{"id":2981,"date":"2020-03-25T03:56:31","date_gmt":"2020-03-24T23:56:31","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=2981"},"modified":"2020-03-25T03:56:35","modified_gmt":"2020-03-24T23:56:35","slug":"kovid-19-devrimi-abdye-veda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=2981","title":{"rendered":"Kovid-19 devrimi: ABD\u2019ye veda\u2026"},"content":{"rendered":"\n<p>K\u00fcresel liderlikler veya hegemonya 100-150 y\u0131lda bir el de\u011fi\u015ftirir. De\u011fi\u015fti\u011finde k\u00fcresel sistemin omurgas\u0131 da de\u011fi\u015fir. 1648&nbsp;Westphalia&nbsp;Antla\u015fmas\u0131, Frans\u0131z Devrimi gibi \u00f6nemli d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131 17. ve 18. Y\u00fczy\u0131lda ya\u015fanan de\u011fi\u015fim \u00f6rnekleridir. 19. Y\u00fczy\u0131lda, Napolyon Sava\u015flar\u0131 sonras\u0131 Viyana Konferans\u0131 (1815) ile Avrupa\u2019n\u0131n kurtar\u0131c\u0131s\u0131 olarak B\u00fcy\u00fck Britanya ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Futboldan, \u0130ngiliz kuma\u015f\u0131na, \u0130ngilizceden denizcili\u011fe her alanda d\u00fcnyay\u0131 etkileyen yeni k\u00fcresel lider onlar olmu\u015ftu.&nbsp;<ins><\/ins><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">20. Y\u00dcZYILDA ABD L\u0130DERL\u0130\u011e\u0130<\/h2>\n\n\n\n<p>Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131 \u0130ngilizler ABD\u2019den bor\u00e7lanarak y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f, sonunda galip \u00e7\u0131ksa da ekonomisi \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fc. Bu sava\u015ftan sonra imparatorluklar d\u00f6nemi kapanm\u0131\u015f, Rusya\u2019da sosyalizm T\u00fcrkiye\u2019de Kemalizm d\u00f6nemi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Mazlum uluslar uyan\u0131yordu. Britanya \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde kurulan Milletler Cemiyeti \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131 \u00f6nleyememi\u015f ama bu sava\u015ftan da galip \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131. Ancak art\u0131k ABD\u2019nin k\u00fcresel liderli\u011fini tan\u0131mak zorundayd\u0131lar. Neticede her \u015fey ekonomik g\u00fcce dayan\u0131yordu. 1890 y\u0131l\u0131nda Britanya\u2019y\u0131 \u00fcretimde ge\u00e7en ABD, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan ekonomik bir dev olarak \u00e7\u0131kt\u0131 ve Britanya\u2019ya son darbeyi 1956 S\u00fcvey\u015f Krizinde vurdu. Art\u0131k Amerikan hegemonyas\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Onu engelleyebilecek&nbsp;yegane&nbsp;denge ve kontrol unsuru Sovyetler Birli\u011fi ve n\u00fckleer g\u00fc\u00e7 idi. O nedenle d\u00fcnya, n\u00fckleer silahlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 garantilenmi\u015f yok olma (MAD) tehdidi alt\u0131nda her iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131nda ya\u015fanan milyonlarca insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc g\u00f6rmeden, so\u011fuk sava\u015f alt\u0131nda Berlin duvar\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1989 y\u0131l\u0131na kadar g\u00f6rece bir istikrar d\u00f6nemi ya\u015fad\u0131. N\u00fcfus ve refah artt\u0131. 1970\u2019lerde 3,5 milyar olan n\u00fcfus 21. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda 7,5 milyar oldu. 1971\u2019de ABD, bir oldu bitti ile dolar\u0131n uluslararas\u0131 ticaretteki konumunu peki\u015ftirdi. 1970\u2019lerde&nbsp;neo-liberal ekonomik sistem vites b\u00fcy\u00fcltt\u00fc. Hijyen, t\u0131p, g\u0131da sekt\u00f6r\u00fc, haberle\u015fme ve ula\u015ft\u0131rma \u00f6yle geli\u015fti ki, 70\u2019lerden sonra Atlantik\u00e7i k\u00fcresel ekonomik sistem, artan d\u00fcnya n\u00fcfusunu s\u00f6m\u00fcr\u00fclecek t\u00fcketici kitle olarak g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">SO\u011eUK SAVA\u015e SONRASI D\u00d6NEM&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p>1989 sonras\u0131 SSCB y\u0131k\u0131ld\u0131 ve ABD hegemonyas\u0131 zafer sarho\u015flu\u011fu i\u00e7inde&nbsp;neo-liberal kapitalizmi k\u00fcreselle\u015fme ad\u0131 alt\u0131nda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya dayatt\u0131. Tek kutuplu kontrols\u00fcz d\u00fcnyada haritalar de\u011fi\u015ftirildi, h\u00fck\u00fcmetler devrildi. Devletler k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcrken, \u00f6zelle\u015ftirmeler ve dev firmalar alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131. Bu arada finans\/kapital sekt\u00f6r\u00fc tarihinde olmad\u0131\u011f\u0131 kadar b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Paradan para kazanma d\u00f6nemi ile finans, \u00fcretimin; t\u00fcketim&nbsp;tasarrufun;&nbsp;maddi haz, manevi\/ahlaki hazz\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti. S\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi ve kullan\u0131lmas\u0131 gereken kitleler jeopolitik teorilerin izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. SSCB y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra Rusya kapitalist oldu. 70\u2019lerin sonunda \u00c7in zaten karma ekonomik modele ge\u00e7mi\u015fti.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">NEOL\u0130BERAL FELAKET&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131ndaneoliberalkapitalizm ve Atlantik\u00e7i demokrasi ile \u015fekillendirilen&nbsp;sosyo&nbsp;psikolojik iklim, do\u011fay\u0131 tahrip eden, ferdiyet\u00e7i, hazc\u0131 ve insani temel de\u011ferlerden uzakla\u015fm\u0131\u015f, t\u00fcketen ama d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen, hedonist kitleler yaratt\u0131. Bu kitleler gerek enerji ile hammaddeye&nbsp;eri\u015fim,&nbsp;gerekse yeni pazarlar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Afganistan, Irak, Libya ve Suriye\u2019de kanl\u0131 m\u00fcdahalelere g\u00f6z yumdu. En az\u0131ndan h\u00fck\u00fcmetlerini sorgulamad\u0131 ve kendi devletlerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 suni ter\u00f6r tehdidi ile korkutulmay\u0131 kabullendi. Zay\u0131f devletler par\u00e7alan\u0131p halklar\u0131 kan banyosu yaparken, finans kapital d\u00fcnyas\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan elitleri, bor\u00e7lanarak t\u00fcketen orta s\u0131n\u0131f\u0131 art\u0131rd\u0131. Bir yandan da pazarlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmeyi hedefledi. Bir nesil \u00f6ncesi fakir olan orta s\u0131n\u0131flar\u0131n refah patlamas\u0131 ile artan talepleri devletleri jeopolitik ve ekonomik m\u00fccadelede ac\u0131mas\u0131z yapt\u0131. Sistem ba\u015ftan yanl\u0131\u015f kurulmu\u015ftu. Washington&nbsp;oyda\u015fmas\u0131&nbsp;liberal demokratik d\u00fczen i\u00e7inde herkese bir Amerikal\u0131 gibi ya\u015fama ideali sunuyordu. Sadece t\u00fcketim \u00e7er\u00e7evesinde de\u011fil, bat\u0131 de\u011ferleri kavram\u0131yla da&nbsp;oyda\u015fmaya&nbsp;uymak neredeyse mecburi tutuluyordu. Bu de\u011ferlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar d\u00fc\u015fman kabul edilip cezaland\u0131r\u0131l\u0131yordu.&nbsp;<\/li><\/ol>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">T\u00dcKENEN D\u00dcNYA&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p>Ama ger\u00e7ekler b\u00f6yle de\u011fildi. Washington&nbsp;oyda\u015fmas\u0131&nbsp;ucuz eme\u011fi s\u00f6m\u00fcrmek i\u00e7in k\u00fcreselle\u015fmeyi te\u015fvik etmi\u015f; K\u00fcresel \u00fcretim entegrasyonunun kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k i\u00e7inde&nbsp;sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yeni iklim i\u00e7inde \u00f6zellikle Asya \u2013 Pasifik kalk\u0131nm\u0131\u015f; \u00c7in ve Hindistan ekonomileri ola\u011fan\u00fcst\u00fc b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f, ticaret aks\u0131 do\u011fuya d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Son 25 y\u0131lda k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte 2,6 milyar insan\u0131n orta s\u0131n\u0131fa ge\u00e7mesi b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 olmu\u015ftu. Ancak silah ters tepti. Asya Pasifik, g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00fcretimden al\u0131rken, Amerikan sistemi tam aksine uzakla\u015fm\u0131\u015f; t\u00fcketim modeli daha da b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu a\u015famada art\u0131k do\u011fan\u0131n tahribat\u0131 da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmu\u015ftu. Karbondioksit sal\u0131n\u0131m\u0131ndan, t\u00fcketim maddelerinin arz ve talep dengesine kadar k\u00fcresel sistem s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmaktan uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. 1973 y\u0131l\u0131nda denizler \u00fczerinde ta\u015f\u0131nan ticaret y\u00fckleri 3,5 milyar tondu. Ge\u00e7en sene 12 milyar ton oldu. K\u00fcreselle\u015fme b\u00f6yle devam etseydi, 2030 y\u0131l\u0131nda 25 milyar ton olmas\u0131 bekleniyordu. Do\u011faya verilen tahribat k\u00fcresel \u0131s\u0131nmadan, hava kirlili\u011fine;&nbsp;asidifikasyondan&nbsp;okyanuslarda olu\u015fan \u00e7\u00f6p adalara kadar ac\u0131mas\u0131zca devam etti. Bu durumun s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez oldu\u011fu her kesim taraf\u0131ndan dile getiriliyordu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">K\u0130M DUR D\u0130YECEK?&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p>Birileri, arkas\u0131na Atlantik sistemin askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc alan finans\/kapital d\u00fcnyas\u0131na dur demeliydi. Birileri d\u00fcnyaya azla yetinmeyi \u00f6\u011fretmeliydi. Birileri k\u00fcreselle\u015fmenin t\u00fcketimi art\u0131r\u0131p ulusalc\u0131 her engeli a\u015fmas\u0131na izin vermemeliydi. Birileri devletlerin se\u00e7ilmi\u015f bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n mutluluk ve kazanc\u0131 i\u00e7in de\u011fil, halk\u0131n huzur ve refah\u0131 i\u00e7in \u00f6rg\u00fctlendi\u011fini hat\u0131rlatmal\u0131yd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">KOV\u0130D-19 \u0130KAZI&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p>Bu vir\u00fcs, d\u00fcnyaya m\u00fcthi\u015f bir kendine gel ikaz\u0131 \u00e7ekti. Mikron \u00e7ap\u0131nda bir vir\u00fcs k\u00fcresel jeopolitik fay hatlar\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131nda ve paradigma de\u011fi\u015fikli\u011fine gidilmesinde&nbsp;Westpahlia, Frans\u0131z Devrimi ya da 1956 krizi kadar etkili oldu. Kovid-19 krizi belki bir silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma yani sava\u015f de\u011fildi, ancak yaratt\u0131\u011f\u0131 etki ancak d\u00fcnya sava\u015f\u0131 ile k\u0131yaslanabilecek seviyede ger\u00e7ekle\u015fti.&nbsp;Pandeminin&nbsp;olu\u015fum nedenlerine de\u011fil&nbsp;de,&nbsp;yaratt\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lara bakarsak kar\u015f\u0131m\u0131za karma\u015f\u0131k bir tablo \u00e7\u0131k\u0131yor. Baz\u0131 \u00e7evrecilere g\u00f6re d\u00fcnya en az\u0131ndan&nbsp;bir ka\u00e7&nbsp;haftad\u0131r nefes al\u0131yor. Kendine gelmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6rne\u011fin&nbsp;Wuhan\u2019da&nbsp;hava kirlili\u011fi kalmad\u0131. Di\u011fer taraftan&nbsp;Neoliberal, ABD dolar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131, k\u00fcreselle\u015fmeci sistem art\u0131k \u00e7\u00f6k\u00fcyor. Reel ekonomi, terk etti\u011fi cepheyi finans\/kapital odaklardan geri alman\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yor. 2008 finansal krizinde oldu\u011fu gibi faizlerle oynamak ya da piyasaya para s\u00fcrmek, \u00e7al\u0131\u015fmayan fabrikadan ekmek \u00e7\u0131karmaya yetmiyor.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">HERKES ASLINDA YALNIZ&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p>Bu s\u00fcre\u00e7te g\u00f6r\u00fcld\u00fc ki t\u00fcm devletler asl\u0131nda yaln\u0131z. B\u0131rakal\u0131m k\u00fcreselle\u015fmeyi, AB ve NATO gibi dev yap\u0131lar bile bu s\u00fcre\u00e7te krizi g\u00f6\u011f\u00fcsleyemedi. Zorda kalanlara yard\u0131m edemedi. Sorun k\u00fcresel. Tedavi \u00fclkesel. Kovid-19, kar odakl\u0131 kapitalizmin sosyal ahlak\u0131 terk etti\u011fi ve k\u00fcresel re\u00e7etelerin olmad\u0131\u011f\u0131 bir ortamda, sosyal devletin veya halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n ya\u015famsal oldu\u011funu t\u00fcm d\u00fcnyaya hat\u0131rlatt\u0131. Bu kapsamda her ikisinin de g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu \u00c7in, 21.y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00f6rnek devlet modeli olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. K\u00fcreselle\u015fmecilik geri \u00e7ekilirken, art\u0131k devletler kendi kendine yeterlilik seviyelerini yukar\u0131ya \u00e7ekeceklerdir. Ekonomiler i\u00e7e d\u00f6nerken, b\u00f6lgesel&nbsp;i\u015fbirlikleri&nbsp;ve s\u0131n\u0131r ticareti \u00f6ne \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Tar\u0131m ve sanayinin pay\u0131 hizmet sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00fczerine \u00e7\u0131kacakt\u0131r. \u00d6zellikle tar\u0131mda, su kaynaklar\u0131nda kendine yeterlilik \u00f6nem arz edecektir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">ABD D\u00d6NEM\u0130 KAPANIYOR&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p>ABD\u2019nin art\u0131k oyun kuramayaca\u011f\u0131 veya kurdu\u011fu hi\u00e7bir oyunu sonland\u0131ramayaca\u011f\u0131 bir kez daha g\u00f6r\u00fcld\u00fc. ABD\u2019nin, di\u011fer \u00fclkelere yard\u0131m\u0131 bir yana, kendine yard\u0131m edemiyor. IMF gibi ABD g\u00fcd\u00fcm\u00fcndeki bir kurumun bu zor d\u00f6nemde Venezuela\u2019n\u0131n kredi talebini reddetmesi ya da t\u00fcm uluslar\u0131n dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde olmas\u0131 gereken bir ortamda, \u0130ran\u2019a insani malzemeler dahil ABD k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131n devam\u0131, k\u00fcresel Amerikan imaj\u0131n\u0131 yerle bir etti. Bu durum ABD \u00c7in rekabetini daha da art\u0131racak, \u00c7in daha net \u015fekilde mazlumlar\u0131n yan\u0131nda yerini alacakt\u0131r.&nbsp;<ins><\/ins><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">SOSYO EKONOM\u0130K TSUNAM\u0130LER&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p>Kovid-19, D\u00fcnyada ulusalc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7e y\u00f6neli\u015fi tekrar etkin hale getirecektir. ABD, Fransa, Almanya gibi G7 devleri \u00fclke liderlerinin bile bir sava\u015ftay\u0131z s\u00f6ylemi, her ne kadar Kovid-19 ile sava\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse&nbsp;de,&nbsp;asl\u0131nda yeni kurulacak k\u00fcresel ekonomik sisteme ge\u00e7i\u015fin haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmelidir. \u015e\u00fcphe yok ki k\u00fcresel sistem yeniyi kurarken b\u00fcy\u00fck zorluklar \u00e7ekilecektir. Kovid-19 atlat\u0131lsa&nbsp;da,&nbsp;art\u00e7\u0131 siyasi ve ekonomik depremleriyle, ak\u0131\u015f\u0131 bozulan, resesyon ikazlar\u0131 alt\u0131nda kaosa s\u00fcr\u00fcklenen k\u00fcresel ekonomik sistemin yarataca\u011f\u0131&nbsp;sosyo&nbsp;ekonomik&nbsp;tsunami&nbsp;ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r. ABD\u2019de son 3 ayda silah sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n y\u00fczde 40 artt\u0131\u011f\u0131n\u0131; ABD Ba\u015fkan\u0131n\u0131n sava\u015f d\u00f6nemi yetkileri istedi\u011fini hat\u0131rlatmak isterim. Art\u0131k tehdidinin d\u0131\u015fardan de\u011fil i\u00e7erden gelmesinin beklenece\u011fi i\u015fsizlik ve arz talep dengesizliklerine ba\u011fl\u0131&nbsp;sosyo&nbsp;ekonomik kriz d\u00f6nemine giriliyor. Yeni ekonomik sistem yerle\u015fene kadar \u015f\u00fcphesiz her \u00fclke i\u00e7erde ciddi sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015facakt\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u00c7\u0130N Y\u00dcKSEL\u0130YOR&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p>Kovid-19 sonras\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc ki b\u00f6ylesi bir felaket senaryosuna devlet ve halk katmanlar\u0131 ile en haz\u0131r devlet \u00c7in. \u015e\u00fcphesiz bu kriz \u00c7in\u2019in yeni d\u00fcnya liderli\u011fi yolundaki siciline b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Zira \u00e7ok ciddi ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl biyolojik bir tehdit ile m\u00fccadelede gerek teknoloji gerekse devletin t\u00fcm imkanlar\u0131 kullan\u0131larak k\u0131sa s\u00fcrede inan\u0131lmaz ba\u015far\u0131 elde edilebilmi\u015ftir. Bu s\u00fcreci ABD askeri&nbsp;stratejistlerinin&nbsp;dikkatli de\u011ferlendireceklerine \u015f\u00fcphe yoktur. \u00c7in halk\u0131n\u0131n de\u011fil&nbsp;konvansiyonel, n\u00fckleer bir sald\u0131r\u0131ya bile ayn\u0131 disiplinle cevap verece\u011fine art\u0131k \u015f\u00fcphe yoktur. Ya\u015fananlar biyolojik silah ve kar\u015f\u0131 tedbirlere y\u00f6nelik yat\u0131r\u0131mlar\u0131 art\u0131racakt\u0131r. Art\u0131k silah AR\/GE yat\u0131r\u0131mlar\u0131 kadar savunma yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n&nbsp;pandemi&nbsp;ve benzeri biyolojik sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 savunmaya ayr\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">T\u00dcRK\u0130YE DERSLER\u0130&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p>Bu s\u00fcre\u00e7ten \u00fclkemizin \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131 en \u00f6nemli ders \u015f\u00fcphesiz Kemalizm\u2019in 100 y\u0131l \u00f6nce \u00f6\u011frettikleri ile ayn\u0131d\u0131r. Bilim her \u015feydir. Ger\u00e7ek sadece ve sadece bilimde sakl\u0131d\u0131r. \u0130nan\u00e7, bilimin sundu\u011fu ger\u00e7e\u011fi destekler. Kovid-19 bizlere bilimin en hakiki rehber oldu\u011funu bir kez daha \u00f6\u011fretti. Di\u011fer yandan bu kriz g\u00f6sterdi ki halk\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve refah\u0131 siyasi beklentilerin \u00e7ok \u00f6n\u00fcnde olmal\u0131d\u0131r. \u00c7in\u2019in 15 milyonluk&nbsp;Wuhan&nbsp;\u015fehrinde k\u0131sa s\u00fcrede soka\u011fa \u00e7\u0131kma yasa\u011f\u0131 uygulamas\u0131 buna g\u00fczel bir \u00f6rnektir. T\u00fcrkiye&nbsp;bir tak\u0131m&nbsp;nedenlerle soka\u011fa \u00e7\u0131kma yasa\u011f\u0131n\u0131 uygulamad\u0131. Ayr\u0131ca yurtd\u0131\u015f\u0131ndan gelenlere karantina uygulamas\u0131nda istenen disiplin ve etkinli\u011fi sa\u011flayamad\u0131. Test uygulamas\u0131nda (HIV testlerinde oldu\u011fu gibi) bilgi devlette kalacak \u015fekilde daha yayg\u0131n bir uygulama yap\u0131labilirdi. Bu kriz devlette \u00fcst seviyede H\u0131fz\u0131ss\u0131hha Kurumunun varl\u0131\u011f\u0131na b\u00fcy\u00fck ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funu ispat etti. Halen Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fck bile olmayan bu kurum tekrar hak etti\u011fi olanak ve g\u00fcce kavu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">EKONOM\u0130K KIRILGANLIK&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>y\u00fczy\u0131lda \u00fcretim ekonomisini ba\u015farmak zorunday\u0131z. Bunu devlet\u00e7i y\u00f6nlendirme ile karma ekonomik bir model i\u00e7inde ba\u015farmal\u0131y\u0131z. T\u00fcketim ve hizmet sekt\u00f6r\u00fcne dayanan ekonomilerin k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksektir. T\u00fcrkiye 1980 sonras\u0131 bu tuza\u011fa maalesef d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu sat\u0131rlar yaz\u0131l\u0131rken Kovid-19 s\u00fcrecinin ekonomimize getirece\u011fi a\u011f\u0131r y\u00fck ve i\u015fsizlik gibi sosyal sorunlar g\u00fcndeme gelmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu sorunlar\u0131 milli seferberlikle a\u015fmam\u0131z gerekir. Ba\u015fta Kanal \u0130stanbul gibi topluma ve ekonomiye katma de\u011fer sa\u011flamayacak hayali projelerden vazge\u00e7ilmelidir. \u0130zmir \u0130ktisat Konferans\u0131n\u0131n ruhu tekrar yakalanmal\u0131d\u0131r. Atlantik makyaj\u0131 ve y\u00f6nlendirmeleri ba\u015fta AB ile g\u00fcmr\u00fck birli\u011fi olmak \u00fczere g\u00f6zden ge\u00e7irilmelidir.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">EMPERYAL\u0130ZM D\u0130RENECEKT\u0130R&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p>Sonu\u00e7 olarak Washington&nbsp;oyda\u015fmas\u0131&nbsp;bu krizle son nefesini vermeye zorlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu a\u015famadan sonra emperyalizmin Kovid-19 gibi hayatta kalabilmek i\u00e7in her \u015feyi yapaca\u011f\u0131n\u0131 beklemek gerekir. Bu s\u00fcre\u00e7te T\u00fcrkiye kurulu\u015f ayarlar\u0131na yani Kemalist devlete geri d\u00f6nerek ba\u015fta Rusya ve \u00c7in olmak \u00fczere Asya ile&nbsp;i\u015fbirli\u011fini&nbsp;g\u00fc\u00e7lendirmeli, kutsal kase olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc AB\u2019nin ve ABD\u2019nin gerek insani de\u011ferler, gerekse kriz y\u00f6netiminde sergiledi\u011fi ba\u015far\u0131s\u0131z s\u00fcre\u00e7lerden ders \u00e7\u0131karmal\u0131d\u0131r.&nbsp;<br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u00fcresel liderlikler veya hegemonya 100-150 y\u0131lda bir el de\u011fi\u015ftirir. De\u011fi\u015fti\u011finde k\u00fcresel sistemin omurgas\u0131 da de\u011fi\u015fir. 1648&nbsp;Westphalia&nbsp;Antla\u015fmas\u0131, Frans\u0131z Devrimi gibi \u00f6nemli d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131 17. ve<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-2981","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkish"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2981","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2981"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2981\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2983,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2981\/revisions\/2983"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}