{"id":2904,"date":"2020-03-23T00:41:28","date_gmt":"2020-03-22T20:41:28","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=2904"},"modified":"2020-03-23T00:41:35","modified_gmt":"2020-03-22T20:41:35","slug":"erm%c9%99nil%c9%99r-hadrutda-insan-%c9%99tini-nec%c9%99-v%c9%99-niy%c9%99-yeyibl%c9%99r-h%c9%99mid-heriscid%c9%99n-sensasion-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=2904","title":{"rendered":"Erm\u0259nil\u0259r Hadrutda insan \u0259tini nec\u0259 v\u0259 niy\u0259 yeyibl\u0259r? &#8212; H\u0259mid Heris\u00e7id\u0259n sensasion ara\u015fd\u0131rma"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Az\u0259rbaycan zaman-zaman t\u0259kc\u0259 el\u0259 yadelli i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n h\u00fccumuna m\u0259ruz qalmay\u0131b. Vaxta\u015f\u0131r\u0131 c\u00fczam, v\u0259ba v\u0259 n\u0259hay\u0259t, taun kimi \u0259lacs\u0131z, \u00e7ar\u0259siz x\u0259st\u0259likl\u0259rin, azarlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi h\u00fccumuna da m\u0259ruz qal\u0131b. Sa\u011falmaz x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 yoluxmu\u015f \u015eabran, Beyl\u0259qan, G\u00fcstasipi kimi \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r t\u0259rk edilib.\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><em>\u018fhalisi da\u011fa-da\u015fa s\u0131\u011f\u0131n\u0131b. H\u0259min a\u011f\u0131r zamanlar h\u0259kiml\u0259rimiz, lo\u011fmanlar\u0131m\u0131z xalq\u0131n d\u0259rdin\u0259 \u015f\u0259rik \u00e7\u0131xaraq m\u00f6c\u00fcz\u0259li m\u0259lh\u0259ml\u0259r, tutiy\u0259l\u0259r, d\u0259rmanlar ixtira edibl\u0259r. Q\u0131sas\u0131, Az\u0259rbaycanda iki d\u0259f\u0259 taun \u0259leyhin\u0259 d\u0259rman, z\u0259rdab k\u0259\u015ff edil\u0259r\u0259k u\u011furla s\u0131naqdan \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><br>Taunun iki f\u0259rqli m\u00fcalic\u0259 \u00fcsulu olub bizd\u0259. Birinci \u00fcsul \u00e7ox qorxulu, vahim\u0259li, d\u0259h\u015f\u0259tli idi. Birinci \u00fcsulda \u015feytan vard\u0131, ikincisind\u0259 inc\u0259 m\u0259l\u0259kl\u0259r. Bug\u00fcnk\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fczd\u0259 biz sizi h\u0259r iki f\u0259rqli m\u00fcalic\u0259 \u00fcsulu il\u0259 tan\u0131\u015f etm\u0259k fikrind\u0259yik.<\/p>\n\n\n\n<p>***<br>Tibb elmind\u0259 pozulmaz qanun m\u00f6vcuddur &#8212; tauna yoluxmu\u015f \u0259razil\u0259r ad\u0259t\u0259n \u00e7\u0259mb\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131r. Gir\u0259c\u0259yind\u0259, \u00fcst\u00fc k\u0259ll\u0259-s\u00fcm\u00fckl\u00fc qara bayraq dal\u011faland\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130lk d\u0259f\u0259 bel\u0259 qara bayraqlar 14-c\u00fc \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Kr\u0131m yar\u0131madas\u0131n\u0131 \u201cb\u0259z\u0259yir\u201d. Venetsiya tacirl\u0259ri il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 \u00e7\u0131xan \u00c7ingiz xan varisl\u0259ri, Qafa qalas\u0131n\u0131 m\u00fchasir\u0259y\u0259 alark\u0259n q\u0259fil \u00f6z aralar\u0131nda taun x\u0259st\u0259l\u0259rini a\u015fkarlay\u0131rlar. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, qaladak\u0131 venetsiyal\u0131lar da \u00c7ingiz xan x\u0259l\u0259fl\u0259rin\u0259 t\u0259slim olmaq ist\u0259mirl\u0259r. V\u0259ziyy\u0259t d\u00f6z\u00fclm\u0259z hala \u00e7atanda Can\u0131 b\u0259y adl\u0131 ordu ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, bel\u0259 dey\u0259k, tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 baktereoloji silaha \u0259l at\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Yar\u0131mcan x\u0259st\u0259l\u0259ri d\u00f6y\u00fc\u015f mancanaqlar\u0131na qoyaraq, m\u00fchasir\u0259d\u0259ki Qafa qalas\u0131na at\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>***<\/p>\n\n\n\n<p>Taun virusunu da\u015f\u0131yanlar adi bit-bir\u0259l\u0259rdir. Onlar \u0259vv\u0259lc\u0259 si\u00e7anlara dara\u015f\u0131r&#8230; Sonra insanlara. \u00c7ox ke\u00e7mir bu si\u00e7anlar, bu virus da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar venetsiyal\u0131lar\u0131n g\u0259mil\u0259rind\u0259 Avropa sahill\u0259rin\u0259 \u00e7at\u0131b taun mikrobunu b\u00fct\u00fcn qit\u0259y\u0259 yay\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 qara taun bayraqlar\u0131 b\u00fct\u00fcn Avropan\u0131 b\u00fcr\u00fcy\u00fcr. \u018fhalinin d\u00f6rd\u0259 biri tauna yoluxub m\u0259hv olur. Can\u0131 b\u0259yin bioloji silah\u0131, bel\u0259 dey\u0259k, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011fruldur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>***<\/p>\n\n\n\n<p>Sonuncu d\u0259f\u0259 qara taun bayraqlar\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 1930-cu ild\u0259 as\u0131l\u0131b. Hadis\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda, Hadrut b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ba\u015f verib. B\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 bu epizod bel\u0259 t\u0259svir edilir.\u201cD\u00fcz 3 g\u00fcnd\u0259n sonra Hadrutun gir\u0259c\u0259yind\u0259 qara bir bayraq as\u0131ld\u0131, Hadrut ba\u011fland\u0131, gedi\u015f-g\u0259li\u015f k\u0259sildi, Hadrutun k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259ri bombo\u015f bo\u015fald\u0131, evl\u0259rin p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259ri, qap\u0131lar\u0131 kip qapand\u0131. Uzaqdan g\u00f6r\u00fcn\u0259n da\u011flar\u0131n ba\u015f\u0131 is\u0259, qardan a\u011fappaq idi. Amma qara bayraqla a\u011f zirv\u0259li da\u011flar\u0131n t\u0259zad\u0131ndan yaranm\u0131\u015f bu \u015fairan\u0259 m\u0259nz\u0259r\u0259nin tama\u015fa\u00e7\u0131s\u0131 dem\u0259k olar ki, g\u00f6z\u0259 d\u0259ymirdi. \u018fhali ya t\u0259l\u0259f olmu\u015fdu, yaxud hardasa gizl\u0259nib qeyb\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015fdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Yaz\u0131\u00e7\u0131 El\u00e7in \u018ff\u0259ndiyevin \u201c\u00d6l\u00fcm h\u00f6km\u00fc\u201d roman\u0131nda Hadrutda ba\u015f vermi\u015f taun epidemiyas\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131n\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin qapal\u0131 zona elan olunmas\u0131n\u0131 yuxar\u0131dak\u0131 c\u00fcml\u0259l\u0259rl\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131r. H\u0259min epidemiya 1929-cu ilin son ay\u0131nda ba\u015flay\u0131r v\u0259 m\u0259\u015fhur mikrobioloq Lev Zilberin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi h\u0259kim ekspedisiyas\u0131n\u0131n ciddi, \u00e7\u0259tin m\u00fcbariz\u0259si say\u0259sind\u0259 l\u0259\u011fv edilir. X\u0259st\u0259liyin \u00f6z\u00fc il\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 canlar\u0131n say\u0131, epidemiyan\u0131n d\u0259qiq statistikas\u0131 bar\u0259d\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 geni\u015f bilgi yoxdur. O hadis\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 \u0259sas bilgi rolunu is\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 yaln\u0131z professor Zilberin yazd\u0131\u011f\u0131 xatir\u0259l\u0259r oynamaqda davam edir.<strong>Bak\u0131da ald\u0131\u011f\u0131 tap\u015f\u0131r\u0131qlardan birind\u0259 Zilber\u0259 yaz\u0131\u015fma v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 q\u0259tiyy\u0259n \u201ctaun\u201d k\u0259lm\u0259sini i\u015fl\u0259tm\u0259m\u0259k tap\u015f\u0131r\u0131l\u0131r. Bunun \u0259v\u0259zind\u0259 o, \u201cfiliz\u201d (rusca &#8212; \u201cruda\u201d) s\u00f6z\u00fc yazmal\u0131 idi. El\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 alim xatir\u0259l\u0259rini \u201cFiliz \u0259m\u0259liyyat\u0131\u201d adland\u0131r\u0131b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>O zamanlar SSR\u0130, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Sovet Az\u0259rbaycan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn s\u0259nayel\u0259\u015fm\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131rd\u0131 dey\u0259, t\u0259klif edilmi\u015f ssenari, k\u0259nar \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 he\u00e7 bir \u015f\u00fcbh\u0259 yaratm\u0131r. M\u0259tbuatda Lev Zilberin ad\u0131 geoloq kimi halland\u0131r\u0131l\u0131r. Xalq aras\u0131nda \u015fayi\u0259 burax\u0131l\u0131r ki, b\u0259s Qaraba\u011fda aliml\u0259r d\u0259mir filizi axtar\u0131rlar. B\u00f6y\u00fck hey\u0259tl\u0259, y\u00fckl\u0259 Hadruta g\u0259lib yeti\u015f\u0259n Moskva virusoloqlar\u0131 geoloq ad\u0131 alt\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131rlar. D\u0259st\u0259nin m\u0259rk\u0259zi \u015ftab\u0131 Hadrut yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 alban monastr\u0131 se\u00e7ilir.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>Dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131ndan b\u0259lli olur ki, taundan \u00f6l\u0259n ilk x\u0259st\u0259 &#8212; yeniyetm\u0259, hans\u0131sa g\u0259miricini ovlay\u0131b, x\u0259z d\u0259risini soyub, el\u0259 x\u0259st\u0259 g\u0259miricid\u0259n d\u0259 tauna yoluxub. Patoloqanatom, professor \u015eirokoqorovun apard\u0131\u011f\u0131 bakterioloji m\u00fcayin\u0259l\u0259r taun diaqnozunu t\u0259sdiql\u0259yir. X\u0259st\u0259liyin n\u00f6vb\u0259ti qurbanlar\u0131ndan biri is\u0259 h\u0259rbi h\u0259kim Oleq Marlin olur. Lev Zilber xatir\u0259l\u0259rin\u0259 davam edir: \u201c\u0130\u015f el\u0259 g\u0259tirdi ki, c\u0259s\u0259dl\u0259rin yand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 x\u0259nd\u0259kd\u0259 \u0259n \u00fcst\u0259 h\u0259kim Marlinin c\u0259s\u0259di d\u00fc\u015fd\u00fc. Odunlar yan\u0131b, t\u00fcst\u00fc v\u0259 od x\u0259nd\u0259kd\u0259n bay\u0131ra yay\u0131landa, Marqolinin bir qolu q\u0259fild\u0259n yuxar\u0131 qalxd\u0131 v\u0259 tez d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc. Bu t\u00fcst\u00fc v\u0259 hisd\u0259n qaralm\u0131\u015f qol a\u011f qarl\u0131 da\u011flar\u0131n fonunda k\u0259skin se\u00e7ilirdi&#8230; Yerli \u0259halinin aras\u0131ndan toplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sanitarlar bu s\u0259hn\u0259ni g\u00f6rd\u00fckd\u0259 lap diksindil\u0259r. C\u0259s\u0259dl\u0259rin yand\u0131r\u0131lmas\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259kd\u0259n q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 boyun qa\u00e7\u0131rd\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>***<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Tezlikl\u0259 hadis\u0259l\u0259rin dramatik c\u0259r\u0259yan\u0131na NKVD i\u015f\u00e7il\u0259ri d\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 edir. B\u0259lli olur ki, yerli erm\u0259ni \u0259halisi, taundan sa\u011falmaq namin\u0259, tamam ba\u015fqa, \u0259caib, v\u0259h\u015fi ayinl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irirl\u0259r. M\u0259nz\u0259r\u0259, qorxulu Hollivud filml\u0259rini xat\u0131rlatma\u011fa ba\u015flay\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>G\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 \u00e7ekistl\u0259r Zilber\u0259 bildirir ki, ciddi s\u00f6hb\u0259t var &#8212; taun qurbanlar\u0131n\u0131n m\u0259zarlar\u0131 nam\u0259lum \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n a\u00e7\u0131l\u0131r, \u00fcr\u0259k v\u0259 qaraciy\u0259rl\u0259ri \u00e7\u0131xar\u0131lar v\u0259 bu yolla sinfi d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r x\u0259st\u0259liyi \u0259trafa yay\u0131rlar. S\u00fcbut \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ekistl\u0259r, Zilberi yeni q\u0259birl\u0259ri qaz\u0131b meyitl\u0259ri yoxlama\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>H\u0259kiml\u0259r \u00e7ekistl\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r Ay i\u015f\u0131\u011f\u0131nda erm\u0259ni m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131na yollan\u0131rlar. A\u00e7\u0131lan 10 q\u0259bird\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcnd\u0259, do\u011frudan da, c\u0259s\u0259dl\u0259rin ba\u015f\u0131 b\u0259d\u0259nind\u0259n ayr\u0131lm\u0131\u015f, sin\u0259l\u0259ri v\u0259 qar\u0131nlar\u0131 b\u0131\u00e7aqla yar\u0131laraq \u00fcr\u0259k v\u0259 qaraciy\u0259rl\u0259ri g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. \u00c7ekistin q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu, diversantlar\u0131n i\u015fi idi. Zilberl\u0259 \u00e7ekistl\u0259r bir an \u00fczb\u0259sur\u0259t dayan\u0131b s\u00fckuta dal\u0131rlar. Sonralar o, bu m\u0259nz\u0259r\u0259ni \u00f6z xatir\u0259l\u0259rind\u0259 bel\u0259 t\u0259svir edir: \u201cT\u0259s\u0259vv\u00fcr edin&#8230; gec\u0259 yar\u0131s\u0131, Ay i\u015f\u0131\u011f\u0131nda be\u015f-on n\u0259f\u0259r q\u0259biristanl\u0131\u011fa girib, m\u0259zarlar\u0131 bir-bir a\u00e7\u0131r. S\u0259madak\u0131 Ay gah buludlar arxas\u0131na ke\u00e7ir, gah yenid\u0259n do\u011fur. Bu zaman biz \u00f6z-\u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n qorxma\u011fa ba\u015flay\u0131rd\u0131q. A\u00e7d\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc q\u0259bir qad\u0131na m\u0259xsusdu. Paltarlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xaranda g\u00f6rd\u00fck ki, ay aman, bu n\u0259dir bel\u0259&#8230;Qad\u0131n\u0131n b\u0259d\u0259nini yar\u0131b \u00fcr\u0259yini, ciy\u0259rini \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131lar&#187;.<br>***<br>Sonrak\u0131 dramatik hadis\u0259l\u0259r, sa\u011flam t\u0259f\u0259kk\u00fcrd\u0259n k\u0259nardad\u0131r el\u0259 bil. Sonrak\u0131 hadis\u0259l\u0259r\u0259 indi d\u0259 inanmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil.<br>***<br>Erm\u0259ni m\u0259zarl\u0131qlar\u0131nda ba\u015f ver\u0259n qorxulu hadis\u0259l\u0259rin \u00fcst\u00fc bir g\u00fcn q\u0259fil \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131r. Bulatan k\u0259ndind\u0259 olark\u0259n, yerli m\u00fc\u0259llim ona burada ya\u015fayan erm\u0259ni \u0259halisi aras\u0131ndak\u0131 q\u0259rib\u0259 ad\u0259t, inam v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r. Lev Zilberin xatir\u0259l\u0259rini burda h\u0259y\u0259cans\u0131z v\u0259r\u0259ql\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil: \u201cM\u0259n ona taunun epidemiologiyas\u0131n\u0131n b\u0259zi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs etdim v\u0259 s\u00f6zaras\u0131 qeyd el\u0259dim ki, taunun a\u011fciy\u0259r formas\u0131ndan \u00e7ox vaxt ail\u0259l\u0259r b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 t\u0259l\u0259f olurlar.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; Bilirsinizmi, bu c\u00fcr ail\u0259l\u0259r haqq\u0131nda buralarda hans\u0131 inamlar yay\u0131l\u0131b? &#8212; m\u00fc\u0259llim m\u0259nd\u0259n soru\u015fdu.\u00a0<\/strong><br>M\u0259n, \u0259lb\u0259tt\u0259, bilmirdim.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; \u018fg\u0259r bir ail\u0259nin \u00fczvl\u0259ri ard-arda v\u0259fat edirs\u0259, bu o dem\u0259kdir ki, birinci \u00f6l\u0259n sa\u011fd\u0131r v\u0259 dig\u0259rl\u0259rini \u00f6z yan\u0131na, m\u0259zara \u00e7\u0259kir. Onun sa\u011f oldu\u011funu nec\u0259 bilm\u0259li? Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259zar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 at g\u0259tirirl\u0259r v\u0259 ona yem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yulaf verirl\u0259r. At yey\u0259rs\u0259, dem\u0259li, m\u0259zardak\u0131 diridir v\u0259 onu \u00f6ld\u00fcrm\u0259k laz\u0131md\u0131. Y\u0259ni ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sm\u0259k, \u00fcr\u0259yini, qaraciy\u0259rini \u00e7\u0131xarmaq. Sonra g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n \u00fczvl\u0259ri x\u0131rda-x\u0131rda do\u011fray\u0131r v\u0259 ail\u0259nin salamat \u00fczvl\u0259rin\u0259 yedirirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201cFiliz\u201d \u0259m\u0259liyyat\u0131 bu vahim\u0259li epizoddan sonra tamam ba\u015fqa m\u0259zmun qazan\u0131r.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br>***<br>Yerli NKVD r\u0259hb\u0259rliyi Hadrutda hannibalizm, y\u0259ni insan \u0259ti yem\u0259k hallar\u0131n\u0131 bir-bir qeyd\u0259 alma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Tezlikl\u0259 hadis\u0259l\u0259rin baiskar\u0131, s\u0259b\u0259bkar\u0131 &#8212; yerli xalq h\u0259kimi d\u0259 tap\u0131l\u0131r. Karantind\u0259ki x\u0259st\u0259l\u0259r aras\u0131nda olma\u011f\u0131 onu lab\u00fcd c\u0259zadan qurtarsa da, taun x\u0259st\u0259liyind\u0259n qurtarm\u0131r. Ax\u015fam\u00e7a\u011f\u0131 onun c\u0259s\u0259dini x\u0259nd\u0259y\u0259 at\u0131b a\u011f da\u011f zirv\u0259l\u0259ri f\u00f6vq\u00fcnd\u0259 at\u0259\u015f\u0259 yax\u0131rlar. Q\u0259rib\u0259dir, onun ax\u0131r\u0131ndan sonra Hadrutda taun x\u0259st\u0259liyi h\u0259qiq\u0259t\u0259n itib gedir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201cGeoloq\u201d Lev Zilberin xatir\u0259l\u0259rin\u0259 daxil olmayan b\u0259zi epizodlar\u0131 biz burda i\u015f\u0131qland\u0131rmaq ist\u0259rdik. M\u0259s\u0259l\u0259 ondad\u0131r ki, taun x\u0259st\u0259l\u0259rinin yeyilm\u0259si fakt\u0131 t\u0259kc\u0259 el\u0259 Hadrutda qeyd\u0259 al\u0131nmay\u0131b. Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 bu c\u00fcr ox\u015far hadis\u0259l\u0259ri \u201ctaun zaman\u0131 ziyaf\u0259t\u201d adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, taunun z\u0259rdab\u0131n\u0131 q\u0259dim insanlar bax bu c\u00fcr axtar\u0131b tapm\u0131\u015fd\u0131lar&#8230;<br>***<br>Lev Ziber d\u0259, ax\u0131rda sanki bu z\u0259rdabdan istifad\u0259 edir. \u201cFiliz\u201d \u0259m\u0259liyyat\u0131 u\u011furla n\u0259tic\u0259l\u0259nir. Q\u0259dim z\u0259rdab, d\u00fcnya bazar\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r.\u00a0<br>Ancaq t\u0259rkibi kims\u0259y\u0259 elan edilmir.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br>***<\/p>\n\n\n\n<p>1977-ci ild\u0259 \u201cLenfilm\u201d kinostudiyas\u0131 Hadrut taunu m\u00f6vzusuna \u201ca\u00e7\u0131q kitab\u201d \u00e7oxseriyal\u0131 filminin 8-ci seriyas\u0131nda qay\u0131d\u0131r. Filmin \u0259n maraql\u0131 epizodlar\u0131 yerli m\u0259zarl\u0131qda lent\u0259 al\u0131n\u0131b. Bu epizodlarda yerli erm\u0259ni \u0259halisinin hannibalizm, y\u0259ni adam \u0259ti yem\u0259k faktlar\u0131 x\u00fcsusi ustal\u0131qla \u00e7\u0259kilib.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u0259tnl\u0259r filmd\u0259 h\u0259m erm\u0259nic\u0259, h\u0259m d\u0259 erm\u0259ni l\u0259hc\u0259sind\u0259 rusca verilir.<br>Erm\u0259nil\u0259rin t\u00fcrkl\u0259ri qani\u00e7\u0259n, adam \u0259ti yey\u0259n kimi t\u0259svir etm\u0259si fakt\u0131 ham\u0131m\u0131za b\u0259llidir. Ancaq bunun arxas\u0131nda he\u00e7 bir h\u0259qiqi, insand\u0131r\u0131c\u0131 s\u0259n\u0259d, fakt yoxdur.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br>Lev Zilberin xatir\u0259l\u0259ri, n\u0259hay\u0259t \u201cA\u00e7\u0131q kitab\u201d filminin 8-ci seriyas\u0131 b\u00fct\u00fcn bu c\u0259f\u0259ngiyat\u0131 alt-\u00fcst edir, bil\u0259siz. B\u0259lli olur ki&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br>B\u0259lli olur ki, hannibalizm faktlar\u0131na Qaraba\u011fda rastlan\u0131b. Ancaq t\u00fcrkl\u0259r aras\u0131nda deyil, yerli erm\u0259ni \u0259halisi aras\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130ndi bizim \u0259limiz\u0259, bax, bu t\u0259bli\u011fat silah\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb. G\u0259lin ondan d\u00fcnya m\u0259tbuat\u0131nda m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 ed\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Robert Ko\u00e7aryan, Zori Balayan kimil\u0259rin n\u0259slind\u0259 m\u0259nc\u0259 bel\u0259 hannibalizm s\u00f6zs\u00fcz ki, m\u00f6vcud olub.<br>***<br>Bu m\u00f6vcud olmasayd\u0131, h\u0259min k\u0259sl\u0259r insan \u0259tin\u0259, qan\u0131na bu q\u0259d\u0259r susamazd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>***<\/p>\n\n\n\n<p>O ki, qald\u0131 Az\u0259rbaycanda taun \u0259leyhin\u0259 icad edilmi\u015f dig\u0259r z\u0259rdaba&#8230;<br>H\u0259min bu z\u0259rdab, 14-c\u00fc \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 \u015eeyx S\u0259finin i\u015ftirak\u0131 il\u0259, Neft\u00e7alan\u0131n \u201cPir\u0259taun\u201d oca\u011f\u0131nda a\u015fkarlan\u0131b. Sonralar Avropaya pay g\u00f6nd\u0259rilib ki, ordak\u0131 taunun k\u00f6k\u00fcn\u00fc bird\u0259f\u0259lik k\u0259ssin.<\/p>\n\n\n\n<p><br>***<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, 14-c\u00fc \u0259srin ilk r\u00fcb\u00fcnd\u0259, taun \u0259leyhin\u0259 z\u0259rdab axtaran \u015eeyx S\u0259fi m\u0259kt\u0259bi, avropal\u0131lardan xeyli \u0259vv\u0259l bu m\u00f6c\u00fcz\u0259nin sirrini tapma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdu. \u015eeyx S\u0259fi, deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00f6z\u00fc bu madd\u0259ni a\u015fkarlay\u0131b onu taun \u0259leyhin\u0259 istifad\u0259 edir. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycanda, sonra b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada taun x\u0259st\u0259liyi geriy\u0259 add\u0131m at\u0131r. Milyonlarla zavall\u0131 insan\u0131n h\u0259yat\u0131 \u00f6l\u00fcmd\u0259n qurtar\u0131r. H\u0259min hadis\u0259l\u0259rin is\u0259 q\u0259rib\u0259 m\u00fcq\u0259ddim\u0259si vard\u0131. Taun x\u0259st\u0259liyinin Avropada yay\u0131lma\u011f\u0131nda b\u0259zil\u0259ri Roma papas\u0131 6 c\u0131 Klementi g\u00fcnahkar bilirdil\u0259r. 1345-ci ilin 16 iyun tarixind\u0259 h\u0259min Papan\u0131n verdiyi x\u00fcsusi \u0259mrd\u0259 taunun s\u0259b\u0259bkarlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda ovsun\u00e7ular, sehrbazlar, \u0259cinn\u0259l\u0259r, bird\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259nm\u0259yin, pi\u015fikl\u0259r g\u00f6st\u0259rilirdi. \u00d6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n h\u0259r pi\u015fiy\u0259 g\u00f6r\u0259 qatil\u0259 5 lir\u0259 pul \u00f6d\u0259nilirdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 Avropa qit\u0259sind\u0259 pi\u015fikl\u0259r k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0131r\u0131l\u0131r, bu da si\u00e7anlar\u0131n artmas\u0131na, son n\u0259tic\u0259 olaraq taun x\u0259st\u0259liyinin yeni dal\u011fas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Az\u0259rbaycan h\u0259min vaxtlar Avropan\u0131n bu d\u0259rdin\u0259 bigan\u0259 qalm\u0131r.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br>Az\u0259rbaycan Elxanil\u0259r s\u00fclal\u0259si h\u00f6kmdar\u0131 \u018fmir \u018fl \u00dcmara \u00c7oban\u0131n o\u011flu Nu\u015fir\u0259van, saray h\u0259kimi v\u0259 filosofu \u015e\u0259hab\u0259tdin Y\u0259hya S\u00fchr\u0259v\u0259rdini i\u015f\u0259 qat\u0131r. O da x\u00fcsusi bir m\u0259ktub yazaraq Roma Papas\u0131na g\u00f6nd\u0259rib qeyd edir ki, x\u0259st\u0259liyin s\u0259b\u0259bkar\u0131 pi\u015fikl\u0259r, \u0259cinn\u0259l\u0259r, sehrbazlar deyil.M\u0259l\u0259k t\u00fck\u00fcnd\u0259n haz\u0131rlanan bu gizli d\u0259rman\u0131n q\u0259dim reseptini is\u0259, indi m\u0259n a\u00e7maq ist\u0259mir\u0259m. \u0130n\u015fallah, vaxt\u0131 g\u0259l\u0259nd\u0259 bunu ed\u0259r\u0259m.***G\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz kimi, Az\u0259rbaycanda taun x\u0259st\u0259liyinin iki f\u0259rqli m\u00fcalic\u0259 \u00fcsulu olub. \u0130lk xilaskar\u0131m\u0131z \u015eeyx S\u0259fidir, sonuncusu Lev Zilber.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Allah onlar\u0131n ikisin\u0259 d\u0259 r\u0259hm\u0259t etsin&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>2016-c\u0131 il<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan zaman-zaman t\u0259kc\u0259 el\u0259 yadelli i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n h\u00fccumuna m\u0259ruz qalmay\u0131b. Vaxta\u015f\u0131r\u0131 c\u00fczam, v\u0259ba v\u0259 n\u0259hay\u0259t, taun kimi \u0259lacs\u0131z, \u00e7ar\u0259siz x\u0259st\u0259likl\u0259rin, azarlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi h\u00fccumuna da m\u0259ruz<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-2904","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2904","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2904"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2904\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2906,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2904\/revisions\/2906"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}