{"id":32100,"date":"2021-03-14T04:14:45","date_gmt":"2021-03-14T00:14:45","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=32100"},"modified":"2021-03-14T04:19:25","modified_gmt":"2021-03-14T00:19:25","slug":"babil-qull%c9%99si-cingiz-xan-hansi-dild%c9%99-danisirdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=32100","title":{"rendered":"BAB\u0130L Q\u00dcLL\u018fS\u0130: \u00c7\u0130NG\u0130Z XAN HANSI D\u0130LD\u018f DANI\u015eIRDI?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259d\u0259k \u00c7ingiz xan\u0131n t\u00fcrk oldu\u011fu, t\u00fcrk dilind\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 he\u00e7 kimd\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmurdu. Lakin monqol\u015f\u00fcnasl\u0131q bir elm sah\u0259si kimi yarand\u0131qdan sonra bel\u0259 bir fikir s\u0259sl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131 ki, tarixin \u0259n b\u00f6y\u00fck fatehl\u0259rind\u0259n biri \u0259slind\u0259 monqol olmu\u015f v\u0259 monqol dilind\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tarix\u00e7il\u0259rin b\u0259zil\u0259ri bu iddian\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Amma onlarla raz\u0131la\u015fmayanlar da var idi. Bunlar\u0131n \u0259sas arqumentl\u0259rind\u0259n biri o idi ki, \u00c7ingiz xan\u0131n (1162\u20131227) n\u0259v\u0259si H\u00fclak\u00fc xan\u0131n (1217\u20131265) n\u0259tic\u0259si Qazan xan\u0131n (1271\u20131304) v\u0259ziri F\u0259zlullah R\u0259\u015fid\u0259ddin (1247\u20131318) \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cCami \u0259t-t\u0259varix\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 h\u0259m Borciginl\u0259r n\u0259slinin, h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00fcn tatar tayfalar\u0131n\u0131n t\u0259miz t\u00fcrk olduqlar\u0131n\u0131 vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r. S\u00f6zs\u00fcz ki, bu \u0259s\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 adl\u0131-sanl\u0131 tatar d\u00f6vl\u0259t xadimi v\u0259 t\u00fcrk tarixinin \u0259n mahir bilicil\u0259rind\u0259n biri say\u0131lan Polad a\u011fa (1240\u20131313) il\u0259 birg\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f R\u0259\u015fid\u0259ddin \u00f6z h\u00f6kmdar\u0131 Qazan xanla raz\u0131la\u015fd\u0131rmadan h\u0259min fikri q\u0259l\u0259m\u0259 ala bilm\u0259zdi. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 is\u0259 d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015f salnam\u0259l\u0259rd\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, XIII \u0259srd\u0259 \u00c7ingiz xan\u0131n v\u0259 tatarlar\u0131n t\u00fcrkl\u00fcy\u00fc m\u0259s\u0259l\u0259si m\u00fcbahis\u0259 m\u00f6vzusu deyildi. D\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri d\u0259, dostlar\u0131 da onlar\u0131 t\u00fcrk hesab edirdil\u0259r. Amma f\u0259rqli fikird\u0259 olanlar da vard\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, Mahmud Ka\u015f\u011fari (1029\u20131101) \u201cDivanu l\u00fc\u011f\u0259t-it-t\u00fcrk\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cTatar v\u0259 kay (qay\u0131?) k\u00f6\u00e7\u0259ri q\u0259bil\u0259l\u0259rdir. Tatarlar v\u0259 kay\u0131lar t\u00fcrk dilini yax\u015f\u0131 bilirl\u0259r. Lakin \u00f6z aralar\u0131nda ba\u015fqa bir dild\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/cengiz-han-300x273-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-32101\" width=\"1097\" height=\"998\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/cengiz-han-300x273-1.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/cengiz-han-300x273-1-150x137.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1097px) 100vw, 1097px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u00c7ingiz xan\u0131n \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fmi\u015f tayfalar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u0259hz tatar m\u0259n\u015f\u0259li idi. Bel\u0259likl\u0259, tatarlar hans\u0131 dild\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar? \u00c7ingiz xan\u0131n birba\u015fa n\u0259slind\u0259n olan \u0130lxani h\u00f6kmdar\u0131 Qazan xan\u0131n Roma papas\u0131 VIII Bonifasiy\u0259 uy\u011fur \u0259lifbas\u0131 il\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 12 aprel 1302-ci il tarixli m\u0259ktubun transkripsiyas\u0131na n\u0259z\u0259r salaq, onu t\u0259hlilin analiz, m\u00fcqayis\u0259 v\u0259 statistik metodlar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yil\u0259 t\u0259dqiq ed\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ddiaya \u0259sas\u0259n, bu m\u0259ktub Roma papas\u0131n\u0131n gizli arxivind\u0259 a\u015fkarlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"410\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/OljeituLetterToPhilippeLeBel1305-1024x410.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-32102\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/OljeituLetterToPhilippeLeBel1305-1024x410.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/OljeituLetterToPhilippeLeBel1305-300x120.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/OljeituLetterToPhilippeLeBel1305-150x60.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/OljeituLetterToPhilippeLeBel1305-768x307.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/OljeituLetterToPhilippeLeBel1305-1536x614.jpg 1536w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/OljeituLetterToPhilippeLeBel1305.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259tnin transkripsiyas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qasan \u00fcge manu Baba.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Urida ber Bisqarun iyar \u00e7inu ilegsen duradqal, sayin \u00fcges, bi\u00e7ig. Bid andur k\u00fcrbe qari\u011fu inu ber K\u0151kedei k\u00fcregen, Bisqarun, T\u00fcmen \u011furban iyar jrl\u011f ilelegei. Ed\u00fcge ber b\u00f6ges\u00fc m\u0151n k\u00fc yosu\u011far turbi\u0135u amui. Ta ber \u010derig\u00fcdiyen \u0135asa\u0135u irgen, irgen\u00fc sultadt\u00fcr ile\u0135\u00fc bol\u0135al \u00fcl\u00fc qo\u0135idan. Tngriyi \u0135albari\u0135u yeke \u00fcileyi u\u011fu\u011fata nigen \u0135ug bol\u011faya kemen. Ede Sadadin, Sinanadin, Samsadini ilebei. Ta Tngriyi \u0135albari\u0135u \u010derig\u00fcdiyen ja\u0135asadqun.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Bi\u010dig manu dolu\u011fan \u0135a\u011fud nigenudtur bars \u0135il qaburun e\u010d\u00fcs sarayin arban d\u0151rbene Qos Qabuqa b\u00fck\u00fcid\u00fcr bi\u010dibei.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259tnin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259si.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qazan s\u00f6z\u00fcm Babaya.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u018fvv\u0259lc\u0259 \u00e7atd\u0131 Biskarun il\u0259 s\u0259nin g\u00f6nd\u0259rdiyin t\u0259klifl\u0259r, yax\u015f\u0131 s\u00f6zl\u0259r, m\u0259ktub. Biz buna g\u00f6r\u0259, qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda onun K\u00f6kedey k\u00fcr\u0259k\u0259n, Bisqarun, T\u00fcm\u0259n \u2013 \u00fc\u00e7\u00fc il\u0259 \u0259mri g\u00f6nd\u0259rdik. \u0130ndiki v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259linc\u0259, haz\u0131rl\u0131q g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Siz haz\u0131r edin \u0259sg\u0259rl\u0259rinizi, \u0259mri xalqlara, xalqlar\u0131n sultanlar\u0131na g\u00f6nd\u0259rin v\u0259 i\u015fi gecikdirm\u0259yin. Tanr\u0131ya dua ed\u0259r\u0259k b\u00f6y\u00fck i\u015f haqq\u0131nda, (m\u0259ml\u00fckl\u0259r\u0259<\/em><\/strong> <em><strong>qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259ni) yegan\u0259 m\u0259qs\u0259d ed\u0259c\u0259yik. (Bunu bildirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn) Sad\u0259ddini, Sinanaddini v\u0259 S\u0259ms\u0259ddini g\u00f6nd\u0259rdik. Siz d\u0259 Tanr\u0131ya dua edib \u0259sg\u0259rl\u0259rinizi toplay\u0131n.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259ktubumu 701-ci p\u0259l\u0259ng ili, bahar\u0131n sonuncu ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 Qos Qabu\u011fda yazd\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259tnd\u0259ki s\u00f6zl\u0259rin m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlili<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1. Qasan<\/strong> \u2013 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 \u015f\u0259xs ad\u0131 (Qazan);<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2. \u00dcge <\/strong>\u2013 \u201cs\u00f6z\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201c\u00fcq\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Bu s\u00f6zl\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201c\u00f6y\u00fcd\u201d (\u201c\u00f6g\u00fcd\u201d) s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yi eynidir. \u018fslind\u0259, \u201c\u00f6y\u00fcd\u201d s\u00f6z\u00fc iki hiss\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir: s\u00f6z\u00fcn k\u00f6k\u00fc olan \u201c\u00f6y\u201d v\u0259 c\u0259m \u015f\u0259kil\u00e7isi \u201c\u00fcd\u201d. \u201c\u00d6y\u00fcd\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn birba\u015fa m\u0259nas\u0131 \u201cs\u00f6zl\u0259r\u201ddir. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, t\u0259rifl\u0259m\u0259k m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n \u201c\u00f6ym\u0259k\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ki \u201c\u00f6y\u201d d\u0259 \u201cs\u00f6z\u201dd\u00fcr. Bel\u0259 ki, \u201cfilank\u0259si t\u0259rifl\u0259m\u0259k\u201d, \u0259slind\u0259 \u201conun bar\u0259sind\u0259 s\u00f6z dem\u0259k\u201d anlam\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir.<strong>H\u0259m\u00e7inin d\u0259 \u0259ski t\u00fcrkc\u0259 &#171;uge&#187;  h\u00f6kmdar olmad\u0131\u011f\u0131 zamanlarda qurultaya ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n d\u00f6vl\u0259t adam\u0131. Daha sonralar Ba\u015f v\u0259zir anlam\u0131nda i\u015fl\u0259dilib (red.).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>3. Manu<\/strong> \u2013 \u201cm\u0259nim\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cminiy\u201d formas\u0131ndad\u0131r. &#171;Manu&#187; \u0259ski t\u00fcrkc\u0259d\u0259n sankskrit dil\u0259n ke\u00e7mi\u015f &#171;m\u0259n&#187; s\u00f6z\u00fcnd\u0259n yarand\u0131\u011f\u0131 v\u0259 insan soyunun atalar\u0131, prototipl\u0259ri olan, meydana getirilmi\u015f Manular m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nirdi. Bu s\u00f6z anlam olaraq 4 qrupa b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. (red.)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4. Baba <\/strong>\u2013 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, XIII \u0259sr mo\u011follar\u0131 Roma papas\u0131na \u201cBaba\u201d dey\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fl\u0259r. Bel\u0259 bir ehtimal var ki, V \u0259srd\u0259 hunlar da Roma yepiskopuna \u201cbaba\u201d (\u201cata\u201d) demi\u015fl\u0259r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, ingilis dilind\u0259ki \u201cpope\u201d, rus dilind\u0259ki \u201cpapa\u201d, t\u00fcrk dilind\u0259ki \u201cbaba\u201d, yen\u0259 d\u0259 t\u00fcrk v\u0259 monqol dill\u0259rind\u0259ki \u201caba\u201d s\u00f6zl\u0259ri aras\u0131nda h\u0259m forma, h\u0259m d\u0259 m\u0259na eyniliyi vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5. Urida \u2013<\/strong> \u201c\u0259vv\u0259l\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201curd\u201d, \u201cert\u201d formalar\u0131ndad\u0131r. Ola bilsin ki, bu s\u00f6zl\u0259r Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cert\u0259\u201d v\u0259 rus dilind\u0259ki \u00ab\u0443\u0442\u0440\u043e\u00bb (\u201cs\u0259h\u0259r\u201d), ingilis dilind\u0259ki \u201cearly\u201d (\u201cert\u0259\u201d) s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 eyni m\u0259n\u015f\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>6. Ber<\/strong> (v\u0259 ya \u201cbar\u201d) \u2013 g\u00fcman ki, \u201cg\u0259ldi\u201d, \u201cyeti\u015fdi\u201d, \u201c\u00e7atd\u0131\u201d m\u0259nalar\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir. \u018fg\u0259r bu ehtimal do\u011frudursa, XIII \u0259srin mo\u011fol dilind\u0259ki \u201cber\u201d (v\u0259 ya \u201cbar\u201d) s\u00f6z\u00fc il\u0259 m\u00fcasir monqol dilind\u0259ki \u201cirsen\u201d (\u201c\u00e7atd\u0131\u201d, \u201cg\u0259ldi\u201d) s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cir\u201d (\u201cvar\u201d) hiss\u0259sinin, Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cvard\u0131\u201d (\u201c\u00e7atd\u0131\u201d, \u201cg\u0259ldi\u201d), q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259ki \u201cbard\u0131\u201d (\u201c\u00e7atd\u0131\u201d, \u201cg\u0259ldi\u201d) s\u00f6zl\u0259rinin \u201cvar\u201d\u2013\u201cbar\u201d hiss\u0259sinin m\u0259n\u015f\u0259yi eynidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>7. Bisqarun <\/strong>\u2013 XIII\u2013XIV \u0259srl\u0259rin Genuya taciri v\u0259 diplomat\u0131 Buskarello de Gizelfi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>8. \u0130yar<\/strong> \u2013 m\u00fcasir monqol v\u0259 mancur dill\u0259rind\u0259 bu s\u00f6z\u00fcn b\u0259nz\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259 bilm\u0259dik. \u00c7a\u011fda\u015f \u00d6zb\u0259k T\u00fcrkc\u0259sind\u0259 &#171;iyer-moq&#187; (\u0438\u044f\u0440-\u043c\u043e\u049b) dial. \u2018\u044d\u0440\u0433\u0430\u043c\u043e\u049b\u2019 (s.346b) (arxas\u0131ndan getm\u0259k, izind\u0259n y\u00fcr\u00fcm\u0259k, t\u0259qib etm\u0259k) anlam\u0131nda i\u015fl\u0259nir. Eyni feilin \u2013 t- art\u0131r\u0131lmas\u0131yla geni\u015fl\u0259dilmi\u015f formas\u0131 da &#171;iyart-moq&#187; (\u0438\u044f\u0440\u0442-\u043c\u043e\u049b) iyermoq fl. ort. n. (s. 346b) olaraq verilmi\u015f v\u0259 ikisinin d\u0259 eyn\u0131 anlamda oldu\u011fu bildirilmi\u015fdir (&#171;T\u00fcrk Dilinin Tarihi S\u00f6z Varl\u0131\u011f\u0131ndan \u00d6rnekler II&#187;)<\/p>\n\n\n\n<p>Yaln\u0131z saxa dilind\u0259ki \u201ck\u0131tar\u0131\u201d (\u201cil\u0259\u201d) s\u00f6z\u00fc il\u0259 onun aras\u0131nda tam olmayan ox\u015farl\u0131q vard\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u201ciyar\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u201cil\u0259\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>9. \u00c7inu<\/strong> \u2013 \u201cs\u0259nin\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201c\u00e7iniy\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Monqol dilind\u0259ki \u201c\u00e7i\u201d \u015f\u0259xs \u0259v\u0259zliyi Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cs\u0259n\u201d \u015f\u0259xs \u0259v\u0259zliyi il\u0259 ehtimal ki, eyni m\u0259n\u015f\u0259y\u0259 malikdir;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>10. \u0130legsen <\/strong>\u2013 \u201cg\u00f6nd\u0259rdiyin\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cilgeesen\u201d \u015f\u0259klind\u0259dir. Forma v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u0259na bax\u0131m\u0131ndan t\u00fcrk dilind\u0259ki \u201cilgi\u201d (\u201cmaraq\u201d) s\u00f6z\u00fcn\u0259 b\u0259nz\u0259yir. M\u00fcasir t\u00fcrk dilind\u0259 \u201ciletmek\u201d (\u201c\u00f6t\u00fcrm\u0259k\u201d, \u201c\u00e7atd\u0131rmaq\u201d) s\u00f6z\u00fc d\u0259 vard\u0131r. H\u0259m\u00e7inin t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259ki \u201cil\u00e7i\u201d, \u201cel\u00e7i\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>11. Duradqal \u2013<\/strong> bu s\u00f6z XIII \u0259srin mo\u011fol dilind\u0259n \u201ct\u0259klifl\u0259r\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015fdir. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cdurdsan\u201d (\u201cxat\u0131rlatd\u0131qlar\u0131n\u201d), \u201cdurdax\u201d (\u201cxat\u0131rlamaq\u201d) formalar\u0131ndad\u0131r. T\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 is\u0259 bu s\u00f6z &#171;durud&#187; s\u00f6z\u00fcn\u0259 uy\u011fundur v\u0259 dua etm\u0259k, m\u0259dh edil\u0259n v\u0259 s. anlam\u0131nda i\u015fl\u0259nir.(red.)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>12. Sayin<\/strong> \u2013 \u201csay\u0131lan\u201d, \u201cehtiraml\u0131\u201d, \u201cyax\u015f\u0131\u201d kimi m\u0259nalar\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n bu s\u00f6z m\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201csayn\u201d formas\u0131ndad\u0131r. \u201cSay\u0131n\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimologiyas\u0131 v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259rd\u0259ki paralell\u0259ri haqq\u0131nda \u201cBabil q\u00fcll\u0259si: \u00c7ingiz xan v\u0259 seyidl\u0259r\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259d\u0259 geni\u015f m\u0259lumat verilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>13. Bi\u00e7ig <\/strong>\u2013 bu s\u00f6z h\u0259m q\u0259dim t\u00fcrk (\u201cbitik\u201d), h\u0259m d\u0259 monqol dill\u0259rind\u0259 vard\u0131r, \u201cnam\u0259\u201d, \u201cm\u0259ktub\u201d, \u201ckitab\u201d m\u0259nalar\u0131n\u0131 verir. T\u00fcrk dilind\u0259 &#171;bi\u00e7ug&#187; &#171;s\u00f6z\u00fcn\u00fc tutmaq&#187; anlam\u0131nda i\u015fl\u0259nir. M\u0259s\u0259l\u0259n: Erning biligi bi\u00e7ug. &#8212; Y\u0259ni verdiyi s\u00f6z\u00fc tutmaz.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>14. Bid <\/strong>\u2013 \u201cbiz\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cbi\u201d \u2013 \u201cm\u0259n\u201d, \u201cbid\u201d \u2013 \u201cbiz\u201d, \u201cbidend\u201d \u2013 \u201cbiz\u0259\u201ddir. \u018fslind\u0259, h\u0259m monqol dilind\u0259ki \u201cbid\u201d, h\u0259m d\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259ki \u201cbiz\u201d \u015f\u0259xs \u0259v\u0259zliyi iki hiss\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir: s\u00f6z\u00fcn k\u00f6k\u00fc olan \u201cbi\u201d \u015f\u0259xs \u0259v\u0259zliyi v\u0259 c\u0259m \u015f\u0259kil\u00e7isi \u201cid\u201d, \u201ciz\u201d. T\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 ilk r\u0259q\u0259min \u201cbir\u201d adlanmas\u0131 da t\u0259sad\u00fcfi deyildir. Q\u0259dim insan sayma\u011fa \u00f6z\u00fcnd\u0259n d\u0259 ba\u015flaya bil\u0259rdi. G\u00fcman ki, \u201cbiz\u201d \u015f\u0259xs \u0259v\u0259zliyinin \u0259n q\u0259dim formas\u0131 \u00e7uva\u015f dilind\u0259dir: \u201ceper\u201d \u2013 \u201cber\u201d (tatar, ba\u015fq\u0131rd) \u2013 \u201cbir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>15. Andur <\/strong>\u2013 z\u0259nnimizc\u0259, bu s\u00f6z Az\u0259rbaycan dilin\u0259 \u201cbuna\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilm\u0259lidir. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cene talaar\u201d formas\u0131ndad\u0131r. \u201cBu\u201d s\u00f6z\u00fc monqol dilind\u0259 \u201cene\u201d \u015f\u0259klind\u0259dir. \u018fslind\u0259 is\u0259, t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259ki \u201col\u201d (\u201co\u201d) s\u00f6z\u00fc il\u0259 monqol dilind\u0259ki \u201can\u201d\u2013\u201cene\u201d (\u201cbu\u201d) s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yi ehtimal ki, eynidir. Az\u0259rbacan dilind\u0259ki -\u201cna\u201d, -\u201cn\u0259\u201d \u015f\u0259kil\u00e7isinin funksiyas\u0131n\u0131 m\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cdeer\u201d \u015f\u0259kil\u00e7isi yerin\u0259 yetirir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>16. K\u00fcrbe <\/strong>\u2013 m\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201c\u0259g\u0259r\u201d m\u0259nas\u0131n\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n \u201cxervee\u201d s\u00f6z\u00fc vard\u0131r. \u201c\u018fg\u0259r\u201d v\u0259 \u201cxervee\u201d s\u00f6zl\u0259ri m\u0259na bax\u0131m\u0131ndan eyni, formaca b\u0259nz\u0259rdirl\u0259r. Lakin m\u0259tnin m\u0259zmunundan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, \u201ck\u00fcrbe\u201d s\u00f6z\u00fc \u201c\u0259g\u0259r\u201d deyil, \u201cg\u00f6r\u0259\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilm\u0259lidir. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u201ck\u00fcrbe\u201d v\u0259 \u201cg\u00f6r\u0259\u201d s\u00f6zl\u0259ri aras\u0131nda da zahiri ox\u015farl\u0131q vard\u0131r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cg\u0259r\u0259kdir\u201d s\u00f6z\u00fc m\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cxereqtey\u201d \u015f\u0259klind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>17. Qari\u011fu<\/strong> \u2013 b\u00f6y\u00fck ehtimalla \u201ccavab\u0131nda\u201d, \u201ccavab olaraq\u201d, \u201cqar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilm\u0259lidir. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cxariudn\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Ola bilsin ki, \u201cqari\u011fu\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cqar\u015f\u0131\u201d s\u00f6z\u00fc aras\u0131nda \u0259laq\u0259 vard\u0131r. Amma bunu birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 iddia ed\u0259 bilm\u0259rik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>18. \u0130nu<\/strong> \u2013 g\u00fcman ki, \u201conun\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201ct\u00fc\u00fcniy\u201d (\u201conun\u201d, \u201conu\u201d) \u015f\u0259klind\u0259dir. XIII \u0259srin mo\u011fol dilind\u0259ki \u201cinu\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201conun\u201d s\u00f6z\u00fc m\u0259naca eyni, formaca b\u0259nz\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>19. K\u0151kedei <\/strong>\u2013 \u015f\u0259xs ad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>20. K\u00fcregen<\/strong> \u2013 m\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cx\u00fcrgen\u201d, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u201ck\u00fcr\u0259k\u0259n\u201d formas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>21. T\u00fcmen<\/strong> \u2013 m\u0259tnd\u0259 \u015f\u0259xs ad\u0131d\u0131r. Q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 \u201ct\u00fcm\u0259n\u201d, monqol dilind\u0259 is\u0259 \u201ct\u00fcmen\u201d formas\u0131ndad\u0131r. T\u00fcrk ordular\u0131nda on min s\u00fcvarid\u0259n ibar\u0259t t\u0259\u015fkilati taktiki vahid \u201ct\u00fcm\u0259n\u201d adlan\u0131rd\u0131. Ehtimal ed\u0259 bil\u0259rik ki, rus dilind\u0259ki \u00ab\u0442\u044c\u043c\u0430\u00bb, \u00ab\u0442\u0435\u043c\u043d\u044b\u0439\u00bb, \u00ab\u0442\u0443\u043c\u0430\u043d\u00bb, Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cduman\u201d, dig\u0259r t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259ki \u201ctuman\u201d, isve\u00e7 dilind\u0259ki \u201cdimma\u201d, fin dilind\u0259ki \u201csumu\u201d s\u00f6zl\u0259ri d\u0259 \u201ct\u00fcmen\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259lidir. Ola bilsin ki, \u201ct\u00fcm\u0259n\u201d s\u00f6z\u00fc hind-Avropa dill\u0259rind\u0259ki \u201cdeh\u201d (\u201con\u201d) v\u0259 t\u00fcrk dilind\u0259ki \u201cmin\u201d s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, rus dilind\u0259ki \u00ab\u0442\u044bc\u044f\u0447\u0430\u00bb (\u201cmin\u201d), ingilis dilind\u0259ki \u201cthousand\u201d (\u201cmin\u201d) s\u00f6zl\u0259ri d\u0259 eyni yolla \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. Bel\u0259 ki, \u201cy\u00fcz\u201d\u0259 rus dilind\u0259 \u00ab\u0441\u0442\u043e\u00bb, ingilis dilind\u0259 is\u0259 \u201chundred\u201d deyils\u0259 d\u0259, fikrimizi \u0259sasland\u0131ra bil\u0259rik. Rus dilind\u0259ki \u00ab\u043a\u0442\u043e\u00bb, \u00ab\u0447\u0442\u043e\u00bb sual \u0259v\u0259zlikl\u0259rinin ilkin formas\u0131 \u00ab\u043a\u0435\u043c\u00bb (\u201ckim\u201d), \u00ab\u0447\u0435\u043c\u00bb (\u201cn\u0259\u201d) \u0259v\u0259zlikl\u0259ridir. G\u00fcman ki, rus dilind\u0259ki \u00ab\u043a\u0435\u043c\u00bb sual \u0259v\u0259zliyi Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201ckim\u201d sual \u0259v\u0259zliyi il\u0259 eyni m\u0259n\u015f\u0259y\u0259 malikdir. Ehtimal edirik ki, slavyan dill\u0259rind\u0259ki \u00ab\u0441\u0442\u043e\u00bb s\u00f6z\u00fc d\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r \u201csat\u201d formas\u0131nda olmu\u015f, sonradan d\u0259yi\u015fib indiki \u015f\u0259klin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u201cY\u00fcz\u201d s\u00f6z\u00fc fars dilind\u0259 \u201csad\u201d, eston dilind\u0259 \u201csada\u201d, fin dilind\u0259 \u201csata\u201d, malaqasi (malay dill\u0259rin\u0259 aiddir) dilind\u0259 \u201czato\u201d, macar dilind\u0259 \u201cszaz\u201d, qazax dilind\u0259 \u201cj\u00fcz\u201d, m\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201czuu\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, iddia ed\u0259 bil\u0259rik ki, rus dilind\u0259ki \u00ab\u0442\u044b\u0441\u044f\u0447\u0430\u00bb s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00ab\u0441\u044f\u0447\u0430\u00bb hiss\u0259si v\u0259 ingilis dilind\u0259ki \u201cthousand\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201csand\u201d hiss\u0259si ilkin dild\u0259ki \u201cy\u00fcz\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn zaman v\u0259 m\u0259kan kimi amill\u0259rin t\u0259siri alt\u0131nda d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011fram\u0131\u015f variantlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>22. \u011eurban <\/strong>\u2013 \u201c\u00fc\u00e7\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cqurav\u201d, \u201cqurban\u201d, \u201cqurvan\u201d. Maraql\u0131d\u0131r ki, monqol dilind\u0259ki \u201cqurav\u201d s\u00f6z\u00fc el\u0259 monqol dilind\u0259ki \u201cqu\u00e7\u201d (\u201cotuz\u201d) s\u00f6z\u00fcn\u00fcn vasit\u0259sil\u0259 t\u00fcrk dilind\u0259ki \u201c\u00fc\u00e7\u201d s\u00f6z\u00fcn\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131r: \u201cqurav\u201d \u2013 \u201cqu\u00e7\u201d \u2013 \u201cu\u00e7\u201d, \u201c\u00fc\u00e7\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>23. Jrl\u011f <\/strong>\u2013 \u201c\u0259mr\u201d, \u201cg\u00f6st\u0259ri\u015f\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201czarliq\u201d, t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 \u201cyarl\u0131q\u201d formas\u0131ndad\u0131r. T\u00fcrk\u2013monqol\u2013mancur m\u0259n\u015f\u0259li \u201cjar\u201d (\u201cx\u0259b\u0259r\u201d, \u201cq\u0131\u015fq\u0131r\u0131q\u201d \u2013 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u201czar\u201d) s\u00f6z\u00fcnd\u0259n yarand\u0131\u011f\u0131 ehtimal edilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>24. \u0130lelegei <\/strong>\u2013 \u201cg\u00f6nd\u0259rdik\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cilgeesen\u201d \u015f\u0259klind\u0259dir. Doqquzuncu s\u00f6z\u0259 bax.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>25. Ed\u00fcge <\/strong>\u2013 \u201cm\u00f6vcud\u201d, \u201chaz\u0131rk\u0131\u201d, \u201cindiki\u201d, \u201cbug\u00fcnk\u00fc\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201codogiin\u201d, \u201codoo\u201d formalar\u0131ndad\u0131r. Z\u0259nnimizc\u0259, Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cindi\u201d, \u201cindiki\u201d, Koreya dilind\u0259ki \u201chyundai\u201d (\u201cm\u00fcasir\u201d) s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 eyni m\u0259n\u015f\u0259y\u0259 malikdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>26. B\u00f6ges\u00fc<\/strong> \u2013 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 paralelini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259dik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>27. M\u0151n k\u00fc <\/strong>\u2013 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 paralelini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259dik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>28.<\/strong> Yosu\u011far \u2013 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 paralelini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259dik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>29.<\/strong> Turbi\u0135u \u2013 ehtimala g\u00f6r\u0259, q\u0259dim monqol dilind\u0259 \u201cba\u015flamaq\u201d, \u201ch\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k\u201d kimi anlamlar\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n \u201cto\u011furbi\u201d feilind\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, bu el\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259ki \u201cdo\u011furmaq\u201d s\u00f6z\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>30.<\/strong> Amui \u2013 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 paralelini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259dik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>31. <\/strong>Ta \u2013 \u201csiz\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 d\u0259 \u201cta\u201d formas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>32.<\/strong> \u00c7erig\u00fcd \u2013 \u201c\u00e7erikl\u0259r\u201d, \u201c\u0259sg\u0259rl\u0259r\u201d. Bu s\u00f6z d\u0259 iki hiss\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir: k\u00f6k \u2013 \u201c\u00e7erig\u201d v\u0259 c\u0259m \u015f\u0259kil\u00e7isi \u2013 \u201c\u00fcd\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201ctsereq\u201d (\u201c\u0259sg\u0259r\u201d) formas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>33.<\/strong> Jasa\u0135u \u2013 \u201cyaz\u0131n\u0131\u201d, \u201cg\u00f6st\u0259ri\u015fi\u201d. T\u00fcrk dilind\u0259 \u201cyasaq\u201d (\u201cvergi\u201d), monqol dilind\u0259 is\u0259 \u201czasaq\u201d (\u201chakimiyy\u0259t\u201d) formas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>34.<\/strong> \u0130rgen \u2013 \u201cirql\u0259r\u201d, \u201cxalqlar\u201d. Bu s\u00f6z\u00fcn m\u00fcasir monqol dilind\u0259 olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259dik. Ola bilsin ki, uy\u011furlar vasit\u0259sil\u0259 \u0259r\u0259b dilind\u0259n ke\u00e7mi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>35. <\/strong>Sultad \u2013 \u201csultanlara\u201d, \u201ch\u00f6kmdarlara\u201d. Bu da \u0259r\u0259b dilind\u0259n al\u0131nma s\u00f6zd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>36. <\/strong>\u0130le\u0135\u00fc \u2013 \u201cg\u00f6nd\u0259rin\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cilgeex\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Doqquzuncu s\u00f6z\u0259 bax.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>37.<\/strong> Boljal \u2013 \u201cv\u0259\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cba\u201d v\u0259 \u201cbolon\u201d, \u00e7uva\u015f dilind\u0259 \u201cpa\u201d, T\u0131va dilind\u0259 \u201cbolqa\u015f\u201d v\u0259 \u201cbile\u201d, t\u00fcrk dilind\u0259 \u201cile\u201d, xakas dilind\u0259 \u201cle\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Z\u0259nnimizc\u0259, bu s\u00f6zl\u0259rin ham\u0131s\u0131 bir-birind\u0259n t\u00f6r\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>38. <\/strong>\u00dcl\u00fc \u2013 b\u00f6y\u00fck ehtimalla, \u201ch\u0259r\u0259k\u0259t\u201d, \u201c\u0259m\u0259l\u201d, \u201ci\u015f\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201c\u00fcyl\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Ola bilsin ki, Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cel\u0259\u201d, \u201c\u0259l\u201d (\u201cb\u0259d\u0259n \u00fczv\u00fc\u201d) s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 eyni m\u0259n\u015f\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>39.<\/strong> Qo\u0135idan \u2013 ola bilsin ki, \u201cgecikdirm\u0259yin\u201d, \u201cyubatmay\u0131n\u201d, \u201cl\u0259ngim\u0259yin\u201d. Amma bu s\u00f6z\u00fcn eynisini, yaxud b\u0259nz\u0259rini m\u00fcasir t\u00fcrk v\u0259 monqol dill\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259dik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>40. <\/strong>Tngriyi \u2013 \u201cTanr\u0131ya\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cTengeri\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Az\u0259rbaycan dilind\u0259 is\u0259 \u201cTanr\u0131\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 yana\u015f\u0131 \u201cdan yeri\u201d ifad\u0259si d\u0259 vard\u0131r. \u201cDan yeri\u201d \u0259slind\u0259 el\u0259 \u201cTanr\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>41. <\/strong>Jalbari\u0135u \u2013 \u201cdua edib\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201czalbir\u201d, \u201czalbiral\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Fikrimizc\u0259, Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cyalvar\u0131\u015f\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 m\u0259tnd\u0259ki \u201cjalbariju\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259 m\u00fcasir monqol dilind\u0259ki \u201czalbir\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yi eynidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>42.<\/strong> Yeke \u2013 \u201cyek\u0259\u201d, \u201cb\u00f6y\u00fck\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cix\u201d \u015f\u0259klind\u0259dir. Bu s\u00f6z \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259tnd\u0259ki formas\u0131n\u0131 oldu\u011fu kimi Az\u0259rbaycan dilind\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>43.<\/strong> \u00dcileyi \u2013 \u201ch\u0259r\u0259k\u0259t\u201d, \u201c\u0259m\u0259l\u201d, \u201ci\u015f\u201d. Otuz s\u0259kkizinci s\u00f6z\u0259 bax.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>44.<\/strong> U\u011fu\u011fata \u2013 \u201chaqq\u0131nda\u201d, bar\u0259sind\u0259\u201d, \u201c\u00fc\u00e7\u00fcn\u201d, \u201cnamin\u0259\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259nl\u0259r vard\u0131r. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 h\u0259min m\u0259nan\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n v\u0259 \u201cu\u011fu\u011fata\u201d s\u00f6z\u00fcn\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n \u201ctuxay\u201d s\u00f6z\u00fc vard\u0131r. Amma bu s\u00f6z\u00fcn eynisini, yaxud ox\u015far\u0131n\u0131 m\u00fcasir t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259dik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>45. <\/strong>Jug \u2013 m\u00fcasir monqol dilind\u0259ki \u201ctsuqluulax\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cy\u0131\u011f\u0131\u015fmaq\u201d m\u0259nas\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir. Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cy\u0131\u011f\u0131\u015fmaq\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cy\u0131\u011f\u201d hiss\u0259sini d\u0259 m\u0259tnd\u0259ki \u201cjuq\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259 bil\u0259rik. Amma \u201cjuq\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cm\u0259qs\u0259d\u201d, \u201ch\u0259d\u0259f\u201d, \u0259slind\u0259 is\u0259 \u201cistiqam\u0259t\u201d kimi d\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilir. Monqol dilind\u0259 \u201c\u00e7iqlel\u201d (\u201cistiqam\u0259t\u201d) v\u0259 \u201ctseq\u201d (\u201cn\u00f6qt\u0259\u201d) s\u00f6zl\u0259ri vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>46<\/strong>. Bol\u011fay \u2013 ehtimala \u0259sas\u0259n, bu s\u00f6z XIII \u0259srin mo\u011fol dilind\u0259 \u201col\u201d, \u201colaq\u201d, \u201colmaq\u201d anlam\u0131n\u0131 ifad\u0259 etmi\u015fdir. Dem\u0259li, mo\u011fol dilind\u0259ki \u201cbol\u011fay\u201d s\u00f6z\u00fc t\u00fcrk dilind\u0259ki \u201cbol\u201d (\u201col\u201d) s\u00f6z\u00fcn\u00fcn eynidir. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, m\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cbolno\u201d (\u201col\u201d) s\u00f6z\u00fc m\u00f6vcuddur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>47.<\/strong> Kemen \u2013 bu s\u00f6z\u00fcn eynisini, yaxud b\u0259nz\u0259rini m\u00fcasir t\u00fcrk v\u0259 monqol dill\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259dik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>48. <\/strong>Ede \u2013 bir varianta g\u00f6r\u0259, \u201c\u00f6z\u201d, \u201c\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn\u201d, \u201cbizim\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201ctedniy\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Dig\u0259r varianta \u0259sas\u0259n, \u201cdey\u0259r\u0259k\u201d anlam\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>49. <\/strong>Sadadin \u2013 \u015f\u0259xs ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>50. <\/strong>Sinanadin \u2013 \u015f\u0259xs ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>51. <\/strong>Samsadin-i \u2013 \u015f\u0259xs ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>52.<\/strong> \u0130lebei \u2013 \u201cg\u00f6nd\u0259rdim\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cilgeesen\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Ola bilsin ki, \u201cilebei\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cile\u201d (\u201cg\u00f6nd\u0259r\u201d) v\u0259 \u201cbi\u201d (\u201cm\u0259n\u201d) s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin doqquzuncu s\u00f6z\u0259 bax.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>53.<\/strong> Ja\u0135asadqun (v\u0259 ya \u201cjasadqun\u201d) \u2013 b\u0259zi variantlarda bu s\u00f6z \u201ctoplay\u0131n\u201d, \u201ctopla\u015f\u0131n\u201d, \u201cy\u0131\u011f\u0131n\u201d, \u201cy\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131n\u201d kimi, dig\u0259rl\u0259rind\u0259 is\u0259 \u201chaz\u0131rla\u015f\u0131n\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015fdir. Z\u0259nnimizc\u0259, ikinci<\/p>\n\n\n\n<p>variant do\u011frudur. Onun eynisini, yaxud b\u0259nz\u0259rini m\u00fcasir t\u00fcrk v\u0259 monqol dill\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259dik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>54. <\/strong>Dolu\u011fan \u2013 \u201cyeddi\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cdoloo\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Bu s\u00f6z\u00fcn t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 b\u0259nz\u0259ri yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>55.<\/strong> Ja\u011fud \u2013 \u201cy\u00fcz\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201czuu\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Monqol dilind\u0259ki \u201czuu\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259ki \u201cj\u00fcz\u201d, macar dilind\u0259ki \u201cszaz\u201d, fars dilind\u0259ki \u201csad\u201d, eston dilind\u0259ki \u201csada\u201d s\u00f6zl\u0259rinin m\u0259n\u015f\u0259yi eynidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>56. Nigen<\/strong> \u2013 \u201cbir\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cneq\u201d \u015f\u0259klind\u0259dir. Hay dilind\u0259ki \u201cmeq\u201d, macar dilind\u0259ki \u201cegy\u201d, fin dilind\u0259ki \u201cyksi\u201d, eston dilind\u0259ki \u201c\u00fcks\u201d, tacik dilind\u0259ki \u201cyak\u201d, fars dilind\u0259ki \u201cyek\u201d, Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201ct\u0259k\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 eyni m\u0259n\u015f\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>57. Od<\/strong> \u2013 \u201cda\u201d, -\u201cd\u0259\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cond\u201d \u015f\u0259klind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>58. Bars<\/strong> \u2013 \u201cbars\u201d, \u201cb\u0259bir\u201d, \u201cp\u0259l\u0259ng\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cbar\u201d, t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 is\u0259 \u201cbars\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, monqol dilind\u0259ki \u201cbar\u201d, t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259ki \u201cbars\u201d, lat\u0131n dilind\u0259ki \u201cpard\u201d, \u201cpardus\u201d (\u201cb\u0259bir\u201d) s\u00f6zl\u0259ri aras\u0131nda yax\u0131nl\u0131q vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>59. Jil <\/strong>\u2013 \u201cil\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 d\u0259 \u201cjil\u201d \u015f\u0259klind\u0259dir. Z\u0259nnimizc\u0259, monqol dilind\u0259ki \u201cjil\u201d, qazax dilind\u0259ki \u201cj\u0131l\u201d, saxa dilind\u0259ki \u201cs\u0131l\u201d, tacik dilind\u0259ki \u201csol\u201d, k\u00fcrd v\u0259 fars dill\u0259rind\u0259ki \u201csal\u201d s\u00f6zl\u0259rinin m\u0259n\u015f\u0259yi eynidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>60. Qaburun <\/strong>\u2013 \u201cbahar\u0131n\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cxavar\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Monqol dilind\u0259ki \u201cxavar\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cbahar\u201d v\u0259 fars dilind\u0259ki \u201cb\u0259har\u201d s\u00f6zl\u0259ri m\u0259naca eyni, formaca b\u0259nz\u0259rdirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>61. E\u010d\u00fcs<\/strong> \u2013 b\u00f6y\u00fck ehtimalla, \u201csonuncu\u201d, \u201cax\u0131r\u0131nc\u0131\u201d. Monqol v\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 b\u0259nz\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259dik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>62. Sarayin<\/strong> \u2013 \u201cay\u201d, \u201cay\u0131n\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 h\u0259m t\u0259vim ay\u0131na, h\u0259m d\u0259 s\u0259ma cismi aya \u201csar\u201d deyilir. Z\u0259nnimizc\u0259, o t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259ki \u201cay\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 eyni m\u0259n\u015f\u0259y\u0259 malikdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>63. Arban<\/strong> \u2013 \u201con\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201carvan\u201d, \u201carban\u201d \u015f\u0259klind\u0259dir. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu s\u00f6z\u00fcn \u201cban\u201d, \u201cvan\u201d hiss\u0259si \u00e7uva\u015f dilind\u0259ki \u201cvunna\u201d (\u201con\u201d) s\u00f6z\u00fcn\u00fcn vasit\u0259sil\u0259 dig\u0259r t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259ki \u201con\u201d, \u201cun\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>64. D\u0151rben<\/strong> \u2013 \u201cd\u00f6rd\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cd\u00f6r\u00f6v\u201d, \u201cd\u00f6rv\u00f6n\u201d, \u201cdurben\u201d formas\u0131ndad\u0131r. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259ki \u201cd\u00f6rd\u201d v\u0259 mancur dill\u0259rind\u0259ki \u201cd\u0131gin\u201d (\u201cd\u00f6rd\u201d) s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 eyni m\u0259n\u015f\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p>65. Qos Qabu\u011f \u2013 yer ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>66. B\u00fck\u00fcid\u00fcr<\/strong> \u2013 m\u0259tnd\u0259n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, bu s\u00f6z Az\u0259rbaycan dilin\u0259 \u201cyerd\u0259\u201d, yaxud \u201cyax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda\u201d, \u201c\u0259traf\u0131nda\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 edil\u0259 bil\u0259r. Amma \u201cb\u00fck\u00fcid\u00fcr\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn eynisini, yaxud b\u0259nz\u0259rini m\u00fcasir t\u00fcrk v\u0259 monqol dill\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259dik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>67. Bi\u010dibei <\/strong>\u2013 \u201cbi\u00e7dim\u201d, \u201cyazd\u0131m\u201d. M\u00fcasir monqol dilind\u0259 \u201cbi\u00e7sen\u201d formas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259tic\u0259. M\u0259tnd\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f 82 s\u00f6zd\u0259n yeddisi \u015f\u0259xs ad\u0131, biri titul, biri toponim, on \u00fc\u00e7\u00fc t\u0259krarlanan s\u00f6zl\u0259rdir. Yerd\u0259 60 s\u00f6z qal\u0131r. Onlardan t\u0259xmin\u0259n q\u0131rx be\u015finin eynisi, yaxud b\u0259nz\u0259ri m\u00fcasir Az\u0259rbaycan dilind\u0259 vard\u0131r. Xat\u0131rladaq ki, m\u00fcqayis\u0259 XIII \u0259srin mo\u011fol dili il\u0259 XXI \u0259srin<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan dili aras\u0131nda apar\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259 (75%) al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00f6r\u0259s\u0259n, XIII \u0259srin mo\u011fol dili il\u0259 VI \u0259srin t\u00fcrk dili aras\u0131nda m\u00fcqayis\u0259 apar\u0131lsayd\u0131, n\u0259tic\u0259 nec\u0259 olard\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, bu q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rik ki, \u00c7ingiz xan indiki monqol dilin\u0259 yax\u0131n olan bir dild\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Lakin t\u0259hlilimiz g\u00f6st\u0259rdi ki, h\u0259min dil t\u00fcrk dilin\u0259 d\u0259 yax\u0131n idi. \u00c7ingiz xan\u0131n XIII\u2013XIV \u0259srl\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 bu dild\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 h\u0259l\u0259 yad\u0131r\u011famam\u0131\u015f t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri d\u0259 onu m\u0259hz t\u00fcrk dili adland\u0131r\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 s\u0259yyah\u0131 \u00d6vliya \u00c7\u0259l\u0259bi (1611\u20131682) \u201cS\u0259yah\u0259tnam\u0259\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cDa\u011f\u0131standa say\u0131 20.000 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox olan qaytaq xalq\u0131 ya\u015fay\u0131r. Qaytaqlar n\u0259h\u0259ng, enlik\u00fcr\u0259k, fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n \u00e7ox m\u00f6hk\u0259m insanlard\u0131r. He\u00e7 bir at v\u0259 qat\u0131r qayta\u011f\u0131n b\u0259d\u0259ninin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na tab g\u0259tir\u0259 bilmir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar da\u011flardan piyada d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r, \u015e\u0259ki v\u0259 \u018fr\u0259\u015f \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin\u0259 is\u0259 arabada gedirl\u0259r. Qaytaqlar o\u011fuzdurlar, mo\u011follar\u0131n bir qoludurlar. Mo\u011fol \u00f6lk\u0259si Maxandand\u0131rlar. Amma \u00f6zl\u0259ri t\u00fcrkd\u00fcrl\u0259r. Mo\u011fol dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar. Lakin bu dili t\u00fcrk dili adland\u0131r\u0131rlar\u201d. \u00d6vliya \u00c7\u0259l\u0259bi qaytaq dilind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n b\u0259zi s\u00f6zl\u0259ri t\u0259qdim etmi\u015fdir. Onlardan bir ne\u00e7\u0259sin\u0259 n\u0259z\u0259r salaq:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u2116  Az\u0259rbaycan dilind\u0259                  XVII \u0259srin qaytaq dilind\u0259               Monqol dilind\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. At                   &#8212;&#8212;                         Mori                          &#8212;&#8212;                          Mori, aduu<\/p>\n\n\n\n<p>2. Ay\u011f\u0131r            &#8212;&#8212;-          Acirqa                          &#8212;&#8212;-                           Azarqa<\/p>\n\n\n\n<p>3. Madyan      &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;         G\u00fcv\u0259n                          &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;                           G\u00fc\u00fc, baydsan<\/p>\n\n\n\n<p>4. Day\u00e7a            &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-    Utqan                      &#8212;&#8212;&#8212;                                  Unaqa, daaqa<\/p>\n\n\n\n<p>5. \u0130t              &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-         Noxay                                       &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;                       Noxoy<\/p>\n\n\n\n<p>6. Donuz         &#8212;&#8212;&#8212;-        Qaxa              &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;                                                Qaxay<\/p>\n\n\n\n<p>7. D\u0259l\u0259                   &#8212;&#8212;&#8212;-    Kerem                               &#8212;&#8212;&#8212;                             Xerem<\/p>\n\n\n\n<p>8. Dov\u015fan               &#8212;&#8212;    Taulay                                    &#8212;&#8212;&#8212;                   Tuulay<\/p>\n\n\n\n<p>9. Samur               &#8212;&#8212;&#8212;               Bulaqan                      &#8212;&#8212;                               Bulqa<\/p>\n\n\n\n<p>10. Canavar(\u00e7\u00f6n\u0259, b\u00f6r\u00fc)  &#8212;&#8212;&#8212;            \u00c7inoa                &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-                  \u00c7ono<\/p>\n\n\n\n<p>11. D\u0259v\u0259, teve (\u00e7uva\u015f)        &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;    Temegen                    &#8212;&#8212;&#8212;                     Temee<\/p>\n\n\n\n<p>12. Qat\u0131r,                   &#8212;&#8212;&#8212;-                 la\u015fa (\u00e7uva\u015f-at)    &#8212;&#8212;                   Loo\u015fa Luus<\/p>\n\n\n\n<p>13. \u00d6k\u00fcz,                        &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;           vakar (\u00e7uva\u015f)                &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;       Xuer \u00dcxer<\/p>\n\n\n\n<p>14. Toyuq            &#8212;&#8212;     &#8212;                   Teqeu            &#8212;&#8212;&#8212;-                           Taxia<\/p>\n\n\n\n<p>15. \u015eahin              &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;                        La\u00e7in                  &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;                       Na\u00e7in<\/p>\n\n\n\n<p>16. Bit                   &#8212;&#8212;&#8212;-                        Puvasud              &#8212;&#8212;&#8212;-                       B\u00f6\u00f6s<\/p>\n\n\n\n<p>17. Bildir\u00e7in               &#8212;&#8212;                 B\u00fcd\u00fck\u00e7in                  &#8212;&#8212;                    B\u00f6dn\u00f6<\/p>\n\n\n\n<p>18. C\u00fcc\u0259                   &#8212;&#8212;                 \u00c7iqe<\/p>\n\n\n\n<p>19. Ceyran                 &#8212;&#8212;               Ceyran<\/p>\n\n\n\n<p>20. Ya\u011f\u0131, d\u00fc\u015fm\u0259n         &#8212;-           Cad (yad?)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd. XVII \u0259srd\u0259 mo\u011foldilli qaytaqlar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razid\u0259 bug\u00fcn \u0259sas\u0259n Da\u011f\u0131stan\u0131n dargin xalq\u0131 ya\u015fay\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S. \u018fslind\u0259, bir s\u0131ra x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, el\u0259 indiki monqol dilini d\u0259 t\u00fcrk dilinin uzaq dialekti hesab etm\u0259k olard\u0131. Amma m\u0259s\u0259l\u0259 bundad\u0131r ki, linqvistl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u201chind-Avropa dil ail\u0259si\u201d formala\u015fd\u0131r\u0131lark\u0259n istifad\u0259 olunmu\u015f meyarlar\u0131n universall\u0131\u011f\u0131na inan\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Araz \u015e\u018fHR\u0130L\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 \u2013 jurnalist<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259d\u0259k \u00c7ingiz xan\u0131n t\u00fcrk oldu\u011fu, t\u00fcrk dilind\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 he\u00e7 kimd\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmurdu. Lakin monqol\u015f\u00fcnasl\u0131q bir elm sah\u0259si kimi yarand\u0131qdan sonra bel\u0259 bir<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":32104,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-32100","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32100","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32100"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32100\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32107,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32100\/revisions\/32107"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/32104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32100"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}