{"id":28295,"date":"2021-01-31T01:24:17","date_gmt":"2021-01-30T21:24:17","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=28295"},"modified":"2021-01-31T01:24:19","modified_gmt":"2021-01-30T21:24:19","slug":"agoglan-v%c9%99-agqiz-kils%c9%99l%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=28295","title":{"rendered":"A\u011fo\u011flan v\u0259 A\u011fq\u0131z kils\u0259l\u0259ri"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>GADTB: Erm\u0259nil\u0259rin Axtamar, A\u011f\u00e7inik, Amaras adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 kils\u0259l\u0259rin q\u0259dim ad\u0131 A\u011ftamar, A\u011fo\u011flan, A\u011fq\u0131z olmu\u015fdur. H\u0259min kils\u0259l\u0259r xristianl\u0131qdan \u0259vv\u0259l o\u011flan v\u0259 q\u0131z m\u0259b\u0259dl\u0259ri idi. O m\u0259b\u0259dl\u0259rd\u0259 ilah\u0259l\u0259rin m\u0259rm\u0259r b\u00fctl\u0259ri saxlan\u0131rd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Xristianl\u0131\u011f\u0131n ilk ill\u0259rind\u0259 Suriyadan, F\u0259l\u0259stind\u0259n g\u0259l\u0259n ke\u015fi\u015fl\u0259r m\u0259b\u0259dl\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131r, b\u00fctl\u0259ri s\u0131nd\u0131r\u0131r, a\u011fac pirl\u0259ri k\u0259sdirirdil\u0259r. Bu da insanlar\u0131n q\u0259z\u0259bin\u0259 s\u0259b\u0259b olurdu. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ke\u015fi\u015fl\u0259r kils\u0259l\u0259ri q\u0259dim m\u0259b\u0259dl\u0259rin b\u00fcn\u00f6vr\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 tikdirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. B\u00fctl\u0259ri s\u0131nd\u0131rmay\u0131b zirz\u0259mil\u0259r\u0259 y\u0131\u011fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Suriyal\u0131 ke\u015fi\u015fl\u0259r uzun m\u00fcdd\u0259t kils\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7evirdikl\u0259ri m\u0259b\u0259dl\u0259rin adlar\u0131n\u0131 da d\u0259yi\u015fdir\u0259 bilm\u0259dil\u0259r. Albaniyan\u0131n, \u0130veriyan\u0131n, Van g\u00f6l\u00fc vadisinin yerli t\u00fcrk icmalar\u0131 uzun ill\u0259r \u00f6z kils\u0259l\u0259rini xristianl\u0131qdan \u00f6nc\u0259ki m\u0259b\u0259dl\u0259rini adlar\u0131 il\u0259 adland\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ox sonralar Xatun monast\u0131r\u0131na Mariya, A\u011fo\u011flan kils\u0259sin\u0259 Amaras ad\u0131 verildi. K\u00fcr \u00e7ay\u0131 boyundak\u0131 Almaz da\u011f\u0131n\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259n tap\u0131lan bir q\u0259bir da\u015f\u0131na yaz\u0131l\u0131b: \u2013 M\u0259n Mariya, Saltux \u00f6vlad\u0131, \u0259vv\u0259lki ad\u0131m Xatun idi (\u041c\u0435\u043b\u0438\u043a\u0441\u0435\u0442\u0431\u0435\u043a\u043e\u04321938.s.73).<\/p>\n\n\n\n<p>El\u0259 bir erm\u0259ni tapa bilm\u0259zsiniz ki, Xatun ad\u0131n\u0131n biz\u0259 aid olmad\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fcbahis\u0259y\u0259 giri\u015fsin. Vladimir Yol\u00e7uyevin general babalar\u0131 Qafqaz\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r katolikos Nikolay\u0131n (1676-1700) erm\u0259nil\u0259\u015fdirdiyi Mariya q\u0131z m\u0259b\u0259di Xatun adlan\u0131rd\u0131 (\u041c\u0435\u043bu\u043a\u0441\u0435\u0442\u0431\u0435\u043a\u043e\u0432 1938.1.66) Bundan \u0259lav\u0259 , Sunik mahal\u0131nda M\u0259vari-Xatun adl\u0131 vilay\u0259t var idi (\u0428\u043e\u043f\u0435\u043d 1866.1.65). M\u0259vazi-Xatun xatuna sitayi\u015f ed\u0259nl\u0259rin yurdu, m\u0259kan\u0131 dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bakir\u0259 M\u0259ry\u0259mi Xatun adland\u0131ran t\u00fcrkl\u0259rin bir n\u0259sli d\u0259 Abxaziyada ya\u015fay\u0131rd\u0131. Bunu m\u00fcasir g\u00fcrc\u00fc tarix\u00e7il\u0259ri inkar ets\u0259l\u0259r d\u0259, frans\u0131z qafqaz\u015f\u00fcnas\u0131 Mari Brossenin 1828-ci ild\u0259 Parisin Asiya C\u0259miyy\u0259tind\u0259ki m\u0259ruz\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck (\u0411\u0443\u0430\u0440\u0438\u0434\u0437\u0435 1983.1.224).<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259bir da\u015flar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259ki bu yaz\u0131lar g\u00f6st\u0259rir ki, yaln\u0131z Albaniyan\u0131n yox, Abxaziyan\u0131n, Acar\u0131stan\u0131n, Van g\u00f6l\u00fc vadisinin ilk xristian icmalar\u0131 t\u00fcrk olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Qriqorinin Albaniyada s\u00f6kd\u00fcrd\u00fcy\u00fc m\u0259b\u0259dl\u0259rin biri A\u011fo\u011flan, biri A\u011fq\u0131z icmas\u0131na m\u0259xsus idi. H\u0259min icmalar indi Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f adlanan A\u011fba\u011f mahal\u0131nda ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. A\u011fba\u011f n\u0259slind\u0259n H\u0259s\u0259n C\u0259lal\u0131n atas\u0131 Xa\u00e7\u0131n hakimi Vaxtanq \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r A\u011fba\u011f n\u0259slind\u0259n olan elm v\u0259 din xadiml\u0259rinin soyadlar\u0131n\u0131 Axbaxetsi, H`Axbaxetsi kimi yazmaqla uzun zaman t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n diqq\u0259tini yay\u0131nd\u0131rd\u0131lar (\u041a\u0438\u0440\u0430\u043a\u043e\u0441\u0413\u0430\u043d\u0434\u0437\u0430\u043a\u0435\u0446\u0438 1946.s.135,273,280).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130udeya m\u0259n\u015f\u0259li erm\u0259nil\u0259rin \u2013 baqratunil\u0259rin iddialar\u0131na g\u00f6r\u0259 kils\u0259l\u0259rin Amaras ad\u0131 A\u011fo\u011flandan q\u0259dimdir. Guya La\u00e7\u0131n\u0131n A\u011fo\u011flan k\u0259ndinin \u0259halisi sonralar Amaras kils\u0259sini A\u011fo\u011flan adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130st\u0259r Amaras olsun, ist\u0259r A\u011fo\u011flan t\u00fcrk etnotoponiml\u0259ridir.<\/p>\n\n\n\n<p>1954-c\u00fc il idi. Zelik Yampolskinin Az\u0259rbaycan Tarix \u0130nstitutunun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 m\u0259qal\u0259si \u00e7ap olundu. M\u0259qal\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rilirdi ki, A\u011fo\u011flan kils\u0259 adlar\u0131 Amarasdan \u0259vv\u0259lki d\u00f6vr\u0259 aiddir (\u042f\u043c\u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u043a\u0438\u0439 1954.s.100-108). Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n be\u015finci, alt\u0131nc\u0131, yeddinci m\u0259rt\u0259b\u0259l\u0259rind\u0259 al\u0259m bir-birin\u0259 d\u0259ydi, danos danos dal\u0131nca yaz\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Ad\u0131 bizd\u0259n olanlar yevrey \u0259silli alimi t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fckd\u0259 ittiham edirdil\u0259r. Ancaq gec idi. \u0130osif Vissarionovi\u00e7 Cuqa\u015fvili bir il idi ki, \u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc. Stalinizmin bizi Sibir\u0259, yevreyl\u0259ri Birobicana aparan qatarlar\u0131 s\u0131naraq yolda qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fo\u011flan \u0130sa m\u0259sihin, A\u011fq\u0131z bakir\u0259 M\u0259ry\u0259min arxaik t\u00fcrk variantlard\u0131r. Bizim mifik t\u0259x\u0259yy\u00fclum\u00fczd\u0259 o inanc xristianl\u0131qdan \u00e7ox qabaq, Musa pey\u011f\u0259mb\u0259r Misird\u0259n F\u0259l\u0259stin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259l\u0259nd\u0259 var idi. Biz islamiyy\u0259td\u0259n sonra o inanc\u0131 unutduq. Yakutlar, tuvalar is\u0259 unutmad\u0131lar, y\u00fcz ill\u0259rl\u0259 \u00fcr\u0259kl\u0259rind\u0259 ya\u015fatd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Yakutlar\u0131n v\u0259 uy\u011furlar\u0131n inanc\u0131na g\u00f6r\u0259 A\u011fo\u011flan insanlar\u0131n ilk atas\u0131, Agq\u0131z insanlar\u0131n ilk anas\u0131d\u0131r. A\u011fo\u011flan anadan olanda A\u011f Ana -a\u011facdan do\u011fulan qad\u0131n onu \u0259mizdirir, \u0259lin\u0259 od, su, d\u0259mir verir (Bahaeddin \u00d6gel 1971.s.55, 101-103).<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00f6rp\u0259 o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n \u0259lin\u0259 od, su, d\u0259mir verm\u0259k ona alpl\u0131q, \u0259r\u0259nlik verilm\u0259sin\u0259 i\u015far\u0259dir. Babalar\u0131m\u0131z d\u0259miri ocaqda q\u0131zd\u0131r\u0131b suya salmaqla q\u0131l\u0131nc, x\u0259nc\u0259r d\u00fcz\u0259ldirdil\u0259r, silahlan\u0131b d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri m\u0259\u011flub edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011facdan do\u011fulma inanc\u0131n\u0131n izl\u0259ri epizodik olsa da, D\u0259d\u0259miz Qorqudun kitab\u0131nda qorunub qalm\u0131\u015fd\u0131r. Basat ondan \u0259sil-n\u0259cab\u0259tini soru\u015fan T\u0259p\u0259g\u00f6z\u0259 deyir:<\/p>\n\n\n\n<p>-Anam ad\u0131n sorar olsan, qaba a\u011fac (KDQ 1988.s.102). Qaba a\u011fac g\u00f6vd\u0259si hamil\u0259 qad\u0131n b\u0259d\u0259ni kimi qabarm\u0131\u015f a\u011fac dem\u0259kdir. G\u00f6vd\u0259si qabarm\u0131\u015f a\u011faclardan alp \u0259r\u0259nl\u0259r, a\u011fo\u011flanlar \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Vaxtil\u0259 Qaraba\u011fda A\u011fo\u011flu, A\u011fo\u011flan, A\u011fq\u0131z, Da\u011f\u0131standa v\u0259 \u015eirvanda Q\u0131zlar, Q\u0131zo\u011flu k\u0259ndl\u0259rinin varl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, \u0130sa m\u0259sih\u0259 A\u011fo\u011flan, bakir\u0259 M\u0259ry\u0259m\u0259 A\u011fq\u0131z dey\u0259n \u0259cdadlar\u0131m\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim sakinl\u0259ridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Molla P\u0259nah Vaqifin A\u011fq\u0131z n\u0259slind\u0259n Piri adl\u0131 dostu var idi. Vidadi ona xitab\u0259n yaz\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u015f\u00e7u Namaz\u0259li f\u0259ra\u011f\u0131ndad\u0131r,<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fq\u0131z o\u011flu Piri sora\u011f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fq\u0131z o\u011flanlar\u0131 eradan \u0259vv\u0259l 782-ci ild\u0259 Urartu \u00e7arlar\u0131 il\u0259 vuru\u015fa-vuru\u015fa G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fc vadisind\u0259 A\u011fova \u015f\u0259h\u0259rini sald\u0131lar. E.\u0259. II minilliy\u0259 aid Xurrit yaz\u0131lar\u0131nda onlar\u0131n \u00f6lk\u0259si Akia, e.\u0259. I minilliy\u0259 aid Urartu kitab\u0259l\u0259rind\u0259 Axiani adland\u0131r\u0131l\u0131r ( \u041c\u0435\u0449\u0430\u043d\u0438\u043d\u043e\u0432 1929.s.56; \u041f\u0438\u043e\u0442\u0440\u043e\u0432\u0441\u043a\u0438\u0439 1939.s.11).<\/p>\n\n\n\n<p>Biz Musa Xorenlinin, Yeqi\u015fenin kitablar\u0131n\u0131n 150-200 il bundan \u0259vv\u0259lki n\u0259\u015frl\u0259rini \u0259ld\u0259 edib (\u0425\u043e\u0440\u0435\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 1808.izahlar,\u0425\u043e\u0440\u0435\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 1893.s.292; \u0429\u043e\u043f\u0435\u043d 1852.s.296 ) A\u011fova n\u0259slinin ger\u00e7\u0259k tarixini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, internet saytlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdiril\u0259n saxta m\u0259lumatlara inan\u0131r\u0131q. Bir \u015feird\u0259 deyildiyi kimi:<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259h\u0259rl\u0259nmi\u015f day g\u0259zirik<\/p>\n\n\n\n<p>Yalman\u0131na yatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p>Dayazl\u0131\u011fa ba\u015f vururuq<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259rinliy\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fo\u011flu n\u0259slinin bir oyma\u011f\u0131 bayatlara, bir oyma\u011f\u0131 qa\u015fqaylara qo\u015fularaq S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015eiraz mahal\u0131n\u0131 tutmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eirazdak\u0131 A\u011fo\u011flu n\u0259slind\u0259n Hac\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259dsad\u0131q A\u011fo\u011flu, Hac\u0131 Molla Abbas A\u011fo\u011flu, Axund Molla Rza A\u011fo\u011flu, Axund F\u0259t\u0259li A\u011fo\u011flu adl\u0131 elm v\u0259 din xadiml\u0259ri \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r (\u0130brahimov \u015eahin 1988.s.27,28,103).<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni na\u015firl\u0259ri A\u011fova etnonimini rus dilind\u0259 \u00e7ap olunan kitablarda Axovit kimi yazmaqla (\u0425\u043e\u0440\u0435\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 1893.s.292) t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n bir qisminin diqq\u0259tini yay\u0131nd\u0131ra bildil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlardan f\u0259rqli olaraq L.M.Meliksetbekov yaz\u0131r ki, Axovit a\u011foval\u0131 dem\u0259kdir. H\u0259m \u0130r\u0259van \u00e7uxurundak\u0131, h\u0259m Van g\u00f6l\u00fc vadisind\u0259ki k\u0259ndl\u0259rin ad\u0131 Axova olmu\u015fdur (\u041c\u0435\u043b\u0438\u043a\u0441\u0435\u0442\u0431\u0435\u043a\u043e\u0432 1911.s.41 ).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130.\u0130. \u015eopen yaz\u0131r ki, Axova mahal\u0131n\u0131n biri d\u0259 Alag\u00f6z da\u011f\u0131n\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259 idi. Bundan ba\u015fqa erm\u0259nil\u0259rin Ktayk adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 Kitay mahal\u0131nda Axberd adl\u0131 qala var idi (\u0429\u043e\u043f\u0435\u043d 1852.s.288,296).<\/p>\n\n\n\n<p>Axberd A\u011fo\u011flu etnosunun qalas\u0131 dem\u0259kdir. Baqrationlar \u0130udeyada ya\u015fayark\u0259n hasarlanm\u0131\u015f \u015f\u0259h\u0259rcikl\u0259r\u0259 berit deyirdil\u0259r. \u018fr\u0259bl\u0259r indi Berit \u015f\u0259h\u0259rini Beyrut adland\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Eradan \u0259vv\u0259l 782-ci il\u0259 aid bir Urartu mixi yaz\u0131s\u0131nda deyilir ki, Akiani g\u00f6l\u00fcn o t\u0259r\u0259find\u0259ki 19 \u00f6lk\u0259d\u0259n biridir (\u041c\u0435\u0449\u0430\u043d\u0438\u043d\u043e\u0432 1929.s.56). Bu yaz\u0131 onu g\u00f6st\u0259rir ki, A\u011fova etnosunun bir hiss\u0259si Urartuya tabe olmay\u0131b, Van g\u00f6l\u00fc vadisind\u0259n G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn \u015f\u0259rqin\u0259, K\u0259p\u0259z v\u0259 Murov da\u011flar\u0131n\u0131n aras\u0131na \u00e7\u0259kilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki A\u011fova \u00f6lk\u0259sinin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri eradan \u0259vv\u0259l IX \u0259srd\u0259 At totem ad\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Assuriya h\u00f6kmdar\u0131 III Salmanasar\u0131n e.\u0259. 858-ci ild\u0259 yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir kitab\u0259d\u0259 deyilir: \u2013 Axini \u00f6lk\u0259sin\u0259 qo\u015fun yeridib dinqir Atbininin \u0259sg\u0259rl\u0259rini m\u0259\u011flub etdim ( \u041f\u0438\u043e\u0442\u0440\u043e\u0432\u0435\u043a\u0438\u0439 1939.s.11). M\u0259tnd\u0259ki dinqir Atbini totemi at olan etnosun patriarx\u0131 dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fq\u0131z kultu xristianl\u0131qdan \u00f6nc\u0259ki h`aylar\u0131n panteonunda Ax\u00e7ik d\u0259 adlan\u0131r. Ax\u00e7ikin timsal\u0131nda bakir\u0259 q\u0131zlara tap\u0131nan etnoslardan biri \u00f6z\u00fcn\u00fc Ax\u00e7inik adland\u0131r\u0131rd\u0131 (\u0425\u043e\u0440\u0435\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 1893.s.292). \u018frzincan yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fayan ax\u00e7inikl\u0259r t\u00fcrkl\u0259r kimi iltisaqi dilli, \u015eumer m\u0259n\u015f\u0259li olduqlar\u0131ndan (\u0130lhami C\u0259f\u0259rsoy 2020.s.3-64) anaya eq, bakir\u0259 q\u0131zlara aqcik, y\u0259ni anac\u0131q deyirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ax\u00e7ik s\u00f6z\u00fc g\u0259nc q\u0131z anlam\u0131nda indiki erm\u0259ni dilind\u0259 d\u0259 vard\u0131r. Bu da onunla ba\u011fl\u0131d\u0131r ki, 387-ci ild\u0259n sonra h`aylar m\u0259\u011flub olaraq erm\u0259nil\u0259\u015fmi\u015f, n\u0259tic\u0259d\u0259 aqcik s\u00f6z\u00fc qarabardan a\u015fxarabara ke\u00e7mi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130.\u0130. \u015eopen kils\u0259 salnam\u0259l\u0259rinin ilkin n\u00fcsx\u0259l\u0259rin\u0259 istinad\u0259n yaz\u0131r ki, Van g\u00f6l\u00fc il\u0259 Sevan g\u00f6l\u00fc aras\u0131ndak\u0131 Ax\u00e7ik qalalar\u0131 G\u00f6k d\u0259 adlan\u0131r (\u0429\u043e\u043f\u0435\u043d 1852.s.58,296). Ona g\u00f6r\u0259 g\u00f6k adlan\u0131r ki, ax\u00e7ikl\u0259r g\u00f6yd\u0259n g\u0259l\u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u015f\u00fcalardan hamil\u0259 olub, a\u011fo\u011flanlar\u0131 do\u011furdular.<\/p>\n\n\n\n<p>Xristianl\u0131qdan \u00f6nc\u0259ki Ax\u00e7ik ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rinin \u00e7oxu Ax\u00e7inik mahal\u0131nda yerl\u0259\u015firdi (\u0425\u043e\u0440\u0435\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 1893.s.292). Ax\u00e7inik bakir\u0259 ax\u00e7ikl\u0259rin g\u00f6b\u0259yind\u0259n \u00e7\u0131xanlar\u0131n \u00f6lk\u0259si dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130stanbul arxiyepiskopu Malaxiya Ormanyan I D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 n\u0259\u015fr etdirdiyi \u201cErm\u0259ni kils\u0259l\u0259ri\u201d kitab\u0131nda yaz\u0131r ki, patriarx I Komitas (-628) Ax\u00e7ik n\u0259slind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r (\u041ep\u043c\u0430\u043d\u044f\u043d 1913.s.198). X\u00fcsusil\u0259 maraql\u0131d\u0131r ki, ilk Aramey m\u0259tnl\u0259rind\u0259 Ax\u00e7ik n\u0259sli Eqlon adland\u0131r\u0131l\u0131r (\u042dp\u043d\u0441\u0442 P\u0435\u043d\u0430\u043d 2750.s.197 ). Eqlon eqlil\u0259r, y\u0259ni a\u011fo\u011flanlar dem\u0259kdir. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cE\u00e7miadzin, yoxsa Eq+miadzin\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 bilgi veril\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Biz yaln\u0131z kils\u0259l\u0259ri \u00f6z \u0259vv\u0259lki g\u00f6rk\u0259min\u0259 qaytarmaqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259m\u0259liyik. Monast\u0131rlarda yaratd\u0131\u011f\u0131m\u0131z dini v\u0259 d\u00fcny\u0259vi \u0259d\u0259biyyat\u0131 elmi t\u0259dqiqat\u0131n obyektin\u0259 \u00e7evirm\u0259liyik.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin H`Ovanes Yerzinqatsi adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 \u018frzincanl\u0131 Uvan\u0131n M\u0259ry\u0259m anaya h\u0259sr etdiyi bir \u015feird\u0259n n\u00fcmun\u0259 verir\u0259m:<\/p>\n\n\n\n<p>\u054d\u0565\u0576\u057d\u0565\u0576\u0561\u0580\u056b, \u0563\u0568\u0566\u0544\u0561\u0580\u056b\u0561\u0574,<\/p>\n\n\n\n<p>\u0545\u0561\u0566\u0568\u056d\u056c\u0561\u0580\u0568\u0574\u0561\u0564\u0565\u0580\u0574\u0561\u0576.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0539\u0561\u0576\u056f\u0580\u056b\u0564\u056b\u0580\u057d\u0565\u0576\u0564\u0565\u0576\u0564\u0578\u0572\u0561\u0576,<\/p>\n\n\n\n<p>\u0539\u0561\u0576\u056f\u0580\u056b\u0574\u0561\u0576\u0561\u0580\u057d\u0568\u0544\u0561\u0580\u056b\u0561\u0574.<\/p>\n\n\n\n<p>Sensin, ari q\u0131z Mariam,<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131xlar\u0131ma derman.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanqridir senden do\u011fan,<\/p>\n\n\n\n<p>Tanqrim anas\u0131 Mariam.<\/p>\n\n\n\n<p>Nizami G\u0259nc\u0259vi \u00f6z poemalar\u0131n\u0131 farsca yazanda \u018frzincanl\u0131 Uvan \u015feirl\u0259rini t\u00fcrk dilind\u0259 yaz\u0131rd\u0131. Biz Nizamini m\u00fcs\u0259lman Az\u0259rbaycan \u015fairi kimi tan\u0131y\u0131r\u0131q, Uvan\u0131 xristian t\u00fcrk \u015fairi kimi tan\u0131m\u0131r\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>Akademik M.X.Abe\u011fyan yaz\u0131r ki, Uvan erm\u0259ni \u015fairidir, ancaq n\u0259d\u0259ns\u0259 \u00f6z \u015feirl\u0259rini t\u00fcrk dilind\u0259 yaz\u0131rd\u0131. Uvan \u015feirl\u0259rini \u018frzincan\u0131n m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrkl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yazm\u0131rd\u0131, xristian t\u00fcrkl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131rd\u0131. Bunu Manuk Xa\u00e7aturovi\u00e7 yax\u015f\u0131 bilir. Biz is\u0259 pis bilirik v\u0259 ya he\u00e7 bilmirik.<\/p>\n\n\n\n<p>28 il gecikmi\u015f olsa da, bizim M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyimizin \u201cXristian irsimizi tan\u0131yaq\u201d t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc alq\u0131\u015fa layiqdir. Bu istiqam\u0259tl\u0259 yeni t\u0259dqiqat \u0259s\u0259rl\u0259ri yaz\u0131lmal\u0131, kils\u0259l\u0259r, monas\u0131rlar \u0259vv\u0259lki g\u00f6rk\u0259min\u0259 qaytar\u0131lmal\u0131d\u0131r. S\u00fcbuta yetiril\u0259n tarixi bilgil\u0131r T\u0259hsil Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259rslikl\u0259r\u0259 sal\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130lhami C\u0259f\u0259rsoy<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Filologiya elml\u0259r doktoru<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>GADTB: Erm\u0259nil\u0259rin Axtamar, A\u011f\u00e7inik, Amaras adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 kils\u0259l\u0259rin q\u0259dim ad\u0131 A\u011ftamar, A\u011fo\u011flan, A\u011fq\u0131z olmu\u015fdur. H\u0259min kils\u0259l\u0259r xristianl\u0131qdan \u0259vv\u0259l o\u011flan v\u0259 q\u0131z m\u0259b\u0259dl\u0259ri idi. O m\u0259b\u0259dl\u0259rd\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":28296,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-28295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28295"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28297,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28295\/revisions\/28297"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}