{"id":26570,"date":"2021-01-15T02:16:32","date_gmt":"2021-01-14T22:16:32","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=26570"},"modified":"2021-01-15T02:19:02","modified_gmt":"2021-01-14T22:19:02","slug":"erm%c9%99nilik-xisl%c9%99tinin-mahiyy%c9%99ti-v%c9%99-ya-onun-insanlarda-oyatdigi-fikirl%c9%99r-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=26570","title":{"rendered":"Erm\u0259nilik xisl\u0259tinin mahiyy\u0259ti v\u0259 ya onun insanlarda oyatd\u0131\u011f\u0131 fikirl\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p><em>(\u018fvv\u0259li:\u00a0<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=26155%20)\">https:\/\/fedai.az\/?p=26155 , https:\/\/fedai.az\/?p=26274, https:\/\/fedai.az\/?p=26353, https:\/\/fedai.az\/?p=26452)<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yeqi\u015fe \u00c7arens (erm\u0259ni \u015fairi):<\/strong> \u201cBizd\u0259 riyakarl\u0131q ana b\u0259tnind\u0259 olark\u0259n yaran\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>XI \u0259sr fars m\u00fc\u0259llifi Unsur-\u0259l-M\u0259ali Keykavus ibn \u0130sg\u0259nd\u0259r (1021-1098) <\/strong>\u201cQabusnam\u0259\u201d kitab\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: \u201cErm\u0259nil\u0259rin eybi: b\u0259dfel, k\u00fcnd\u0259b\u0259d\u0259n, o\u011fru, g\u00f6z\u00fcg\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259n, bir aya\u011f\u0131 qa\u00e7maqda olan, \u0259mr\u0259 baxmayan, yersiz hay-k\u00fcy salan, v\u0259fas\u0131z, riyakar, s\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl, \u00fcr\u0259yi x\u0131ltl\u0131 v\u0259 a\u011fas\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik ed\u0259ndir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, ba\u015fdan-aya\u011fa m\u00fcsb\u0259td\u0259n \u00e7ox, m\u0259nfiy\u0259 yax\u0131nd\u0131r. Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259ki m\u00f6vcud xalqlardan erm\u0259nil\u0259r ona g\u00f6r\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r ki, onlar\u0131n t\u0259bi\u0259tind\u0259 v\u0259 xarakterind\u0259 murdarl\u0131q var\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Erm\u0259ni xalq m\u0259s\u0259li:<\/strong> \u201cVorde\u011f hay, aynde\u011f vay\u201d \u2014 \u201cHarda hay var, orda vay var\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ovanes Tumanyan (\u015fair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131)<\/strong>: \u201c&#8230;h\u0259qiqi qurtulu\u015f daxild\u0259n ba\u015flanmal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki biz daxil\u0259n x\u0259st\u0259yik\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00fcrc\u00fc atalar s\u00f6z\u00fc: <\/strong>\u201cErm\u0259nil\u0259r g\u0259ldil\u0259r. \u00d6zl\u0259ri il\u0259 yeni b\u0259lalar g\u0259tirdil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>XIX \u0259srin rus tarix\u00e7isi&nbsp; P.Q.Butkov yaz\u0131r:<\/strong> \u201cI Pyotr \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n qabaq, 10 noyabr 1724-c\u00fc ild\u0259 \u00fc\u00e7 erm\u0259nini katolikos \u0130sayya il\u0259 birlikd\u0259 q\u0259bul edir. \u201cErm\u0259nil\u0259r\u0259 \u0259l tutmaq v\u0259 X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u0259yal\u0259tl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fdirm\u0259k\u201d bar\u0259d\u0259 onlar\u0131n xahi\u015fini dinl\u0259yir. El\u0259 o g\u00fcnd\u0259c\u0259 I Pyotr erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n orada yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda general-leytenant Matu\u015fkinin v\u0259 briqadir Leva\u015fovun ad\u0131na buyruq verir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fars \u015fairi S\u0259di \u015eirazi:<\/strong> \u201cErm\u0259nidir&nbsp; yer \u00fcz\u00fcn\u00fcn \u0259hrim\u0259ri, \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nidir, d\u00fc\u015fm\u0259ni\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rusiya imperatri\u00e7as\u0131 II Yekaterina (1783-c\u00fc il aprel):<\/strong> \u201c\u0130brahim xan\u0131 devirm\u0259li v\u0259 Qaraba\u011fda m\u00fcst\u0259qil erm\u0259ni \u0259yal\u0259ti t\u0259sis etm\u0259li\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N.S.Vartapetov:<\/strong> \u201cErm\u0259nil\u0259r xristian bayra\u011f\u0131 il\u0259 silahlanaraq b\u00fct\u00fcn zamanlarda tarixi Albaniyan\u0131n v\u0259 onun ayr\u0131lmaz hiss\u0259si olan Qaraba\u011f\u0131n xalqlar\u0131n\u0131 m\u0259hv etmi\u015fdir\u201d v\u0259 \u201cbir vaxtlar tarixi v\u0259ziyy\u0259t\u0259 m\u0259har\u0259tl\u0259 uy\u011funla\u015faraq Bizans imperiyas\u0131na, \u0130ran sasanil\u0259rin\u0259, \u0259r\u0259b x\u0259lif\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 monqollara xidm\u0259t etdiyi kimi, s\u0259f\u0259vil\u0259r\u0259, daha sonra Rusiya imperiyas\u0131na xidm\u0259t etmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Knyaz Q.A.Potyomkin (19 may 1783-c\u00fc ild\u0259) Yekaterinaya yaz\u0131rd\u0131:<\/strong> \u201cF\u00fcrs\u0259t d\u00fc\u015f\u0259n kimi Qaraba\u011fda hakimiyy\u0259ti erm\u0259nil\u0259r\u0259 ver\u0259c\u0259k v\u0259 bunlar vasit\u0259si il\u0259 Asiyada xristian d\u00f6vl\u0259ti yaradaca\u011f\u0131m\u0131z bar\u0259d\u0259 erm\u0259ni m\u0259likl\u0259rin\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r vermi\u015f\u0259m\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qraf V.Zubov: \u201c<\/strong>\u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n xristianla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si \u00e7ox gizli saxlan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 ki, b\u00fct\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k planlar\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259qs\u0259dinin a\u00e7\u0131qlanmas\u0131 v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir x\u0259b\u0259rin m\u00fcs\u0259lmanlara \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n \u00e7atmas\u0131 onlar\u0131 oyadar v\u0259 t\u0259lat\u00fcm\u0259 g\u0259tir\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7ar I Aleksandr 1802-ci il sentyabr ay\u0131n\u0131n 26-da \u00e7ar general\u0131 P.D.Sisianova yaz\u0131rd\u0131:<\/strong> \u201cN\u0259yin bahas\u0131na olursa-olsun Az\u0259rbaycan\u0131n bu v\u0259 ya dig\u0259r xanl\u0131qlar\u0131na h\u00fccumda erm\u0259nil\u0259rd\u0259n geni\u015f istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. X\u00fcsusil\u0259, bu adam Rusiyaya s\u0259daq\u0259tli \u015f\u0259xs, erm\u0259ni ke\u015fi\u015fi Danil ola bil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.D.Sisianov erm\u0259ni arxiyepiskopu Ohana yaz\u0131rd\u0131:<\/strong> \u201c\u00c7oxlu bo\u015f qalm\u0131\u015f evl\u0259r var, onlar (Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri) buran\u0131 t\u0259rk edib getmi\u015fl\u0259r. Sizd\u0259n \u0130r\u0259van erm\u0259nil\u0259rinin t\u0259cili buraya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sini xahi\u015f edir\u0259m. M\u0259n h\u0259r bir ail\u0259y\u0259 ev, ba\u011f v\u0259 h\u0259y\u0259t verilm\u0259sini \u0259mr ed\u0259c\u0259y\u0259m. \u00dc\u00e7 il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n t\u00f6vc\u00fc g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259 y\u0131\u011f\u0131lacaq v\u0259 onlar he\u00e7 bir m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259t da\u015f\u0131mayacaqlar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>K.Patkanov, tarix\u00e7i alim, erm\u0259ni\u015f\u00fcnas: <\/strong>\u201cErm\u0259nil\u0259r b\u0259\u015f\u0259r tarixind\u0259 he\u00e7 zaman x\u00fcsusi rol oynamam\u0131\u015flar.&nbsp; Bu, siyasi termin yox, ayr\u0131-ayr\u0131 erm\u0259ni m\u0259sk\u0259nl\u0259rinin s\u0259p\u0259l\u0259ndiyi co\u011frafi vilay\u0259tin ad\u0131d\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 torpaqlar\u0131n pis sahibl\u0259ri olmu\u015flar, ancaq onlar \u00e7ox m\u0259har\u0259tl\u0259 \u00f6z yax\u0131nlar\u0131n\u0131 sataraq g\u00fccl\u00fcl\u0259r\u0259 xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.D.Sisianov (1805-ci il 22 may):<\/strong> \u201cQaraba\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn co\u011frafi m\u00f6vqeyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u0130ran\u0131n qap\u0131s\u0131 hesab etm\u0259k olar v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 buran\u0131n \u0259ld\u0259 saxlan\u0131lmas\u0131na v\u0259 bizim \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 daha \u00e7ox s\u0259y g\u00f6st\u0259rilm\u0259lidir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130.V.Qudovi\u00e7: <\/strong>\u201cRusiyada ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin siyah\u0131s\u0131 t\u0259rtib olunmal\u0131, onlar\u0131n harada ya\u015famas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq Az\u0259rbaycana g\u0259lm\u0259sin\u0259 imkan yaratmaq laz\u0131md\u0131r. Burada erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259rin say\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r olmal\u0131d\u0131r. Xristianl\u0131q namin\u0259 biz bu i\u015fi s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259liyik\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rus yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Valentin Pikul \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cFavorit\u201d<\/strong> kitab\u0131nda qraf Q.Potyomkinl\u0259 imperatri\u00e7\u0259 II Yekaterina aras\u0131nda bel\u0259 bir dialoqu q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPotyomkin: \u2014 H\u0259, bir d\u0259 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n Lazarev v\u0259 Arqutinski, i\u015f bacaran erm\u0259nil\u0259r art\u0131q \u00f6zl\u0259rin\u0259 paytaxt g\u00f6zalt\u0131 etmi\u015fl\u0259r &#8212; \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rini.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2014 Paytaxtdan n\u0259 \u00e7\u0131xar, \u0259g\u0259r h\u0259l\u0259 \u00f6lk\u0259 yoxdursa?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2014 \u0130ndi yoxdur, bizd\u0259n sonra bulunacaq &#8212; dey\u0259 Potyomkin cavab verdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qevorq Aslan (erm\u0259ni tarix\u00e7isi):<\/strong> \u201cErm\u0259nil\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik olmam\u0131\u015fd\u0131r. Onlar v\u0259t\u0259n hissi v\u0259 siyasi ba\u011flarla ba\u011fl\u0131 deyill\u0259r. Erm\u0259ni v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyi yaln\u0131z ya\u015fad\u0131qlar\u0131 yerl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Erm\u0259ni ke\u015fi\u015fi \u0130osif Stepanovi\u00e7 Davudyan (1796-c\u0131 il may ay\u0131n\u0131n 2-si) <\/strong>rus ordusunun D\u0259rb\u0259nd\u0259 girm\u0259si m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 soyda\u015flar\u0131na b\u0259yan etdi: \u201cAli ba\u015f komandan\u0131 Allah \u00f6z\u00fc g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdir. Biz onun vasit\u0259sil\u0259, ona s\u0259daq\u0259timizl\u0259 Qafqaz\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259y\u0259 bil\u0259rik\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Roma tarix\u00e7isi Korneli Tassit: <\/strong>\u201cBu xalq (erm\u0259nil\u0259r) ist\u0259r xasiyy\u0259tin\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 co\u011frafi v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 q\u0259dimd\u0259n iki\u00fczl\u00fc v\u0259 riyakard\u0131r. Bunlar daim romal\u0131lara nifr\u0259td\u0259n, parfiyal\u0131lara is\u0259 h\u0259s\u0259dd\u0259n az qala partlay\u0131rd\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u00f6kmdar Bis\u00fctun r\u0259vay\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 demi\u015fdir:<\/strong> \u201cM\u0259n \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f erm\u0259nil\u0259r\u0259 Bis\u00fctun qayalar\u0131n\u0131 \u00e7apd\u0131r\u0131b \u0259b\u0259diqalar m\u0259sk\u0259nl\u0259r sald\u0131r\u0131ram. Erm\u0259nil\u0259ri taq\u0259td\u0259n d\u00fc\u015f\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r i\u015fl\u0259dib sonra \u00f6ld\u00fcrm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rus tarix\u00e7isi Potto yaz\u0131r:<\/strong> \u201cLazarev (Qaraba\u011f\u0131n Tu\u011f k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015f, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n qan\u0131n\u0131 i\u00e7m\u0259y\u0259 haz\u0131r olan erm\u0259ni m\u0259n\u015f\u0259li be\u015f \u00e7ar general\u0131ndan biri; bu m\u0259lum vergi toplamaq ad\u0131 alt\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 istismar etm\u0259kl\u0259 yurdlar\u0131n\u0131 t\u0259rk etm\u0259y\u0259 vadar edir, yerl\u0259rin\u0259 erm\u0259nil\u0259ri k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcrd\u00fc) erm\u0259nil\u0259rin da\u011f\u0131n\u0131q olmas\u0131ndan narahat idi. O bilirdi ki, erm\u0259nil\u0259r bu yerd\u0259 olmal\u0131d\u0131lar ki, d\u0259nizd\u0259n-d\u0259niz\u0259 ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onlara imkan yarans\u0131n. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u201cb\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d yaratmaq arzusu il\u0259 b\u00fct\u00fcn imkanlardan istifad\u0259 edirdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Erm\u0259ni tarix\u00e7isi Bax\u015f\u0131 \u0130\u015fxanyan (1916-c\u0131 il):<\/strong> \u201cErm\u0259nil\u0259rin \u0259sl v\u0259t\u0259ni \u201cKi\u00e7ik Asiya\u201ddad\u0131r\u201d. Y\u0259ni Rusiya h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259narda. Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sind\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130randan g\u0259lmi\u015f qa\u00e7q\u0131nlard\u0131r. Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 onlar \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259qibl\u0259rd\u0259n v\u0259 t\u0259hdidl\u0259rd\u0259n s\u0131\u011f\u0131nacaq yeri olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Alman \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas\u0131 doktor A.D.Mordman:<\/strong> \u201cM\u0259lumdur ki, erm\u0259nil\u0259r hind-Avropa m\u0259n\u015f\u0259li xalqd\u0131r, amma onlar\u0131n dili turan dilinin g\u00fccl\u00fc t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259n h\u0259min ifad\u0259 il\u0259 he\u00e7 d\u0259 \u00e7ox\u0259srlik kontakt n\u0259tic\u0259sind\u0259 Osmanl\u0131 t\u00fcrkc\u0259sind\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f s\u00f6zl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmuram. S\u00f6hb\u0259t IV, V, VI, VII \u0259srl\u0259rd\u0259 erm\u0259ni \u0259d\u0259bi dilin\u0259 ke\u00e7mi\u015f turan elementl\u0259rind\u0259n gedir. Halbuki o zaman bir kims\u0259 s\u0259lcuqlar, osmanl\u0131lar v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 haqq\u0131nda h\u0259l\u0259 bir \u015fey e\u015fitm\u0259mi\u015fdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Erm\u0259ni tarix\u00e7isi N.Adons: \u201c<\/strong>F\u0259rat \u00e7ay\u0131n\u0131n yuxar\u0131 axar\u0131nda &#8212; erm\u0259nil\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razi &#8212; Armeniya kimi co\u011frafi ad alm\u0131\u015fd\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tarix\u00e7i Dyakonov yaz\u0131r:<\/strong> \u201cErm\u0259ni etnosu Qafqaz\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259n k\u0259narda formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Amerikal\u0131 U.S.Monroy yaz\u0131r:<\/strong> \u201cC\u0259sar\u0259t, q\u0259hr\u0259manl\u0131q, d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259nlik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 erm\u0259nil\u0259rin tarixi q\u0259d\u0259r erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n xarakteri \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tarix\u00e7i Avqust Kariyev: <\/strong>\u201cErm\u0259ni aliml\u0259rinin m\u0259lumatlar\u0131na inanmaq avaml\u0131qd\u0131r. \u00c7\u00fcnki bu m\u0259lumatlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u2014 uydurmad\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130sve\u00e7 alimi Adam Mets \u201cM\u00fcs\u0259lman renessans\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r:<\/strong> \u201cErm\u0259nil\u0259r utanmaq bilmirl\u0259r. O\u011furluq etm\u0259k pe\u015f\u0259l\u0259ridi. Bunlarda kim\u0259s\u0259 yaz\u0131\u011f\u0131 g\u0259lm\u0259 hissi m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmur. Onlar\u0131n naturas\u0131 v\u0259 dili kobuddur. \u018fg\u0259r erm\u0259ni qulunu birc\u0259 saat i\u015fsiz qoysan, onun naturas\u0131 el\u0259dir ki, o saat bir ziyan vurmaq haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259c\u0259k.&nbsp; O, h\u0259mi\u015f\u0259 d\u0259y\u0259n\u0259k v\u0259 qorxu alt\u0131nda yax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259yir. \u018fg\u0259r g\u00f6rs\u0259n ki, t\u0259nb\u0259llik el\u0259yir, bil ki, z\u0259ifliy\u0259 g\u00f6r\u0259 yox, ona l\u0259zz\u0259t verdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 i\u015fl\u0259mir. D\u0259rhal \u00f6z\u00fc \u00f6z i\u015fini yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mark Ferron: <\/strong>\u201cH\u0259dsiz m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015f erm\u0259nil\u0259r \u00f6z tarixini h\u0259v\u0259sl\u0259 m\u00fcbali\u011f\u0259l\u0259\u015fdirir, idealla\u015fd\u0131r\u0131r, onu \u0259zabke\u015fliyin parlaq obraz\u0131na \u00e7evirir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ngilis jurnalisti Skotlan Liddel yaz\u0131r:<\/strong> \u201cErm\u0259nil\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6zl\u0259ri sava\u015f axtar\u0131r v\u0259 n\u0259 vaxt ki, onu tapd\u0131lar, onlar \u00f6z t\u0259bli\u011fatlar\u0131nda bunu \u201cs\u0131x\u0131\u015fd\u0131rma\u201d adland\u0131r\u0131rlar. \u018fslind\u0259 is\u0259 bu, onlar\u0131n \u00f6zl\u0259rinin qazand\u0131qlar\u0131 n\u00f6vb\u0259ti c\u0259zad\u0131r. Bu terror t\u0259\u015fkilat\u0131 (da\u015fnaklar) uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ridir ki, erm\u0259nil\u0259ri q\u0259sd\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 qald\u0131r\u0131r, onlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 basq\u0131nlar t\u00f6r\u0259tm\u0259y\u0259 t\u0259hrik edir. Da\u015fnaklar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f erm\u0259ni \u00e7ox qiym\u0259tlidir. \u018fg\u0259r bu hadis\u0259d\u0259n nec\u0259 laz\u0131msa istifad\u0259 ed\u0259 bils\u0259l\u0259r, onda o, t\u0259bli\u011fat \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxlu xeyir g\u0259tir\u0259 bil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r azl\u0131q t\u0259\u015fkil edirl\u0259r, h\u0259m d\u0259 haqs\u0131zd\u0131rlar. Ancaq bir g\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k ki, b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlar birl\u0259\u015f\u0259c\u0259k, bir n\u0259f\u0259r kimi onlar\u0131 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131ranlara qar\u015f\u0131 qalxd\u0131\u011f\u0131 zaman erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131 he\u00e7 bir \u015fey xilas ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259k\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Aleksandr D\u00fcma \u201cQafqaz s\u0259f\u0259ri\u201d kitab\u0131nda yaz\u0131r:<\/strong> \u201cErm\u0259nil\u0259r \u0259min olmu\u015flar ki, do\u011fru s\u00f6z\u00fc dem\u0259yin ax\u0131r\u0131 \u00f6l\u00fcm\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00f6z fikir, niyy\u0259t v\u0259 duy\u011fular\u0131n\u0131 gizli saxlayan hiyl\u0259g\u0259r v\u0259 k\u0259l\u0259kbaz adamlara \u00e7evrilmi\u015fl\u0259r. D\u00fcn\u0259n onlara h\u0259yan olan, k\u00f6m\u0259k ed\u0259n bir adam bu g\u00fcn g\u00f6zd\u0259n, etibardan d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 ona k\u00f6m\u0259k etdikd\u0259 boyunlar\u0131n\u0131n vurulaca\u011f\u0131ndan qorxub nankora \u00e7evrilirl\u0259r\u201d; \u201cErm\u0259nil\u0259r xain, hiyl\u0259g\u0259r, h\u0259m d\u0259 qorxaq mill\u0259tdirl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rus tarix\u00e7isi V.L.Veli\u00e7ko \u201cQafqaz, rus m\u0259nafeyi v\u0259 xalqlararas\u0131 probleml\u0259r\u201d kitab\u0131nda yaz\u0131r:<\/strong> \u201cErm\u0259nil\u0259r haqq\u0131nda q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n pis fikirl\u0259r formala\u015f\u0131b ki, bunun da \u0259sass\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 ayd\u0131nla\u015f\u0131r. Bel\u0259 olmasayd\u0131, m\u00fcxt\u0259lif zamanlarda, m\u00fcxt\u0259lif xalqlarda erm\u0259nil\u0259r haqq\u0131nda bu c\u00fcr fikirl\u0259r meydana g\u0259lm\u0259zdi: \u201cErm\u0259nil\u0259rin z\u0259hl\u0259t\u00f6k\u0259n f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, iyr\u0259nc eyb\u0259c\u0259rliyi, biab\u0131r\u00e7\u0131 al\u00e7aql\u0131\u011f\u0131 var\u201d v\u0259 ya \u201csatq\u0131n\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc i\u015fl\u0259tm\u0259d\u0259n erm\u0259ni tarixini v\u0259 erm\u0259ni xisl\u0259tini xarakteriz\u0259 etm\u0259k olmaz. Erm\u0259ni m\u0259h\u0259ll\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 \u015fagirdl\u0259r \u201cb\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d\u0131n x\u0259rit\u0259l\u0259rini \u00f6yr\u0259nirl\u0259r ki, onun da \u0259razisi, dem\u0259k olar ki, Voronej\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7at\u0131r v\u0259 paytaxt\u0131 da Tiflisdir. Rus xalq\u0131 erm\u0259nil\u0259rin al\u00e7aql\u0131\u011f\u0131na \u00e7oxdan b\u0259l\u0259ddir, onlara nifr\u0259t edir, \u0259l\u0259 sal\u0131rlar&#8230; Bizim q\u0259r\u0259zsiz n\u0259srimizd\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259nfi m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259nilir\u201d;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cG\u0259lm\u0259 erm\u0259nil\u0259r yerli m\u00fcs\u0259lman \u0259halisinin \u015fan-\u015f\u00f6hr\u0259tini korlamaq siyas\u0259ti yeridirl\u0259r ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 onlar\u0131 qovub torpaqlar\u0131na sahib ola bilsinl\u0259r. Q\u0259dimd\u0259n b\u0259ri yer uzund\u0259 iki\u00fczl\u00fc, yaltaq, satq\u0131n kimi b\u0259dnam ad \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7i r\u0259hb\u0259rl\u0259ri bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00f6zl\u0259rini m\u0259zlum k\u00fctl\u0259l\u0259rin, onlar\u0131n inqilab\u00e7\u0131 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fdar\u0131 v\u0259 m\u00fctt\u0259fiqi kimi g\u00f6st\u0259rir, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n \u201cxalqlar h\u0259bsxanas\u0131\u201d kimi ad \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tinin bir al\u0259tin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00fcrc\u00fc yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u0130.\u00c7av\u00e7avadze \u201cErm\u0259ni aliml\u0259ri v\u0259 f\u0259ryad ed\u0259n da\u015flar\u201d (1902)<\/strong> kitab\u0131nda XX \u0259srin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n ba\u015f qald\u0131r\u0131b G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 q\u0259dim Erm\u0259nistan torpa\u011f\u0131 elan ed\u0259n saxtakar erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259rin\u0259 \u00fcz tutur: \u201cTorpaqlar\u0131m\u0131z azd\u0131rsa da, \u00e7oxdursa da, biz siz\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq verdik, sizi \u00f6z qanad\u0131m\u0131z alt\u0131na ald\u0131q, qarda\u015f olduq. Abr\u0131n\u0131z olsun, bizim \u00f6z evimizd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc d\u00fc\u015fm\u0259n kimi aparmay\u0131n!\u201d.(Respublika)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(\u018fvv\u0259li:\u00a0https:\/\/fedai.az\/?p=26155 , https:\/\/fedai.az\/?p=26274, https:\/\/fedai.az\/?p=26353, https:\/\/fedai.az\/?p=26452) Yeqi\u015fe \u00c7arens (erm\u0259ni \u015fairi): \u201cBizd\u0259 riyakarl\u0131q ana b\u0259tnind\u0259 olark\u0259n yaran\u0131r\u201d. XI \u0259sr fars m\u00fc\u0259llifi Unsur-\u0259l-M\u0259ali Keykavus ibn \u0130sg\u0259nd\u0259r (1021-1098)<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":26572,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-26570","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-atmaca"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26570","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26570"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26570\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26574,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26570\/revisions\/26574"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26572"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}