{"id":3102,"date":"2020-03-27T02:12:19","date_gmt":"2020-03-26T22:12:19","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=3102"},"modified":"2020-03-27T18:10:34","modified_gmt":"2020-03-27T14:10:34","slug":"30-000-yillik-turk-tarihi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=3102","title":{"rendered":"30.000 Y\u0131ll\u0131k T\u00fcrk Tarihi"},"content":{"rendered":"\n

Prof.Dr. Mirfatih Zekiyev<\/strong><\/p>\n\n\n\n


Resm\u00ee Tarih ilminde T\u00fcrkler nisbeten daha yeni halklar say\u0131l\u0131r. Yani, onlar umum\u00ee Altay dilininT\u00fcrk-Mo\u011fol birli\u011finden ancak 8-6 bin y\u0131l \u00f6nce ayr\u0131l\u0131p ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015flar. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya tarihinde ilk T\u00fcrkler olarak, ancak Orta Asya Hunlar\u0131 ve o da M.\u00d6. IV-III. as\u0131rlar devrinde hesaplan\u0131rlar. O zamana kadar umumiyetle T\u00fcrkler’in olmad\u0131\u011f\u0131 ve ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde bir fikir vard\u0131r. Bu tahriflerden en ba\u015fta ve T\u00fcrkoloji ilmi su\u00e7ludur; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu ilim hen\u00fcz T\u00fcrk \u00e2limlerin elinde de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n


Hatta Hunlar hakk\u0131ndaki bilgiler de T\u00fcrklerden olmayan alimler ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015flar (Gumilev L.N. 1960). Bu y\u00fczden de, Hunlar\u0131n ancak Mo\u011fol oldu\u011funa dair fikirler de s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcn\u00fcr (Suhbaator G., 1976). Ger\u00e7ek T\u00fcrklerin te\u015fekk\u00fcl edip tarih sahnesine \u00e7\u0131kmas\u0131nda \u00e2limler Milad’\u0131n ba\u015flar\u0131na ba\u011flarlar, VVI as\u0131rlarda T\u00fcrkler B\u00fcy\u00fck T\u00fcrk Ka\u011fanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde g\u00fc\u00e7lenir ve sonlara do\u011fru yok olmaya y\u00fcz tutmu\u015flard\u0131r, demektedirler baz\u0131 \u00e2limler (Gumilev L.N. 1967). Yani T\u00fcrkler, gen\u00e7 bir halk oldu\u011fu i\u00e7in medeniyete de hizmet vermemi\u015fler, yerle\u015fik d\u00fczene ge\u00e7ememi\u015fler, \u00e7o\u011funlukla g\u00f6\u00e7erek ya\u015fam\u0131\u015flar, demektedirler. Fakat hakikat daha ba\u015fka t\u00fcrl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n


Daha XIX. as\u0131rda, Bat\u0131 Avrupa ve Amerika\u00e2limleri \u015funa itibar etmi\u015fler; Amerika yerlilerinden Maya grubu dillerindeki bir \u00e7ok s\u00f6zl\u00fck birimleri kendi yap\u0131lar\u0131 ve anlamlar\u0131 ile T\u00fcrk s\u00f6zl\u00fck birimlerini akla getirmektedir. XX. as\u0131rda Maya ve T\u00fcrk dilleri aras\u0131ndaki bu benzerlikler pek \u00e7ok s\u00f6zlerde ve \u015fekillerde g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler. Malum oldu\u011fu \u00fczere, Amerika k\u0131tas\u0131na ilk insanlar bundan 20-30 bin y\u0131l \u00f6nceleri T\u00fcrk dili varm\u0131\u015f ve bu dil daha Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131n Asya’da bulundu\u011fu d\u00f6nemlerde bile, onlar\u0131n diline \u00e7ok tesir etmi\u015f. \u0130yice ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131nca ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r, belki bu m\u00fcstakbel yerliler, Asya’da ya\u015farken, T\u00fcrklere de \u00e7ok tesir etmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n


T\u00fcrk dilinin pek derin izleri bundan 6 bin y\u0131l \u00f6nceleri Dicle ve F\u0131rat \u0131rmaklar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f S\u00fcmerlerde de korunmu\u015f (S\u00fcleyman O. 1975, 192-291; Zekiyev M.Z., 1977, 36; Tuna, 1990, 57). T\u00fcrk izlerinin Amerika yerlileri, S\u00fcmer ve Elam dillerinde saklanmas\u0131 fikrini, T\u00fcrkolojide ilk olarak Zeki Velidi Togan daha 1920’li y\u0131llarda s\u00f6ylemi\u015ftir (VelidiZ., 1981,10-17).
Asur ve eski Do\u011fu kaynaklar\u0131n\u0131n bildirdi\u011fine g\u00f6re Udlar (Kudlar) M.\u00d6. III. binli y\u0131llarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve onlar biraz daha sonra Hazar Denizi civarlar\u0131nda ya\u015fayan Udlara (Udin, Budinlere) dayan\u0131r (Yelnitskiy A.L, 1974, 4). Bizim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcze g\u00f6re, bu Ud kabileleri ayn\u0131 T\u00fcrk Uz (Ud) halklar\u0131n\u0131n eski yazmalardaki yans\u0131mas\u0131d\u0131r. T\u00fcrk\u00e7e z-d seslerinin de\u011fi\u015fmesi tabii bir hadisedir.<\/p>\n\n\n\n


Hint ve K\u0131tay yazmalar\u0131nda s\u00f6ylendi\u011fine g\u00f6re, M.\u00d6. II. binli y\u0131llarda Do\u011fu Asya’da Dai, Se (Ti), Unu gibi kabileler ya\u015far. Daha sonra onlar Kimmerler ve Skifler (\u0130skitler) aras\u0131nda korunurlar. Baz\u0131lar\u0131, \u00f6rne\u011fin Say, Day, Gun, Un adl\u0131 olanlar\u0131 Bat\u0131 Avrupa’da Kuzey \u0130talya’ya kadar olan yerlerde de \u00e7e\u015fitli kaynaklarda kaydedilirler (Yelnitskiy, A., 1977, 4). So (Sa~Say), Day, Gun (Un), kabilelerinin T\u00fcrk olduklar\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. Demek ki bu haberlere g\u00f6re de T\u00fcrkler M.\u00d6, binlerce y\u0131l \u00f6nce b\u00fct\u00fcn Avrasya’ya da\u011f\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.
Ondan sonra \u0130talya’ya yerle\u015finceye kadar onun yerlerinde — Apenin yar\u0131m adas\u0131n\u0131n kuzey-bat\u0131s\u0131nda M.\u00d6. I. Binli y\u0131llarda ya\u015fam\u0131\u015f> Etr\u00fcsklerin T\u00fcrk\u00ee dilli olduklar\u0131 hakk\u0131nda da esasl\u0131 bilgiler korunmu\u015f. Bu Etr\u00fcskler Roma’ya kadar kendi medeniyetlerini te\u015fkil etmi\u015flerdir. \u0130talya’da \u00e7ok uzun zaman T\u00fcrkiye el\u00e7isi olarak \u00e7al\u0131\u015fan ve orada toplad\u0131\u011f\u0131 malzemelerine dayanan Adile Ayda (Sadri Maksud\u00ee’nin k\u0131z\u0131) Etr\u00fcsklerin T\u00fcrk dilli olduklar\u0131na dair mahsus bir kitap yazar (Adile Ayda, 1992, 390). Etr\u00fcsk yaz\u0131lar peke \u00e7ok bulunmu\u015f olsa da, onu bat\u0131 dilleri yard\u0131m\u0131yla okuyamam\u0131\u015flar, onun T\u00fcrklerle yak\u0131n olmas\u0131 gereklili\u011fini s\u00f6ylemi\u015fler (Nemirovskiy A.L, 1983, 13; Lap\u0131tov F. 1994, 153-157). Fakat T\u00fcrkologlar bu konuya y\u00f6nelmekten \u00e7ekinmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n


B\u00f6ylece, T\u00fcrkler, daha T\u00fcrk kavim ad\u0131 yay\u0131lmadan evvel ba\u015fka isimlerde 20-30 bin y\u0131l \u00f6nceleri te\u015fekk\u00fcl etmi\u015flerdir. T\u00fcrk kavim ad\u0131 ise V-VI. as\u0131rlarda tarihe ge\u00e7er, umum\u00ee kavim ad\u0131 olarak daha sonra kullan\u0131lmaya ba\u015flan\u0131r. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof.Dr. Mirfatih Zekiyev Resm\u00ee Tarih ilminde T\u00fcrkler nisbeten daha yeni halklar say\u0131l\u0131r. Yani, onlar umum\u00ee Altay dilininT\u00fcrk-Mo\u011fol birli\u011finden ancak 8-6 bin y\u0131l \u00f6nce ayr\u0131l\u0131p<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-3102","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkish"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3102","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3102"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3102\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3131,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3102\/revisions\/3131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3102"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3102"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}