{"id":29510,"date":"2021-02-15T01:55:17","date_gmt":"2021-02-14T21:55:17","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=29510"},"modified":"2021-02-15T11:05:10","modified_gmt":"2021-02-15T07:05:10","slug":"amerika-hindularinin-m%c9%99ns%c9%99yi-turk-izi-bar%c9%99sind%c9%99-dusunc%c9%99l%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=29510","title":{"rendered":"AMER\u0130KA H\u0130NDULARININ M\u018fN\u015e\u018fY\u0130: T\u00dcRK \u0130Z\u0130 BAR\u018fS\u0130ND\u018f D\u00dc\u015e\u00dcNC\u018fL\u018fR&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Araz \u015e\u018fHR\u0130L\u0130<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-jurnalist<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>BAB\u0130L Q\u00dcLL\u018fS\u0130 RUBR\u0130KASINDAN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yaz\u0131m\u0131za Amerika yerlil\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si, \u00f6t\u0259n \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259 ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-d\u0259 olmu\u015f Cek Ra\u015finqin s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 ba\u015flayaq: \u201cM\u0259nsub oldu\u011fum mohavk q\u0259bil\u0259sinin m\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 g\u0259linc\u0259, dem\u0259liy\u0259m ki, m\u00f6vcud r\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, biz 50.000 il \u0259vv\u0259l (son elmi d\u0259lill\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259xmin\u0259n, 23.000 il \u0259vv\u0259l \u2013 m\u00fc\u0259llif) Amerika qit\u0259sin\u0259 ba\u015fqa bir yerd\u0259n \u2013 indiki Az\u0259rbaycandan g\u0259lmi\u015fik. Bunun antropoloji d\u0259lill\u0259ri d\u0259 vard\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>O zamanlar Berinq bo\u011faz\u0131ndan uzanan quru yol vasit\u0259sil\u0259 ov\u00e7ular\u0131n ard\u0131c\u0131l k\u00f6\u00e7\u00fc ba\u015f verirdi. Onlar X\u0259z\u0259r sahill\u0259rind\u0259n, indiki \u00d6zb\u0259kistan v\u0259 Qazax\u0131standan, Sibir torpaqlar\u0131ndan g\u0259lirdil\u0259r. Bug\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 bizd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ad\u0259tl\u0259rin\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki s\u00f6zl\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n xeyli ad\u0259t v\u0259 s\u00f6z qalm\u0131\u015fd\u0131r. Aram\u0131zda m\u00fc\u0259yy\u0259n etnik uy\u011funluqlar da m\u00f6vcuddur. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, Bak\u0131dak\u0131 dostlar\u0131ma m\u00fch\u00fcm bir siqnal vermi\u015f oluram. Amerika hindular\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259ti il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n milli m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin ox\u015farl\u0131\u011f\u0131 ideyas\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 yenidir. Az\u0259rbaycanl\u0131lar bunu t\u0259dqiq ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Lakin ed\u0259c\u0259kl\u0259rmi? Bunu bilmir\u0259m!\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Ha\u015fiy\u0259. Mohavklar m\u0259\u015fhur AB\u015e yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Ceyms Fenimor Kuperin (1789\u20131851) oxucular\u0131na onun \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u0259sas q\u0259hr\u0259manlar\u0131 Nataniel Bamponun v\u0259 mogikan \u00c7inqa\u00e7qukun bar\u0131\u015fmaz v\u0259 amans\u0131z d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri kimi tan\u0131\u015fd\u0131rlar. Bug\u00fcn Kanadada v\u0259 AB\u015e-\u0131n Nyu-York \u015ftat\u0131nda 64.000 mohavk ya\u015fay\u0131r. Onlardan c\u0259mi 3.000 n\u0259f\u0259ri \u00f6z do\u011fma dilind\u0259 dan\u0131\u015fa bilir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-4.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-29511\" width=\"1038\" height=\"587\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-4.jpg 299w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-4-150x85.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1038px) 100vw, 1038px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Fikirl\u0259rind\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, Cek Ra\u015finq \u00f6z xalq\u0131n\u0131n tarixi il\u0259 maraqlanm\u0131\u015f, onu ara\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. S\u00f6zs\u00fcz ki, o, \u00f6z ehtimallar\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u0259rk\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n faktlara \u0259saslanm\u0131\u015fd\u0131r. Amma biz\u0259 daha dol\u011fun v\u0259 birm\u0259nal\u0131 d\u0259lill\u0259r laz\u0131md\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 elmin, daha do\u011frusu, onun m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rinin m\u00fcnasib\u0259ti nec\u0259dir?<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fvv\u0259lc\u0259 arxeoloqlar\u0131n verdikl\u0259ri m\u0259lumata n\u0259z\u0259r salaq&#8230; \u00d6t\u0259n \u0259srin 80-ci ill\u0259rind\u0259 Alyaskada v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiyada yerl\u0259\u015f\u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259 tap\u0131lm\u0131\u015f artefaktlar m\u00fcqayis\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259dqiq edilmi\u015fdir. Bu zaman m\u0259lum olmu\u015fdur ki, \u0259m\u0259k v\u0259 ov al\u0259tl\u0259ri, m\u00fcxt\u0259lif amuletl\u0259r, geyim \u0259\u015fyalar\u0131, dig\u0259r predmetl\u0259r aras\u0131nda b\u0259nz\u0259rlik, b\u0259z\u0259n is\u0259 eynilik vard\u0131r. H\u0259m\u00e7inin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir ki, Altay v\u0259 Sibir xalqlar\u0131 il\u0259 Amerika yerlil\u0259rinin q\u0259dim d\u0259fn m\u0259rasiml\u0259ri d\u0259 ox\u015fard\u0131r. Bu paralell\u0259r ayr\u0131-ayr\u0131 qit\u0259l\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri bir-birin\u0259 ba\u011flayaraq s\u00fcbuta yetirmi\u015fdir ki, onlar, \u0259slind\u0259, bir z\u0259ncirin halqalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Lakin m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin b\u0259nz\u0259rliyi h\u0259l\u0259 qan qohumlu\u011funa, genetik yax\u0131nl\u0131\u011fa d\u0259lal\u0259t etmir. Eyni m\u0259kan v\u0259 \u015f\u0259raitd\u0259 ox\u015far h\u0259yat t\u0259rzi, m\u0259i\u015f\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131n v\u0259 geyimin haz\u0131rlanmas\u0131nda b\u0259nz\u0259r materiallardan (d\u0259ri, s\u00fcm\u00fck, obsidian da\u015f\u0131 v\u0259 s.) istifad\u0259 yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bizi maraqland\u0131ran m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259sind\u0259 \u0259n d\u0259qiq m\u0259lumat\u0131 genetika elmi verir. Bel\u0259 ki, Amerika hindular\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Y xromosomlu Q haploqrupunun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn \u0130randa, \u018ffqan\u0131standa v\u0259 \u00d6zb\u0259kistanda ya\u015fayan t\u00fcrkm\u0259nl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, kulan-k\u0131p\u015fak v\u0259 kanql\u0131 tayfalar\u0131ndan olan qazaxlar\u0131n 46-48%-i, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n v\u0259 norve\u00e7lil\u0259rin 4.8%-i (bu genin Norvegiyadak\u0131 da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 Az\u0259rbaycandan getmi\u015fl\u0259r), hindoy, \u00e7eberloy, qordaloy, engenoy, egi\u015fbatoy, di\u015fniy, \u015fuonoy, nox\u00e7maxkaxoy n\u0259sill\u0259rind\u0259n olan \u00e7e\u00e7enl\u0259rin bir hiss\u0259si v\u0259 A\u015fkenazi y\u0259hudil\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259n bir qismi Q haploqrupuna aiddir. H\u0259min haploqrupun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131na Pribaltikada, Volqaboyuda, Monqolustanda da rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Q haploqrupu, t\u0259xmin\u0259n, 31.900 il \u0259vv\u0259l indiki Uralda v\u0259 ya Sibird\u0259 P haploqrupundan yaranm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 P haploqrupundan h\u0259m\u00e7inin R haploqrupu da t\u00f6r\u0259mi\u015fdir. Sonradan<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/426293.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-29512\" width=\"1035\" height=\"776\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/426293.jpg 800w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/426293-300x225.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/426293-150x113.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/426293-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1035px) 100vw, 1035px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>R haploqrupu \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 R1 v\u0259 R2 haploqruplar\u0131na, R1 haploqrupu is\u0259, t\u0259xmin\u0259n, 18.000 il \u0259vv\u0259l R1a v\u0259 R1b haploqruplar\u0131na b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr. R1a-n\u0131n Z93 subklad\u0131 (subclade) \u015f\u0259rti olaraq q\u0259dim aril\u0259rin haploqrupu hesab edilir. Bunun da s\u0259b\u0259bi odur ki, bug\u00fcnk\u00fc Hindistan\u0131n brahman v\u0259 k\u015fatriya varnalar\u0131nda (kastalar\u0131nda) m\u0259hz R1a haploqrupunun Z93 subklad\u0131n\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n faizi 31\u201372 aras\u0131ndad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, \u0259ski m\u0259tnl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, aril\u0259rin \u0259sas t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259ri m\u0259hz brahmanlar v\u0259 k\u015fatriyalar olmu\u015flar. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 R1a Z93-\u0259 h\u0259m d\u0259 ari haploqrupu deyilir. M\u00fcasir xotonlar\u0131n (t\u00fcrk xalq\u0131) 83\u201387%-i, q\u0131r\u011f\u0131zlar\u0131n 65%-i, Altay t\u00fcrkl\u0259rinin 53%-i, y\u0259hudi xalq\u0131n\u0131n c\u0259mi 4%-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259n lavilil\u0259rin 52%-i, Kuban noqaylar\u0131n\u0131n 50%-i, p\u0259ncabl\u0131lar\u0131n 47%-i, tacikl\u0259rin 30\u201368%-i, pu\u015ftunlar\u0131n (\u018ffqan\u0131stan) 45\u201351%-i, \u015f\u0259mmar tayfas\u0131ndan olan \u0259r\u0259bl\u0259rin 43%-i, Kr\u0131m tatarlar\u0131n\u0131n v\u0259 \u00f6zb\u0259kl\u0259rin 32%-i, \u00e7uva\u015flar\u0131n v\u0259 uy\u011furlar\u0131n 30%-i, qara\u00e7ay-balkarlar\u0131n 28%-i, farslar\u0131n 18\u201325%-i, k\u00fcrdl\u0259rin 10\u201320%-i h\u0259min haploqrupun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259rqi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck R1a haploqrupuna m\u0259xsusdur. Bel\u0259 ki, beloruslar\u0131n 60%-i, polyaklar\u0131n 56%-i, ruslar\u0131n 34\u201355%-i, ykraynal\u0131lar\u0131n 53%, lat\u0131\u015flar\u0131n 40%-i, litval\u0131lar\u0131n 38%-i, h\u0259m\u00e7inin Avropan\u0131n \u015fimal\u0131nda v\u0259 q\u0259rbind\u0259 ya\u015fayan norve\u00e7lil\u0259rin 26%-i, almanlar\u0131n 16\u201324%-i, avstriyal\u0131lar\u0131n 19%-i bu haploqrupun m\u00fcxt\u0259lif subkladlar\u0131na aiddir. Amma bir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 vur\u011fulayaq ki, R1a Z93-d\u0259n f\u0259rqli olaraq, onlar\u0131n he\u00e7 biri \u201cari haploqrupu\u201d hesab edilmir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Q\u0259rbi Avropada is\u0259 daha \u00e7ox (50%) R1b haploqrupu yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130ngilisl\u0259rin 70\u201390%-i, basklar\u0131n 88%-i, ispanlar\u0131n 70%-i, almanlar\u0131n 40%-i, el\u0259c\u0259 d\u0259 Altay kumandinl\u0259rinin (t\u00fcrk xalq\u0131) 49%-i, k\u0131p\u015fak tayfas\u0131ndan olan qazaxlar\u0131n 47%-i, tabasaranl\u0131lar\u0131n 45%-i, osetinl\u0259rin 43%-i, t\u00fcrkm\u0259nl\u0259rin 37%-i R1b-nin m\u00fcxt\u0259lif subkladlar\u0131n\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sadalad\u0131qlar\u0131m\u0131z\u0131 sad\u0259 dil\u0259 \u00e7evir\u0259k. T\u0259xmin\u0259n 44.300 il \u0259vv\u0259l C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiyada bir o\u011flan (P haploqrupu) do\u011fulur. O, h\u0259yatda u\u011furlu olur, n\u0259sli art\u0131r v\u0259 yay\u0131lma\u011fa ba\u015flay\u0131r. P-nin d\u00fcnyaya g\u0259lm\u0259sind\u0259n 12.400 il sonra onun n\u0259slind\u0259 R v\u0259 Q adl\u0131 iki o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131 anadan olur. Ulu babalar\u0131 P kimi tale onlar\u0131n da \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fcl\u00fcr. Bel\u0259likl\u0259, iki yeni n\u0259slin \u0259sas\u0131 qoyulur. Bu hadis\u0259d\u0259n t\u0259xmin\u0259n 9.000 il \u00f6t\u00fcr. Q-nin \u00f6vladlar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si hans\u0131sa s\u0259b\u0259bl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n (iqlim, m\u00fcharib\u0259 v\u0259 s.) k\u00f6\u00e7\u0259 ba\u015flay\u0131r. Onlar Berinq bo\u011faz\u0131ndan Amerika qit\u0259sin\u0259 ke\u00e7irl\u0259r. Sonras\u0131 m\u0259lumdur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1426709567_1670790888.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-29513\" width=\"1014\" height=\"1431\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1426709567_1670790888.jpg 428w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1426709567_1670790888-213x300.jpg 213w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/1426709567_1670790888-106x150.jpg 106w\" sizes=\"auto, (max-width: 1014px) 100vw, 1014px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>P-nin dig\u0259r \u201c\u00f6vlad\u0131\u201d R-in M\u0259rk\u0259zi Asiyada ya\u015fayan n\u0259sli is\u0259 ondan c\u0259mi 1.500 il sonra iki qola \u2013 R1a-ya v\u0259 R1b-y\u0259 ayr\u0131l\u0131r. \u018fvv\u0259lc\u0259 R1a-n\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazanaraq \u0259lveri\u015fli m\u00f6vqel\u0259r\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rlar. G\u00fcman edilir ki, Midiya v\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni h\u00f6kmdarlar\u0131, Hindistan\u0131n brahman v\u0259 k\u015fatriyalar\u0131, bulqar t\u00fcrkl\u0259rinin Dulo s\u00fclal\u0259si v\u0259 Xaqan Atilla, g\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rin A\u015fina xaqan n\u0259sli, \u00c7ingiz xan, macar krallar\u0131 \u2013 Arpadlar, Osmanl\u0131 sultanlar\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r s\u00fclal\u0259l\u0259r v\u0259 n\u0259sill\u0259r m\u0259hz R1a haploqrupunun Z93 subklad\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif klasterl\u0259rinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 olmu\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd. Bu m\u0259lumatlar\u0131n \u00e7oxu dolay\u0131 d\u0259lill\u0259r\u0259 \u0259saslanan ehtimallard\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, macar krallar\u0131 \u2013 Arpadlar \u00f6zl\u0259rini Xaqan Atillan\u0131n n\u0259slind\u0259n hesab etmi\u015fl\u0259r. Genetikl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015fl\u0259r ki, Arpadlar\u0131n haploqrupu h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 R1a Z93-d\u00fcr. Bunun \u0259sas\u0131nda g\u00fcman edilmi\u015fdir ki, Xaqan Atilla da h\u0259min haploqrupun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 ola bil\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin sonradan v\u0259ziyy\u0259t d\u0259yi\u015fmi\u015f, estafet R1b-nin t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259rin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. B\u00f6y\u00fck Britaniya, AB\u015e, Almaniya v\u0259 \u0130taliya kimi inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259halisinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hiss\u0259si R1b haploqrupunun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1492-ci il oktyabr ay\u0131n\u0131n 12-d\u0259 \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Q-nin \u201cqarda\u015f\u0131\u201d R-in n\u0259slind\u0259n olan avropal\u0131lar g\u0259mil\u0259rl\u0259 Amerika sahill\u0259rin\u0259 yan ald\u0131lar. \u0130\u015f\u011fal v\u0259 a\u011f\u0131r m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik d\u00f6vr\u00fc ba\u015fland\u0131. Q\u0259sbkarlar \u00f6zl\u0259rinin uzaq \u201c\u0259miu\u015faqlar\u0131n\u0131\u201d n\u0259inki d\u0259h\u015f\u0259tli v\u0259 amans\u0131z soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qoydular, h\u0259m d\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 onlar\u0131 b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vlad\u0131, insan kimi tan\u0131maqdan bel\u0259 imtina etdil\u0259r. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, \u201cqohumlar\u201d aras\u0131nda d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik daha \u015fidd\u0259tli v\u0259 bar\u0131\u015fmaz olur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, m\u00f6vzunun \u0259vv\u0259lind\u0259ki suala yenid\u0259n qay\u0131daq: Amerikan\u0131n yerli \u0259halisini t\u00fcrkl\u0259rin qohumlar\u0131 hesab etm\u0259k olarm\u0131? Cavab m\u00fcsb\u0259tdir: Amerika hindular\u0131 Q haploqrupunun<\/p>\n\n\n\n<p>da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 olan t\u00fcrkl\u0259rin, \u201chind-Avropal\u0131lar\u201d\u0131n v\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin \u201cqarda\u015flar\u0131\u201d, R haploqrupunun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 olan t\u00fcrkl\u0259rin, \u201chind-Avropal\u0131lar\u201d\u0131n v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n is\u0259 \u201c\u0259miu\u015faqlar\u0131\u201dd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Indi is\u0259 b\u0259hs etdiyimiz m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar dil\u00e7il\u0259rin b\u0259zi t\u0259dqiqat v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259k. R1 haploqrupu R1a v\u0259 R1b haploqruplar\u0131na b\u00f6l\u00fcns\u0259 d\u0259 onlar, el\u0259c\u0259 d\u0259 P-nin dig\u0259r t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri h\u0259l\u0259 6.000 il bir-birl\u0259rin\u0259 yax\u0131n dill\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131\u015flar. 12.000 il \u0259vv\u0259l bug\u00fcn \u015f\u0259rti olaraq \u201cnostratik\u201d ad\u0131 verilmi\u015f vahid dil Altay, Ural, \u201chind-Avropa\u201d v\u0259 dravid dil ail\u0259l\u0259rin\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr. Linqvistl\u0259r Amerika hindular\u0131n\u0131n dill\u0259rini nostratik dil ail\u0259sin\u0259 aid etmirl\u0259r. Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, misal \u00fc\u00e7\u00fcn, ingilis, yaxud rus dili t\u00fcrk dilin\u0259 apa\u00e7i dilind\u0259n daha yax\u0131nd\u0131r. Amma qeyd etdik ki, t\u00fcrkl\u0259rin, \u201chind-Avropal\u0131lar\u201d\u0131n v\u0259 Amerika hindular\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, \u0259slind\u0259, bir n\u0259sild\u0259n olmu\u015flar. Bunu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, ehtimal ed\u0259 bil\u0259rik ki, \u0259n az\u0131 23.000\u201325.000 il \u0259vv\u0259l\u0259d\u0259k onlar eyni dild\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>Nostratik dill\u0259r kimi, Amerika hindullar\u0131n\u0131n dill\u0259ri d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif qurulu\u015flara malikdir. Onlar aras\u0131nda \u201chind-Avropa\u201d dill\u0259ri t\u0259k flektiv, t\u00fcrk dill\u0259ri kimi aqql\u00fctinativ (iltisaqi) olanlar\u0131 vard\u0131r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n vur\u011fulamaq laz\u0131md\u0131r ki, linqvistl\u0259rin ehtimal\u0131na \u0259sas\u0259n, k\u00f6k nostratik dilin qurulu\u015fu iltisaqi olmu\u015fdur. M\u0259lumdur ki, iltisaqi dill\u0259rd\u0259 s\u00f6z \u015f\u0259kil\u00e7inin t\u0259sirin\u0259 daha az m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fcn ilkin formas\u0131n\u0131 daha yax\u015f\u0131 saxlay\u0131r. Bel\u0259 dill\u0259rd\u0259 s\u00f6z\u00fcn k\u00f6k\u00fc lokomativ\u0259, \u015f\u0259kil\u00e7i is\u0259 vaqona b\u0259nz\u0259yir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cqalib-l\u0259r-d\u0259n-siniz-mi\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ki \u201cqalib\u201d \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonrak\u0131 hiss\u0259l\u0259rin t\u0259siri alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fcr v\u0259 d\u0259yi\u015fikliy\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131r. Ba\u015fqa bir misal \u2013 \u201car\u0131\u201d s\u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259m \u015f\u0259kil\u00e7isi \u0259lav\u0259 etdikd\u0259 \u201car\u0131lar\u201d s\u00f6z\u00fc yaran\u0131r. Lakin s\u00f6z\u00fcn k\u00f6k\u00fc \u2013 \u201car\u0131\u201d oldu\u011fu kimi qal\u0131r. Rus dilind\u0259 \u00ab\u043f\u0447\u0435\u043b\u0430\u00bb s\u00f6z\u00fcn\u00fcn c\u0259mi \u00ab\u043f\u0447\u0435\u043b\u044b\u00bb s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi rus dilind\u0259 k\u00f6k s\u00f6z ona \u015f\u0259kil\u00e7i qo\u015fulan kimi \u00f6z\u00fcn\u00fcn sonuncu saitini, y\u0259ni ilkin formas\u0131n\u0131 itirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu sad\u0259 misallar\u0131 ona g\u00f6r\u0259 \u00e7\u0259kdik ki, iltisaqi dill\u0259rd\u0259 s\u00f6z\u00fcn daha sabit qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259k. Amerika hindular\u0131n\u0131n \u0259sas dill\u0259rind\u0259n olan ke\u00e7ua dilinin qurulu\u015fu iltisaqidir. S\u00f6zs\u00fcz ki, t\u0259dqiqat obyekti kimi m\u0259hz iltisaqi dill\u0259ri se\u00e7m\u0259k daha m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur. Bel\u0259likl\u0259, hindu dill\u0259rinin t\u00fcrk dilind\u0259n ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 vaxt\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ke\u00e7ua dili il\u0259 Altay\u2013Ural dill\u0259rind\u0259ki 207 sabit v\u0259 \u0259sas s\u00f6z\u00fc (Morris Svode\u015fin siyah\u0131s\u0131) Sergey Starostinin metodikas\u0131na uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcqayis\u0259 v\u0259 t\u0259hlil ed\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/brasil_indiens_110920.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-29514\" width=\"1035\" height=\"712\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/brasil_indiens_110920.jpg 400w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/brasil_indiens_110920-300x206.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/brasil_indiens_110920-150x103.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1035px) 100vw, 1035px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Qeyd. Svode\u015fin siyah\u0131s\u0131 \u2013 sabit v\u0259 \u0259sas s\u00f6zl\u0259rin b\u0259nz\u0259rliyi \u0259sas\u0131nda f\u0259rqli dill\u0259r aras\u0131nda qohumluq d\u0259r\u0259c\u0259sinin t\u0259yin edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn AB\u015e dil\u00e7isi Morris Svode\u015f t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259klif olunmu\u015f siyah\u0131d\u0131r. Burada el\u0259 s\u00f6zl\u0259r toplanm\u0131\u015fd\u0131r ki, he\u00e7 bir dil onlars\u0131z ke\u00e7in\u0259 bilm\u0259z. M\u0259s\u0259l\u0259n, ata, ana, g\u00fcn\u0259\u015f, bir, iki v\u0259 s. Morris Svode\u015fin ehtimal\u0131na g\u00f6r\u0259, h\u0259r 1.000 ild\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n siyah\u0131dak\u0131 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n on d\u00f6rd\u00fc itir v\u0259 ya d\u0259yi\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>Morris Svode\u015fd\u0259n f\u0259rqli olaraq Sergey Starostin hesab edir ki, bu siyah\u0131ya al\u0131nma s\u00f6zl\u0259ri deyil, h\u0259r bir dilin \u00f6z (milli m\u0259n\u015f\u0259li) s\u00f6zl\u0259rini salmaq laz\u0131md\u0131r. Onun fikrinc\u0259, m\u00fcqayis\u0259 zaman\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r ki, h\u0259r 1.000 ild\u0259 h\u0259min siyah\u0131dak\u0131 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n be\u015fi v\u0259 ya alt\u0131s\u0131 itir, yaxud o q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fir ki, qohum dilin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 onlar\u0131 tan\u0131ya bilmir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat. \u018fvv\u0259lc\u0259 ke\u00e7ua v\u0259 Ural-Altay dill\u0259rin\u0259 aid Svode\u015f siyah\u0131lar\u0131 aras\u0131nda m\u00fcqayis\u0259 apar\u0131b 60 b\u0259nz\u0259r s\u00f6z\u00fc (onlardan b\u0259zil\u0259ri m\u0259qal\u0259nin sonunda t\u0259qdim olunmu\u015fdur) m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdiririk. Yerd\u0259 147 s\u00f6z qal\u0131r. Ard\u0131nca Starostinin \u00fcsulunu t\u0259tbiq edirik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u0259tic\u0259.<\/strong> <em><strong>\u018fg\u0259r h\u0259r min ild\u0259 alt\u0131 s\u00f6z d\u0259yi\u015firs\u0259, dem\u0259li, ke\u00e7ua dili t\u00fcrk dilind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 25.000 il \u0259vv\u0259l ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan 13.000 il sonra is\u0259 (b\u0259lk\u0259 bir q\u0259d\u0259r d\u0259 tez) vahid \u201cnostratik\u201d dil Altay, Ural, \u201chind-Avropa\u201d v\u0259 dravid dil ail\u0259l\u0259rin\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/150782736_3946455832097479_1379839287504448093_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-29515\" width=\"945\" height=\"473\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/150782736_3946455832097479_1379839287504448093_n.jpg 360w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/150782736_3946455832097479_1379839287504448093_n-300x150.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/150782736_3946455832097479_1379839287504448093_n-150x75.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 945px) 100vw, 945px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>ALTAY-URAL \u2013 KE\u00c7UA PARALELL\u018fR\u0130ND\u018fN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. N\u0259 \u2013 ima (ke\u00e7ua) \u2013 nim\u0259 (ba\u015fq\u0131rd), nime (xakas), nima (\u00f6zb\u0259k).<\/p>\n\n\n\n<p>2. Yox \u2013 ama (ke\u00e7ua) \u2013 amas (uy\u011fur).<\/p>\n\n\n\n<p>3. Bir \u2013 huk (ke\u00e7ua) \u2013 ek, yek (\u0130ran dill\u0259ri), \u00fcks (eston), ik (mari), neq (monqol).<\/p>\n\n\n\n<p>4. D\u00f6rd \u2013 tava (ke\u00e7ua) \u2013 tavatta (\u00e7uva\u015f).<\/p>\n\n\n\n<p>5. Be\u015f \u2013 pichqa (ke\u00e7ua) \u2013 be\u015f (Az\u0259rbaycan), bies (saxa) , viisi (finn), p\u0259nc (fars), \u043f\u044f\u0442\u044c (rus).<\/p>\n\n\n\n<p>6. Uzun \u2013 suni (ke\u00e7ua) \u2013 uzun (Az\u0259rbaycan), uz\u0131n (qaraqalpaq).<\/p>\n\n\n\n<p>7. Balaca \u2013 uchuy (ke\u00e7ua) \u2013 \u00fc\u00e7\u00fckn (kalm\u0131k).<\/p>\n\n\n\n<p>8. Dar \u2013 kichki (ke\u00e7ua) \u2013 ki\u00e7ik (t\u00fcrk dill\u0259ri \u2013 formaca v\u0259 m\u0259naca b\u0259nz\u0259r s\u00f6zd\u00fcr).<\/p>\n\n\n\n<p>9. Ana \u2013 mama (ke\u00e7ua) \u2013 mama (bibi \u2013 Az\u0259rbaycan).<\/p>\n\n\n\n<p>10. Ata \u2013 tayta (ke\u00e7ua) \u2013 d\u0259d\u0259 (Az\u0259rbaycan).<\/p>\n\n\n\n<p>11. U\u015faq \u2013 irqi (ke\u00e7ua) \u2013 \u00fcr (monqol).<\/p>\n\n\n\n<p>12. Qad\u0131n (arvad) \u2013 warmi (ke\u00e7ua) \u2013 vaimo (finn)<\/p>\n\n\n\n<p>13. Bal\u0131q \u2013 challwa (ke\u00e7ua) \u2013 kala (finn).<\/p>\n\n\n\n<p>14. Qurd \u2013 kuru (ke\u00e7ua) \u2013 kurt (T\u0131va), xorxa (monqol).<\/p>\n\n\n\n<p>15. Ot \u2013 qura (ke\u00e7ua) \u2013 kurak (\u00e7uva\u015f).<\/p>\n\n\n\n<p>16. \u018ft \u2013 aycha (ke\u00e7ua) \u2013 a\u015f (\u00e7uva\u015f).<\/p>\n\n\n\n<p>17. Sa\u00e7 \u2013 chukcha (ke\u00e7ua) \u2013 \u00e7u\u00e7 (\u00e7uva\u015f).<\/p>\n\n\n\n<p>18. Dil \u2013 qallu (ke\u00e7ua) \u2013 \u00e7elxe (\u00e7uva\u015f), xel (monqol), kel (finn), kieli (karel), kyal (mok\u015fan).<\/p>\n\n\n\n<p>19. Sin\u0259 \u2013 qasqu (ke\u00e7ua) \u2013 k\u00f6ks (Az\u0259rbaycan), k\u00f6k\u00fcs (Kr\u0131m).<\/p>\n\n\n\n<p>20. S\u0131xmaq \u2013 qapiy (ke\u00e7ua) \u2013 qapmaq (Az\u0259rbaycan \u2013 formaca eyni, m\u0259naca yax\u0131n s\u00f6zd\u00fcr).<\/p>\n\n\n\n<p>21. Tikm\u0259k \u2013 siray (ke\u00e7ua) \u2013 s\u0131r\u0131maq (Az\u0259rbaycan).<\/p>\n\n\n\n<p>22. \u0130sti \u2013 illi (ke\u00e7ua) \u2013 il\u0131q (Az\u0259rbaycan).<\/p>\n\n\n\n<p>23. D\u00fcz \u2013 chiqa (ke\u00e7ua) \u2013 \u00e7ike (Altay).<\/p>\n\n\n\n<p>24. Do\u011fru \u2013 chanin (ke\u00e7ua) \u2013 \u00e7\u0131n (Altay).<\/p>\n\n\n\n<p>25. V\u0259 \u2013 wan (ke\u00e7ua) \u2013 uonna (saxa), ba (monqol), v\u0259 (\u0259r\u0259b).<\/p>\n\n\n\n<p>AZ\u018fRBAYCAN \u2013 MAYYA PARALELL\u018fR\u0130ND\u018fN<\/p>\n\n\n\n<p>1. Ar\u0131 \u2013 ah bool (mayya) \u2013 bal (h\u0259m forma, h\u0259\u00e7 d\u0259 m\u0259na bax\u0131m\u0131ndan b\u0259nz\u0259r s\u00f6zd\u00fcr).<\/p>\n\n\n\n<p>2. Yalan\u00e7\u0131 &#8212; ah tuzach (mayya) \u2013 tuzaq (t\u0259l\u0259).<\/p>\n\n\n\n<p>3. Alt\u0131nda \u2013 alan (mayya) \u2013 alt\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Ana b\u0259tnind\u0259 u\u015faq \u2013 baal nak (mayya) \u2013 bala ana.<\/p>\n\n\n\n<p>5. Dolu (\u00e7ox) \u2013 balan (mayya) \u2013 bol.<\/p>\n\n\n\n<p>6. Balta \u2013 baat (mayya) \u2013 balta.<\/p>\n\n\n\n<p>7. Buxar \u2013 buy (mayya) \u2013 bu\u011f.<\/p>\n\n\n\n<p>8. B\u00f6y\u00fcm\u0259k \u2013 buyul (mayya) \u2013 b\u00f6y\u00fcm\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>9. Ba\u011flamaq, toxumaq \u2013 bukul (mayya) \u2013 b\u00fckm\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>10. Dolmu\u015f, batm\u0131\u015f \u2013 bulaan (mayya) \u2013 bo\u011fulan.<\/p>\n\n\n\n<p>11. Maral \u2013 keh (mayya) \u2013 keyik.<\/p>\n\n\n\n<p>12. A\u011f \u2013 zak (mayya) \u2013 a\u011f.<\/p>\n\n\n\n<p>13. \u00d6gey ana \u2013 zak naa (mayya) \u2013 a\u011f ana (h\u0259rfi t\u0259rc\u00fcm\u0259dir).<\/p>\n\n\n\n<p>14. K\u00fcl\u0259k \u2013 zulik (mayya) \u2013 k\u00fcl\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>15. K\u00f6rp\u0259, \u00f6vlad, bala \u2013 jeje paal, paal (mayya) \u2013 cici bala, bala.<\/p>\n\n\n\n<p>16. \u018fsas, s\u0259b\u0259b \u2013 chun (mayya) \u2013 \u00e7\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p>17. M\u0259n \u2013 en (mayya) \u2013 m\u0259n.<\/p>\n\n\n\n<p>18. A\u00e7maq \u2013 hech (mayya) \u2013 a\u00e7.<\/p>\n\n\n\n<p>19. Yara \u2013 ya (mayya) \u2013 yara.<\/p>\n\n\n\n<p>20. Yaymaq \u2013 yar (mayya) \u2013 yay.<\/p>\n\n\n\n<p>21. Yaxmaq \u2013 yach (mayya) \u2013 yax.<\/p>\n\n\n\n<p>22. D\u00fc\u015fm\u0259n \u2013 yakal (mayya) \u2013 ya\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>23. Yoxlamaq \u2013 yalat (mayya) \u2013 yoxla.<\/p>\n\n\n\n<p>24. Ya\u015f\u0131l, g\u00f6y \u2013 yash, yaash (mayya) \u2013 ya\u015f\u0131l.<\/p>\n\n\n\n<p>25. Yeni, birinci \u2013 yash, yaash (mayya) \u2013 ya\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>26. \u0130\u00e7ind\u0259 \u2013 ich (mayya) \u2013 i\u00e7.<\/p>\n\n\n\n<p>27. Qala \u2013 ich paa (mayya) \u2013 i\u00e7 paya.<\/p>\n\n\n\n<p>28. D\u00f6\u015f \u2013 im (mayya) \u2013 \u0259mc\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>29. Ev, otaq \u2013 kaz (mayya) \u2013 qazma.<\/p>\n\n\n\n<p>30. \u018fti qaxac etm\u0259k \u2013 kaklah (mayya) \u2013 qaxac.<\/p>\n\n\n\n<p>31. Bitkinin qurumas\u0131, solmas\u0131 \u2013 kakmal (mayya) \u2013 qaxs\u0131maq.<\/p>\n\n\n\n<p>32. G\u00fcn (vaxt), g\u00fcn\u0259\u015f \u2013 kin (mayya) \u2013 g\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p>33. K\u0259sm\u0259k \u2013 koz (mayya) \u2013 k\u0259s.<\/p>\n\n\n\n<p>34. Lil \u2013 mum (mayya) \u2013 mum (formaca eyni, m\u0259naca ox\u015far s\u00f6zd\u00fcr).<\/p>\n\n\n\n<p>35. Ana \u2013 naa (mayya) \u2013 ana.<\/p>\n\n\n\n<p>36. \u00c7oxlu \u2013 on (mayya) \u2013 on.<\/p>\n\n\n\n<p>37. Ev \u2013 otoch (mayya) \u2013 otaq.<\/p>\n\n\n\n<p>38. \u00dc\u00e7, \u00e7oxlu \u2013 osh (mayya) \u2013 \u00fc\u00e7.<\/p>\n\n\n\n<p>39. Hasar \u2013 paa (mayya) \u2013 paya.<\/p>\n\n\n\n<p>40. Borc almaq \u2013 pay (mayya) \u2013 pay.<\/p>\n\n\n\n<p>41. \u018fvv\u0259linci, qabaqdak\u0131 \u2013 payan (mayya) \u2013 bayan.<\/p>\n\n\n\n<p>42. Piy \u2013 pip (mayya) \u2013 piy.<\/p>\n\n\n\n<p>43. B\u0259yaz, r\u0259ngsiz \u2013 poz (mayya) \u2013 boz (forma v\u0259 m\u0259naca b\u0259nz\u0259r s\u00f6zd\u00fcr).<\/p>\n\n\n\n<p>44. D\u0259rin \u2013 tam (mayya) \u2013 tam (formaca eyni, m\u0259naca b\u0259nz\u0259r s\u00f6zd\u00fcr).<\/p>\n\n\n\n<p>45. Ata \u2013 tat (mayya) \u2013 d\u0259d\u0259, ata.<\/p>\n\n\n\n<p>46. Toz \u2013 tooz (mayya) \u2013 toz.<\/p>\n\n\n\n<p>47. T\u00fcp\u00fcrc\u0259k \u2013 tub (mayya) \u2013 t\u00fcp\u00fcrc\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>48. Yalan, aldatmaq \u2013 tuz (mayya) \u2013 tuzaq.<\/p>\n\n\n\n<p>49. \u018fmr verm\u0259k, qayda qoymaq \u2013 tuz (mayya) \u2013 t\u00fcz\u00fck, d\u00fcz, d\u00fczm\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>50. Meyv\u0259 tumu \u2013 tun (mayya) \u2013 tum.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/150221126_3946478162095246_8349141091718042011_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-29516\" width=\"1039\" height=\"925\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/150221126_3946478162095246_8349141091718042011_n.jpg 530w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/150221126_3946478162095246_8349141091718042011_n-300x267.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/150221126_3946478162095246_8349141091718042011_n-150x134.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1039px) 100vw, 1039px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Yuxar\u0131dak\u0131 50 b\u0259nz\u0259r s\u00f6z m\u0259\u015fhur sovet tarix\u00e7isi v\u0259 linqvisti Yuri Knorozovun \u00ab\u041f\u0438\u0441\u044c\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c \u0438\u043d\u0434\u0435\u0439\u0446\u0435\u0432 \u043c\u0430\u0439\u044f\u00bb \u0259s\u0259rind\u0259ki q\u0131sa mayya\u2013rus l\u00fc\u011f\u0259tinin t\u0259dqiqi prosesind\u0259 bu s\u0259tirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f paralell\u0259rin yaln\u0131z bir hiss\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, mayya sivilizasiyas\u0131 e.\u0259. 2000-ci ild\u0259 M\u0259rk\u0259zi Amerikada yaranm\u0131\u015f, eram\u0131z\u0131n 250-ci ilind\u0259 s\u00fcquta u\u011fram\u0131\u015fd\u0131r. Amma mayya xalq\u0131 yox olmam\u0131\u015fd\u0131r. Bug\u00fcn Yukatan yar\u0131madas\u0131nda, Belizd\u0259, Qvatemalada v\u0259 Hondurasda alt\u0131 milyondan \u00e7ox mayya ya\u015fay\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Araz \u015e\u018fHR\u0130L\u0130 Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-jurnalist BAB\u0130L Q\u00dcLL\u018fS\u0130 RUBR\u0130KASINDAN Yaz\u0131m\u0131za Amerika yerlil\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si, \u00f6t\u0259n \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259 ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-d\u0259 olmu\u015f Cek Ra\u015finqin s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 ba\u015flayaq: \u201cM\u0259nsub oldu\u011fum<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":29517,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-29510","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29510","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29510"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29510\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29546,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29510\/revisions\/29546"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/29517"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29510"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29510"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}