{"id":30188,"date":"2021-02-23T01:36:59","date_gmt":"2021-02-22T21:36:59","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=30188"},"modified":"2021-02-23T01:37:01","modified_gmt":"2021-02-22T21:37:01","slug":"erm%c9%99nil%c9%99rin-vurdugu-ziyan-tarixi-saxtalasdiran-dusm%c9%99n","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=30188","title":{"rendered":"Erm\u0259nil\u0259rin vurdu\u011fu ziyan: Tarixi saxtala\u015fd\u0131ran d\u00fc\u015fm\u0259n&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Erm\u0259nil\u0259r C\u0259nubi Qafqaza k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fckl\u0259ri ilk g\u00fcnd\u0259n m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131qlar\u0131 b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259rimizd\u0259 tarixi abid\u0259l\u0259rimiz\u0259 v\u0259 yer adlar\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 saxtala\u015fd\u0131rma siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7iribl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 \u00f6zl\u0259rini bu yerl\u0259rin sahibi kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 \u0259sas yaratmaq fikrind\u0259 idil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259 tarix\u0259n biz\u0259 aid dini v\u0259 m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259rimizin adlar\u0131n\u0131, toponim v\u0259 etnoniml\u0259rimizi, hidronim v\u0259 oykoniml\u0259rimizi ucdantutma d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bunu&nbsp;<strong>Azadinfo.az<\/strong>-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda Milli M\u0259clisin deputat\u0131 Hikm\u0259t Babao\u011flu deyib.<\/p>\n\n\n\n<p>Deputat bildirib ki, ist\u0259r Z\u0259ng\u0259zurda, ist\u0259r \u0130r\u0259van v\u0259 Z\u0259ngibasarda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 dig\u0259r tarixi \u0259razil\u0259rimizd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif metodlarla bunu sistemli \u015f\u0259kild\u0259 edibl\u0259r:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u018fg\u0259r metodlardan biri&nbsp;&nbsp;\u201cqalka\u201d \u00fcsulu il\u0259 h\u0259rfi t\u0259rc\u00fcm\u0259 idis\u0259, dig\u0259ri dilimizd\u0259 arxaikl\u0259\u015fmi\u015f v\u0259 semantik m\u0259nas\u0131n\u0131 itirmi\u015f s\u00f6zl\u0259rimizi tap\u0131b b\u0259rpa edilm\u0259si yolu idi. Bunda m\u0259qs\u0259d axtar\u0131\u015flar zaman\u0131 tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259min s\u00f6zl\u0259r\u0259 rast g\u0259lin\u0259n zaman onun &#171;hay&#187;ca olmas\u0131n\u0131 iddia etm\u0259kl\u0259 tarixi s\u00fcbuta s\u00f6yk\u0259nm\u0259k idi. \u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bizim tarix\u00e7il\u0259r v\u0259 el\u0259 h\u0259m d\u0259 ham\u0131m\u0131z \u0259ks\u0259r hallarda onlar\u0131n bu t\u0259l\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fck. M\u0259s\u0259l\u0259n, erm\u0259ni s\u00f6z\u00fc, \u0259rm\u0259niyy\u0259 vilay\u0259ti t\u00fcrk v\u0259 t\u00fcrkc\u0259 oldu\u011fu halda biz onlar\u0131n bu s\u00f6z\u00fc \u00f6z \u201chay\u201d xalq\u0131na ad kimi verm\u0259sin\u0259 mane ola bilm\u0259dik. \u018fn b\u00f6y\u00fck saxtakarl\u0131q el\u0259 burdan ba\u015flad\u0131. Bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00f6z dill\u0259rind\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 \u201chay\u201d, \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 is\u0259 \u201cHayastan\u201d deyirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki onlar \u201c\u0259r\u0259m\u0259n\u201d ad\u0131n\u0131n&nbsp;&nbsp;xristian q\u0131p\u00e7aklar\u0131n ad\u0131 oldu\u011funu&nbsp;b\u00fct\u00fcn Z\u0259ng\u0259zur, \u0130r\u0259van v\u0259 dig\u0259r \u0259razil\u0259rimizd\u0259 olan xiristian abid\u0259l\u0259rinin d\u0259 \u0259cdad\u0131m\u0131z olan q\u0131p\u00e7aqlara aid oldu\u011funu yax\u015f\u0131 bilirl\u0259r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, indi d\u0259 Z\u0259ng\u0259zurun Qafan rayonu \u0259razisind\u0259 \u201cQ\u0131p\u00e7aqav\u0259ng\u201d monasrt\u0131 v\u0259 kils\u0259si var. Qafan s\u00f6z\u00fc d\u0259 qaf \u2013 qafa k\u00f6k\u00fcnd\u0259n yaran\u0131b ba\u015f m\u0259nas\u0131n\u0131 verir. An \u2013 is\u0259 arxaik t\u00fcrkc\u0259d\u0259 c\u0259m \u015f\u0259kil\u00e7isidir. El\u0259 Qaf \u2013Qaz s\u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 s\u00f6z\u00fcn k\u00f6k\u00fc Qaf \u2013 ba\u015f, y\u0259ni, bir \u015feyin \u00fcz\u0259rind\u0259 olan dem\u0259kdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, biz qazan\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259ki \u00f6rtm\u0259ni qapaq adland\u0131r\u0131r\u0131q. \u018fslind\u0259 is\u0259 bu s\u00f6z\u00fcn k\u00f6k\u00fc d\u0259 \u201cqaf-paq\u201ddan g\u0259lir. Y\u0259ni, qazan\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 olan dem\u0259kdir. Bu \u015f\u0259kild\u0259 minl\u0259rl\u0259 ada izahat verm\u0259k olar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Deputat n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, erm\u0259nil\u0259rin toponiml\u0131rimizi \u0259n son saxtala\u015fd\u0131rma c\u0259hdl\u0259rini Qraba\u011f\u0131n ad\u0131n\u0131 Arsak kimi d\u0259yi\u015fm\u0259k c\u0259hdl\u0259rind\u0259 g\u00f6rd\u00fck:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cArsak, Kansak (Xansak \u2013G\u0259nc\u0259nin q\u0259dim ad\u0131, \u00e7ar skif\u0259rin yurdu ) Sakatala \u2013Sak talas\u0131, Balak\u0259n\u2013Bala\u2013Sak \u2013an, \u015e\u0259ki \u2013Saki , S\u00fc \u2013Sak -An \u2013 Sisakan yaxud indiki Sisiyan v\u0259 s. kimi etnotoponil\u0259rimiz q\u0259dim \u0259cdadlar\u0131m\u0131z olan sak \u2013 skif t\u00fcrkl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Milli etnogenzisimizin alt qatlar\u0131d\u0131r. Heredot yaz\u0131r ki, q\u0259dim zamanlarda b\u00fct\u00fcn t\u00fcrkl\u0259r sak h\u00f6k\u00fcmadr\u0131 Alp \u018fr Tunqan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda birlikd\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Z\u0259ng\u0259zur da etnotoponimdir. Z\u0259ngi tayfalr\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fld\u0131r. Az\u0259rbaycanda Z\u0259ng\u0259zur, Z\u0259ngilan indi \u0130r\u0259van \u0259traf\u0131nda qalan Z\u0259ngibasar, \u0130randa Z\u0259ncan v\u0259 s.&nbsp;&nbsp;yer adlar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131 bu q\u0259dim t\u00fcrk tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 z\u0259ngi etnonimi \u201csanki\u201d \u015f\u0259klind\u0259 qeyd olunur v\u0259 biz bu forman\u0131 Sanki- \u00c7al ( Sanqa\u00e7al ) ad\u0131nda g\u00f6r\u00fcr\u00fck. \u018fslin\u0259d\u0259 el\u0259 z\u0259ngi ad\u0131n\u0131n daha d\u00fczg\u00fcn ifad\u0259si \u201csanki\u201ddir&nbsp;&nbsp;v\u0259 \u201csan\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib. Haz\u0131rda \u201csan\u201d s\u00f6z\u00fc arxaikl\u0259\u015fdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 biz onun m\u0259nas\u0131n\u0131 bilmirik v\u0259 ayr\u0131l\u0131qda i\u015fl\u0259dildikd\u0259 bir m\u0259zmun ifad\u0259 etm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 onu he\u00e7 m\u00fcst\u0259qil leksik vahid d\u0259 saym\u0131r\u0131q. Sad\u0259c\u0259 \u201cad- san\u201d dey\u0259nd\u0259 i\u015fl\u0259dirik. Ancaq burada da san\u0131n \u2013 r\u00fctb\u0259, ictimai n\u00fcfuz, v\u0259zif\u0259 m\u0259nas\u0131n\u0131 ifad\u0259 etdiyini bilmirik. Z\u0259ngilr &#8212; Sankil\u0259r daima atl\u0131 qo\u015fun saxlaya bildikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 onlar x\u00fcsusi r\u00fctb\u0259li hesab olunur v\u0259 \u201cSanl\u0131lar\u201d \u2013 sankil\u0259r adland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131lar. Onlar\u0131n tikdirdikl\u0259ri qalalar \u201cSangi \u2013 Sur\u201d ( sur- y\u0259ni qala divarlar\u0131 ) y\u0259ni Z\u0259ng\u0259zur, q\u0259dim bazar ( \u0259slind\u0259 is\u0259 basar \u2013 y\u0259ni m\u0259\u011flub ed\u0259r ) tayfalar\u0131&nbsp;&nbsp;il\u0259 ittifaqlar\u0131 Z\u0259ngibasar, qurduqlar\u0131 yar\u0131mm\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t Sanki \u2013il \u2013an y\u0259ni Z\u0259ngilan ( \u0130l-El s\u00f6z\u00fc q\u0259dim t\u00fcrkc\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u0259nas\u0131n\u0131 verirdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r o\u011fuzlar\u0131n qurdu\u011fu ilkin d\u00f6vl\u0259ti b\u0259z\u0259n \u0130l-Oquz \u2013\u0130l \u2013Quz, \u0130\u015f-Quz, kimi yaz\u0131rd\u0131lar.) adlan\u0131rd\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 biz xalq\u0131m\u0131z\u0131n yeni dir\u00e7\u0259li\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259m qoydu\u011fu bu tarixi m\u0259qamda milli-etnik yadda\u015f\u0131m\u0131z\u0131 tamamil\u0259 yenil\u0259m\u0259li v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 tariximiz yeni ger\u00e7\u0259k\u00e7i konsepsiya \u0259sas\u0131nda yenid\u0259n yazmal\u0131y\u0131q&#187;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erm\u0259nil\u0259r C\u0259nubi Qafqaza k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fckl\u0259ri ilk g\u00fcnd\u0259n m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131qlar\u0131 b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259rimizd\u0259 tarixi abid\u0259l\u0259rimiz\u0259 v\u0259 yer adlar\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 saxtala\u015fd\u0131rma siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7iribl\u0259r. Ona<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":30189,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-30188","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30188","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30188"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30188\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30190,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30188\/revisions\/30190"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30189"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30188"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30188"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30188"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}