{"id":27864,"date":"2021-01-27T02:07:23","date_gmt":"2021-01-26T22:07:23","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=27864"},"modified":"2021-01-27T02:07:24","modified_gmt":"2021-01-26T22:07:24","slug":"turkl%c9%99rd%c9%99-and-m%c9%99rasiml%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=27864","title":{"rendered":"T\u00dcRKL\u018fRD\u018f AND M\u018fRAS\u0130ML\u018fR\u0130"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>T\u00fcrkc\u0259 &#171;And&#187; s\u00f6z\u00fc, and i\u00e7m\u0259k, s\u00f6z verm\u0259k s\u00f6zl\u0259rinin qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Inanca g\u00f6r\u0259, Yakutlar &#171;And\u0131gar&#187;, \u00c7uva\u015flar &#171;Antah&#187;, Kalm\u0131klar &#171;And\u0131gar&#187;, Uy\u011furlar &#171;and i\u00e7m\u0259k&#187; felini &#171;and\u0131k&#187; \u015f\u0259klind\u0259 istifad\u0259 ed\u0259rl\u0259r. And m\u0259rasimi haqq\u0131nda ilk m\u0259lumat e.\u0259. V \u0259srd\u0259 Herodot t\u0259r\u0259find\u0259n verilmi\u015fdir. Buna g\u00f6r\u0259 \u0130skitl\u0259r and i\u00e7\u0259rk\u0259n \u00f6zl\u0259rini y\u00fcng\u00fclc\u0259 yaralarlar, qanlar\u0131n\u0131 bir qaba damlatd\u0131kdan sonra silahlar\u0131n\u0131 o qana bat\u0131r\u0131rlar v\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259f dualar\u0131n\u0131 t\u0259krarlayaraq bu qabdan i\u00e7\u0259rdil\u0259r. (Bu m\u0259rasim Anda m\u0259rasimi adlan\u0131rd\u0131 &#8212; red.) <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259dim T\u00fcrkl\u0259r &#171;And&#187; m\u0259rasimi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6nl\u0259rin\u0259 q\u0131l\u0131nc, ox v\u0259 ya ba\u015fqa bir silah qoyarlar v\u0259 bir qapdak\u0131 qana k\u0131m\u0131z, s\u00fcd v\u0259 ya \u015f\u0259rab qar\u0131\u015fd\u0131raraq i\u00e7\u0259rdil\u0259r. Qar\u0131\u015f\u0131q i\u00e7m\u0259li ritual\u0131n \u0259n q\u0259dim qeydl\u0259rind\u0259n biri, e. \u0259. 1-ci \u0259sr\u0259 aiddir v\u0259 \u00c7in el\u00e7il\u0259ri il\u0259 Hun xaqan\u0131 Huhanye aras\u0131nda edilmi\u015fdir. M\u0259rasimi realla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, Tanr\u0131n\u0131n m\u00f6vqesin\u0259 \u0259n yax\u0131n yer olan v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n m\u0259rk\u0259zi olaraq q\u0259bul edil\u0259n Hun da\u011f\u0131na \u00e7\u0131xd\u0131lar. A\u011f bir at qurban etdil\u0259r v\u0259 q\u0131l\u0131nclar\u0131n\u0131 Y\u00fce\u00e7i xan\u0131n\u0131n k\u0259ll\u0259sinnd\u0259n d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f, i\u00e7i \u015f\u0259rab dolu q\u0259d\u0259h\u0259 bat\u0131raraq &#171;And&#187; i\u00e7dil\u0259r. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/8z43QA.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-27870\" width=\"1026\" height=\"1423\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/8z43QA.png 600w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/8z43QA-216x300.png 216w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/8z43QA-108x150.png 108w\" sizes=\"auto, (max-width: 1026px) 100vw, 1026px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Heredot iskit d\u00f6y\u00fc\u015f tanr\u0131s\u0131 olaraq q\u0259bul etdikl\u0259ri Ares\u0259 &#8212; \u018fr\u0259s\u0259 (Mars) at qurban etdikl\u0259rini v\u0259 bir t\u0259p\u0259cik \u00fcz\u0259rin\u0259 saplanm\u0131\u015f q\u0131l\u0131nc \u00fcz\u0259rin\u0259 and i\u00e7dikl\u0259rini yazar. \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n ayd\u0131n olur ki, S\u0259lcuqlu T\u00fcrkl\u0259rind\u0259 12-13-c\u00fc \u0259sr\u0259d\u0259k and i\u00e7m\u0259 m\u0259rasimi ke\u00e7irilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6y\u00fc\u015f, s\u00fclh, \u0259rginl\u0259nm\u0259, \u00f6l\u00fcm v\u0259 \u0259b\u0259di h\u0259yat m\u00f6vzular\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiril\u0259n and i\u00e7m\u0259 ritual\u0131, T\u00fcrkl\u0259rin \u0259n arxaik v\u0259 q\u0259dim ad\u0259tl\u0259rind\u0259ndir. And i\u00e7m\u0259 m\u0259rasiminin \u0259n k\u00f6hn\u0259 vizual ikonograflar\u0131n\u0131, sonsuzlu\u011fa u\u011furlanan v\u0259 \u0259ll\u0259rind\u0259 q\u0259d\u0259h tutan Alp (Balbal) heyk\u0259ll\u0259rind\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik. D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u00f6l\u0259n Alplar \u00fc\u00e7\u00fcn tikil\u0259n bu heyk\u0259ll\u0259r, onlar\u0131n h\u0259yat suyu i\u00e7\u0259r\u0259k o biri h\u0259yatlar\u0131nda sonsuzlu\u011fa qovu\u015fduqlar\u0131n\u0131 izah edir. Kollektiv \u015f\u00fcuralt\u0131nda minl\u0259rl\u0259 il varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyan v\u0259 n\u0259sild\u0259n n\u0259sl\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n &#171;And \u0130\u00e7m\u0259 M\u0259rasimi&#187; v\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 m\u0259rasiml\u0259r indiki vaxtda da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u0259kd\u0259dir. \u015e\u0259rab \u0259slind\u0259 h\u0259yat suyu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 d\u0259 \u0259laq\u0259li bir simvoldur. B\u00fcy\u00fcl\u00fc v\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s g\u00fccl\u0259r h\u0259yat suyu ad\u0131 alt\u0131nda qan, \u015f\u0259rab, s\u00fcd, \u015f\u0259rb\u0259t kimi i\u00e7kil\u0259rd\u0259 iqam\u0259 edir. Q\u0259d\u0259hl\u0259r, kasa h\u0259yat suyu il\u0259 t\u0259msil edil\u0259n tanr\u0131sal kut-ruh, ya da g\u00fcc\u00fcn topland\u0131\u011f\u0131 yerl\u0259rdir. Bunlar \u00f6zl\u0259rin\u0259 sahib olan q\u0259hr\u0259manlar\u0131 &#171;Tanr\u0131&#187; ed\u0259r, onlara \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck v\u0259 \u0259b\u0259di g\u0259nclik verir. Campbell\u0259 g\u00f6r\u0259 &#171;q\u0259d\u0259h&#187; ya da &#171;kasa&#187; s\u0259madak\u0131 sonsuzlu\u011fu v\u0259 bir m\u0259nada hakimiyy\u0259tin simvoludur. M\u0259ml\u00fckl\u00fcl\u0259r, q\u0259d\u0259h simvolunu h\u00f6kmdarl\u0131q axtar\u0131\u015f\u0131 olaraq par\u00e7alarda, \u015f\u00fc\u015f\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259, arxitektura \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 v\u0259 pullar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 r\u0259sm edirdil\u0259r. Emel Esin\u0259 g\u00f6r\u0259, X \u0259srin ilk yar\u0131s\u0131nda T\u00fcrkl\u0259r misd\u0259n d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f bir Tanr\u0131 ikonu qar\u015f\u0131s\u0131nda and i\u00e7\u0259rdil\u0259r. Bu Tanr\u0131 ikonu b\u00f6y\u00fck bir ehtimal il\u0259 mis sokum ad\u0131 veril\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f tanr\u0131s\u0131 Ares-\u018fr\u0259s (Mars) idi. And i\u00e7m\u0259 rituallar\u0131nda istifad\u0259 edil\u0259n simvollar \u0259ks\u0259riyy\u0259tl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. \u018fjdaha b\u00fcrc\u00fc, Mars v\u0259 \u0259qr\u0259bin \u00fcr\u0259yi say\u0131lan Ant-Ares ulduzu, T\u00fcrkl\u0259rin kosmologiya d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si v\u0259 inanclar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li d\u00f6y\u00fc\u015f Tanr\u0131s\u0131 ikonograflard\u0131r. Q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ng\u0259 uy\u011fun olaraq qan, d\u0259mir v\u0259 q\u0131l\u0131nc Mars\u0131n simvollar\u0131d\u0131r. Mars b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n ortaq yadda\u015f\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015f Tanr\u0131s\u0131 olaraq bilinir. T\u00fcrkl\u0259r onu &#171;K\u0131za\u011fan Tengri&#187; adland\u0131rd\u0131lar.T\u00fcrkl\u0259r, m\u00fcxt\u0259lif rituallarla birlikd\u0259 g\u00f6yd\u0259 planetl\u0259ri v\u0259 b\u00fcrcl\u0259rin d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rini qeyd etdi. X\u00fcsusil\u0259 m\u00f6vs\u00fcml\u0259rd\u0259 d\u00f6vrl\u0259r s\u0259rxo\u015f idi. B\u00fct\u00fcn bu kosmoloji m\u0259rasiml\u0259r \u0259slind\u0259 m\u00fcharib\u0259 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 T\u00fcrkl\u0259rin s\u0259mavi inanclar\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir. Lakin rituallar bax\u0131m\u0131ndan &#171;And&#187; s\u00f6z\u00fc d\u0259 &#171;S\u00fclh-bar\u0131\u015f&#187; s\u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131q verir. Antik Asiyan\u0131n &#171;Bar\u0131\u015f-S\u00fclh arl\u0131k piktoqram\u0131&#187;, \u00c7intemani v\u0259 And i\u015far\u0259ti T\u00fcrk h\u00f6kmranl\u0131q v\u0259 xaqanl\u0131q simvolu olaraq Osmanl\u0131 d\u00f6n\u0259min\u0259d\u0259k i\u015fl\u0259dilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"218\" height=\"300\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/dByaZ7.png\" alt=\"\" data-id=\"27867\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=27867\" class=\"wp-image-27867\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/dByaZ7.png 218w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/dByaZ7-109x150.png 109w\" sizes=\"auto, (max-width: 218px) 100vw, 218px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"500\" height=\"269\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/pnZazq.png\" alt=\"\" data-id=\"27869\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/pnZazq.png\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=27869\" class=\"wp-image-27869\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/pnZazq.png 500w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/pnZazq-300x161.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/pnZazq-150x81.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>g\u00fcnd\u00f6n\u00fcml\u0259rind\u0259 Hunlar\u0131n v\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin G\u00f6y Tanr\u0131ya etdikl\u0259ri bir \u0259jdaha ibad\u0259ti var idi. T\u00fcrkl\u0259r &#171;Oot Yultuz&#187;, s\u00f6zd\u0259 &#171;ate\u015f ulduzu&#187;deyil\u0259n Mars, K\u00f6k Luu, y\u0259ni \u018fjdaha v\u0259 ya \u018fqr\u0259b b\u00fcrcl\u0259ri is\u0259 \u018fqr\u0259binin \u00fcr\u0259yi say\u0131lan Antares idi, ilk at\u0259\u015fi yand\u0131ran s\u0259mavi bir xaqan\u0131n simg\u0259si say\u0131l\u0131rd\u0131. Proto-T\u00fcrk inanc\u0131 say\u0131lan Xou inanc\u0131nda at\u0259\u015fi yand\u0131ran \u0259fsan\u0259vi K\u00f6k Luu, y\u0259ni \u018fqr\u0259b b\u00fcrc\u00fcn\u00fcn q\u0259lbi say\u0131lan Antaresin \u00fcr\u0259yi ad\u0131yla yadla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Proto-T\u00fcrk Xoular Antares ulduzunu g\u00f6r\u00fcnc\u0259 at\u0259\u015f qalayard\u0131lar. G\u00f6k T\u00fcrkl\u0259r\u0259 aid bir \u0259fsan\u0259d\u0259, &#171;Di\u015fi Qurddan do\u011fmu\u015f&#187; qarda\u015flar\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fcn\u00fcn od qalayaraq qarda\u015flar\u0131n\u0131 xilas etdiyi, qarda\u015flar\u0131n\u0131n onu ba\u015f\u00e7\u0131 se\u00e7\u0259r\u0259k &#171;T\u00fcrk&#187; \u00fcnvan\u0131 verdiyi anlad\u0131l\u0131r. G\u00f6k T\u00fcrk Xaqan ail\u0259sin\u0259 \u00f6z ad\u0131n\u0131 ver\u0259n ka\u011fan\u0131n bir yaz\u0131da ad\u0131 &#171;T\u00fcrk Tanr\u0131&#187; olaraq ke\u00e7ir. O, h\u0259m\u00e7inin \u018fjdaha &#171;Asena&#187; xan\u0259danl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 idi. Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin Kansu \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki bir g\u00f6yd\u0259l\u0259n m\u0259b\u0259dd\u0259ki yar\u0131 insan yar\u0131-\u0259jdaha \u015f\u0259klind\u0259 q\u0131z\u0131l heyk\u0259lin G\u00f6y Tanr\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Q\u0131rm\u0131z\u0131 T\u00fcrk ma\u011faras\u0131nda bir \u0259jdaha qurd ba\u015fl\u0131 bir bayraq tutur. K\u00f6k Luu Xan t\u00fcrk buddist m\u0259tnl\u0259rind\u0259 xaqan olaraq g\u00f6r\u00fcl\u00fcrd\u00fc. \u018fjdaha v\u0259 dragon \u00f6tanal\u0131 tanr\u0131 idi. Qulaq-Qurd v\u0259 \u018fjdaha \u00d6t\u00fck\u0259n tanr\u0131lar\u0131yd\u0131. Hsiungnularda g\u00f6y\u00fcn v\u0259 yerin tanr\u0131lar\u0131 bir \u0259jdaha \u015f\u0259klind\u0259 idil\u0259r. G\u00f6y Tanr\u0131s\u0131n\u0131n m\u0259b\u0259dind\u0259 q\u0131l\u0131nc \u00fcz\u0259rin\u0259 and i\u00e7m\u0259 t\u00f6r\u0259ni ke\u00e7iril\u0259rdi. Bu q\u0131l\u0131nc Mars, Antares v\u0259 \u018fjdaha b\u00fcrc\u00fcyl\u0259 ba\u011fl\u0131 idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mars planetinin yer\u0259 t\u0259siri atalar m\u0259b\u0259di olaraq q\u0259bul edilirdi v\u0259 s\u0259mavi q\u0131l\u0131nc \u00fcz\u0259rin\u0259 and i\u00e7m\u0259 m\u0259rasimi bu m\u0259kanda ke\u00e7iril\u0259rdi. O\u011fuzlarda da and i\u00e7m\u0259 m\u0259rasimind\u0259 Mars planeti v\u0259 s\u0259mavi q\u0131l\u0131nc simvollar\u0131 birlikd\u0259 q\u0259bul edilm\u0259kd\u0259ydi. Mars silahl\u0131 Alp kimi t\u0259svir edilmi\u015fdi. Mars il\u0259 \u0259kizl\u0259\u015fdiril\u0259n Mars Q\u0131l\u0131nc\u0131 \u0259fsan\u0259si, T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 d\u0259 vard\u0131 v\u0259 bir Alp-Tanr\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 idi. Mars T\u00fcrkl\u0259rd\u0259ki \u018fjdaha b\u00fcrcl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259li idi. Q\u0131l\u0131nclar \u0259jdaha q\u0131l\u0131nc\u0131 dediyimiz v\u0259 \u0259jdaha a\u011fz\u0131n\u0131, ya da \u015fax\u0259li ilan dilini anladacaq \u015f\u0259kild\u0259, y\u0259ni Z\u00fclfiqar \u015f\u0259klind\u0259 d\u00fcz\u0259ldilirdi. Mars v\u0259 Mars\u0131n q\u0131l\u0131nc\u0131 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 d\u0259 T\u00fcrkl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar say\u0131lmaqdayd\u0131 v\u0259 Q\u0259zvini bel\u0259 demi\u015fdi:<strong> &#171;T\u00fcrkl\u0259r sava\u015f\u0131 yax\u015f\u0131 bilir, Bu Merihin sif\u0259tidir v\u0259 Merih onlar\u0131n sahibidir.<\/strong>&#171;<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1EQ3vG.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-27865\" width=\"993\" height=\"686\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1EQ3vG.png 262w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1EQ3vG-150x104.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 993px) 100vw, 993px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Ayr\u0131ca \u00c7in qaynaqlar\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f obraz\u0131 olan &#171;Tulga&#187; &#171;T\u00fcrk&#187; dem\u0259kdi. T\u00fcrkl\u0259rin Altaylarda &#171;Tulga&#187; \u015f\u0259klind\u0259ki bir &#171;Altun Da\u011f&#187;da &#171;D\u0259mir\u00e7ilik&#187; etm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu ad\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 bildirilir. Bu simvolik anlat\u0131mda &#171;Altun Da\u011f&#187; kosmosu, d\u0259mir is\u0259 Mars\u0131 simvoliz\u0259 edirdi. \u00c7\u00fcnki d\u0259mir d\u0259, mis kimi, T\u00fcrkl\u0259r d\u0259 Mars il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiril\u0259r v\u0259 g\u00f6yd\u0259n d\u00fc\u015f\u0259n &#171;Meteorit Demirini&#187; f\u0131rt\u0131na tanr\u0131s\u0131n\u0131n (Mars-\u018fjd\u0259ha) g\u00f6nd\u0259rdiyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrd\u00fc. \u015eamanist T\u00fcrkl\u0259r d\u0259 Yay\u0131k Xan b\u00f6y\u00fck bir \u0259jdaha g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 malik idi. T\u00fcrk \u015eamanlar Yay\u0131k \u00fc\u00e7\u00fcn (\u018fjdaha b\u00fcrc\u00fc), &#171;Al- alovlu at\u0259\u015fin sahibi&#187;, &#171;Q\u0131rm\u0131z\u0131 Bulut s\u0131riql\u0131, qam\u00e7\u0131s\u0131 Boz Alov&#187;, &#171;Atam\u0131z \u00c7akmak da\u015f\u0131yla \u0130lk Ate\u015fi Yand\u0131rm\u0131\u015f&#187;, &#171;Oca\u011f\u0131m\u0131za \u015eekil Vermi\u015f&#187;, &#171;Y\u0131ld\u0131r\u0131m Tanr\u0131s\u0131ndan Ayr\u0131lm\u0131\u015f, \u015eim\u015f\u0259k Tanr\u0131s\u0131ndan S\u0131\u00e7ram\u0131\u015f&#187;, &#187; qorxunc Ate\u015fli Ak yay\u0131&#187; v\u0259 &#171;G\u00f6yd\u0259 Tanr\u0131&#187; ifad\u0259sind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rl\u0259r v\u0259 bu tak\u0131my\u0131ld\u0131za \u00e7ox b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t duyard\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>And oxunan piktogram\u0131 xat\u0131rladan, \u00c7intemani ad\u0131 da veril\u0259n, \u00fc\u00e7 xal simvolu, \u0259qr\u0259bin \u00fcr\u0259yi say\u0131lan Antares ulduzunu simvolla\u015fd\u0131rmas\u0131d\u0131r. Bu motiv Osmanl\u0131ya q\u0259d\u0259r istifad\u0259 edilmi\u015f v\u0259 b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 h\u00f6kmdarl\u0131q simvolu olmu\u015fdur. \u00c7intemani motivi t\u0259k ba\u015f\u0131na istifad\u0259 edildiyi kimi \u015fim\u015f\u0259k b\u0259nz\u0259ri bir simvol il\u0259 birlikd\u0259 d\u0259 istifad\u0259 edilmi\u015fdir. Bunlar biz\u0259, b\u00fct\u00fcn bu i\u015far\u0259l\u0259rin \u018fjdaha b\u00fcrc\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259li v\u0259 kosmik \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. \u018fjd\u0259ha g\u00f6y tanr\u0131s\u0131d\u0131r v\u0259 bahar ya\u011f\u0131\u015flar\u0131yla birlikd\u0259 s\u0259madan \u015fims\u0259kl\u0259rind\u0259n d\u0259 g\u00f6nd\u0259rir. \u0130ndiki vaxtda &#171;\u00dc\u00e7 Cemre&#187; ad\u0131 veril\u0259n v\u0259 bahar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, s\u0259maya, torpa\u011fa v\u0259 suya d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc m\u0259lum qor, ya da at\u0259\u015f, kosmolojidir v\u0259 \u0259jdaha b\u00fcrc\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259lidir. Ehtimalla and oxunan piktogram v\u0259 \u00fc\u00e7 ulduz, y\u0259ni \u00e7intemani motivi, bu anlay\u0131\u015f\u0131n vizual tasvirl\u0259ridir.1654-ci ild\u0259 \u00f6l\u0259n Timurlu d\u00f6vl\u0259ti ka\u011fan\u0131 \u0130lik Bu\u011fra xan\u0131n bayra\u011f\u0131ndak\u0131 al\u0259m, \u00c7intemani muncuq \u00fcz\u0259rind\u0259 oturmu\u015f iki ba\u015fl\u0131 \u0259jdaha \u015f\u0259klind\u0259dir. \u018fjdaha, \u00c7intemani Muncuq T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 Alpl\u0131q simg\u0259sidir. Emel Esinin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Attilan\u0131n ya da Aresin q\u0131l\u0131nc \u0259fsan\u0259si T\u00fcrkl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 bilinirdi v\u0259 \u0130skitl\u0259r d\u0259 daxil Turan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti \u0259traf\u0131nda ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn t\u00fcrkl\u0259r, bu q\u0131l\u0131nc \u00fcz\u0259rin\u0259 and i\u00e7m\u0259 ritual\u0131 ke\u00e7iridil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"768\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/2038-cintemani-nazarlik-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-jpg-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-768x1024.jpg\" alt=\"\" data-id=\"27866\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/2038-cintemani-nazarlik-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-jpg-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=27866\" class=\"wp-image-27866\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/2038-cintemani-nazarlik-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-jpg-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-768x1024.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/2038-cintemani-nazarlik-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-jpg-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-225x300.jpg 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/2038-cintemani-nazarlik-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-jpg-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-113x150.jpg 113w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/2038-cintemani-nazarlik-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-jpg-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-1152x1536.jpg 1152w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/2038-cintemani-nazarlik-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72-jpg-d8aeb9ba-7e06-4e12-8155-cdad0b09aa72.jpg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>G\u00f6k T\u00fcrk alp v\u0259 Xaqanlar\u0131 \u0259ll\u0259rind\u0259 &#171;and q\u0259d\u0259hi&#187; tutar v\u0259ziyy\u0259td\u0259 g\u00f6m\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Sin ad\u0131 da veril\u0259n T\u00fcrk m\u0259zar heyk\u0259ll\u0259rind\u0259, alp ya da Ka\u011fanlar, sa\u011f \u0259ld\u0259 dolu (q\u0259d\u0259h) tutub sol \u0259l il\u0259 \u0259rlik k\u0259m\u0259rin\u0259 ya da silahlar\u0131na dokunurlar. Bu duru\u015f \u015f\u0259kli v\u0259 ikonografiyada and i\u00e7m\u0259 ritual\u0131n\u0131n q\u0259d\u0259h, k\u0259m\u0259r v\u0259 silahlar il\u0259 olan ba\u011f\u0131n\u0131 ifad\u0259 ed\u0259r. Ayr\u0131ca bu simvol, k\u0259ll\u0259 simvolunu da xat\u0131rladar v\u0259 Ares (\u018fr\u0259s, Mars), \u00e7\u00fcnki \u018fr\u0259s-Ares d\u00f6y\u00fc\u015f il\u0259 \u0259laq\u0259li \u00f6l\u00fcm tanr\u0131s\u0131d\u0131r. T\u00fcrkc\u0259 &#171;and&#187; s\u00f6z\u00fc Alp, y\u0259ni d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc s\u00f6z\u00fcyl\u0259 d\u0259 \u0259laq\u0259li g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<br><br>\u0130ndiki vaxtda T\u00fcrk Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259\u015fkil edil\u0259n, silah \u00fcz\u0259rin\u0259 and i\u00e7m\u0259 v\u0259 q\u0131l\u0131nc-k\u0259m\u0259r ku\u015fanma m\u0259rasiml\u0259ri, T\u00fcrkl\u0259rin \u0259n \u0259ski \u0259rginl\u0259nm\u0259 v\u0259 &#171;\u0259r&#187; olma rituallar\u0131n\u0131n davam\u0131d\u0131r.<br><br>YAZAR: Nuray B\u0130LG\u0130L\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/r1laZV.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-27871\" width=\"1076\" height=\"980\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/r1laZV.png 235w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/r1laZV-150x137.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1076px) 100vw, 1076px\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkc\u0259 &#171;And&#187; s\u00f6z\u00fc, and i\u00e7m\u0259k, s\u00f6z verm\u0259k s\u00f6zl\u0259rinin qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Inanca g\u00f6r\u0259, Yakutlar &#171;And\u0131gar&#187;, \u00c7uva\u015flar &#171;Antah&#187;, Kalm\u0131klar &#171;And\u0131gar&#187;, Uy\u011furlar &#171;and i\u00e7m\u0259k&#187; felini &#171;and\u0131k&#187; \u015f\u0259klind\u0259 istifad\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":27872,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-27864","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27864","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27864"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27864\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27873,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27864\/revisions\/27873"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/27872"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27864"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27864"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27864"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}