{"id":28948,"date":"2021-02-08T02:11:45","date_gmt":"2021-02-07T22:11:45","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=28948"},"modified":"2021-02-08T02:11:50","modified_gmt":"2021-02-07T22:11:50","slug":"avropanin-m%c9%99rk%c9%99zind%c9%99-tor%c9%99dilmis-turk-soyqirimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=28948","title":{"rendered":"Avropan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f T\u00fcrk soyq\u0131r\u0131m\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>II D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sinin son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 d\u00fcz Avropan\u0131n g\u00f6b\u0259yind\u0259\u00a0t\u00f6r\u0259dilmi\u015f bu genosidd\u0259n v\u0259 ingilis satq\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7oxlar\u0131n\u0131n x\u0259b\u0259ri yoxdur. Unudulmu\u015f bu tarixi soyq\u0131r\u0131m\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 1960-ci ild\u0259 Avstriyada Drau \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259 m\u0259hv edilmi\u015f Qafqaz xalq\u0131na ucald\u0131lm\u0131\u015f xatir\u0259 abid\u0259sind\u0259 almanca bel\u0259 yaz\u0131l\u0131b: \u201c1945-ci ilin 28 may tarixind\u0259 burada 7000 qafqazl\u0131 &#8212; qad\u0131n, u\u015faq v\u0259 ah\u0131l ya\u015fl\u0131 insanlar Sovet h\u00f6kum\u0259tin\u0259 t\u0259slim edildil\u0259r, h\u0259m\u00e7inin onlar \u0130slama olan s\u0259daq\u0259tl\u0259rind\u0259n dolay\u0131 Qafqaz xalqlar\u0131n\u0131n istiqlal\u0131 u\u011frunda qurban getdil\u0259r\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zi Avropa m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 bu soyq\u0131r\u0131ma aid m\u00fc\u0259yy\u0259n ara\u015fd\u0131rma yaz\u0131lar\u0131 var. Avropada ba\u015f vermi\u015f bu geonsid\u0259 aid m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259 qara\u00e7ay v\u0259 malkarlar\u0131 \u00fcmumi adla \u201cKazak\u201d adland\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Soyq\u0131r\u0131m\u0131n tarixi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Almaniyan\u0131n 1941-cil ild\u0259 SSR\u0130-y\u0259 q\u0259fil h\u00fccumundan sonra Sovet h\u00f6kum\u0259ti Qafqazda ya\u015fayan qara\u00e7ay v\u0259 malkar h\u0259rb\u00e7il\u0259r\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n g\u00f6z\u00fc il\u0259 baxaraq, onlar\u0131 c\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b, i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259si kimi Urala k\u00f6m\u00fcr m\u0259d\u0259nl\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi. M\u0259hz bu q\u0259ddar siyas\u0259t qara\u00e7ay v\u0259 malkar xalq\u0131nda almanlara qar\u015f\u0131 simpatiya yaratm\u0131\u015fd\u0131. Bundan istifad\u0259 ed\u0259n Almaniya Qafqaz xalqlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini \u00f6z t\u0259r\u0259fin\u0259 \u00e7\u0259km\u0259yi bacarm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1942-ci ild\u0259 Almaniya ordusu Don \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7dikd\u0259n sonra Sovet ordusu il\u0259 Qafqaz da\u011flar\u0131 \u0259t\u0259yind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r ba\u015flad\u0131. 1942-ci ilin 21 avqustunda Qafqaz da\u011flar\u0131n\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k zirv\u0259si olan Elbrusa nasist bayra\u011f\u0131 sanc\u0131ld\u0131. Lakin 1942-ci ild\u0259 alman ordusu Qafqazdan t\u0259dric\u0259n \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur. Almanlar b\u00f6lg\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xar-\u00e7\u0131xmaz sovet ordusu Qara\u00e7ay xalq\u0131na qar\u015f\u0131 amans\u0131z h\u00fccumlar t\u0259\u015fkil etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131, ard\u0131nca 1943-c\u00fc ilin 12 yanvar tarixind\u0259 k\u00fctl\u0259vi s\u00fcrg\u00fcnl\u0259r\u0259 start verildi. Eyni q\u0259rar 1944-c\u00fc ild\u0259 \u00e7e\u00e7en v\u0259 inqu\u015flara da \u015famil olundu.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259min \u0259r\u0259f\u0259d\u0259 Qafqaz xalqlar\u0131 ba\u015flar\u0131na g\u0259l\u0259c\u0259k faci\u0259ni t\u0259xmin etdikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn 15 min n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox insan almanlarla birg\u0259 b\u00f6lg\u0259ni t\u0259rk edib getdil\u0259r. 22 ayl\u0131q g\u0259rgin yol\u00e7uluqdan sonra almanlar Qafqaz xalqlar\u0131n\u0131 Avstriyan\u0131n Drau \u00e7ay\u0131 \u0259traf\u0131nda (Lientz b\u00f6lg\u0259si) m\u0259skunla\u015fd\u0131rd\u0131lar. Alp da\u011flar\u0131n\u0131n yamaclar\u0131nda \u00f6z h\u0259yatlar\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259n Qafqaz xalqlar\u0131 sonradan b\u00f6lg\u0259nin ingilisl\u0259rin \u0259lin\u0259 ke\u00e7m\u0259sil\u0259 s\u0131x\u0131nt\u0131 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>May ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda ingilisl\u0259r h\u0259min \u0259razid\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn \u0259halinin silahlar\u0131n\u0131 m\u00fcsadir\u0259 etdi v\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f \u0259razisind\u0259n k\u0259nara \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 \u0259ng\u0259ll\u0259ndi. \u018fm\u0259liyyata r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n ingilis zabiti Qafqaz xalq\u0131na bel\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdi: \u201cQafqazl\u0131lar, liderl\u0259rinizi Sovet h\u00f6kum\u0259tin\u0259 t\u0259slim etdik. Siz d\u0259 3-4 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 t\u0259slim olunacaqs\u0131n\u0131z. Qaydalar\u0131 pozmay\u0131n, \u0259traf\u0131n nec\u0259 m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Qa\u00e7ma\u011fa c\u0259hd bel\u0259 etm\u0259yin, qa\u00e7maq ist\u0259y\u0259n o saat vurulacaq. Siz Sovet h\u00f6kum\u0259tinin m\u00fctt\u0259fiqisiniz, yurdunuza d\u00f6nm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259siniz. Sizi geri qaytarmaq is\u0259 bizim v\u0259zif\u0259mizdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet h\u00f6kum\u0259tinin onlara hans\u0131 c\u0259zan\u0131 ver\u0259c\u0259yini bil\u0259n insanlar a\u011f bayraqlar qald\u0131raraq, a\u00e7l\u0131q aksiyas\u0131 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k protest etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. 7 min qafqazl\u0131 ingilisl\u0259rl\u0259 sava\u015faraq \u00f6ld\u00fc, \u00e7\u00fcnki sovet h\u00f6kum\u0259tinin \u0259lin\u0259 ke\u00e7\u0259c\u0259kl\u0259ri t\u0259qdird\u0259 d\u0259 \u00f6l\u0259c\u0259kl\u0259rini \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bilirdil\u0259r. Az qismi Alp da\u011far\u0131na qacaraq xilas olma\u011f\u0131 bacard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Rahib Anatoli Trepat\u015fko ba\u015f ver\u0259n soyq\u0131r\u0131mla ba\u011fl\u0131 detall\u0131 v\u0259 d\u0259qiq ara\u015fd\u0131rmas\u0131nda yaz\u0131r ki, 1945-ci ild\u0259 \u0130taliya, Almaniya, Fransa v\u0259 Yuqoslaviyaya qa\u00e7an \u201ckazak\u201dlar\u0131n say\u0131 4 min n\u0259f\u0259r idi. Avstriya i\u00e7ind\u0259 t\u0259kc\u0259 7 mind\u0259n kazak vard\u0131. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 bildirir ki, Britaniyan\u0131n ba\u015f naziri \u00c7\u00f6r\u00e7ill \u201ckazak\u201dlar\u0131n q\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 tarixin ingilisl\u0259r\u0259 verdiyi \u015fans kimi qiym\u0259tl\u0259ndirib.<\/p>\n\n\n\n<p>Anatoli Trepat\u015fko qeyd edir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;1945-ci ilin 28 may tarixind\u0259 ingilis \u0259sg\u0259rl\u0259ri 2176 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t malkar v\u0259 qara\u00e7ay\u0131 KQB-y\u0259 t\u0259hvil verir. Qafqazl\u0131lardan ibar\u0259t 350 n\u0259f\u0259rlik qrupu ingilisl\u0259rin konfrans ke\u00e7irm\u0259k b\u0259han\u0259sil\u0259 h\u0259min ya\u015fay\u0131\u015f \u0259razisind\u0259n k\u0259nara \u00e7\u0131xar\u0131b, gizlic\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259y\u0259r\u0259k, c\u0259s\u0259dl\u0259ri yand\u0131r\u0131rlar. G\u00fcman olunur ki, Qafqaz t\u00fcrkl\u0259rinin t\u0259hvil verilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bu tarixi raz\u0131la\u015fma Yalta konfrans\u0131 zaman\u0131 Stalinl\u0259 \u00c7\u00f6r\u00e7il aras\u0131nda \u0259ld\u0259 olunub.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAt\u0259\u015f a\u00e7ma\u011fa haz\u0131r dayanan ingilis \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u0259mri g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r. Kazaklar onlar\u0131 qorxunc talenin g\u00f6zl\u0259diyini bilirdil\u0259r. Q\u0131sa zaman ke\u00e7dikd\u0259n sonra ingilisl\u0259r at\u0259\u015f a\u00e7ma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Onlar tanklardan dinc insanlara qar\u015f\u0131 istifad\u0259 edirdil\u0259r. S\u00fcng\u00fc il\u0259 ki\u00e7ik ya\u015fl\u0131 u\u015faqlar \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Drau \u00e7ay\u0131 qan g\u00f6l\u00fcn\u0259 \u00e7evrildi\u201d, &#8212; dey\u0259 b\u0259zi Avropal\u0131 tarix\u00e7il\u0259r yaz\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 Anatoli Trepat\u015fko m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n g\u0259nc qafqazl\u0131lar\u0131n ingilis tanklar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259zil\u0259r\u0259k, v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc, yaral\u0131lar\u0131n s\u00fcng\u00fcd\u0259n ke\u00e7irildiyini yaz\u0131r. O, qeyd edir ki, \u0259n \u00e7ox g\u00fcll\u0259l\u0259n\u0259nl\u0259r ki\u00e7ik ya\u015fl\u0131 u\u015faqlar, k\u00f6rp\u0259l\u0259r idi.|Difai f\u0259dail\u0259ri|<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>II D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sinin son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 d\u00fcz Avropan\u0131n g\u00f6b\u0259yind\u0259\u00a0t\u00f6r\u0259dilmi\u015f bu genosidd\u0259n v\u0259 ingilis satq\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7oxlar\u0131n\u0131n x\u0259b\u0259ri yoxdur. Unudulmu\u015f bu tarixi soyq\u0131r\u0131m\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 1960-ci ild\u0259 Avstriyada<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":28950,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-28948","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28948","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28948"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28948\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28951,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28948\/revisions\/28951"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28950"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28948"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28948"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28948"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}