar\u0131 \u0259hat\u0259 etmi\u015fdir. Bunun q\u0259rbd\u0259n \u015f\u0259rq\u0259 do\u011fru uzunlu\u011fu c\u0259mi 150-170-km-d\u0259n \u00e7ox deyildi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>V.S.Nalb\u0259ndyan (erm\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131-alimi). \u201cArmyanskaya literatura\u201d. M.,1976, s.7<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259ni xalq\u0131 D\u0259cl\u0259 v\u0259 F\u0259rat \u00e7aylar\u0131n\u0131n yuxar\u0131 axarlar\u0131 boylar\u0131na s\u00f6yk\u0259n\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 b\u0259rq\u0259rar olmu\u015fdu. Bu \u0259razil\u0259rin aborigenl\u0259ri is\u0259 hetler, hurril\u0259r, urartulular y\u00fcks\u0259k inki\u015faf etmi\u015f xalqlar idi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Manuk Abeqyan (erm\u0259ni alimi). (\u201c\u0130storiya armyanskoy literatur\u0131\u201d. \u0130r\u0259van, 1975, s.111)<\/strong> Erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi n\u0259dir, onlar nec\u0259, n\u0259 n\u0259 vaxt, hardan v\u0259 hans\u0131 yollarla bu yerl\u0259r\u0259 g\u0259lmi\u015fl\u0259r, erm\u0259ni olmam\u0131\u015fdan \u0259vv\u0259l v\u0259 sonra hans\u0131 tayfalarla \u0259laq\u0259dar olmu\u015flar, onlar\u0131n dilin\u0259 v\u0259 etnik t\u0259rkibin\u0259 kim nec\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib? Bizim \u0259limizd\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri t\u0259sdiq ed\u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r v\u0259 d\u0259qiq d\u0259lill\u0259r yoxdur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Q.Kapansyan (erm\u0259ni tarix\u00e7isi). (\u201cXayasa-kalibel armyan\u201d. \u0130r\u0259van, 1948, s. 17)<\/strong> &#8212; \u201cArmenoid tipi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 xarakterik \u0259lam\u0259tl\u0259r\u0259 malikdir. Ba\u015f\u0131 yast\u0131 (q\u0131sa) v\u0259 ya dikdir, yast\u0131 v\u0259 k\u0259skin s\u00fcr\u0259td\u0259 (dikin\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u0259n arxa t\u0259r\u0259f\u0259 malikdir, sif\u0259ti uzunsovdur v\u0259 bir az enlidir, burnu qeyri-adi d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr, iridir, \u00e7ox vaxt \u0259yilmi\u015f v\u0259 sif\u0259t x\u0259ttind\u0259n ir\u0259li \u00e7\u0131x\u0131r, b\u0259d\u0259n qurulu\u015fu qeyri-m\u00fct\u0259nasibdir, ancaq ortaboyludur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Musa (Moisey) Xorenli (tarix\u00e7i)-(\u201c\u0130storiya Armenii\u201d. M.,1893. s. 221)<\/strong> &#8212; \u201cQ\u0259dim \u018frm\u0259niyy\u0259 oraya g\u0259lmi\u015f tayfalar\u0131 y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 assimilyasiya etm\u0259k qabiliyy\u0259tin\u0259 malik idi. Bunu m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda bu \u00f6lk\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015f \u00e7oxsayl\u0131 tayfalardan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r d\u0259 s\u00fcbut edir. Onlar\u0131n aras\u0131nda bir \u00e7ox b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259ri v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00e7arlar \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259l\u0259 \u0259rm\u0259niyy\u0259nin maarif\u00e7il\u0259rini, Parfiyadan \u00e7\u0131xma Anaq o\u011flu m\u00fcq\u0259dd\u0259s Qriqorini demir\u0259m. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi erm\u0259nil\u0259rin m\u0259zh\u0259binin banisi d\u0259 Parfiyadan \u00e7\u0131xma, y\u0259ni t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li \u015f\u0259xs olmu\u015fdur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>X.A.Vermi\u015fev (\u201cMaterial\u0131 dlya istorii qruzino-armyanskix otno\u015feniy\u201d. SPB., 1904, s. 69)<\/strong>\u00a0 &#8212; XIX \u0259sr m\u00fc\u0259llifi Lenorman tutarl\u0131 faktlara istinad ed\u0259r\u0259k \u0259sas\u0259n Henrix Raulinsonun s\u00f6yl\u0259diyi eyni fikirl\u0259 raz\u0131la\u015fm\u0131\u015fd\u0131 ki, \u201cUrartu dili haz\u0131rk\u0131 hayasa dili il\u0259 he\u00e7 bir qohumlu\u011fa malik deyildir. Friqiyadan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f hayasal\u0131lar t\u0259dric\u0259n oradan \u015e\u0259rq\u0259 do\u011fru yerl\u0259\u015f\u0259n da\u011fl\u0131q yerl\u0259ri tutmu\u015f, bu \u0259razid\u0259n q\u0259dim urartural\u0131lar\u0131n bir hiss\u0259sini, \u201ch\u0259zm etmi\u015f\u201d v\u0259 onlar\u0131n adlar\u0131n\u0131, etiqad\u0131n\u0131, dilini v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259rini \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fc il\u0259 \u0259v\u0259z etmi\u015fl\u0259r\u201d. Bu fikri erm\u0259ni \u0259silli Vermi\u015fev t\u0259sdiq edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Perixanyan A.Q. (erm\u0259ni alimi). (\u201cXramov\u0131ye abiedineniya Maloy Azi iz Armenii\u201d. M., 1959, s. 129).<\/strong> &#8212; \u201cQ\u0259dim erm\u0259ni m\u0259b\u0259d fahi\u015f\u0259liyi-\u0259yanlardan tutmu\u015f qullarad\u0259k c\u0259miyy\u0259tin b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak etdiyi bir m\u0259rasim qaydas\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qapansyan Q. (erm\u0259ni alimi). (\u201cXayasa\u201d. s. 119).<\/strong> &#8212; Q.Qapan\u00e7iyan q\u0259dim zamanlarda erm\u0259ni \u00e7arlar\u0131n\u0131n fahi\u015f\u0259liy\u0259 b\u0259rab\u0259r ba\u015fqa bir x\u00fcsusiyy\u0259tini d\u0259 qeyd edirdi. O, yaz\u0131rd\u0131: &#8212; Hayasa \u00e7ar\u0131 \u00f6z do\u011fma bac\u0131s\u0131 il\u0259 evl\u0259nmi\u015fdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M.A\u011fanbekyan (erm\u0259ni alimi) <\/strong>&#8212; \u201cErm\u0259ni dili hibrid (calaq) dildir. O biri yandan erm\u0259ni q\u0259bil\u0259si d\u0259 hibriddir. Urartu v\u0259 ba\u015fqa qon\u015fular\u0131 assimilyasiya etmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cErm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n tarixi\u201d kitab\u0131ndan<\/strong> &#8212; \u201cQ\u0259dim erm\u0259ni tayfalar\u0131 Zaqafqaziyada deyil, m\u0259hz yuxar\u0131 F\u0259rat vadisind\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B.\u0130\u015fxanyan (erm\u0259ni tarix\u00e7isi) <\/strong>&#8212; \u201cAntik d\u00f6vrd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u0259sl v\u0259t\u0259ni olan Erm\u0259nistan ki\u00e7ik Asiyada &#8212; y\u0259ni Rusiyadan xeyli k\u0259narda yerl\u0259\u015firdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Leon (erm\u0259ni tarix\u00e7isi)<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259ni xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 daimi dost, n\u0259 daimi d\u00fc\u015fm\u0259n yoxdur. Onlar \u00fc\u00e7\u00fcn ancaq m\u0259nafe var\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Doktor Andreasyan (erm\u0259ni) <\/strong>&#8212; \u201cOsmanl\u0131 t\u00fcrk imperiyas\u0131n\u0131n h\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 biz erm\u0259nil\u0259r d\u00f6vl\u0259t\u0259 xidm\u0259t etmi\u015f, \u0259n y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259r tutmu\u015f v\u0259 xo\u015fb\u0259xt ya\u015fam\u0131\u015f\u0131q. H\u0259m Osmanl\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, h\u0259m d\u0259 c\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 he\u00e7 vaxt \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc yaban\u00e7\u0131 hiss etm\u0259mi\u015fik, t\u00fcrkl\u0259r biz\u0259 he\u00e7 vaxt yaban\u00e7\u0131 g\u00f6z\u00fc il\u0259 baxmam\u0131\u015flar. Ancaq i\u00e7imizd\u0259n \u00e7oxlu xainl\u0259r d\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Karapet Arman (erm\u0259ni), (1978-ci il)<\/strong> &#8212; \u201cOsmanl\u0131 tarixinin h\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bir erm\u0259ni pa\u015fas\u0131na, bir erm\u0259ni s\u0259firin\u0259, bir erm\u0259ni m\u00fcdir\u0259 rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bir \u00e7ox xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259r erm\u0259nil\u0259rin bu b\u0259xtiyarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0131sqanm\u0131\u015f v\u0259 \u00f6z \u015f\u0259xsi m\u0259nafel\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00fcrk-erm\u0259ni qarda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 pozma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, bizim erm\u0259nil\u0259r\u0259 silah vermi\u015f, onlar\u0131n aras\u0131na agentl\u0259r, missionerl\u0259r, zabitl\u0259r g\u00f6nd\u0259rmi\u015f v\u0259 Anadoludak\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 x\u0259yali v\u0259dl\u0259r ver\u0259r\u0259k onlar\u0131 \u00fcsyana t\u0259\u015fviq etmi\u015fl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M.Vardanyan (erm\u0259ni). \u201cH\u0259yat s\u0259hif\u0259l\u0259ri\u201d, 1927, s. 18 <\/strong>&#8212; \u201cDa\u015fnaklar \u015e\u0259rqi i\u015f\u011fal etm\u0259kd\u0259 qaba\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcb rus burjuaziyas\u0131na yol a\u00e7\u0131r, onun proqram\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irir, onun yan\u0131nda \u0259sl buyruqqulu rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ar\u015favir Melikyan (erm\u0259ni) &#8212; \u201cKarmir ast\u0131q (Q\u0131z\u0131l ulduz) j., N 74, 1992-ci il, yaz\u0131r<\/strong>: \u201cDa\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti, qon\u015fularla \u00fcmumi dil tapma\u011fa, onlarla yana\u015f\u0131, \u0259min-amanl\u0131qla ya\u015fay\u0131b-yaratmaq yolunu tutma\u011fa qadir olmad\u0131. Yumru\u011funu d\u00fcy\u00fcnl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fcnyaya meydan oxuyurdu&#8230; c\u0131l\u0131z mill\u0259t\u00e7ilik psixologiyas\u0131ndan \u0259sla \u0259l \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259mirdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hakor Ke\u015fi\u015fyan (erm\u0259ni tacir)<\/strong> &#8212; \u201cBeyrutdak\u0131 erm\u0259ni kils\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n 24 aprelin genosid g\u00fcn\u00fc kimi elan edilm\u0259si ham\u0131m\u0131z\u0131 d\u0259rin k\u0259d\u0259r\u0259 q\u0259rq etdi. \u00c7ox yax\u0131n bir ke\u00e7mi\u015fd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin xarici i\u015fl\u0259r naziri Qabriel Noradunkyan deyildimi? \u0130mperiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 maliyy\u0259 v\u0259 x\u0259zin\u0259 naziri Nakor pa\u015fa deyildimi? Po\u00e7t v\u0259 teleqraf naziri Oskan \u0259f\u0259ndi deyildimi?..<\/p>\n\n\n\n<p>Ey qafill\u0259r, siz hans\u0131 ke\u00e7mi\u015fd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z, Biz hans\u0131 ke\u00e7mi\u015fi unutmu\u015fuq? Ke\u00e7mi\u015fd\u0259 bir soyq\u0131r\u0131m hadis\u0259si olmay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6vl\u0259tin qanunlar\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar kimi erm\u0259nil\u0259r\u0259 o zaman qanunlara uy\u011fun olaraq b\u0259zi c\u0259zalar verilmi\u015fdir, v\u0259ssalam\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Levan Dobba\u011fyan (erm\u0259ni jurnalist)<\/strong> &#8212; \u201cBiz erm\u0259nil\u0259r din qarda\u015flar\u0131m\u0131z olan xristianlar\u0131n z\u0259h\u0259rli v\u0259dl\u0259rin\u0259 inanaraq b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan etdik. Daha do\u011frusu v\u0259t\u0259n\u0259 x\u0259yan\u0259t etdik. Ac\u0131 olsa da, ger\u00e7\u0259k budur. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, yen\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk mill\u0259ti bizi \u00f6z ba\u011flar\u0131nda bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Unutmayaq ki, t\u00fcrkl\u0259rin d\u00fc\u015fm\u0259ni bizim d\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nimizdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>X.Abovyan (erm\u0259ni yazar\u0131). \u201cNaxa\u015faviq\u201d (\u0130r\u0259van, 1940, s. 48)<\/strong> \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: &#8212; \u201cT\u00fcrk dili bizd\u0259 el\u0259 geni\u015f yay\u0131l\u0131b ki, onu h\u0259tta qad\u0131nlar v\u0259 u\u015faqlar da ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 xalq aras\u0131nda h\u0259r birinin tatar (Az\u0259rbaycan dilind\u0259) \u015feirl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 oxunmas\u0131 adi hala \u00e7evrilib\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259dim v\u0259 yeni erm\u0259ni dilini bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n dan\u0131\u015f\u0131q maneras\u0131 v\u0259 sintaksis qurulu\u015fludur. Bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n q\u0259dim erm\u0259ni dili (qrabar) Avropa dill\u0259rin\u0259 ox\u015fay\u0131r, y\u0259ni erm\u0259ni dili (a\u015fxarabar) t\u00fcrk (Az\u0259rbaycan) dilin\u0259\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Kim bilmir ki, insan\u0131n q\u0259lbi qaralanda, he\u00e7 bir q\u0131l\u0131nc, he\u00e7 bir d\u0259rman, yuxu-s\u00f6z, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 ox\u015fama ifa, a\u015f\u0131q havas\u0131 v\u0259 bayat\u0131 kimi t\u0259sir etmir\u201d. (Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri, 3-c\u00fc cild, \u0130r\u0259van, 1948, s.144).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cA\u015f\u0131qlar K\u0259r\u0259m, A\u015f\u0131q Q\u0259rib, Ke\u015fi\u015fo\u011flu haqda saz havas\u0131 \u00e7al\u0131b, mahn\u0131 ifa edib, onlar haqda r\u0259vay\u0259tl\u0259r dan\u0131\u015f\u0131b, yenid\u0259n sazda \u00e7alma\u011fa ba\u015flayanda m\u0259clisd\u0259 ham\u0131n\u0131 valeh edirdil\u0259r, he\u00e7 k\u0259s daha yem\u0259k, i\u00e7m\u0259k ist\u0259mirdi&#8230;\u201d (\u018fs\u0259rl\u0259ri, IV cild, \u0130r\u0259van, 1974, s. 3).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M.Nalbadyan (erm\u0259ni yazar\u0131). \u018fs\u0259rl\u0259ri, 3-c\u00fc cild, \u0130r\u0259van, 1940, s\u0259h. 183-184<\/strong>-d\u0259 yaz\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBu g\u00fcn t\u00fcrk (az\u0259rbaycanl\u0131) v\u0259 erm\u0259ni, dem\u0259k olar ki, bir diyarda ya\u015fay\u0131r. Bu xalqlar eyni t\u0259bi\u0259tin t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruzdurlar. &#8230; Asiyal\u0131 olaraq eyni \u015f\u0259raitd\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. V\u0259 onlar\u0131n h\u0259r ikisi \u00fc\u00e7\u00fcn Bethovenin simfoniyalar\u0131, Motsart\u0131n \u201cDon Juan\u201d\u0131 \u201cS\u0259hr\u0259da bir s\u0259s\u201d kimi s\u0259sl\u0259nir. H\u0259r birisi min d\u0259f\u0259 \u201cDurna hardan g\u0259lirs\u0259n\u201d, Koro\u011flunun \u201cEyvaz\u0131n g\u00fcm\u00fc\u015f k\u0259m\u0259ri\u201d mahn\u0131s\u0131na, el\u0259c\u0259 d\u0259 K\u0259r\u0259min v\u0259 A\u015f\u0131q Q\u0259ribin mahn\u0131lar\u0131n\u0131 ifa etm\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r\u201d. \u201cQ\u0259dim melodiyalar v\u0259 mahn\u0131lar\u201d&#8230; havalar\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. (\u018fs\u0259rl\u0259ri, 1-ci cild, \u0130r\u0259van, 1945, s. 276).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qazaros A\u011fayan (erm\u0259ni pedaqoqu, yaz\u0131\u00e7\u0131)<\/strong>. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rinin 3-c\u00fc cildind\u0259 (\u0130r\u0259van, 1940, s.331) yaz\u0131r: \u201cErm\u0259ni dilinin qrammatikas\u0131 t\u00fcrk qrammatikas\u0131na \u00e7ox b\u0259nz\u0259yir, erm\u0259ni xalq\u0131, a\u015f\u0131qlar onun \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259, sonra is\u0259 h\u0259tta t\u00fcrk dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kmirdil\u0259r. H\u0259tta indi d\u0259 \u00e7ox erm\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131 var ki, t\u00fcrk dilind\u0259 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l dan\u0131\u015f\u0131rlar, uzaqda ya\u015famalar\u0131na baxmayaraq, erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00fcrk dili \u0259ziz, do\u011fma dil kimidir. Onu da qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, t\u00fcrk (Az\u0259rbaycan) dilind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin asanl\u0131qla mahn\u0131 ifa etm\u0259yi ondan ir\u0259li g\u0259lir ki, iki dilin formas\u0131 v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi eynidir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cErm\u0259ni a\u015f\u0131qlar\u0131 mahn\u0131lar\u0131 (\u015feirl\u0259ri) erm\u0259ni dilind\u0259 yox, t\u00fcrk dilind\u0259 b\u0259sl\u0259yirdil\u0259r. Erm\u0259ni dilind\u0259 oxumaq ad\u0259ti bizim a\u015f\u0131qlar aras\u0131nda yay\u0131lmay\u0131b\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonra o, yaz\u0131r: \u201cO vaxtlar\u0131n mahn\u0131lar\u0131 aras\u0131nda bayat\u0131 \u0259n \u0259sas v\u0259 \u0259n \u00e7ox yay\u0131lm\u0131\u015f idi, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, el\u0259 mahn\u0131lar var ki, yaln\u0131z a\u015f\u0131qlar bilirdi, ancaq el\u0259l\u0259ri d\u0259 var ki, a\u015f\u0131q olmayanlar bilirdi. Ancaq bayat\u0131n\u0131 ham\u0131 bilir, balacadan-b\u00f6y\u00fcy\u0259 kimi qad\u0131nlar da, ki\u015fil\u0259r d\u0259. \u00d6z k\u0259d\u0259rl\u0259rini, q\u0259ml\u0259rini, qay\u011f\u0131lar\u0131n\u0131 bayat\u0131yla ifad\u0259 edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bayat\u0131da birinci, ikinci v\u0259 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0259tir eyni s\u00f6zl\u0259 bitir. Bu s\u00f6z birinci s\u0259tird\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n deyil ki, ikinci v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0259tird\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nalar da\u015f\u0131y\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 bayat\u0131 t\u00fcrk dilind\u0259 deyilir, \u00e7\u00fcnki t\u00fcrk dilind\u0259 bir s\u00f6z\u00fcn bir ne\u00e7\u0259 m\u0259nas\u0131 ola bil\u0259r, erm\u0259ni dilind\u0259 bel\u0259 imkanlar yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p>1893-c\u00fc ild\u0259 \u00e7ap olunmu\u015f \u201cDaraz\u201d jurnal\u0131 yaz\u0131r: \u201cKoro\u011flunun q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259mizin b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. T\u00fcrkl\u0259r (az\u0259rbaycanl\u0131lar) onu t\u00fcrk say\u0131rlar, k\u00fcrdl\u0259r-k\u00fcrd, erm\u0259nil\u0259r is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131la\u015fm\u0131\u015f erm\u0259ni say\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun k\u00fcrd v\u0259 t\u00fcrk dilind\u0259 olan mahn\u0131lar\u0131n\u0131 yaln\u0131z erm\u0259nil\u0259r ifa edirdil\u0259r, dig\u0259r xalqlar is\u0259 onun mahn\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6z dill\u0259rind\u0259 ifa edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u0259di \u015eirazi (fars \u015fairi) <\/strong>&#8212; \u201cErm\u0259nidir yer \u00fcz\u00fcn\u00fcn \u0259hriman\u0131, (\u018fhriman &#8212; \u201c\u015f\u0259r v\u0259 zill\u0259t m\u0259nb\u0259yi\u201d &#8212; S.M.). \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nidi, d\u00fc\u015fm\u0259ni\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Adolf Hitler (Almaniya d\u00f6vl\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri)<\/strong> &#8212; \u201c\u00dc\u00e7 d\u0259f\u0259 ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259t\u0259 x\u0259yan\u0259t etmi\u015f erm\u0259nil\u0259r d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 d\u0259 biz\u0259 x\u0259yan\u0259t ed\u0259rl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tverdoxlebov (rus artilleriya komandiri)<\/strong> &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259r yaltaq, acg\u00f6z, s\u0259viyy\u0259sizdirl\u0259r&#8230; Onlar\u0131n t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filik is\u0259 m\u0259ni d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 g\u0259tirir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<strong>Armeniya Today\u201d\u0131n redaktoru, milliyy\u0259tc\u0259 erm\u0259ni yaz\u0131r<\/strong>: &#8212; \u201cSonda erm\u0259nil\u0259r inl\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r ki, Tanr\u0131 biz\u0259 yard\u0131m etm\u0259di\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00fcrc\u00fc el s\u00f6z\u00fc &#8212;<\/strong> \u201c\u00d6z barma\u011f\u0131n\u0131 \u015fam kimi yand\u0131r\u0131b erm\u0259ninin yolunu i\u015f\u0131qland\u0131rsan da, onlar s\u0259n\u0259 sa\u011fol dem\u0259zl\u0259r\u201d.(Respublika)<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>(davam\u0131 n\u00f6vb\u0259ti saylar\u0131m\u0131zda)<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(\u018fvv\u0259li:\u00a0https:\/\/fedai.az\/?p=26155 , https:\/\/fedai.az\/?p=26274, https:\/\/fedai.az\/?p=26353) Qaraqa\u015fyan (erm\u0259ni tarix\u00e7isi). \u201c\u0130storiya Vosto\u00e7noqo Voprosa\u201d. London. 1905. &#8212; \u201cErm\u0259nil\u0259rin ke\u00e7mi\u015fi haqq\u0131nda tarix v\u0259 ya salnam\u0259 say\u0131la bil\u0259c\u0259k m\u0259lumat yoxdur\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":26453,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-26452","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-atmaca"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26452","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26452"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26452\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26454,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26452\/revisions\/26454"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}