{"id":2817,"date":"2020-03-21T00:14:56","date_gmt":"2020-03-20T20:14:56","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=2817"},"modified":"2020-03-21T00:15:00","modified_gmt":"2020-03-20T20:15:00","slug":"koronavirus-b%c9%99d%c9%99n%c9%99-nec%c9%99-t%c9%99sir-gost%c9%99rir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=2817","title":{"rendered":"Koronavirus b\u0259d\u0259n\u0259 nec\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir?"},"content":{"rendered":"\n<p> James Gallagher\/\/BBC <\/p>\n\n\n\n<p>Koronavirus yaln\u0131z ke\u00e7\u0259n ilin dekabr\u0131nda peyda olub, lakin indi art\u0131q b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya bu virusun pandemiyas\u0131 v\u0259 onun yaratd\u0131\u011f\u0131 Covid-19 x\u0259st\u0259liyinin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fks\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn bu x\u0259st\u0259lik y\u00fcng\u00fcl ke\u00e7ir, lakin b\u0259zi insanlar\u0131 bu x\u0259st\u0259lik \u00f6ld\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u0259s\u0259n, virus b\u0259d\u0259n\u0259 nec\u0259 h\u00fccum edir, niy\u0259 b\u0259zi insanlar bu virusdan \u00f6l\u00fcr v\u0259 bu virusa yoluxanlar nec\u0259 m\u00fcalic\u0259 olunur?<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u0130nkubasiya d\u00f6vr\u00fc<\/h2>\n\n\n\n<p>Bu zaman virus \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Viruslar b\u0259d\u0259n h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin i\u00e7\u0259risin\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259nd\u0259n sonra onlar\u0131 n\u0259zar\u0259t alt\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u0259smi olaraq Sars-CoV-2 adlanan koronavirus onu n\u0259f\u0259sl\u0259 i\u00e7\u0259ri ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman (kims\u0259 yax\u0131nda \u00f6sk\u00fcr\u0259nd\u0259n sonra) v\u0259 ya \u00fcst\u00fcnd\u0259 virus olan \u0259\u015fyaya v\u0259 sonra da \u00fcz\u00fcn\u00fcz\u0259 toxundu\u011funuz zaman b\u0259d\u0259niniz\u0259 ke\u00e7\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu virus ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 bo\u011faz, t\u0259n\u0259ff\u00fcs yollar\u0131 v\u0259 ciy\u0259rl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 yoluxur v\u0259 onlar\u0131 daha \u00e7ox sayda h\u00fcceyr\u0259y\u0259 yoluxmaqda davam ed\u0259n b\u00f6y\u00fck miqdarda yeni virus massivi istehsal ed\u0259n &#171;koronavirus fabrikl\u0259rin\u0259&#187; \u00e7evirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 insanda x\u0259st\u0259lik simptomlar\u0131 olmur v\u0259 b\u0259zi insanlarda h\u0259min simptomlar he\u00e7 vaxt olmaya da bil\u0259r.\u0130nkubasiya m\u00fcdd\u0259ti, y\u0259ni infeksiyan\u0131n yoluxmas\u0131 il\u0259 v\u0259 ilk simptomlar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259si aras\u0131ndak\u0131 vaxt geni\u015f diapazonda d\u0259yi\u015fir, lakin orta hesabla t\u0259xmin\u0259n be\u015f g\u00fcn \u00e7\u0259kir.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Y\u00fcng\u00fcl x\u0259st\u0259lik<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0130nsanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 x\u0259st\u0259lik bu c\u00fcr ke\u00e7ir.<\/p>\n\n\n\n<p>Covid-19 virusuna yoluxanlar\u0131n 10 n\u0259f\u0259rd\u0259n s\u0259kkizind\u0259 infeksiya y\u00fcng\u00fcl formada ke\u00e7ir v\u0259 \u0259sas simptomlar yaln\u0131z q\u0131zd\u0131rma v\u0259 \u00f6sk\u00fcr\u0259k kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259d\u0259n, bo\u011faz v\u0259 ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 &#8212; b\u00fct\u00fcn bunlar m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, lakin m\u00fctl\u0259q deyil.Q\u0131zd\u0131rma v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, naxo\u015fluq hissi immunitet sisteminin infeksiyaya reaksiya verm\u0259sinin n\u0259tic\u0259sidir. \u0130mmun sistemi virusu a\u015fkar edil\u0259n kimi b\u0259d\u0259nin qalan hiss\u0259l\u0259rin\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q siqnallar\u0131 g\u00f6nd\u0259rir v\u0259 bu proses sitokinl\u0259r adlanan kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si v\u0259 ifraz\u0131 yoluyla va\u015f verir.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlar immunitet sistemini toparlay\u0131r, amma eyni zamanda b\u0259d\u0259nd\u0259 narahtl\u0131q hissi, a\u011fr\u0131 v\u0259 q\u0131zd\u0131rmaya s\u0259b\u0259b olur.Koronavirusa g\u00f6r\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n \u00f6sk\u00fcr\u0259k ilk \u00f6nc\u0259 quru olur v\u0259 bunun s\u0259b\u0259bi infeksiyaya yoluxmu\u015f h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin q\u0131c\u0131qlanmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zi insanlarda quru \u00f6sk\u00fcr\u0259k n\u0259hay\u0259t b\u0259l\u011f\u0259m g\u0259tir\u0259n \u00f6sk\u00fcr\u0259y\u0259 \u00e7evrilir, b\u0259l\u011f\u0259min t\u0259rkibi virusun \u00f6ld\u00fcrd\u00fcy\u00fc ciy\u0259r h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 olan qal\u0131n selikd\u0259n ibar\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu simptomlar yataq rejimi, bol miqdarda maye v\u0259 parasetamol q\u0259bul edilm\u0259si il\u0259 m\u00fcalic\u0259 olunur. Bu halda ixtisasla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f x\u0259st\u0259xanaya yatmaq ehtiyac\u0131 yaranm\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259rh\u0259l\u0259 t\u0259xmin\u0259n bir h\u0259ft\u0259 davam edir v\u0259 bu zaman bu c\u00fcr x\u0259st\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti sa\u011fal\u0131r, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n immun sistemi virusa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u00fcst\u00fcn g\u0259lir.Ancaq x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259nl\u0259rin b\u0259zil\u0259rind\u0259 Covid-19 virusunun daha ciddi formas\u0131 inki\u015faf ed\u0259 bil\u0259r.B\u0259zi t\u0259dqiqatlara \u0259sas\u0259n, bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 x\u0259st\u0259lik \u00f6z\u00fcn\u00fc burunaxma kimi soyuqd\u0259ym\u0259 simptomlar\u0131yla da g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>X\u0259st\u0259liyin a<\/strong><strong>\u011f\u0131r&nbsp;<\/strong><strong>formas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>X\u0259st\u0259lik a\u011f\u0131rla\u015f\u0131rsa, bu, immun sisteminin virusa a\u015f\u0131r\u0131 reaksiya t\u0259rziyl\u0259 ba\u011fl\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259d\u0259nin qalan hiss\u0259sin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n kimy\u0259vi siqnallar iltihaba s\u0259b\u0259b olur, lakin bu h\u0259ssas \u015f\u0259kild\u0259 balansla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00c7ox g\u00fccl\u00fc iltihab b\u00fct\u00fcn orqanizmin \u0259lav\u0259 z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>London Kral kollecind\u0259n doktor Nathalie MacDermott deyir ki, &#171;virus immun sisteminin cavab\u0131nda bir tarazl\u0131\u011f\u0131n pozulmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur, bunu nec\u0259 ba\u015f verdiyinmi bilmirik&#187;. Ciy\u0259rl\u0259rin iltihab\u0131na pnevmoniya (s\u0259t\u0259lc\u0259m) deyilir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/624\/cpsprodpb\/D5C5\/production\/_111252745_hi060246094.jpg\" alt=\"Koronavirus infeksiyas\u0131na m\u0259ruz qalan a\u011fciy\u0259rd\u0259 pnevmoniyaya tutulmu\u015f sah\u0259l\u0259r\"\/><figcaption>Image captionKoronavirus infeksiyas\u0131na m\u0259ruz qalan a\u011fciy\u0259rd\u0259 pnevmoniyaya tutulmu\u015f sah\u0259l\u0259r<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Ciy\u0259rin a\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259sind\u0259 ki\u00e7ik hava kis\u0259l\u0259ri yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada oksigen qana daxil olur v\u0259 karbon qaz\u0131 xaric\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r, lakin pnevmoniya x\u0259st\u0259liyi zaman\u0131 h\u0259min kis\u0259cikl\u0259r su il\u0259 dolma\u011fa ba\u015flay\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 n\u0259f\u0259s darl\u0131\u011f\u0131 yaran\u0131r, t\u0259n\u0259ff\u00fcs \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu zaman b\u0259zi x\u0259st\u0259l\u0259ri s\u00fcni t\u0259n\u0259ff\u00fcs aparat\u0131na qo\u015fmaq laz\u0131m g\u0259lir.\u00c7ind\u0259 koronavirus x\u0259st\u0259l\u0259rinin statistikas\u0131na \u0259sas\u0259n, x\u0259st\u0259liyin a\u011f\u0131r formas\u0131na virusa yoluxanlar\u0131n 14 faizi m\u0259ruz qala bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Kritik x\u0259st\u0259lik<\/h2>\n\n\n\n<p>X\u0259st\u0259l\u0259rin t\u0259xmin\u0259n 6%-nin a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259 oldu\u011fu t\u0259xmin edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259qamda, b\u0259d\u0259nin f\u0259aliyy\u0259ti pozulma\u011fa ba\u015flay\u0131r v\u0259 \u00f6l\u00fcm ehtimal\u0131 k\u0259skin art\u0131r.Bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 immun sistemi n\u0259zar\u0259td\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 b\u0259d\u0259nin f\u0259aliyy\u0259tini pozur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu, qan t\u0259zyiqinin t\u0259hl\u00fck\u0259li d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si v\u0259 orqanlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin d\u00fczg\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259m\u0259si v\u0259 ya tamamil\u0259 pozulmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan septik \u015foka g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ciy\u0259rl\u0259rd\u0259 intensiv iltihaba g\u00f6r\u0259 yaranan k\u0259skin t\u0259n\u0259ff\u00fcs \u00e7\u0259tinliyi sindromu b\u0259d\u0259nin f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan kifay\u0259t q\u0259d\u0259r oksigen al\u0131nmas\u0131na imkan vermir. Bu, b\u00f6yr\u0259kl\u0259rd\u0259 qan t\u0259mizl\u0259m\u0259si prosesini poza v\u0259 ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n selikli qi\u015fas\u0131n\u0131 z\u0259d\u0259l\u0259y\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Virus el\u0259 g\u00fccl\u00fc iltihab \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirir ki, n\u0259tic\u0259d\u0259, siz \u00f6l\u00fcrs\u00fcn\u00fcz&#8230; bu, daxili orqanlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin pozulmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r&#187;, &#8212; doktor Bharat Pankhania deyib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130mmunitet sistemi virusun \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilmirs\u0259, virus bu halda son n\u0259tic\u0259d\u0259 b\u0259d\u0259nin b\u00fct\u00fcn n\u00f6qt\u0259l\u0259rin\u0259 yay\u0131lacaq v\u0259 orqanizm\u0259 daha a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259l\u0259r vuracaq.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/624\/cpsprodpb\/3D6D\/production\/_111252751_gettyimages-1204248106.jpg\" alt=\"ECMO\"\/><figcaption>Image captionX\u0259st\u0259 s\u00fcni n\u0259f\u0259s aparat\u0131na qo\u015fulma yolu il\u0259 m\u00fcalic\u0259 edil\u0259n zaman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 invaziv m\u00fcalic\u0259 yer al\u0131r, bu m\u00fcalic\u0259 b\u0259d\u0259ni s\u00fcni yolla oksigenl\u0259\u015fdirilm\u0259sini d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tuta bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu zaman qal\u0131n borular vasit\u0259sil\u0259 b\u0259d\u0259nd\u0259n qan \u00e7\u0131xar\u0131laraq oksigenl\u0259\u015fdirilir v\u0259 geri \u00f6t\u00fcrl\u00fcr, y\u0259ni sistem s\u00fcni ciy\u0259r kimi i\u015fl\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma orqanizm\u0259 d\u0259y\u0259n z\u0259r\u0259r kritik h\u0259dd\u0259 \u00e7atanda, b\u0259d\u0259n art\u0131q h\u0259yat\u0131 davam etdirm\u0259k funksiyas\u0131n\u0131n \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259st\u0259 \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u0130lk \u00f6l\u00fcm hallar\u0131<\/h2>\n\n\n\n<p>H\u0259kiml\u0259r b\u00fct\u00fcn g\u00f6st\u0259ril\u0259n s\u0259yl\u0259r\u0259 baxmayaraq, b\u0259zi x\u0259st\u0259l\u0259rin nec\u0259 \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259svir etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Lancet tibb jurnal\u0131nda qeyd olunur ki, \u00c7ind\u0259 Uhan \u015f\u0259h\u0259rinin Cinyintan x\u0259st\u0259xanas\u0131nda v\u0259fat ed\u0259n ilk iki x\u0259st\u0259 onlara virus yoluxana q\u0259d\u0259r, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr sa\u011flam olublar, amma bu da var ki, onlar uzun m\u00fcdd\u0259t siqaret \u00e7\u0259k\u0259n olublar v\u0259 bu, onlar\u0131n a\u011fciy\u0259rl\u0259rini z\u0259ifl\u0259d\u0259 bil\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci x\u0259st\u0259nin, 61 ya\u015fl\u0131 ki\u015finin x\u0259st\u0259xanaya \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 vaxt a\u011f\u0131r pnevmoniyas\u0131 var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>O, k\u0259skin respirator \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirdi v\u0259 ciy\u0259rl\u0259rinin s\u00fcni ventilyasiyas\u0131na baxmayaraq, ciy\u0259rl\u0259rinin funksiyas\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259, onun \u00fcr\u0259yi dayanm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>O, x\u0259st\u0259xanaya yerl\u0259\u015fdirildikd\u0259n 11 g\u00fcn sonra \u00f6l\u00fcb.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci x\u0259st\u0259, 69 ya\u015fl\u0131 ki\u015fi d\u0259 k\u0259skin respirator \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 sindromundan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kib.<\/p>\n\n\n\n<p>Onu da s\u00fcni n\u0259f\u0259s aparat\u0131na qo\u015fdular, amma bu, k\u00f6m\u0259k etm\u0259di. O, qan t\u0259zyiqinin d\u00fc\u015fm\u0259siyl\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan k\u0259skin pnevmoniya v\u0259 septik \u015fokdan v\u0259fat edib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>James Gallagher\/\/BBC Koronavirus yaln\u0131z ke\u00e7\u0259n ilin dekabr\u0131nda peyda olub, lakin indi art\u0131q b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya bu virusun pandemiyas\u0131 v\u0259 onun yaratd\u0131\u011f\u0131 Covid-19 x\u0259st\u0259liyinin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259y\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-2817","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2817","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2817"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2817\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2819,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2817\/revisions\/2819"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2817"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2817"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2817"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}