{"id":32395,"date":"2021-03-17T03:09:51","date_gmt":"2021-03-16T23:09:51","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=32395"},"modified":"2021-03-17T11:55:12","modified_gmt":"2021-03-17T07:55:12","slug":"novruz-sirl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=32395","title":{"rendered":"NOVRUZ S\u0130RL\u018fR\u0130"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>I YAZI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r\u201d kitab\u0131ndan<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Novruza tacik dilind\u0259 \u201cNavruz\u201d, ba\u015fq\u0131rd dilind\u0259 \u201cNauruz\u201d, \u00e7uva\u015f dilind\u0259 \u201cNaras\u201d deyilir. \u201cG\u00fcn\u0259\u015f\u201d s\u00f6z\u00fc buryat dilind\u0259 \u201cnaran\u201d, monqol dilind\u0259 \u201cnar\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Nar a\u011fac\u0131n\u0131n ad\u0131 fars, qazax v\u0259 monqol dill\u0259rind\u0259 \u201canar\u201dd\u0131r. Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u201cyanar\u201d, \u0259r\u0259b dilind\u0259 is\u0259 \u201cnar\u201d v\u0259 \u201cnur\u201d s\u00f6zl\u0259ri odu, alovu, i\u015f\u0131\u011f\u0131 bildirir.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNovruz\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cnov\u201d hiss\u0259si fars dilind\u0259 \u201cyeni\u201d anlam\u0131n\u0131 verir. Bu s\u00f6z rus dilind\u0259 \u00ab\u043d\u043e\u0432\u044b\u0439\u00bb, ingilis dilind\u0259 \u201cnew\u201d, alman dilind\u0259 \u201cneu\u201d, irland dilind\u0259 \u201cnua\u201d, isve\u00e7 dilind\u0259 \u201cny\u201d, urdu dilind\u0259 \u201cn\u0259ya\u201d, Litva dilind\u0259 \u201cnaujas\u201d, lat\u0131\u015f dilind\u0259 \u201cjauns\u201d formas\u0131ndad\u0131r. Litva dilind\u0259ki \u201cjaunas\u201d, italyan dilind\u0259ki \u201cgiovane\u201d, fars dilind\u0259ki \u201cc\u0259van\u201d, ispan dilind\u0259ki \u201cjoven\u201d, frans\u0131z dilind\u0259ki \u201cjeune\u201d, rus dilind\u0259ki \u00ab\u044e\u043d\u044b\u0439\u00bb, ingilis dilind\u0259ki \u201cyoung\u201d, alman dilind\u0259ki \u201cjung\u201d s\u00f6zl\u0259ri \u201cg\u0259nc\u201d, \u201cyeniyetm\u0259\u201d m\u0259nalar\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir. O kalm\u0131k dilind\u0259ki \u201c\u015fin\u201d, monqol dilind\u0259ki \u201c\u015fine\u201d, buryat dilind\u0259ki \u201c\u015fene\u201d, \u00e7uva\u015f dilind\u0259ki \u201c\u00e7ene\u201d, Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cyeni\u201d, t\u00fcrkm\u0259n dilind\u0259ki \u201cyengi\u201d, uy\u011fur dilind\u0259ki \u201cyangi\u201d, ba\u015fq\u0131rd dilind\u0259ki \u201cyan\u0131\u201d, tatar dilind\u0259ki \u201cyana\u201d, xakas dilind\u0259ki \u201cnaa\u201d s\u00f6zl\u0259rin\u0259 b\u0259nz\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/novruz_190316.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-32397\" width=\"1040\" height=\"645\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Diqq\u0259t yetirs\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 odu, alovu, i\u015f\u0131\u011f\u0131 bildir\u0259n \u201cyanar\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 tatar dilind\u0259ki \u201cyana\u201d (yeni) v\u0259 yava dilind\u0259ki \u201canyar\u201d (yeni) s\u00f6zl\u0259ri aras\u0131nda ox\u015farl\u0131q vard\u0131r. T\u00fcrk v\u0259 hind-Avropa dill\u0259rind\u0259ki \u201cyeni\u201d, \u201cyan\u0131\u201d, \u201cyana\u201d, \u201cnaa\u201d, \u201cn\u0259ya\u201d, \u201cnua\u201d, \u201cneu\u201d, \u201cnew\u201d s\u00f6zl\u0259ri sanki bir-birl\u0259rind\u0259n t\u00f6r\u0259mi\u015fl\u0259r. Bu m\u0259nz\u0259r\u0259ni monqol dilind\u0259ki \u201cnar\u201d (g\u00fcn\u0259\u015f), \u0259r\u0259b dilind\u0259ki \u201cnur\u201d (i\u015f\u0131q) v\u0259 \u201cnar\u201d (od) s\u00f6zl\u0259ri tamamlay\u0131r. H\u0259r z\u00fclm\u0259t gec\u0259d\u0259n v\u0259 h\u0259r s\u0259rt q\u0131\u015fdan sonra h\u0259yat\u0131 canland\u0131ran, t\u0259bi\u0259ti yenil\u0259y\u0259n n\u0259dir? \u2013 S\u00f6zs\u00fcz ki, Tanr\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck nem\u0259tl\u0259rind\u0259n biri olan g\u00fcn\u0259\u015f, onun i\u015f\u0131\u011f\u0131 v\u0259 istisi.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u201cNovruz\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ikinci hiss\u0259si olan \u201cruz\u201d (g\u00fcn) s\u00f6z\u00fc il\u0259 ispan dilind\u0259ki \u201cluz\u201d (i\u015f\u0131q), rus dilind\u0259ki \u00ab\u043b\u0443\u0447\u00bb (\u015f\u00fca), \u00ab\u0440\u0443\u0441\u044b\u0439\u00bb (a\u00e7\u0131q-q\u0259hv\u0259yi), \u00ab\u0440\u0430\u0439\u00bb (C\u0259nn\u0259t ba\u011f\u0131), ingilis dilind\u0259ki \u201cray\u201d (\u015f\u00fca), sloven dilind\u0259ki \u201crus\u201d (sar\u0131), lat\u0131n dilind\u0259ki \u201crussus\u201d (q\u0131rm\u0131z\u0131, k\u00fcr\u0259n), Litva dilind\u0259ki \u201cruseti\u201d (k\u00f6z\u0259rm\u0259k), \u0259r\u0259b dilind\u0259ki \u201crauz\u0259\u201d (C\u0259nn\u0259t ba\u011f\u0131), \u201crizq\u201d (nem\u0259t), \u201crustu\u201d (isti), fars dilind\u0259ki \u201cru\u015f\u0259n\u201d (i\u015f\u0131ql\u0131), mordov dilind\u0259ki \u201criz\u201d (xo\u015fb\u0259xtlik) s\u00f6zl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 b\u0259nz\u0259rlik d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, bu q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rik ki, \u201cNovruz\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ilkin anlam\u0131 \u201cyeni g\u00fcn\u201d deyil, \u201cg\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131\u201d, \u201cg\u00fcn\u0259\u015f istisi\u201d (\u201cnar\u201d, \u201cnur\u201d \u2013 g\u00fcn\u0259\u015f v\u0259 \u201cruz\u201d \u2013 i\u015f\u0131q, isti) olmu\u015f, sonradan onun \u201cnur\u201d v\u0259 \u201cruz\u201d hiss\u0259l\u0259ri \u201cyeni\u201d, \u201ccavan\u201d, \u201cg\u00fcn\u201d v\u0259 s. kimi m\u0259nalar\u0131 qazanaraq m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259ri daha da z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Araz \u015e\u018fHR\u0130L\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131-jurnalist<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S<\/strong>. <em>Orta Asiya t\u00fcrkl\u0259rind\u0259, tatarlarda Nardukan bayram\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 qeyd edilir. Bu bayram h\u0259yat\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259si v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015fin oyanmas\u0131n\u0131 simvolla\u015fd\u0131r\u0131r. Bayram \u00fc\u00e7\u00fcn &#171;bav\u0131rsak&#187;, dig\u0259r lokumlar v\u0259 l\u0259ziz nem\u0259tl\u0259r bi\u015firilir. Bayram\u0131n atributlar\u0131ndan biri d\u0259 &#171;Yezek salu&#187; dey\u0259n b\u0259xt fal\u0131d\u0131r: Evd\u0259 qaranl\u0131q d\u00fc\u015f\u0259n kimi ax\u015fam saatlar\u0131nda g\u0259ncl\u0259r, \u0259sas\u0259n evlilik ya\u015f\u0131 \u00e7atm\u0131\u015f q\u0131zlar, b\u0259z\u0259n d\u0259 o\u011flanlar toplan\u0131rlar. Q\u0131zlardan biri buzu q\u0131r\u0131b, bir vedr\u0259 su y\u0131\u011f\u0131r, arxas\u0131na baxmadan ev\u0259 apar\u0131r. Sonra q\u0131zlar \u00fcz\u00fckl\u0259rini v\u0259 ya d\u00fcym\u0259l\u0259rini suya qoyub fal tuturlar. Bu zaman fal\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259nl\u0259rd\u0259n \u0259n g\u0259nc i\u015ftirak\u00e7\u0131 sudan t\u0259sad\u00fcfi bir \u00fcz\u00fck v\u0259 ya d\u00fcym\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. \u00c7\u0131xar\u0131lan \u00fcz\u00fck v\u0259 ya d\u00fcym\u0259nin sahib\u0259sinin \u201ctaleyi\u201d fal il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilir. Q\u0259dim yunan m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 Herodotun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bu bayram\u0131n ad\u0131 Apa Tur bayram\u0131 adlan\u0131r v\u0259 saklar vasit\u0259siyl\u0259 b\u00fct\u00fcn Avropa xalqlar\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u018fn son bu bayram 25 dekabr olaraq \u0130sa pey\u011f\u0259mb\u0259rin m\u00f6vludu kimi q\u0259bul edildi. \u018fslind\u0259 is\u0259 q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 Novruz dirili\u015f, Apa Tur is\u0259 yekun, n\u0259sil sayma bayram\u0131 idi. Y\u0259ni &#171;nur, nar&#187; s\u00f6zl\u0259rinin fars dilin\u0259 he\u00e7 bir ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoxdu.<\/em> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I YAZI Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r\u201d kitab\u0131ndan Novruza tacik dilind\u0259 \u201cNavruz\u201d, ba\u015fq\u0131rd dilind\u0259 \u201cNauruz\u201d, \u00e7uva\u015f dilind\u0259 \u201cNaras\u201d deyilir. \u201cG\u00fcn\u0259\u015f\u201d s\u00f6z\u00fc buryat dilind\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-32395","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32395","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32395"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32395\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32410,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32395\/revisions\/32410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32395"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32395"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32395"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}