{"id":28683,"date":"2021-02-04T02:40:11","date_gmt":"2021-02-03T22:40:11","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=28683"},"modified":"2021-02-04T02:40:13","modified_gmt":"2021-02-03T22:40:13","slug":"nadir-sah-%c9%99fsar-v%c9%99-onun-h%c9%99rb-isin%c9%99-g%c9%99tirdiyi-yenilikl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=28683","title":{"rendered":"Nadir \u015fah \u018ff\u015far v\u0259 onun h\u0259rb i\u015fin\u0259 g\u0259tirdiyi yenilikl\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>GADTB: Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran torpaqlar\u0131n\u0131 1100 ild\u0259n art\u0131q idar\u0259 etmi\u015f Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk h\u00f6kmdarlar\u0131. Qaraqoyunlu, A\u011fqoyunlu, S\u0259f\u0259vi, \u018ff\u015far, Qacar imperiyalar\u0131. Qaraqoyunlular\u0131n imperiyas\u0131 d\u00fcz Batum \u015f\u0259h\u0259rin\u0259c\u0259n dir\u0259nirdi. He\u00e7 Tiflisin s\u00f6hb\u0259ti yox idi bu zaman. A\u011fqoyunlular\u0131n zaman\u0131nda s\u0259rh\u0259dl\u0259r Qara d\u0259niz\u0259, \u018ff\u015farlar zaman\u0131 is\u0259 gedib okeana q\u0259d\u0259r uzan\u0131rd\u0131. Bu imperiyalar\u0131n ham\u0131s\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n boy at\u0131b. Amma bu g\u00fcn \u00e7ox ki\u00e7ik \u0259raziy\u0259 s\u0131\u011fd\u0131r\u0131l\u0131b Az\u0259rbaycan. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131ndan \u0259lav\u0259, torpaqlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si \u0130ran\u0131n, bir hiss\u0259si G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n, bir hiss\u0259si Erm\u0259nistan\u0131n v\u0259 bir hiss\u0259si is\u0259 Rusiyan\u0131n i\u00e7ind\u0259dir bu g\u00fcn.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Bunu m\u00fctl\u0259q qeyd ed\u0259k ki, 20-ci \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259ks\u0259r d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Q\u0259rbd\u0259 d\u0259, \u015e\u0259rqd\u0259 d\u0259&nbsp; \u0259razinin deyil, s\u00fclal\u0259nin ad\u0131na g\u00f6r\u0259 adlan\u0131rd\u0131. \u015eah \u0130smay\u0131l d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n \u2013 16-c\u0131 \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n h\u00f6kmdarlar \u0130ran \u015fah\u0131 adlan\u0131rd\u0131. Halbuki o zaman n\u0259 Az\u0259rbaycan, n\u0259 d\u0259 \u0130ran d\u00f6vl\u0259ti ifad\u0259l\u0259ri yox idi, yaln\u0131z S\u0259f\u0259vil\u0259r, \u018ff\u015farlar, Qacarlar adl\u0131 d\u00f6vl\u0259t adlar\u0131 var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; \u015eah \u0130smay\u0131la \u0130ran \u015fah\u0131 demi\u015fl\u0259r, Nadir \u015faha \u0130ran \u015fah\u0131 demi\u015fl\u0259r, yaxud \u015eah Abbasa. Noolsun? Tutaq ki, Nadir \u018ff\u015far \u0130ran \u015fah\u0131 adlan\u0131b. Milliyy\u0259timi d\u0259yi\u015fib? T\u00fcrkl\u00fcy\u00fcnd\u0259nmi d\u00f6n\u00fcb? Bu \u015fahlar v\u0259 bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran\u0131n ortaq tarixidir. \u00c7\u00fcnki Az\u0259rbaycanl\u0131 h\u00f6kmdarlar\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 qurulan bu b\u00f6y\u00fck imperiyalar\u0131n ham\u0131s\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 olub.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"664\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/nadir-shah-1024x664-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-28684\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/nadir-shah-1024x664-1.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/nadir-shah-1024x664-1-300x195.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/nadir-shah-1024x664-1-150x97.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/nadir-shah-1024x664-1-768x498.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>&nbsp; Ad\u0131 kimi \u00f6z\u00fc d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n nadir s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n h\u0259rbi q\u00fcdr\u0259tinin \u0259n \u00fcst\u00fcn c\u0259h\u0259ti o idi ki, q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rini bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r he\u00e7 kim t\u0259krar ed\u0259 bilm\u0259yib. \u00d6mr\u00fcn\u00fcn 37 ilind\u0259n art\u0131\u011f\u0131n\u0131 xarici i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara v\u0259 \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t\u0259 tabe olmayan yerli \u0259yanlara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259rf edib Nadir \u015fah, 120-d\u0259n art\u0131q m\u00fcharib\u0259 apar\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; \u00d6mr\u00fcnd\u0259 bir d\u0259f\u0259 uduzub, o da Topal Osmana, Ba\u011fdad u\u011frunda. Onun 105 minlik qo\u015funundan o zaman c\u0259mi 5 mini sa\u011f qal\u0131b, 100 mini \u00f6l\u00fcb. Amma o, ruhdan d\u00fc\u015fm\u0259yib. T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin, c\u0259mi 2 ay sonra 105 min qo\u015fundan daha g\u00fccl\u00fc v\u0259 daha nizaml\u0131 150 minlik qo\u015fun \u00e7\u0131xar\u0131b v\u0259 Topal Osman\u0131 m\u0259\u011flub edib. (Onu \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sdirib.)<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; \u201cD\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 arxadan z\u0259rb\u0259 vurmaq taktikas\u0131\u201dn\u0131 Suvorovun ad\u0131 il\u0259 ba\u011flay\u0131rlar. O, 1799-cu ild\u0259 Alp da\u011flar\u0131n\u0131 da\u011flar\u0131n\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k orduya arxadan z\u0259rb\u0259 vurub. Amma \u0259slind\u0259 bu taktikan\u0131 ilk d\u0259f\u0259 Nadir \u015fah t\u0259tbiq edib. Ba\u011fdad yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Yanq\u0131z istehkam\u0131 deyil\u0259n bir yer var. \u0130lk d\u0259f\u0259 Nadir \u015fah h\u0259min istehkam\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn 5 min d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015fm\u0259nin z\u0259nn etm\u0259diyi yoldan g\u00f6nd\u0259rir. Y\u0259ni, t\u0259s\u0259vv\u00fcr edin,&nbsp; Suvorovdan, hardasa 77 il qabaq bu i\u015fi g\u00f6r\u00fcb Nadir \u015fah \u018ff\u015far.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, T\u00fcrk-Az\u0259rbaycan h\u0259rb tarixi \u00fc\u00e7\u00fcn Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n xidm\u0259tl\u0259ri \u00e7ox b\u00f6y\u00fck v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. H\u0259rbi m\u0259kt\u0259bl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131, ilk d\u0259f\u0259 h\u0259rbi g\u0259miqay\u0131rma zavodlar\u0131n\u0131n tikilm\u0259si, m\u00fcharib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn top istehsal\u0131, polad\u0259ritm\u0259 zavodu v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; H\u0259rb tarixind\u0259 Nadir \u015fah balaca toplar icad edib ki, bunlar d\u0259v\u0259l\u0259r \u00fcst\u00fcn\u0259 qoyularaq 360 d\u0259r\u0259c\u0259 f\u0131rlan\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Nadir \u015fah \u018ff\u015far \u00f6lk\u0259nin iqtisadiyyat\u0131n\u0131 yaln\u0131z h\u0259rbd\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Bu da onun s\u0259hvl\u0259rind\u0259n biri idi. Nadir \u015fah hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ald\u0131qdan sonra m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259t yaratd\u0131, s\u0259rh\u0259dl\u0259ri geni\u015fl\u0259ndirdi, 1737-1739-cu ill\u0259rd\u0259 \u018ffqan\u0131stana y\u00fcr\u00fc\u015f etdi, Hindistan\u0131 tutdu, 1742-ci ild\u0259 Buxara v\u0259 Xar\u0259zmi \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. B\u00fct\u00fcn bunlarla bel\u0259, Nadir \u015fah m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f idar\u0259etm\u0259 sistemi yarada bilm\u0259di. \u018fsas s\u0259b\u0259bi, bir aydan art\u0131q otura bilmirdi paytaxtda. Deyirdi: \u201cPaytaxt\u0131m at\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259dir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Nadir \u015fah haqq\u0131nda t\u0259kc\u0259 Avropada 200-d\u0259n \u00e7ox m\u0259nb\u0259 var, t\u0259s\u0259vv\u00fcr edin. Nadir \u015fah\u0131 q\u0259rb tarix\u00e7\u0131l\u0259ri Napoleon Bonapart, B\u00f6y\u00fck Fridrix, Hannibal, Velinqton, \u015f\u0259rq tarix\u00e7il\u0259ri is\u0259 onu Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r v\u0259 \u018fmir Teymurla m\u00fcqayis\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Nadir \u015fah\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259k o d\u00f6vr\u00fcn b\u00fct\u00fcn m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 ba\u015f vurasan: Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rinin Nadir\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti, Rusiyan\u0131n Nadir\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti, Osmanl\u0131 sultanlar\u0131n\u0131n Nadir\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0259trafda hans\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r varsa v\u0259 hans\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r Nadir \u015fahla maraqlan\u0131bsa, onlar\u0131n m\u00fcnasib\u0259tini bilm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bu zaman ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 ortaya \u00e7\u0131xar ki, Nadir \u015fah n\u0259 ist\u0259yirdi?&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Erk\u0259n ya\u015flar\u0131ndan b\u00f6y\u00fck fiziki q\u00fcvv\u0259y\u0259 v\u0259 d\u00f6z\u00fcm\u0259 malik olub. Bu adam o q\u0259d\u0259r enerjili olub ki, ist\u0259nil\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 at\u0131l\u0131b. G\u00fcll\u0259l\u0259r sanki ondan sanki yan ke\u00e7ib. Y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r kimi sad\u0259 \u015f\u0259raitd\u0259 ya\u015fay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Napoleon kimi nadir s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rd\u0259n idi ki, b\u00fct\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rini \u00fczd\u0259n v\u0259 ad\u0131 il\u0259 tan\u0131y\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Nadir \u015fah \u018ff\u015far ke\u00e7mi\u015f inzibati \u0259razi b\u00f6lg\u00fcl\u0259r olan \u015eirvan, Qaraba\u011f, \u00c7uxurs\u0259d v\u0259 T\u0259briz b\u0259yl\u0259rb\u0259yikl\u0259rini l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k ilk d\u0259f\u0259 olaraq Az\u0259rbaycan ad\u0131 alt\u0131nda vahid inzibati b\u00f6lg\u0259 yarad\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Yeni \u015eamax\u0131, Nadirabad, Xivaqabad \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini sal\u0131b, D\u0259stgird\u0259 m\u00f6vludxana, Kelatda x\u0259zin\u0259, Q\u0259zvin v\u0259 Mazandaranda (\u018f\u015fr\u0259fd\u0259) saraylar tikdirib.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; M\u0259\u015fh\u0259dd\u0259 \u0130mam Rza m\u0259qb\u0259r\u0259sini geni\u015fl\u0259ndirib, m\u0259scidin \u015eah kitabxanas\u0131na \u0259n \u00e7ox ian\u0259 verib v\u0259 bura 400 \u0259lyazma ba\u011f\u0131\u015flay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; \u00d6lk\u0259nin xristian t\u0259b\u0259\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7ox d\u00f6z\u00fcml\u0259 yana\u015f\u0131b, onlar\u0131n azad etiqad h\u00fcququna h\u00f6rm\u0259t edib.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; \u0130ncil, T\u00f6vrat v\u0259 Quran\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n qisiml\u0259rini t\u00fcrk dilin\u0259 t\u0259cr\u00fcm\u0259 etdirib.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Nadir \u015fah\u0131n t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fch\u00fcm xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 bu idi ki, iki t\u00fcrk xalq\u0131 \u2013 Osmanl\u0131 v\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259rd\u0259 m\u0259zh\u0259b ayr\u0131l\u0131\u011fna son qoymaq v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyi aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r iki m\u0259zh\u0259bin q\u0259bul etdiyi ortaq (C\u0259f\u0259ri Sadiq) m\u0259zh\u0259b t\u0259klif edib. Bu bar\u0259d\u0259 sonralar 19-cu \u0259sr Az\u0259rbaycan tarix\u00e7isi v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Abbasqulu a\u011fa Bak\u0131xanov t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cBu m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Osmanl\u0131 d\u0259rbar\u0131na t\u0259qdim edils\u0259 d\u0259, q\u0259bul olunmad\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycanda \u0130slam dini sah\u0259sind\u0259ki bir \u00e7ox islahat m\u0259hz Nadir \u015fah\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; \u00d6z d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 s\u00fcnni v\u0259 \u015fi\u0259l\u0259r aras\u0131nda ifrat m\u0259zh\u0259b ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na son qoydu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri art\u0131r v\u0259 el\u0259 Nadirin \u00f6z qohumlar\u0131n\u0131n \u0259li il\u0259 ona sui-q\u0259sd edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Nadir \u015fah bir despot, q\u0259ddar \u015fah obraz\u0131 kimi yeridilib beynimiz\u0259. \u00d6lk\u0259l\u0259r f\u0259th ed\u0259n bir h\u00f6kmdar \u00fc\u00e7\u00fcn bu, \u00e7ox normal bir hald\u0131r. M\u0259g\u0259r \u0130sg\u0259nd\u0259r Hindistan\u0131, Napoleon Avropan\u0131, Romanovlar Qafqaz\u0131 m\u0259g\u0259r zurna-balaban, na\u011fara il\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131lar?<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 \u018ff\u015farlar d\u00f6vl\u0259ti d\u0259 \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran \u0259razisind\u0259 h\u00f6km edib, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u015e\u0259rq, \u00fcmumt\u00fcrk v\u0259 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 silinm\u0259z izl\u0259r burax\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Ke\u00e7mi\u015fi il\u0259 f\u0259xr etm\u0259y\u0259n mill\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yi yoxdur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>GADTB: Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran torpaqlar\u0131n\u0131 1100 ild\u0259n art\u0131q idar\u0259 etmi\u015f Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk h\u00f6kmdarlar\u0131. Qaraqoyunlu, A\u011fqoyunlu, S\u0259f\u0259vi, \u018ff\u015far, Qacar imperiyalar\u0131. Qaraqoyunlular\u0131n imperiyas\u0131 d\u00fcz Batum \u015f\u0259h\u0259rin\u0259c\u0259n dir\u0259nirdi.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":28686,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-28683","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28683","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28683"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28683\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28687,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28683\/revisions\/28687"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28686"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28683"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28683"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28683"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}