{"id":26802,"date":"2021-01-17T07:45:59","date_gmt":"2021-01-17T03:45:59","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=26802"},"modified":"2021-01-17T09:17:25","modified_gmt":"2021-01-17T05:17:25","slug":"budur-s%c9%99nin-v%c9%99t%c9%99nin-olan-olmayan-agd%c9%99r%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=26802","title":{"rendered":"Budur s\u0259nin V\u0259t\u0259nin: Olan, olmayan A\u011fd\u0259r\u0259&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Redaksiyadan: Bu yaz\u0131n\u0131 2 avqust 2019-cu ild\u0259 yay\u0131nlam\u0131\u015fd\u0131q. Bu m\u00fcharib\u0259d\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 erm\u0259niy\u0259 \u0259n ciddi z\u0259rb\u0259 vuran bir toplum olsa da, \u0259n \u00e7ox z\u0259r\u0259r g\u00f6r\u0259n d\u0259 el\u0259 onlar oldu. \u0130nzibati rayonlar\u0131 v\u0259 idar\u0259etm\u0259 qurumlar\u0131n\u0131 c\u0259bh\u0259\u00e7il\u0259r l\u0259\u011fv etdi. Sanki d\u00fc\u015fm\u0259nin qisas\u0131n\u0131 bu \u0259halid\u0259n ald\u0131lar. 3 rayon aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrd\u00fcl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n bizim k\u0259nd A\u011fdama, babam\u0131n torpaqlar\u0131 T\u0259rt\u0259r rayonuna verildi. Bu AXC axmaql\u0131\u011f\u0131 bu g\u00fcn\u0259d\u0259k davam etdirilm\u0259kd\u0259dir. Zaman g\u0259ldi. A\u011fd\u0259r\u0259lil\u0259rin taleyi il\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 kims\u0259 maraqlanm\u0131r&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>*****************<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259n 11 ya\u015fl\u0131 dostum Atillaya s\u00f6z vermi\u015fdim ki, bu yay s\u0259ni do\u011fma yurd yerimiz olan A\u011fd\u0259r\u0259y\u0259 aparaca\u011fam. \u018fvv\u0259l inanmad\u0131 v\u0259 soru\u015fdu ki, A\u011fd\u0259r\u0259ni alacaqsan? Ax\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n i\u015f\u011fal edib. Dedim s\u00f6z&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259rd\u0259y\u0259 bir a\u011fd\u0259r\u0259li d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fcn 40 m\u0259rasimin\u0259 getmi\u015fdim. Atilla b\u0259y is\u0259 T\u0259rt\u0259rd\u0259 idi. Gec olsa da, Az\u0259rbaycan V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si Veteranlar\u0131 \u0130ctimai Birliyinin s\u0259dri F\u00fczuli Rzaquliyev, AVMV\u0130B s\u0259drinin h\u00fcquqi v\u0259 sosial i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fcavini Abbas H\u00fcseynlinin d\u0259st\u0259yi il\u0259 \u015e\u0131xarxa yolland\u0131q. Lap gec\u0259 saatlar\u0131 olsayd\u0131 da, s\u00f6z\u00fcm\u00fc yerin\u0259 yetirm\u0259liydim. \u00c7\u00fcnki sabah geri d\u00f6nm\u0259liydik.M\u00fcharib\u0259 veteranlar\u0131 u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fckl\u0259ri torpa\u011fa q\u0259d\u0259m basma\u011fa, h\u0259m\u00e7inin bir qar\u0131\u015f yurd yeri kimi do\u011fma A\u011fd\u0259r\u0259nin havas\u0131n\u0131 udma\u011fa, gec\u0259 siluet kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259n q\u0259mli da\u011flara boylanma\u011fa t\u0259l\u0259sdik. Atilla is\u0259 Ata yurduna q\u0259d\u0259m basma\u011fa t\u0259l\u0259sirdi. \u00c7oxlar\u0131 gec oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn postdan qaba\u011fa buraxmayacaqlar\u0131n\u0131 deyirdi. Ancaq bu ist\u0259yin \u00f6n\u00fcn\u0259 sip\u0259r \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259c\u0259k g\u00fcc ola bilm\u0259zdi. V\u0259t\u0259n n\u0259 yax\u015f\u0131 ki, varsan v\u0259 s\u0259nin u\u011frunda y\u00fcz yol can verm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r. Bir g\u00fcn be\u015f-\u00fc\u00e7 erm\u0259ni \u00e7apovul\u00e7usu v\u0259 be\u015f -\u00fc\u00e7 Haykanu\u015fun bici, qay\u0131d\u0131\u015f hirsinin \u00f6n\u00fcn\u00fc topla-tankla, raketl\u0259 k\u0259s\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r&#8230;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"720\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/ePRRfT-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-26804\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/ePRRfT-1.png 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/ePRRfT-1-300x225.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/ePRRfT-1-150x113.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/ePRRfT-1-768x576.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Postu ke\u00e7\u0259r-ke\u00e7m\u0259z bu torpaqlar\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n azad ed\u0259rk\u0259n \u015f\u0259hid olmu\u015f qarda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u0259ziz xatir\u0259sini yad etdik. \u00dc\u00e7 potensial d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc v\u0259 bir d\u0259 V\u0259t\u0259nin d\u0259rki yoluyla y\u00fcr\u00fcy\u0259n 11 ya\u015fl\u0131 Atilla&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fd\u0259r\u0259 yegan\u0259 rayondur ki, \u0259razisi bizd\u0259 ola-ola, 15 minlik \u0259halisiyl\u0259 Yuxar\u0131 Qaraba\u011f\u0131n ikinci b\u00f6y\u00fck az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisi ya\u015fayan b\u00f6lg\u0259si oldu\u011fu halda, savads\u0131z bivecl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259\u011fv edilib v\u0259 bu g\u00fcn \u0259razisi olmayan K\u0259lb\u0259c\u0259r, qism\u0259n \u0259razili A\u011fdam v\u0259 T\u0259rt\u0259r rayonlar\u0131 aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcl\u00fcb. A\u011fd\u0259r\u0259 \u0259halisi ill\u0259rdir ki, bu b\u00f6lg\u00fcn\u00fc aparanlar\u0131 l\u0259n\u0259tl\u0259m\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldurlar. AVMV\u0130B s\u0259dri Milli Ordu t\u0259rkibind\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 u\u011frunda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak edib. AVMV\u0130B s\u0259drinin m\u00fcavini Abbas H\u00fcseynli is\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 polisi \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259-i\u015fl\u0259y\u0259, d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 qat\u0131l\u0131b v\u0259 son i\u015f yerl\u0259ri \u015e\u0131xarx q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 olub. B\u0259nd\u0259niz is\u0259 buradan 56 km q\u0259rbd\u0259 yaralan\u0131b v\u0259 Atilla is\u0259 babalar\u0131n\u0131n \u0259limizd\u0259 saxlaya bilm\u0259diyimiz yurdunun ki\u00e7ik bir buca\u011f\u0131na ayaq basaraq ki\u00e7ik V\u0259t\u0259niyl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f mara\u011f\u0131ndad\u0131r. Bizim olub, bizim olmayan, olan olmayan A\u011fd\u0259r\u0259ni axtar\u0131r. Birc\u0259 izah verdim ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu yerd\u0259 dayan\u0131b bizl\u0259ri s\u00f6ym\u0259k haqq\u0131n\u0131 bizl\u0259r siz\u0259 miras olaraq verm\u0259kd\u0259yik. 27 il ke\u00e7\u0259n bir qan var ortada. M\u0259n d\u0259 o separat\u00e7\u0131 xanlar\u0131, erm\u0259nini \u00f6zl\u0259rin\u0259 \u00f6vr\u0259t edib, m\u0259ml\u0259k\u0259ti param-par\u00e7a ed\u0259n xan babalar\u0131 s\u00f6y\u00fcr\u0259m. Bizl\u0259ri s\u00f6y\u00fcn v\u0259 bizim kimi nadancas\u0131na Laz\u0131m\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259yin. Bu g\u00f6zl\u0259rin g\u00f6rm\u0259y\u0259c\u0259yi h\u00fcdudlarad\u0259k uzanan s\u0259rh\u0259dl\u0259r bizimdi. Tanr\u0131 bizim s\u0259hvl\u0259rimizi d\u00fcz\u0259ltm\u0259yi sizl\u0259r\u0259 n\u0259sib etsin, Atilla b\u0259y! Biz bacarmad\u0131q. Mal\u0131, pulu v\u0259 can\u0131 bu m\u0259ml\u0259k\u0259td\u0259n \u00e7ox sevdik.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"666\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/6eUKQB.png\" alt=\"\" data-id=\"26805\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=26805\" class=\"wp-image-26805\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/6eUKQB.png 1000w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/6eUKQB-300x200.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/6eUKQB-150x100.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/6eUKQB-768x511.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"624\" height=\"399\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/NS3GCM-1.png\" alt=\"\" data-id=\"26806\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/NS3GCM-1.png\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=26806\" class=\"wp-image-26806\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/NS3GCM-1.png 624w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/NS3GCM-1-300x192.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/NS3GCM-1-150x96.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/NS3GCM-1-115x73.png 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 624px) 100vw, 624px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Sonra Mara\u011fadan haylar\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259lm\u0259l\u0259rinin 150 illiyin\u0259 qoyduqlar\u0131 abid\u0259nin da\u011f\u0131lm\u0131\u015f yerin\u0259 g\u0259ldik. Xatir\u0259 olsun dey\u0259 \u015f\u0259kil \u00e7\u0259kdir\u0259nd\u0259 bir k\u00fcrd yax\u0131nla\u015f\u0131b biz\u0259 xo\u015f g\u0259ldin el\u0259di. \u00d6z rayonuma xo\u015f g\u0259lmi\u015fdim, amma viran olmu\u015f, talan edilmi\u015f, param -par\u00e7a edilmi\u015f v\u0259 bizim olmayan bir yurd yerin\u0259 xo\u015f g\u0259lm\u0259k olarrm\u0131? Olmaz, k\u00fcrd qarda\u015f, olmaz. El\u0259s\u0259 s\u0259n d\u0259 xo\u015f g\u0259ldin. M\u0259n bu &#171;evin&#187; sahibiydim. \u0130c\u0259rid\u0259ki xainl\u0259rl\u0259 o t\u0259r\u0259fd\u0259ki xainl\u0259r \u0259l-\u0259l\u0259 verib bizi V\u0259t\u0259nimizd\u0259n perik sald\u0131lar&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Abid\u0259nin s\u00f6k\u00fcl\u00fcb rekonstruksiya edilm\u0259sini erm\u0259nil\u0259r etmi\u015fdi. 1978-ci ild\u0259 tikil\u0259n bu abid\u0259d\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f &#171;MARA\u011eA 150&#187; onlar\u0131n q\u0259dimlik iddialar\u0131n\u0131 t\u0259kzib edirdi. Lakin buradak\u0131 hay sifari\u015finin icra\u00e7\u0131lar\u0131 abid\u0259nin qal\u0131qlar\u0131n\u0131 da yoxa \u00e7\u0131xarma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. Lakin A\u011fd\u0259r\u0259d\u0259n olan ziyal\u0131m\u0131z \u0130lqar Qas\u0131mov abid\u0259nin c\u00fczi ql\u0131qlar\u0131n\u0131 xilas etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Prezident \u0130lham \u018fliyev a\u015fkar edil\u0259n tarixi s\u00fcbutlar\u0131 eksponat kimi \u015e\u0131xarxda qurma\u011f\u0131 tap\u015f\u0131rd\u0131. Abid\u0259nin \u0259traf\u0131 abadla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131, stendl\u0259r quruldu v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin s\u0259firl\u0259rinin, Az\u0259rbaycanda akkreditasiya olunan xarici K\u0130V, o c\u00fcml\u0259d\u0259n yerli media n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin \u0259raziy\u0259 s\u0259f\u0259ri t\u0259\u015fkil olundu. B\u00fct\u00fcn diplomatlar bir daha canl\u0131 olaraq erm\u0259ni yalan\u0131n\u0131n \u015fahidi oldular. Bununla da erm\u0259nil\u0259rin 5-6 \u0259sr Qaraba\u011fda ya\u015fad\u0131qlar\u0131na dair yalanlar if\u015fa olundu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"720\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/MWJ0zJ-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-26807\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/MWJ0zJ-2.png 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/MWJ0zJ-2-300x225.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/MWJ0zJ-2-150x113.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/MWJ0zJ-2-768x576.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><figcaption><strong>Abbas H\u00fcseynlini r\u0259hm\u0259tl\u0259 an\u0131r\u0131q&#8230;<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>R\u0259smi tarixi bilgil\u0259rd\u0259n al\u0131nt\u0131 (AMEA-n\u0131n A.A. Bak\u0131xanov ad\u0131na Tarix \u0130nstitutu): &#171;1826-1828-ci ill\u0259r Rus-\u0130ran m\u00fcharib\u0259sinin gedi\u015find\u0259 \u0130r\u0259van tutulduqdan sonra bu plan h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Erm\u0259ni katalikosu Nerses A\u015ftaraketsi k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 haqq\u0131nda layih\u0259 haz\u0131rlad\u0131. A.S. Qriboyedov da bu plan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Nerses 1827-ci ilin noyabr\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Peterburqdan d\u0259v\u0259t edilmi\u015f v\u0259 bu zaman T\u0259brizd\u0259 olan Yegiazar Lazaryana yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u0130ndi m\u0259n bizim erm\u0259ni mill\u0259tinin s\u0259daq\u0259tli m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi c\u0259nab A.S. Qriboyedovdan \u0259sir xristianlar haqq\u0131nda m\u0259nim xahi\u015fimi unutmamas\u0131n\u0131 v\u0259 onlar\u0131 oldu\u011fu h\u0259r yerd\u0259 rus a\u011fal\u0131\u011f\u0131n\u0131n q\u00fcdr\u0259tli bayra\u011f\u0131 alt\u0131na q\u0259bul edilm\u0259sini rica etdim\u2026 M\u0259n h\u0259m\u00e7inin \u0130randa olan b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259r haqq\u0131nda zat-alid\u0259n (Paskevi\u00e7d\u0259n) xahi\u015f etdim v\u0259 indi m\u0259n c\u0259naba (Qriboyedova) yaz\u0131ram, c\u0259nab\u0131n\u0131zdan da rica edir\u0259m: \u0130van Fyodorovi\u00e7 Paskevi\u00e7i l\u00fctf\u0259n s\u00f6vq ed\u0259siniz ki, bar\u0131\u015f\u0131q zaman\u0131 \u0130ran\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda olan \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin B\u00f6y\u00fck Rusiya imperiyas\u0131 himay\u0259si alt\u0131nda azad sur\u0259td\u0259 \u00f6z v\u0259t\u0259ni Erm\u0259nistana qay\u0131tmaq haqq\u0131nda madd\u0259ni m\u00fcqavil\u0259y\u0259 daxil etm\u0259yi unutmas\u0131n\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>1828-ci il fevral\u0131n 10-da imzalanm\u0131\u015f \u201cT\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin XV madd\u0259si erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu.<\/p>\n\n\n\n<p>XV madd\u0259d\u0259n: \u201c\u015eah h\u0259zr\u0259tl\u0259ri\u2026 Az\u0259rbaycan adlanan vilay\u0259tin b\u00fct\u00fcn \u0259halisin\u0259 v\u0259 m\u0259murlar\u0131na b\u00fcs-b\u00fct\u00fcn v\u0259 tam ba\u011f\u0131\u015flanma \u0259ta edir\u2026 Bundan ba\u015fqa o m\u0259mur v\u0259 sakinl\u0259r\u0259 bu g\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq \u00f6z ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 \u0130ran vilay\u0259tind\u0259n Rusiyaya s\u0259rb\u0259st ke\u00e7m\u0259k, h\u00f6kum\u0259t v\u0259 yerli r\u0259isliyin he\u00e7 bir mane\u00e7iliyi olmadan onlar\u0131n satl\u0131q mal\u0131na, \u0259mlak\u0131na, \u0259\u015fyalar\u0131na h\u0259r hans\u0131 g\u00f6mr\u00fck v\u0259 vergi qoyulmadan t\u0259rp\u0259n\u0259n m\u00fclkiy\u0259tini aparmaq v\u0259 satmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir il vaxt verilir. T\u0259rp\u0259nm\u0259y\u0259n m\u00fclk\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 onun sat\u0131lmas\u0131 v\u0259 ya onun haqq\u0131nda k\u00f6n\u00fcll\u00fc s\u0259r\u0259ncam \u00fc\u00e7\u00fcn be\u015f illik m\u00fcdd\u0259t m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sini t\u0259\u015fkil etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 komit\u0259l\u0259ri yarad\u0131ld\u0131. K\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259r\u0259 m\u00fch\u00fcm imtiyazlar verildi: onlar 6 il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 vergi v\u0259 m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n azad edildi, onlara \u0130randan al\u0131nan t\u0259zminat hesab\u0131na v\u0259sait verildi v\u0259 i. a.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259yy\u0259n haz\u0131rl\u0131q t\u0259dbirl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irildikd\u0259n sonra k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 ba\u015flad\u0131. \u0130randan k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259rin say\u0131 40-50 min n\u0259f\u0259r t\u0259\u015fkil edirdi. 1828-1829-cu il Rus-T\u00fcrk m\u00fcharib\u0259sinin gedi\u015find\u0259 v\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n d\u0259 90 min erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u0130ran, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 dig\u0259r \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Rusiyaya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si b\u00fct\u00fcn sonrak\u0131 d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 davam etdirildi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/a4GdzS-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-26808\" width=\"1029\" height=\"578\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/a4GdzS-1.png 790w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/a4GdzS-1-300x169.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/a4GdzS-1-150x84.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/a4GdzS-1-768x432.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1029px) 100vw, 1029px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259nin \u0259sas istiqam\u0259ti Zaqafqaziya idi.<\/p>\n\n\n\n<p>N.\u0130. \u015eavrov 1911-ci ild\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cHaz\u0131rda Zaqafqaziyada ya\u015fayan 1 milyon 300 min erm\u0259ninin 1 milyondan \u00e7oxu diyar\u0131n yerli \u0259halisin\u0259 m\u0259xsus deyil v\u0259 bizim t\u0259r\u0259fimizd\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259r Zaqafqaziyaya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259rk\u0259n onlar\u0131n harada yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 x\u00fcs\u00fcsi diqq\u0259t verilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>A.S. Qriboyedov yaz\u0131rd\u0131: rus ordusunun tutdu\u011fu rayonlardan \u2013 T\u0259briz, Xoy, Salmas, Mara\u011fadan b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259ri Nax\u00e7\u0131van, \u0130r\u0259van v\u0259 Qaraba\u011f vilay\u0259tl\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qriboyedovun bu t\u00f6vsiy\u0259si layiqinc\u0259 yerin\u0259 yetirildi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eavrov yaz\u0131rd\u0131: \u201cErm\u0259nil\u0259r erm\u0259ni \u0259halisinin c\u00fczi miqdarda oldu\u011fu Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) v\u0259 \u0130r\u0259van quberniyalar\u0131n\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131 x\u0259zin\u0259 torpaqlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirildi\u2026 Yelizavetpol quberniyas\u0131n\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si (Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f) v\u0259 G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn sahill\u0259ri bu erm\u0259nil\u0259rl\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u0259razil\u0259rin etnik t\u0259rkibi d\u0259yi\u015fdirilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1823-c\u00fc il m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259 Qaraba\u011f vilay\u0259tinin 20 min\u0259 yax\u0131n ail\u0259sind\u0259n c\u0259mi 1, 5 minini erm\u0259ni ail\u0259si t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"720\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/LM49JQ-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-26830\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/LM49JQ-1.png 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/LM49JQ-1-300x225.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/LM49JQ-1-150x113.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/LM49JQ-1-768x576.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259d\u0259n sonra \u0259halinin etnik t\u0259rkibi k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>1832-ci ild\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar Qaraba\u011f \u0259halisinin 64,8 %, erm\u0259nil\u0259r is\u0259 34,8% t\u0259\u015fkil etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu siyas\u0259t m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 davam etdirilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1923-c\u00fc ild\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tini t\u0259\u015fkil ed\u0259rk\u0259n tarixi \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 yol verildi, Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q v\u0259 aran hiss\u0259si s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 bir-birind\u0259n ayr\u0131ld\u0131, erm\u0259ni \u0259halisinin konsolidasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yarad\u0131ld\u0131, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n demoqrafik m\u00f6vgeyin\u0259 ciddi z\u0259rb\u0259 vuruldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri 1978-ci ild\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259l\u0259rinin 150 illiyini qeyd etmi\u015f, bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 Mardakert \u2013 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun Mara\u011fa \u2013 Leninavan k\u0259ndind\u0259 x\u00fcsusi abid\u0259 qoymu\u015fdular. Erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc qeyd edildiyi kimi h\u0259m Rusiyan\u0131n, h\u0259m d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n siyasi m\u0259nafel\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdur. Minl\u0259rl\u0259 erm\u0259ni h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin bu fitn\u0259kar siyas\u0259tinin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f qurban\u0131 olmu\u015fdur&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u0259n\u0259dd\u0259n d\u0259 ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, ruslar \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Qaraba\u011f\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 s\u00f6z veribmi\u015f v\u0259 bu g\u00fcn erm\u0259nil\u0259r bu \u0259sasa g\u00f6r\u0259 o torpaqlara iddialar\u0131nda qalmaqdad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Xat\u0131rlad\u0131m ki, ruslar yeni i\u015f\u011fal \u0259razil\u0259rind\u0259ki b\u0259yl\u0259ri v\u0259 xalq\u0131 naraz\u0131 salmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259rl\u0259 m\u00fcqavil\u0259l\u0259r ba\u011flatd\u0131r\u0131b ki, yerli b\u0259yl\u0259r ist\u0259s\u0259l\u0259r erm\u0259nil\u0259r bu \u0259razil\u0259rd\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259kdir. Ya\u015fl\u0131 adamlar bu m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin Sankt Peterburqda saxlanmas\u0131n\u0131 deyirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yurd sahibl\u0259rini g\u00f6zl\u0259yir. \u00d6nd\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f y\u00fczl\u0259rl\u0259 k\u0259nd v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rimiz &#171;han\u0131 m\u0259nim \u00f6vladlar\u0131m&#187;-dey\u0259 haray \u00e7\u0259k\u0259n Anaya b\u0259nz\u0259yir. Bu \u0259nginliyi, bu da\u011flar\u0131, bu c\u0259nn\u0259ti bir otaql\u0131 m\u0259nzil\u0259mi d\u0259yi\u015fm\u0259k ist\u0259yirsiniz, ay qaraba\u011fl\u0131lar?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu<br><em>AVMV\u0130B M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1476053286_img_4974-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26809\" width=\"1023\" height=\"1364\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1476053286_img_4974-1.jpg 480w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1476053286_img_4974-1-225x300.jpg 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1476053286_img_4974-1-113x150.jpg 113w\" sizes=\"auto, (max-width: 1023px) 100vw, 1023px\" \/><figcaption><strong>Bu bula\u011f\u0131 erm\u0259nil\u0259r A\u011fdam rayonu Mollalar k\u0259ndind\u0259 tikibl\u0259r<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>P.S. Bu m\u00f6vzuya ona g\u00f6r\u0259 qay\u0131td\u0131m ki, bu yaz\u0131da haylar\u0131n ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259sr edilmi\u015f abid\u0259 kompleksinin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131l\u0131rd\u0131. \u018fld\u0259 etdiyim m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun \u00c7ayl\u0131 k\u0259ndi (Bu k\u0259nd 1992-ci ild\u0259 azad edilib-X.\u018f.) A\u011fdam rayonunun Mollalar k\u0259ndind\u0259 yerl\u015f\u0259r\u0259k orada bir bulaq tikdirib v\u0259 h\u0259min bula\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 ermnil\u0259r 1827-ci il g\u0259ldikl\u0259rini \u0259ks etdiribl\u0259r. Bu bula\u011f\u0131 tap\u0131b qoruma alt\u0131na almam\u0131z laz\u0131md\u0131r. Yalan\u00e7\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131 olmaz. Erm\u0259nil\u0259r bu abid\u0259d\u0259 \u00f6z g\u0259li\u015fl\u0259rinin tarixini 1827-ci il olaraq g\u00f6st\u0259ribl\u0259r. Bir daha bildirir\u0259m ki, bula\u011f\u0131 qoruma alt\u0131na almal\u0131y\u0131q. bu ciddi bir fakt kimi erm\u0259ni saxtakarl\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Xat\u0131rlad\u0131m ki, A\u011fdam rayonunun Paprav\u0259nd k\u0259ndin\u0259- Nor (Yeni) Karmiravan, \u018flia\u011fal\u0131 k\u0259ndin\u0259 &#8212; <strong>Ovta\u015fen<\/strong>, <strong>Nor Jraberd<\/strong>, <strong>Q\u0131z\u0131ll\u0131 K\u0259ng\u0259rliy\u0259- Nor Mara\u011fa, Mollalar -Nor Ayqestan (\u00c7ayl\u0131), Alm\u0259d\u0259dli &#8212; Nor Seysulan, Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259ndin\u0259 is\u0259<\/strong> &#8212; <strong>Nor Aykadzhur<\/strong> kimi qondarma adlar vermi\u015fdil\u0259r. Bu fotonu payla\u015fan bir \u00c7ayl\u0131 sakini A. Erkanyan adl\u0131 bir erm\u0259ni \u00f6z m\u0259qal\u0259sind\u0259<strong> yaz\u0131r:<\/strong>&nbsp;\u00ab19-cu \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r \u00c7ayl\u0131lar \u0130ran\u0131n \u015fimal-q\u0259rbind\u0259, Xoy b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki Urmiya g\u00f6l\u00fcn\u00fcn \u015fimal\u0131nda ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Rusiya-\u0130ran m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259n sonra 1827-ci ild\u0259 bir-birin\u0259 yax\u0131n qohum olan 7 n\u0259f\u0259r erm\u0259ni \u00f6z ail\u0259l\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7m\u0259y\u0259 q\u0259rar verdil\u0259r. Bundan \u00e7ox \u0259vv\u0259l, 1813-c\u00fc ild\u0259 Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, Qaraba\u011f Rusiya \u0130mperiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil olmu\u015fdu. Bel\u0259likl\u0259, Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259rinin k\u00f6hn\u0259 arzusu h\u0259yata ke\u00e7di. Dindar qarda\u015flar\u0131n\u0131n \u2014 Ruslar\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda \u00f6zl\u0259rini t\u0259hl\u00fck\u0259siz hiss etdil\u0259r\u00bb&#8230;.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonra yaz\u0131r: \u00abBurada yerl\u0259\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn diqq\u0259tl\u0259 yer axtar\u0131rd\u0131lar. Sonda T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259 d\u00fcz bir yer se\u00e7dil\u0259r. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi \u0259vv\u0259lki ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rin\u0259 b\u0259nz\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn buran\u0131 b\u0259y\u0259ndil\u0259r. \u00ab\u00c7ay k\u0259nar\u0131ndak\u0131 k\u0259nd\u00bb m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n yeni k\u0259nd\u0259 \u00c7ayl\u0131 ad\u0131 verm\u0259y\u0259 q\u0259rar verildi. Tarix \u00c7ayl\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259n ilk atalar\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131 qoruyub saxlam\u0131\u015fd\u0131r: Xa\u00e7atur, A\u011fabek, Pogos, \u015eahbaz, Ayvaz, Anton v\u0259 Hakob. Buna g\u00f6r\u0259 \u00c7ayl\u0131da m\u0259skunla\u015fan n\u0259sill\u0259r Xa\u00e7atryan, A\u011fabekyan, Poqosyan, \u015eahbazyan, Ayvazyan, Antonyan v\u0259 Akopyan soyadlar\u0131n\u0131 da\u015f\u0131ma\u011fa ba\u015flad\u0131lar.&nbsp;<strong>Bir il sonra, buraya yerl\u0259\u015fdikd\u0259n sonra, t\u0259xmin\u0259n 300 n\u0259f\u0259rlik dig\u0259r k\u0259nd sakinl\u0259ri d\u0259 \u0130randan Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7d\u00fcl\u0259r. Rus general\u0131n\u0131n \u0259mri il\u0259 onlar\u0131 yolda 100 \u0259sg\u0259r qoruyurdu. Ruslar da onlar\u0131 laz\u0131mi yem\u0259kl\u0259rl\u0259 t\u0259min edirdil\u0259r. Bu k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n n\u0259sill\u0259ri Qaraba\u011f\u0131n \u00ablayiqli\u00bb insanlar\u0131 oldular\u00bb\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Y\u0259ni ruslar bu g\u00fcn d\u0259 eyni missiyan\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irrm\u0259kd\u0259dirl\u0259r. N\u0259 erm\u0259ni, n\u0259 d\u0259 rus d\u0259yi\u015fm\u0259yib v\u0259 \u0259n az\u0131 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 informasiya sava\u015f\u0131nda \u0259n ki\u00e7ik fakt\u0131 bel\u0259 diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qoymamal\u0131y\u0131q&#8230;<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Redaksiyadan: Bu yaz\u0131n\u0131 2 avqust 2019-cu ild\u0259 yay\u0131nlam\u0131\u015fd\u0131q. Bu m\u00fcharib\u0259d\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 erm\u0259niy\u0259 \u0259n ciddi z\u0259rb\u0259 vuran bir toplum olsa da, \u0259n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":26810,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-26802","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-qarabag"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26802"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26802\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26831,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26802\/revisions\/26831"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}