{"id":31687,"date":"2021-03-10T01:54:04","date_gmt":"2021-03-09T21:54:04","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=31687"},"modified":"2021-03-10T01:54:23","modified_gmt":"2021-03-09T21:54:23","slug":"turkun-bahar-ist%c9%99r-bayrami-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=31687","title":{"rendered":"T\u00dcRK\u00dcN BAHAR \u2014 IST\u018fR BAYRAMI\u2026"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide has-media-on-the-right is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:auto 34%\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"206\" height=\"206\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/69045703_2289248531112885_2256785441787215872_n-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-31688 size-full\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/69045703_2289248531112885_2256785441787215872_n-1.jpg 206w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/69045703_2289248531112885_2256785441787215872_n-1-150x150.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 206px) 100vw, 206px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>Dr. Tariyel Az\u0259rt\u00fcrk<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Pedaqogika elml\u0259ri \u00fczr\u0259 master, Biokimya doktoru, \u201cBabylon-Azerbaijan\u201d jurnal\u0131n\u0131n ba\u015f redaktoru, \u00abAz\u0259rbaycan Azl\u0131qlar\u0131n\u0131n T\u0259dqiqi Amerika-Az\u0259rbaycan Assosiyasiyas\u0131\u00bbn\u0131n Prezidenti<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>II\u00a0YAZI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">\u2026Oxumam\u0131\u015f like etm\u0259 \u2014 oxu ki, \u00f6z\u00fcn\u00fc tan\u0131yasan\u2026<\/span><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>(\u018fvv\u0259li: http:\/\/fedai.az\/index.php?newsid=4754)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zodiakla Bahar aras\u0131nda \u0259laq\u0259ni tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox uzun d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc x\u0259ttin loqoqamlar\u0131n\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131 axtarmal\u0131 olduq:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201ci-shir i-za-z[i-ma] i-zak-kar-sha\u201d<br>\u0130\u015f\u0131r izazima izac karsa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1997-d\u0259 \u00e7ap etdirdiyim \u018fcdad (472 s.) kitab\u0131nda h\u0259qiq\u0259td\u0259n bir az uzaqla\u015fm\u0131\u015fd\u0131q. O zaman a\u00e7malarda t\u0259z\u0259 idik, t\u0259cr\u00fcb\u0259 az idi v\u0259 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 y\u0259qin, \u00abi-za-zima\u00bb loqoqram\u0131n\u0131 \u00abiz azima\u00bb, \u015f\u0259klind\u0259 iki yer\u0259 b\u00f6lm\u0259kl\u0259 \u0259sas qay\u0259ni \u00e7a\u015f-ba\u015f salm\u0131\u015fd\u0131q. X\u0259ttin ilkin g\u0259l\u0259n seqmentini, y\u0259ni, \u201ci\u015f\u0131r iz az\u0131ma\u201dn\u0131 \u201c\u00f6z azd\u0131\u011f\u0131 izind\u0259 \u0131\u015f\u0131lday\u0131r, (par\u0131lday\u0131r)\u201d kimi anlam\u0131\u015fd\u0131q. Halbuki, n\u0259 bu c\u00fcr t\u0259rc\u00fcm\u0259nin \u00f6z\u00fc, n\u0259 d\u0259 burda Bahar\u0131n g\u0259li\u015fin\u0259 siqnal var ideyas\u0131 biz\u0259 rahatl\u0131q vermirdi. Uzun axtar\u0131\u015flardan sonra T\u00fcrk dili l\u00fc\u011f\u0259t fondunda izaz\u0131ma-n\u0131n (i-za-z[i-ma]) \u00f6z\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 rastla\u015fd\u0131q. Az\u0259rbaycan l\u00fc\u011f\u0259tind\u0259 bu s\u00f6z yoxdur indi. Sonra m\u0259lum oldu ki, bu loqoqram\u0131 sad\u0259c\u0259 ikiy\u0259 b\u00f6lm\u0259k laz\u0131m deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>i-za-z[i-ma] \u2013 izazima &#8212; izaz\u0131ma \u2013 h\u0259r c\u00fcr \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 qar\u015f\u0131lama, h\u00f6rm\u0259t, ehtiram b\u0259sl\u0259m\u0259, \u015f\u0259r\u0259fl\u0259ndirm\u0259k (n\u0259yis\u0259, kimis\u0259); izaz etmek \u2013 h\u00f6rm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k, n\u0259yis\u0259 ehtiramla qar\u015f\u0131lamaq; izazi ve ikram etmek \u2013 diqq\u0259t yetirm\u0259k, qay\u011f\u0131 b\u0259sl\u0259m\u0259k, (qona\u011f\u0131 qar\u015f\u0131lay\u0131b, yedirm\u0259k, h\u0259r c\u00fcr\u0259 nem\u0259ti dad\u0131zd\u0131rmaq).<br>Bax bu tap\u0131nt\u0131dan sonra \u201cEvrika!\u201d dem\u0259y\u0259 haqq\u0131m\u0131z var idi. \u00c7\u00fcnki, \u0259vv\u0259lki qurulu\u015fdan f\u0259rqli olaraq, \u00fc\u00e7l\u00fck indiki konstitusiys\u0131nada a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259na k\u0259sb edirdi:<\/p>\n\n\n\n<p>Onun bu xasiyy\u0259tin\u0259 (s\u0259ciyy\u0259sin\u0259) inan (\u00fcmid \u2013 inam b\u0259sl\u0259), o g\u00fccl\u00fcd\u00fcr, \u0259g\u0259r iki \u015fall\u0131sa (iki qur\u015faql\u0131sa, y\u0259ni, iki orbit aras\u0131ndad\u0131rsa, iki orbitin c\u0259ngin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcbs\u0259!),<br>\u018fkm\u0259si i\u015f\u015f\u0131q Qaqqaru mahrusa (S\u0259pil\u0259n i\u015f\u0131q qaqqaru yax\u0131b-yand\u0131r\u0131rsa),<br>\u0130zaz\u0131m\u0131 (g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259yim ehtiram\u0131, h\u00f6rm\u0259ti, qar\u015f\u0131laya\u00e7a\u011f\u0131m qona\u011f\u0131n yolunu i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r), ona mane\u0259 h\u0259y\u0259canland\u0131r\u0131c\u0131 kar edirs\u0259!<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"178\" height=\"205\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/mMya22.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-31691\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/mMya22.png 178w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/mMya22-130x150.png 130w\" sizes=\"auto, (max-width: 178px) 100vw, 178px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>B\u00fcrc\u00fc h\u0259y\u0259canland\u0131ran mane\u0259 n\u0259 ola bil\u0259r? M\u00fctl\u0259q ki, ekliptikada B\u00fcrc\u00fc k\u0259s\u0259n Yer ekvatoru. Onun b\u00fcrc\u00fc k\u0259sm\u0259si v\u0259 u an Qaqqar (Hamal) ulduzunun s\u0259pdiyi i\u015f\u0131\u011fn mahrusu (par\u0131lt\u0131s\u0131 &#8212; yand\u0131r\u0131b yaxmas\u0131) birba\u015fa Bahar-\u0130st\u0259r an\u0131na i\u015far\u0259dir. Burada s\u00f6hb\u0259tin bilavasit\u0259 Bahar-\u0130st\u0259r B\u0259rab\u0259rliyind\u0259n &#8212; ekvinoksdan getdiyin\u0259 q\u0259ti \u015f\u00fcbh\u0259 yoxdur. Bu an, bu l\u0259hz\u0259 eram\u0131z\u0131n 9-cu \u0259srind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f \u0259r\u0259b m\u00fc\u0259llifinin \u0259s\u0259rind\u0259 daha d\u0259qiqlikl\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirilir:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>ERAMIZIN DOQQUZUNCU \u018fSR\u0130ND\u018f ERKEC (QO\u00c7) B\u00dcRC\u00dcN\u00dcN \u201c\u0130K\u0130 \u015eALLA\u201d (QUR\u015eAQLA) T\u018fSV\u0130R\u0130. BAHARIN G\u0130RD\u0130Y\u0130 AN. ONDA G\u00d6Y Q\u00dcBB\u018fS\u0130N\u0130N \u2013 G\u00d6Y EKVATORU \u0130L\u018f EKL\u0130PT\u0130KADA YER EKVATORU K\u018fS\u0130\u015eM\u018fD\u018f (\u015f\u0259kl\u0259 bax)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Qo\u00e7un b\u0259d\u0259nini \u0259hat\u0259l\u0259mi\u015f qo\u015fa \u00e7\u0259nb\u0259r (h\u0259lq\u0259) bahar tarazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u2013 \u0130st\u0259rin imselidir, \u00e7\u00fcnki o s\u0259ma ekvatoru il\u0259 ekleptikan\u0131n g\u00f6y q\u00fcbb\u0259sind\u0259 k\u0259si\u015fm\u0259sini \u0259ks etdirir. E\u043a\u043b\u0438\u043f\u0442\u0438\u043a\u0430 \u2014 Yerin G\u00fcn\u0259\u015f \u0259traf\u0131nda (yer orbitind\u0259) d\u00f6vr\u0259 vurdu\u011fu m\u00fcst\u0259vidir. Enlil \u0130sm\u0259 dediyimiz 28-ci \u015feirind\u0259 biz\u0259 m\u0259hz ekvinoksdan \u2013 b\u0259rab\u0259rlikd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r: \u201c\u0130ru umma ona, pil ki, iki \u015fall\u0131sa (qur\u015faql\u0131sa)\u201d. Erk\u0259c b\u00fcrc\u00fcn\u00fcn \u2013 Zodiak\u0131n Bahar\u0131n girm\u0259 an\u0131nda iki \u015fall\u0131 \u2013 iki qur\u015faql\u0131 olmas\u0131, onun Yer orbiti il\u0259 bir m\u00fcst\u0259vid\u0259 (ekliptikada) G\u00fcn\u0259\u015fin m\u0259rk\u0259zind\u0259 k\u0259si\u015fm\u0259si an\u0131n\u0131n t\u0259sviridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn astrologiya elmi ekliptikan\u0131, ekvinoksu nec\u0259 t\u0259svir edir? G\u0259lin sxem\u0259 baxaq:<\/p>\n\n\n\n<p>Ortada G\u00fcn\u0259\u015fdir. O \u00f6z\u00fcn\u00fcn orbitind\u0259 (ortada birinci dair\u0259) daima yanmada. \u0130kinci nisb\u0259t\u0259n qal\u0131n x\u0259tt ekvator x\u0259ttidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u2013 sonuncu x\u0259tt yerin v\u0259 dig\u0259r s\u0259yyar\u0259l\u0259rin G\u00fcn\u0259\u015f \u0259traf\u0131nda d\u00f6vr\u0259 vurduqlar\u0131 s\u0259ma sah\u0259sinin k\u0259nar s\u0259rh\u0259dl\u0259ridir. Ekvatorla h\u0259m\u0259n s\u0259rh\u0259d ars\u0131ndak\u0131 m\u0259saf\u0259 5 milyon kilometr civar\u0131ndad\u0131r. Y\u0259ni yer \u00f6z orbiti \u0259traf\u0131nda f\u0131rland\u0131qda be\u015f milyon km k\u0259narlana bilm\u0259 imkan\u0131na malikdir ki, bu da f\u0259sill\u0259rin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. \u015e\u0259kild\u0259, a\u015fa\u011f\u0131da yer g\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n maksimum d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259, y\u0259ni dediyimiz be\u015f milyon km-lik m\u0259saf\u0259d\u0259n ke\u00e7\u0131r. Bu zaman yerd\u0259 q\u0131\u015f ba\u015flay\u0131r. Q\u0131r\u0131q-q\u0131r\u0131q q\u0131rm\u0131z\u0131 x\u0259tt yerin g\u00fcn\u0259\u015f \u0259traf\u0131nda f\u0131rland\u0131\u011f\u0131 m\u00fcst\u0259vinin s\u0259rh\u0259dl\u0259ridir.<br>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, yuxar\u0131da bu x\u0259tt sanki \u00fcstd\u0259n bas\u0131l\u0131b, yast\u0131lan\u0131b v\u0259 yer 5 milyon km G\u00fcn\u0259\u015f\u0259 yax\u0131n m\u0259saf\u0259d\u0259n ke\u00e7ir. Bu, yay\u0131n (I\u015f m\u00f6vs\u00fcm\u00fcn\u00fcn) girdiyi m\u0259qamd\u0131r. Yaln\u0131z iki halda s\u0259yyar\u0259 (planet) ekvatoru k\u0259sir v\u0259 bu zaman G\u00fcn\u0259\u015f m\u0259rk\u0259zi il\u0259 eyni \u00fcfqi x\u0259td\u0259 \u201crastla\u015f\u0131r\u201d. \u015e\u0259klin sa\u011f\u0131nda Pay\u0131z ekvinoksu (Sentyabr\u0131n 22-i) t\u0259svir edilib. Bu an da Yer ekvatoru G\u00fcn\u0259\u015fin m\u0259rk\u0259zini k\u0259sir. Pay\u0131z girir. Enlil d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu prosesd\u0259 T\u0259r\u0259zi (Libra) b\u00fcrc\u00fc &#8212; zodiak\u0131 i\u015ftirak edirdi. Ona g\u00f6r\u0259 o sa\u011fda n\u00fcmayi\u015f etdirilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>EKL\u0130PT\u0130KA V\u018f EKV\u0130NOKS (BAHARIN G\u0130RM\u018f ANI &#8212; \u0130ST\u018fR) BAR\u018fD\u018f M\u00dcAS\u0130R ELM ANLAYI\u015eI B\u00d6Y\u00dcK ENL\u0130L \u0130SM\u018f ANLAYI\u015e\u0130 \u0130L\u018f DEM\u018fK OLAR EYN\u0130D\u0130R (\u015e\u0259kl\u0259 bax)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sa\u011fda ba\u015f ver\u0259n k\u0259si\u015fm\u0259 Bahar\u0131n &#8212; \u0130st\u0259rin girm\u0259 an\u0131d\u0131r, l\u0259hz\u0259sidir! Ekliptikada yer v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f Erk\u0259c (Qo\u00e7) b\u00fcrc\u00fcnd\u0259 &#8212; Erkec Zodiak\u0131nda rastla\u015f\u0131rlar. B\u00fcrc iki &#8212; Yer orbitinin v\u0259 ekliptikan\u0131n sanki \u201cc\u0259ngin\u0259\u201d d\u00fc\u015f\u00fcb iki \u015fall\u0131 olur. Antik Ulu astronomumuz Enlil \u0130sm\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn 27-ci v\u0259 28-ci \u00fc\u00e7l\u00fckl\u0259rind\u0259 m\u0259hz bu l\u0259hz\u0259ni, bu an\u0131 t\u0259svir edir (\u0130 YAZIDAKI sxem\u0259 bax):<\/p>\n\n\n\n<p><strong>27. Erkesh (Qo\u00e7 B\u00fcrc\u00fc) ki g\u0259l\u0259n yolda, ukte (mane\u0259) bitm\u0259z, \u015fimala itir (it\u0259l\u0259yir),<br>Ultu (oldu) m\u00fcheyyic (h\u0259y\u0259canl\u0131), k\u00fcsi ondan (mane\u0259d\u0259n), qaqqar\u0131n* (ulduzun) tax\u0131r.<br>Ultu qaqqar[l]u, \u015f\u0259\u015fir, yin\u0259 in\u0259sidi \u00f6z\u00fcn\u00fcn mat\u0131 (tutqun, dumanl\u0131) izin\u0259,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>28. \u0130ru umma ona, pil ki, iki \u015fall\u0131sa (qur\u015faql\u0131sa),<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fg\u0259r dair\u0259vi ekvatoru bir m\u00fcst\u0259vid\u0259, y\u0259ni bir d\u00fcz x\u0259tt boyu g\u00f6st\u0259rs\u0259k, o zaman yerin ekvatora nisb\u0259t\u0259n enib qalxma amplitudas\u0131n\u0131 asanl\u0131qla g\u00f6rm\u0259k olur. Bu \u015f\u0259kill\u0259 t\u0259svirl\u0259r kimi, t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r d\u0259 y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fir. Bax bel\u0259:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/MVGbD6.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-31689\" width=\"1091\" height=\"701\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/MVGbD6.png 554w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/MVGbD6-300x193.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/MVGbD6-150x96.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/MVGbD6-115x73.png 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 1091px) 100vw, 1091px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>(I yaz\u0131da m\u00fcr\u0259kk\u0259b sxemin (ekliptikan\u0131n) bir d\u00fczx\u0259tt boyu t\u0259sviri \u015f\u0259klin\u0259 bax).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ortadak\u0131 d\u00fcz x\u0259tt dair\u0259vi ekvatordur. Q\u0131rm\u0131z\u0131 ki\u00e7ik dair\u0259l\u0259r Yerin t\u0259sviridir. \u00d6nd\u0259ki (soldak\u0131) sar\u0131 i\u00e7ind\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 dair\u0259 g\u00fcn\u0259\u015fin (ulular\u0131m\u0131z ona \u015eama\u015f &#8212; \u015e\u0259m\u0259\u015f deyirdil\u0259r (\u0259r\u0259bc\u0259, farsca \u015e\u0259ms ondan al\u0131nmad\u0131r), Baharda v\u0259 pay\u0131zda yer ekvatoru g\u00fcn\u0259\u015f ekliptind\u0259 k\u0259si\u015fir, yayda o ekvatora yax\u0131n, q\u0131\u015fda uzaq m\u0259saf\u0259d\u0259n ke\u00e7ir.<br>\u0130st\u0259r g\u00fcn\u00fc a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 sxemd\u0259 daha asan anla\u015f\u0131l\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>Ist\u0259r (i`kvinax) d\u00f6vr\u00fc Yerin \u015fimal v\u0259 c\u0259nub q\u00fctbl\u0259ri n\u0259 \u015e\u0259m\u0259\u015f\u0259 (G\u00fcn\u0259\u015f\u0259) do\u011fru \u0259yilir, n\u0259 d\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n yay\u0131n\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 g\u00fcnd\u00fcz v\u0259 gec\u0259nin uzunlu\u011fu g\u00fcnt\u00fcn (sutka boyu) Yer s\u0259thinin h\u0259r bir n\u00f6qt\u0259sind\u0259 b\u0259rab\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Enlil bunu bel\u0259 anlad\u0131r:<br>B\u00fcrc mane\u0259d\u0259n (Yerd\u0259n) h\u0259y\u0259canlan\u0131b, Qaqqardan s\u0259pdiyi i\u015f\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yax\u0131b-yand\u0131r\u0131rsa,<br>M\u0259nim [onun g\u00f6nd\u0259rdiyi qona\u011fa] g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259yim ehtiram\u0131, h\u00f6rm\u0259ti i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yer v\u0259 B\u00fcrc orbitl\u0259rinin G\u00fcn\u0259\u015fin m\u0259rk\u0259zind\u0259 bir n\u00f6qt\u0259d\u0259 k\u0259si\u015fib dey\u0259rdim, ham\u0131s\u0131n\u0131n h\u0259yacanland\u0131\u011f\u0131 v\u0259 bizi d\u0259 7 min idlir h\u0259y\u0259canland\u0131ran \u0130lahi Qona\u011f\u0131n ad\u0131 is\u0259 BAHARD\u0130R, \u0130ST\u018fRD\u0130R.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qay\u0131daq Bahar &#8212; \u0130st\u0259r bayram\u0131n\u0131n yay\u0131l\u0131m areal\u0131na.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcasir \u0259d\u0259biyyat yaz\u0131r ki, bizim eran\u0131n II \u0259srin\u0259 q\u0259d\u0259r \u0130st\u0259r Avropa xalqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259tiyy\u0259n dini bayram deyildi.<br>\u00d6z aram\u0131z\u0131d\u0131r, sonradan yaranan dinl\u0259r ayaq tutub yeriy\u0259n kimi minillik milli bayramlar\u0131 \u00f6zl\u0259rin\u0259 xidm\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259y\u0259 az s\u0259y g\u00f6st\u0259rm\u0259mi\u015fl\u0259r. \u00c7oxlar\u0131n\u0131n yad\u0131na g\u0259l\u0259r ki, Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Bahar bayram\u0131n\u0131 da \u0130slam dini il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259kl\u0259, ona yasa\u011f\u0131 asanla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131lar. Dinl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 son qoyulmu\u015fdu. Din yox idis\u0259, biz onun bayram\u0131n\u0131 nec\u0259 qeyd ed\u0259 bil\u0259rdik? \u018fslind\u0259 Sovet-kommunist ideologiyas\u0131nda kor-koran\u0259 zor olsayd\u0131 da, haradasa m\u0259ntiq var idi. Amma \u0130slam\u0131n Bahar bayram\u0131na \u00f6z donunu geyindirm\u0259sind\u0259 m\u0259ntiq ola bilm\u0259zdi. Bunu, y\u0259ni Bahar bayram\u0131n\u0131n dinl\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si olmad\u0131\u011f\u0131 olqusunu yaz\u0131lar\u0131n\u0131n birind\u0259 \u015eeyx\u00fclislam A.Pa\u015fazad\u0259 d\u0259 t\u0259sdiq edir.<\/p>\n\n\n\n<p>U\u015faq vaxt\u0131m\u0131zda anam P\u0259rizat Musa q\u0131z\u0131 \u0130lax\u0131r\u0131 biz balalar\u0131na \u201cH\u0259zr\u0259ti \u0130mam \u018flinin q\u0131rm\u0131z\u0131 geyinib taxta \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u201d kimi t\u0259qdim edirdi. A din\u00e7i deyildi, ancaq u\u015faql\u0131qda d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn din\u00e7i mollalar\u0131ndan e\u015fitdikl\u0259rini \u00f6z biliyi kimi \u00f6z \u00f6vladlar\u0131na m\u0259muniyy\u0259tl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131 v\u0259 inand\u0131\u011f\u0131 v\u0259 and i\u00e7diyi b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsin b\u00f6y\u00fck u\u011furuna \u00fcr\u0259kd\u0259n sevinirdi. Halbuki Bahar Bayram\u0131na a\u00e7\u0131lan qap\u0131 kimi \u0130lax\u0131r 7-ci \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f H\u0259zr\u0259ti \u0130mam \u018flid\u0259n min ill\u0259r \u00f6nc\u0259 \u00f6z q\u0259dim tarixini unutmu\u015f xalq\u0131m\u0131z\u0131n y\u00fcz-y\u00fcz n\u0259sill\u0259rini zaman zaman sevindirib.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259 bu Bahar sevinci y\u00fcz ill\u0259r boyu Avropa xalqlar\u0131n\u0131n da milli bayram\u0131 kimi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r\u0259 hakim k\u0259silib. Di g\u0259l ki, eram\u0131z\u0131n ikinci \u0259srind\u0259n ba\u015flayaraq xristian missionerl\u0259ri \u015fimaldan s\u0259f\u0259r\u0259 g\u0259l\u0259n (g\u00f6r\u00fcn\u00fcr Roma imperiyas\u0131 s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259, Roma \u015f\u0259h\u0259rin\u0259) anqlo-sakson tayfalar\u0131n\u0131n bu c\u00fcr \u201cpaqanist-buddist\u201d bayramlar\u0131n\u0131 g\u00f6rc\u0259k, tayfalar\u0131 xristianl\u0131\u011fa, bayramlar\u0131n\u0131 is\u0259 din\u0259 xidm\u0259t\u0259 c\u0259lb edirdil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, \u0130sa Pey\u011f\u0259mb\u0259rin sonradan dirilm\u0259si d\u0259 m\u0259hz Mart ay\u0131n\u0131n bu g\u00fcnl\u0259rin\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. V\u0259 bu, din missionerl\u0259rinin m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 nail olmalar\u0131nda \u00e7ox b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bir olqu da \u00e7ox maraq k\u0259sb edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259lumdur ki, \u0130sa Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u00e7arm\u0131xa \u00e7\u0259kilm\u0259sin\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f vermi\u015f paqanist Roma m\u00fcst\u0259ntiqi Ponti Pilat\u0131n \u0259mri il\u0259 edam h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259nd\u0259n sonra, yerli iudeyist \u0130zrail hakiml\u0259ri onun meyitini Yerus\u0259limd\u0259ki da\u011flardan birind\u0259ki ma\u011faraya qoydurur v\u0259 oraya \u00fc\u00e7qat g\u00f6z\u0259t\u00e7i t\u0259yin edirl\u0259r. Q\u0259z\u0259bl\u0259 deyirl\u0259r: \u201cEl\u0259 hey deyirdin m\u0259n Allah\u0131n o\u011fluyam. Do\u011frudan da Allah\u0131n o\u011flusansa, qoy indi o s\u0259n\u0259 k\u00f6m\u0259k etsin\u201d. H\u0259zr\u0259ti \u0130san\u0131n Pey\u011f\u0259mb\u0259r kimi m\u00f6c\u00fcz\u0259si d\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, \u00fc\u00e7qat silahl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6z b\u0259b\u0259yi kimi qorunan bir ma\u011faradan tam yoxa \u00e7\u0131xa bilib. Bu an\u0131 xristianlar t\u0259bii olaraq \u201cPey\u011f\u0259mb\u0259rin yenid\u0259n Do\u011fuldu\u011fu g\u00fcn\u201d kimi bayram edirl\u0259r. Onlar inan\u0131rlar ki, o Allah\u0131n \u00f6vald\u0131 kimi onun \u00f6z yan\u0131na y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir, ila etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 bir qeyri-r\u0259smi fikir d\u0259 m\u00f6vcuddur ki, Pey\u011f\u0259mb\u0259ri ma\u011faradan \u00e7\u0131xar\u0131b onu Allah\u0131n \u018fr\u015fin\u0259 ucaldan m\u0259hz \u0130st\u0259r \u0130lah\u0259 olmu\u015fdur. V\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 xristianlar h\u0259m\u0259n g\u00fcn \u201cHappy Easter!\u201d (\u0130st\u0259rin m\u00fcbar\u0259k!) dey\u0259, bir-birini t\u0259brik edirl\u0259r. \u0130st\u0259r q\u0259dim \u201c\u015fumerl\u0259rin\u201d (oxu ulu t\u00fcrkl\u0259rin) M\u0259h\u0259bb\u0259t ilah\u0259si idi v\u0259 vaxtil\u0259 ana dem\u0259k olar, b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259rq xalqlar\u0131 s\u0259cd\u0259 q\u0131l\u0131rd\u0131lar. Bu bar\u0259d\u0259ki fikirl\u0259rimi bax bel\u0259c\u0259 bildiyim q\u0259d\u0259r m\u0259ni xristianl\u0131\u011fa d\u0259v\u0259t ed\u0259n kils\u0259 missionerl\u0259rin\u0259, Sietl din xadiml\u0259rin\u0259 dan\u0131\u015fanda, t\u0259\u0259cc\u00fcbd\u0259n v\u0259 acizlikd\u0259n \u00e7iyinl\u0259rini dart\u0131r v\u0259 m\u0259nd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kirl\u0259r. Bir n\u00f6v\u00fc \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir\u0259m. O onu islama ita\u0259t\u0259 s\u0259sl\u0259y\u0259n \u0259r\u0259b\u0259 sanki T\u00fcrk\u00fcn mixi yaz\u0131l\u0131 tarixin\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k inamla deyirdi: \u201cM\u0259nd\u0259n uludur ay\u0259tim, ay\u0259t\u0259\u0259, \u015fan\u0259\u0259 s\u0131\u011fmazam!\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n d\u0259 bununla onlara bildirir\u0259m ki, \u00f6z\u00fcmd\u0259n ulu olan ay\u0259tim, y\u0259ni t\u00fcrkl\u00fck \u0259lam\u0259tim sizin sonradan yaranm\u0131\u015f dininiz\u0259 s\u0131\u011fmaz. \u0130nanm\u0131r\u0131s\u0131n\u0131zsa, G\u00fcn\u0259\u015f\u0259, \u0130st\u0259r\u0259 t\u0259pin\u0259n T\u00fcrk\u00fcn sizin Amerika v\u0259 Avropa aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n indiy\u0259 q\u0259d\u0259r azd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f mixi yaz\u0131l\u0131 ulu tarixini oxuyun, o zaman onun d\u00fcnyan\u0131n da, b\u0259\u015f\u0259rin d\u0259, ilkin sivilizasiyan\u0131n da, b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin d\u0259 yaranmas\u0131ndak\u0131 rolu siz\u0259 m\u0259lum olar. Sizin rezerrek\u015fn sayd\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u0130st\u0259r bizim M\u0259h\u0259bb\u0259t \u0130lah\u0259miz olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma \u0130st\u0259r bizd\u0259 unudulub. Anu biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcnk\u00fc saym\u0131r\u0131q. \u00c7ox des\u0259k d\u0259 ki, \u015fumerl\u0259r bizim ulular\u0131m\u0131zd\u0131r, he\u00e7 mixi yaz\u0131lara da sahib durmuruq. Amma bizsiz d\u0259 \u0130st\u0259rimiz ya\u015fay\u0131r. F\u0259q\u0259t xristian d\u00fcnyas\u0131nda bizsiz ya\u015fay\u0131r. He\u00e7 kim\u0259 b\u0259lli deyil ki, a \u0259slind\u0259 bizim \u0259cdadlar\u0131n Bahar, Bolluq v\u0259 M\u0259h\u0259bb\u0259t \u0130lah\u0259si olub. B\u0259s bu nec\u0259 ba\u015f verib ki, sahibl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n unudulmu\u015f \u0130lah\u0259 yad bir d\u00fcnyada \u00f6z ya\u015fam\u0131n\u0131 \u0259fsus ki, yaln\u0131z termin kimi davam etdirir? Suala cavab verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, g\u0259r\u0259kdir yenid\u0259n tarixin qaranl\u0131q d\u0259rinlikl\u0259rin\u0259 ba\u015f vuraq.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/MVGbRa.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-31692\" width=\"1098\" height=\"368\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/MVGbRa.png 448w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/MVGbRa-300x100.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/MVGbRa-150x50.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1098px) 100vw, 1098px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259 xristian, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 is\u0259 Avropa \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u0130st\u0259r \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin xristianl\u0131qdan qabaqk\u0131 d\u00f6vrl\u0259r\u0259 gedib \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 etiraf edir v\u0259 onlar\u0131 y\u0259hudil\u0259rin Pesax\u0131 il\u0259 eynil\u0259\u015fdiril\u0259r. F\u0259q\u0259t \u0130st\u0259r s\u00f6z\u00fcn\u00fcn haradan g\u0259ldiyini, hans\u0131 m\u0259nb\u0259\u0259d\u0259n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam t\u0259yin ed\u0259 bilmirl\u0259r. Halbuki mixi yaz\u0131lardan t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259r do\u011fru olmasa da, h\u0259r halda \u201c\u015fumerl\u0259rin\u201d \u201c\u0130\u015ftar\u201d v\u0259 ya \u201c\u0130star\u201d adda ilah\u0259l\u0259ri oldu\u011funu dana da bilmirl\u0259r. \u00c7ivi yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259\u0259l\u0259rd\u0259n avropal\u0131lar\u0131n azd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259ri \u0130st\u0259rin haradan yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlama\u011fa imkan vermir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Avropa yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131 8-ci \u0259sr \u0130ngilt\u0259r\u0259 alimi St. Bedey\u0259 istinad edir. Onun g\u00fcman\u0131na g\u00f6r\u0259, \u0130st\u0259r, teutonik, y\u0259ni anqlo-sakson v\u0259 ya protogerman m\u0259n\u015f\u0259li olub, onlarda da yaz v\u0259 bolluq ilah\u0259si say\u0131lan v\u0259 ingilis dilind\u0259 d\u0259 ya\u015far\u0131 olan Ostern v\u0259 ya Eastre-d\u0259n g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p>Halbuki \u00f6zl\u0259ri d\u0259 etiraf edirl\u0259r ki, \u0130st\u0259r y\u0259hudi bayram\u0131 Pesaxdan ba\u015flay\u0131r. B\u0259li, \u00f6z\u00fcn\u00fcn bu g\u00fcnk\u00fc xristian ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri il\u0259 bel\u0259, \u0130st\u0259rin \u015f\u0259rqd\u0259n g\u0259ldiyi q\u0259ti \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmur. V\u0259 teutonikl\u0259rin (q\u0259dim protogermanlar\u0131n) d\u0259 kimins\u0259 vasit\u0259sil\u0259 anu \u201c\u015fumerl\u0259rd\u0259n\u201d iqtibas etdikl\u0259rin\u0259 d\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 yoxdur. Y\u0259hudil\u0259rin Pesax bayram\u0131 indi Avropan\u0131n b\u0259zi xiristian \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 yen\u0259 d\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin yenid\u0259n dirildiyini geni\u015f qeyd ed\u0259n Pasxa Bayram\u0131 kimi m\u0259\u015fhurdur. \u00c7\u00fcnki yuxar\u0131da deyildiyi kimi, vaxtil\u0259 Avropada h\u0259m d\u0259 \u0130st\u0259r adlanan Bahar t\u0259bi\u0259t bayram\u0131 1800 il \u00f6nc\u0259 \u0130sa Pey\u011f\u0259mb\u0259rin Yenid\u0259n Do\u011fuldu\u011fu (Dirildiyi) g\u00fcn\u0259 xidm\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259yi\u015fdirilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259ni, 1800 il qabaq Avropa da h\u0259r il Mart\u0131n 21-ni eyn\u0259n ulular\u0131m\u0131zdak\u0131 kimi, bizim t\u0259ki \u201c\u0130st\u0259r-Bahar\u201d bayram\u0131 \u015f\u0259klind\u0259 k\u00fctl\u0259vi qeyd edirmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>Eram\u0131z\u0131n 2-ci \u0259srinin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n Avropaya x\u00fcsusi missiya il\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f H\u0259zr\u0259ti \u0130san\u0131n azsayl\u0131 y\u0259hudi t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 (apostollar\u0131) h\u0259m\u0259n bayram\u0131 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin dirilm\u0259 g\u00fcn\u00fc \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 art\u0131q Pasxal vaiz\u0259si \u015f\u0259klind\u0259 icra etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. O zamandan \u00e7\u0259tinlikl\u0259 d\u0259 olsa sonrak\u0131 y\u00fcz il \u0259rzind\u0259 \u0130st\u0259r-Bahar astronomik bayram\u0131 dini bayrama \u00e7evrildi. Bu i\u015fd\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130slam\u0131 qoruyub ya\u015fadan v\u0259 yayan \u0130stanbul, Roma imperiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 (3-4-c\u00fc \u0259srl\u0259r) Konstantinopol ad\u0131 alt\u0131nda xristian d\u00fcnyas\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rini geni\u015fl\u0259ndirirdi. Paqanist avropal\u0131lar\u0131n astronomik \u0130st\u0259r bayram\u0131n\u0131 da dini bayram kimi t\u0259bli\u011f edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bahar bayram\u0131n\u0131n bizd\u0259 ya\u015far\u0131 olan indiki atributlar\u0131n\u0131n \u00e7oxunun b\u00fct\u00fcn Avropa xalqlar\u0131nda indiy\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00f6vcudlu\u011fu bir k\u00f6kd\u0259n qaynaqlan\u0131r. Amma onlar (attributlar) avropal\u0131lar\u0131n ham\u0131s\u0131nda Pasxa Bayram\u0131na, y\u0259ni dini bayrama xidm\u0259t edir. Atributlar ayr\u0131ca geni\u015f m\u00f6vzudur. Amerikaya t\u0259z\u0259 k\u00f6\u00e7 etdiyim ill\u0259rd\u0259 oxudu\u011fum bir kitabda bir \u00e7ox Avropa xalqlar\u0131n\u0131n \u0130st\u0259r ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olanda, t\u0259\u0259cc\u00fcbd\u0259n donub qalm\u0131\u015fd\u0131m: \u201cBunlar ki, bizim \u201cNovruz\u201d ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr\u201d heyr\u0259tind\u0259 buxovlanm\u0131\u015fd\u0131m. V\u0259 bu m\u0259qal\u0259nin r\u00fc\u015feymi o zaman yaranm\u0131\u015f, \u201cAx\u0131 bu q\u0259d\u0259r ox\u015farl\u0131qlar haradan?\u201d dey\u0259, onlar\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc aramaq fikri c\u00fcc\u0259rmi\u015fdi beynimd\u0259. Lakin onda gil m\u0259tnl\u0259rin t\u0259rc\u00fcm\u0259si il\u0259 h\u0259l\u0259 m\u0259\u015f\u011ful deyildim v\u0259 \u0130st\u0259rl\u0259 d\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m yox idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Babilandak\u0131 ulular\u0131m\u0131z\u0131n \u0130st\u0259ri il\u0259 onlara qon\u015fu olmu\u015f y\u0259hudil\u0259rin Pesax\u0131 aras\u0131nda n\u0259 kimi fiziki \u0259laq\u0259l\u0259r ola bil\u0259rdi?<\/p>\n\n\n\n<p>Pesax (ingilisc\u0259 Passover-p\u0259sovr) y\u0259hudil\u0259rin Yegipet fironlar\u0131n\u0131n qul \u0259sirliyind\u0259n xilas olub \u0130zrail\u0259 k\u00fctl\u0259vi k\u00f6\u00e7\u00fc \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 verilmi\u015f b\u00f6y\u00fck ziyaf\u0259t\u0259 deyilir. Bu, u d\u00f6vrd\u0259n indi y\u0259hudi t\u0259qvimind\u0259 8 g\u00fcnl\u00fck bayram t\u0259ki x\u00fcsusi t\u0259qdim olunur. Ondan onc\u0259 Babilanda ya\u015fay\u0131b, ilk yaz\u0131n\u0131n da \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f ulu t\u00fcrkl\u0259r \u0130st\u0259r bayram\u0131n\u0131-Bahar bayram\u0131n\u0131 -Yeni do\u011fan yeni il bayram\u0131n\u0131, Yeni, T\u0259z\u0259-t\u0259r Ruzi bayram\u0131n\u0131 k\u00fctl\u0259vi m\u0259clisl\u0259rl\u0259, k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259nlikl\u0259rl\u0259 qeyd edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259dim y\u0259hudil\u0259rin is\u0259 Babil \u201c\u015fumerl\u0259rind\u0259n\u201d says\u0131z iqtibaslar\u0131 bar\u0259d\u0259ki says\u0131z d\u0259lill\u0259r m\u0259\u015fhur Amerika de\u015fifr\u0259\u00e7i \u015fumer\u015f\u00fcnas alimi professor, y\u0259hudi m\u0259n\u015f\u0259li Samuel Noy Kramerin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00f6z \u0259ksini geni\u015f tap\u0131b. Babilana qon\u015fu olmu\u015f v\u0259 h\u0259tta yaz\u0131lana g\u00f6r\u0259, Babilan yan\u0131ndak\u0131 Haldey \u00f6lk\u0259sind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f sami dilli xalqlar\u0131n sivil \u201c\u015fumerl\u0259rl\u0259\u201d \u0259laq\u0259si qa\u00e7\u0131lmz idi. Bu da dan\u0131lmaz faktd\u0131r. \u201c\u015eumer\u201d dastan, epos, poeziya, memarl\u0131q, texnika, g\u0259miqy\u0131rma, din v\u0259 dig\u0259r ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin y\u0259hudil\u0259r\u0259, hetitl\u0259r\u0259, lidiyal\u0131lara, yunanlara, \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259, elamlara, arameyl\u0259r\u0259, assirl\u0259r\u0259, sonradan oran\u0131 Kuru\u015f v\u0259 Dara d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 z\u0259bt etmi\u015f farslara ke\u00e7m\u0259si t\u0259bii idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0130st\u0259r indi h\u0259m Avropa d\u00fcnyas\u0131n\u0131n, h\u0259m fars d\u00fcnyas\u0131n\u0131n (Novruz ad\u0131 alt\u0131nda) bir k\u00f6kd\u0259n g\u00f6y\u0259rmi\u015f \u015f\u0259rikli bayram\u0131n\u0131n tac\u0131 rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ncilin qeydl\u0259r b\u00f6lm\u0259sind\u0259 oxuyuruq: \u201dY\u0259hudil\u0259rin Yegipet \u0259sirliyind\u0259n xilas olduqlar\u0131 d\u00f6vrd\u0259n (Exodus) \u0130ncild\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s il Bahar\u0131n Aviv adlanan ay\u0131ndan ba\u015flay\u0131r. Aviv -\u201cyeti\u015f\u0259n s\u00fcnb\u00fcl ay\u0131\u201d dem\u0259kdir. O, Bahar tarazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 arpan\u0131n bi\u00e7ilm\u0259 ay\u0131 idi. Sonralar o, Nisan adlanma\u011fa ba\u015flad\u0131. Ay b\u00fct\u00f6vl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 t\u0259sad\u00fcf ed\u0259n bu ay\u0131n 14-c\u00fc g\u00fcn\u00fc onlar Pasxan\u044b (Pesax\u0131-T.A.) bayram kimi qeyd edirdil\u0259r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, y\u0259hudil\u0259r Hanaaneya qay\u0131td\u0131qdan sonra P\u0435\u0441\u0430\u0445 bayramlar\u0131n\u0131 da h\u0259r il Aviv (Mart) ay\u0131n\u0131n \u0130st\u0259r g\u00fcn\u00fcnd\u0259 qeyd etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Vaxtil\u0259 \u201cXalq\u201d v\u0259 \u201cXalq C\u0259bh\u0259si\u201d q\u0259zetl\u0259rind\u0259 Bak\u0131n\u0131n Da\u011f\u00fcst\u00fc park\u0131nda bo\u015f qalm\u0131\u015f yerd\u0259 \u0130st\u0259rin heyk\u0259linin \u015e\u0259hidl\u0259r Xiyaban\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcml\u00fc yerind\u0259 qoyulmas\u0131 t\u0259klifini vermi\u015fdim. Ulular\u0131m\u0131z\u0131n min ill\u0259rl\u0259 inam b\u0259sl\u0259yib tap\u0131nd\u0131qlar\u0131 g\u00f6z\u0259l qad\u0131n \u0130st\u0259rin bir \u0259lind\u0259 m\u0259\u015f\u0259l, u biri \u0259lind\u0259 k\u0259s\u0259rli q\u0131l\u0131nc tutmu\u015f q\u00fcdr\u0259tli qo\u015faqanadl\u0131 abid\u0259si g\u00f6yd\u0259l\u0259nli \u015f\u0259h\u0259ri b\u00fct\u00fcn \u0259z\u0259m\u0259ti il\u0259 tamamlayard\u0131 dey\u0259. Bu abid\u0259, h\u0259r il Bahar Bayram\u0131n\u0131 anun abid\u0259si \u0259traf\u0131nda topla\u015f\u0131b ordan bayram \u015f\u0259nliyinin at\u0259\u015ff\u0259\u015fanl\u0131qla g\u00f6yl\u0259r\u0259 at\u0131lan i\u015f\u0131ql\u0131 z\u0259rr\u0259cikl\u0259rini b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259y\u0259 s\u0259p\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bizim \u0130st\u0259r\u0259 sahib \u00e7\u0131xma\u011f\u0131m\u0131z \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcnk\u00fc olan Bahar bayram\u0131na sahib \u00e7\u0131xma\u011f\u0131m\u0131z dem\u0259kdir. Onu (bayram\u0131), anu (\u0130lah\u0259mizi) v\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc d\u00fcnyaya tan\u0131tmaq dem\u0259kdir. K\u00f6k\u00fcm\u00fcz\u0259 &#8212; k\u00f6v\u0259rimiz\u0259 sahib \u00e7\u0131xmaq dem\u0259kdir. B\u00fct\u00fcn var olan tarixi \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 ikinci d\u0259f\u0259dir ki, Az\u0259rbaycan\u0131n ki\u00e7ik bir hiss\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t yarada bilm\u0259k xo\u015fb\u0259xtliyi n\u0259sib olub bu xalqa. \u0130ndi tariximiz boyu qon\u015fular\u0131n \u0259limizd\u0259n ald\u0131qlar\u0131 b\u00fct\u00fcn maddi-m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259tl\u0259rimizin geri al\u0131n\u0131b, onlara sahib durma\u011f\u0131m\u0131z\u0131n vaxt\u0131d\u0131r. Biz t\u0259kc\u0259 m\u0259tb\u0259ximizin nem\u0259tl\u0259rini, musiqimizin incil\u0259rini, xal\u00e7a\u00e7\u0131l\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259rini yadlar\u0131n \u00f6z d\u0259d\u0259-baba mallar\u0131 kimi m\u0259nims\u0259dikl\u0259ri a\u011fr\u0131l\u0131-ac\u0131l\u0131 faktlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda lal-kar qalm\u0131r\u0131q. Biz h\u0259m d\u0259, d\u00fcnyada ilkin yaz\u0131 sistemimizin \u0259limizd\u0259n al\u0131nmas\u0131 fakt\u0131na g\u00f6z yumuruq. Onlar bu g\u00fcn uydurma \u015fumerl\u0259rin, akkadlar\u0131n, urartular\u0131n adlar\u0131na \u00e7\u0131x\u0131l\u0131r, onun say\u0259sind\u0259 dilimizd\u0259n tarixd\u0259 olmam\u0131\u015f xalqlara yalan\u00e7\u0131 dill\u0259r d\u00fcz\u0259ldilir. Onlar\u0131n qrammatikalar\u0131 yaz\u0131l\u0131r. Vaxtil\u0259 H\u0259mm\u0259dandan D\u0259rb\u0259nd\u0259, G\u00fcmr\u00fcd\u0259n Bak\u0131ya kimi uzanm\u0131\u015f torpaqlar\u0131m\u0131z param-par\u00e7a edilir, ya\u011fmalan\u0131r. \u0130st\u0259r-Bahar bayram\u0131m\u0131z Novruz ad\u0131 il\u0259 farsla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz \u201ciqtibas\u00e7\u0131\u201d (g\u00f6r\u00fcb-g\u00f6t\u00fcr\u0259n) s\u0259viyy\u0259sin\u0259 endirilirik.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/16W3Zp.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-31690\" width=\"1089\" height=\"856\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/16W3Zp.png 262w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/16W3Zp-150x118.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1089px) 100vw, 1089px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>BOLLUQ, B\u018fR\u018fK\u018fT V\u018f M\u018fH\u018fBB\u018fT<br>\u0130LAH\u018fM\u0130Z \u0130ST\u018fR\u018f BAKIDA AB\u0130D\u018f<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Germanlar\u0131n Oestrl\u0259ri, Austronlar\u0131, romal\u0131lar\u0131n Venus v\u0259 Auroralar\u0131, yunanlar\u0131n Afroditalar\u0131, proto Hind-avropal\u0131lar\u0131n Hausoslar\u0131, Baltikl\u0259rin Aushralar\u0131 \u0130st\u0259rin m\u0259n\u0259vi t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ridir. Lat\u0131nl\u0131lardak\u0131 gen, ondan t\u00f6r\u0259mi\u015f gentilis (y\u0259hudi olmayan tayfa, xalq, mill\u0259t dem\u0259kdir), yunanlar\u0131n ona qohum olan genos, genesis terminl\u0259rinin d\u0259 yarad\u0131c\u0131s\u0131 olmu\u015f \u201ccins\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc Apennin yar\u0131madas\u0131na g\u0259tirmi\u015f, lat\u0131nl\u0131lara \u0259lifba yaratma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259tmi\u015f, \u0130taliyaya \u00f6z ke\u00e7mi\u015f \u00f6lk\u0259\u0131l\u0259rinin ad\u0131n\u0131 (Ete Eli \u2013 \u0130tali) vermi\u015f, Roma \u015f\u0259h\u0259rinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f ulu \u0259cdadlar\u0131m\u0131z Ete Elind\u0259n oraya ged\u0259n Etet\u00fcrkl\u0259rin &#8212; Etrusklar\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri olan ulular\u0131m\u0131zm\u0131 Bahar bayram\u0131n\u0131 farslardan iqtibas etm\u0259l\u0259ri he\u00e7 bir m\u0259ntiq\u0259 s\u0131\u011fm\u0131r. \u018fcdadlar\u0131m\u0131z\u0131n Od inam\u0131n\u0131 Ahura il\u0259 birg\u0259 Avestaya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u0259n kuru\u015flar, \u00e7i\u015fpi\u015fl\u0259r, daralar, onlar\u0131n mixi hecal\u0131 yaz\u0131s\u0131 \u0259sas\u0131nda Behsitundak\u0131 Dara \u0259lifbas\u0131n\u0131 yaradanlar \u0130st\u0259rimizi \u2013 \u201cYenid\u0259n Do\u011fulman\u0131\u201d da \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn Yeni ilin ilk g\u00fcn\u00fc kimi q\u0259bul ed\u0259r\u0259k, ona \u00f6zl\u0259rinin Nou Ruz (Yeni G\u00fcn) ad\u0131n\u0131 veribl\u0259r. Y\u0259ni Yenid\u0259n Do\u011fumu nec\u0259 var el\u0259c\u0259 d\u0259 saxlam\u0131\u015f, Ulu bayram\u0131m\u0131z\u0131 da onun b\u00fct\u00fcn atributlar\u0131 il\u0259 birg\u0259 m\u0259nims\u0259mi\u015fl\u0259r. \u0130ndi bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, onlar bizi deyil, biz onlar\u0131 yams\u0131lay\u0131r\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>Biz \u00f6z yaz\u0131l\u0131, kahk\u0259\u015fanl\u0131 tariximizi aray\u0131b, axtar\u0131b, \u00f6y\u00fcnm\u0259d\u0259n, he\u00e7 k\u0259si q\u0131c\u0131qland\u0131rmadan, s\u0259birl\u0259, c\u0259brl\u0259 ortaya qoymal\u0131y\u0131q.<br>Buna uzun ill\u0259r laz\u0131m g\u0259ls\u0259 d\u0259, sonda udan \u0259sil h\u0259qiq\u0259t, tarixi k\u00f6kl\u0259r\u0259 malik Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u0259dal\u0259ti olacaq! Ayr\u0131ca bir d\u00f6vl\u0259t oldu\u011fumuz bu q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tin t\u0259cr\u00fcb\u0259si s\u00fcbut edir ki, hans\u0131 sah\u0259y\u0259 d\u00f6vl\u0259t qay\u011f\u0131s\u0131 g\u00f6st\u0259rilirs\u0259, ora t\u0259r\u0259qqi edir, \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nir. D\u00fcnya ictimaiyy\u0259ti d\u0259 \u0259vv\u0259l-ax\u0131r d\u00f6vl\u0259tin ortaya qoydu\u011fu v\u0259 xalq t\u0259r\u0259find\u0259n b\u0259y\u0259nil\u0259n bu c\u00fcr xariqulad\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259rl\u0259, pozitiv meyill\u0259rl\u0259 v\u0259 onlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri il\u0259 raz\u0131la\u015f\u0131r. El\u0259 Bahar bayram\u0131na d\u00f6vl\u0259t qay\u011f\u0131s\u0131, d\u00f6vl\u0259t s\u0259r\u0259ncamlar\u0131 t\u0259kc\u0259 xalq\u0131n \u00f6z bayram\u0131n\u0131 qorxmadan, \u00e7\u0259kinm\u0259d\u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 a\u00e7\u0131qca ke\u00e7irm\u0259sin\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 mill\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkin\u0259, onun \u00f6z d\u00f6vl\u0259ti \u0259traf\u0131nda daha s\u0131x birl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259n g\u00fccl\u00fc amildir. Bizim d\u0259 bu c\u00fcr z\u0259ngin faktlarla dolu kahk\u0259\u015fanl\u0131 yaz\u0131l\u0131 tarixmizin t\u0259dqiqind\u0259 v\u0259 d\u00fcnyada t\u0259bli\u011find\u0259 d\u00f6vl\u0259t qay\u011f\u0131s\u0131na yaman ehtiyac\u0131m\u0131z var des\u0259m, kims\u0259y\u0259s\u0259 \u00f6z xeyrim \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l a\u00e7d\u0131\u011f\u0131m\u0131 demir\u0259m.<br>Yen\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan n\u0259fin\u0259 dan\u0131\u015f\u0131ram.<\/p>\n\n\n\n<p>_________________________________<br><strong>Qeyd:<\/strong> <strong><em>\u00c7\u0131x\u0131\u015fda i\u015fl\u0259dil\u0259n \u201ca\u201d, \u201cana\u201d, \u201canu\u201d, \u201canun\u201d v\u0259 s. \u201c\u018fcdad\u201d (Sietl, 1997) v\u0259 \u201cMixi yaz\u0131l\u0131 Az\u0259ri T\u00fcrk dilinin qrammatikas\u0131\u201d (Sietl, 2004) kitablar\u0131nda Az\u0259rbaycan t\u00fcrk dili \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259klif etdiyim qad\u0131n cins \u0259v\u0259zliyidir. \u201cU\u201d is\u0259 \u201co\u201d \u0259v\u0259zind\u0259 i\u015fl\u0259dilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn say\u0131lan i\u015far\u0259 \u0259v\u0259zliyidir. Bunlar mixi yaz\u0131lardan etdiyim t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259r say\u0259sind\u0259 g\u0259ldiyim n\u0259tic\u0259l\u0259r, yaratd\u0131\u011f\u0131m v\u0259 istifad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259klif etdiyim qad\u0131n cinsi v\u0259 i\u015far\u0259 \u0259v\u0259likl\u0259ridir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Biz G\u00f6yd\u0259n enm\u0259mi\u015fik, Yer adam\u0131 kimi Yerd\u0259 m\u00f6vcud olan b\u00fct\u00fcn nem\u0259tl\u0259rd\u0259n say\u011f\u0131l\u0131qla istifad\u0259 edib, dilimizi d\u0259 zamanlar\u0131n t\u0259l\u0259bi il\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259kd\u0259n qorxmamal\u0131y\u0131q. Qad\u0131n cinsi A-n\u0131n t\u0259kd\u0259, c\u0259md\u0259 Anlarun n\u0259yi pisdir ki?<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dr. Tariyel Az\u0259rt\u00fcrk Pedaqogika elml\u0259ri \u00fczr\u0259 master, Biokimya doktoru, \u201cBabylon-Azerbaijan\u201d jurnal\u0131n\u0131n ba\u015f redaktoru, \u00abAz\u0259rbaycan Azl\u0131qlar\u0131n\u0131n T\u0259dqiqi Amerika-Az\u0259rbaycan Assosiyasiyas\u0131\u00bbn\u0131n Prezidenti II\u00a0YAZI \u2026Oxumam\u0131\u015f like etm\u0259 \u2014<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":31693,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-31687","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31687","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31687"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31687\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31694,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31687\/revisions\/31694"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31693"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31687"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31687"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31687"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}