{"id":32496,"date":"2021-03-18T13:43:24","date_gmt":"2021-03-18T09:43:24","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=32496"},"modified":"2021-03-18T13:43:26","modified_gmt":"2021-03-18T09:43:26","slug":"turkun-z%c9%99f%c9%99r-dastani-canaqqala-savasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=32496","title":{"rendered":"T\u00fcrk\u00fcn z\u0259f\u0259r dastan\u0131: \u00c7anaqqala sava\u015f\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Mart ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 yaln\u0131z T\u00fcrkiy\u0259 deyil, d\u00fcnya h\u0259rb tarixin\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n biri kimi daxil olan \u00c7anaqqala sava\u015f\u0131n\u0131n 102 ili tamam oldu. 1914-c\u00fc il noyabr ay\u0131n\u0131n 3-d\u0259 ba\u015flayan v\u0259 1915-ci il 18 mart tarixin\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259n \u00c7anaqqala sava\u015f\u0131, h\u0259m\u00e7inin 25 aprel 1915-ci ild\u0259n 1916-c\u0131 ilin 8-9 yanvar\u0131na q\u0259d\u0259r Gelibolu yar\u0131madas\u0131nda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r t\u00fcrk h\u0259rb tarixinini \u0259n \u015f\u0259r\u0259fli s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biri, q\u0259hr\u0259manl\u0131q v\u0259 z\u0259f\u0259r dastan\u0131d\u0131r. Canaqqala sava\u015f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 1914-ci ilin yay\u0131nda bas ver\u0259n 1-ci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 qoyuldu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 ist\u0259m\u0259d\u0259n Almaniya-Avstriya-Macaristan t\u0259r\u0259find\u0259 Antantaya (Ingilt\u0259r\u0259-Fransa-Rusiya) qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 c\u0259lb edilmi\u015fdi. M\u00fcharib\u0259nin ba\u015flamas\u0131ndan t\u0259xmin\u0259n 3 ay sonra, 1914-c\u00fc il noyabr\u0131n 3-d\u0259 s\u0259h\u0259r tezd\u0259n Ingilt\u0259r\u0259 v\u0259 Fransaya aid olan h\u0259rbi d\u0259niz g\u0259mil\u0259ri Bozca adas\u0131ndan bo\u011faz\u0131n sahil sular\u0131na daxil oldular. Onlar d\u0259rhal da Osmanl\u0131 ordusunun bo\u011faz sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n m\u00fcdafi\u0259 istehkamlar\u0131na at\u0259\u015f a\u00e7ma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Ingilis h\u0259rb g\u0259mil\u0259ri Sedd\u00fclbahir v\u0259 \u018frto\u011fruldak\u0131, frans\u0131z h\u0259rbi g\u0259mil\u0259ri is\u0259 Qumqala v\u0259 Orhaniyy\u0259d\u0259ki m\u00fcdafi\u0259 s\u0259ddl\u0259rini top ya\u011f\u0131\u015f\u0131na tutmu\u015fdular. D\u00fc\u015fm\u0259nin atd\u0131\u011f\u0131 top m\u0259rmil\u0259rind\u0259n biri on bir ton bar\u0131t saxlanan anbara d\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 \u0259traf yerl\u0259 yeksan oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Dekabr\u0131n 2-d\u0259 ingilis sualt\u0131 g\u0259misi bo\u011faza daxil olaraq \u00f6z\u00fcnd\u0259n 700 metr m\u0259saf\u0259d\u0259 dayanan &#171;M\u0259sudiyy\u0259&#187; h\u0259rbi g\u0259misini at\u0259\u015f\u0259 turaraq bat\u0131rd\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 10 n\u0259f\u0259rlik g\u0259mi hey\u0259ti v\u0259 g\u0259mid\u0259 olan 24 n\u0259f\u0259r \u0259sg\u0259r \u015f\u0259hid oldu. Buna baxmayaraq d\u00fc\u015fm\u0259n bo\u011faz\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259 bilm\u0259di. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 admiral Carden \u00c7anaqqalan\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fc\u00e7m\u0259rh\u0259l\u0259li bir plan haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131. Bu plan\u0131n birinci hiss\u0259si u\u011furla n\u0259tic\u0259l\u0259nm\u0259di. Bel\u0259 ki, ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 noyabr\u0131n 3-d\u0259 (1914) 7 h\u0259rb g\u0259misi il\u0259 bo\u011faza daxil olan ingilisl\u0259rin m\u0259qs\u0259di sahild\u0259ki istehkamlar\u0131 tamamil\u0259 da\u011f\u0131tmaq v\u0259 sonraki m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 bo\u011faz\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k idi. Lakin o buna nail ola bilm\u0259di. Fevral\u0131n 19-da Carden bo\u011faz\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259nin d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Fevral\u0131n 25-n\u0259 kimi davam ed\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n uzaqm\u0259nzilli toplardan at\u0259s a\u00e7araq sahild\u0259 m\u00fcdafi\u0259 m\u00f6vqeyi tutan Osmanl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck itki verdi. Bo\u011faz sahilind\u0259ki birinci m\u00fcdafi\u0259 m\u00f6vqel\u0259ri dem\u0259k olar ki, tamamil\u0259 m\u0259hv edildi. Fevral\u0131n 26-da d\u00fc\u015fm\u0259n donanmas\u0131 bo\u011faza daxil oldu v\u0259 8 saat \u0259rzind\u0259 sahili arams\u0131z olaraq top at\u0259\u015fin\u0259 tutdu. Amma d\u00fc\u015fm\u0259n g\u0259mil\u0259ri g\u00fccl\u00fc m\u00fcqavim\u0259t\u0259 rast g\u0259l\u0259r\u0259k d\u0259nizd\u0259 ir\u0259lily\u0259 bilmirdil\u0259r. Bunu g\u00f6r\u0259n Ingilt\u0259r\u0259 h\u0259rbi d\u0259niz q\u00fcvv\u0259l\u0259ri komandanl\u0131\u011f\u0131 Cardeni v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad ed\u0259r\u0259k onun yerin\u0259 Robecki t\u0259yin etdi. Martin 17-d\u0259 \u00f6z v\u0259zif\u0259sinin icras\u0131na ba\u015flayan Robeck d\u0259rhal gecikm\u0259d\u0259n adan\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan son h\u00fccum \u0259m\u0259liyyat\u0131na ba\u015flanmas\u0131 bar\u0259d\u0259 \u0259mr verdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/canakkale1-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-32499\"\/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mart ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 yaln\u0131z T\u00fcrkiy\u0259 deyil, d\u00fcnya h\u0259rb tarixin\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n biri kimi daxil olan \u00c7anaqqala sava\u015f\u0131n\u0131n 102 ili tamam oldu. 1914-c\u00fc il<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-32496","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32496","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32496"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32496\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32500,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32496\/revisions\/32500"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32496"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32496"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32496"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}