{"id":32795,"date":"2021-03-21T03:04:37","date_gmt":"2021-03-20T23:04:37","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=32795"},"modified":"2021-03-21T11:30:25","modified_gmt":"2021-03-21T07:30:25","slug":"novruz-sirl%c9%99ri-q%c9%99dim-roma-novruzdan-niy%c9%99-imtina-etdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=32795","title":{"rendered":"NOVRUZ S\u0130RL\u018fR\u0130: Q\u018fD\u0130M ROMA NOVRUZDAN N\u0130Y\u018f \u0130MT\u0130NA ETD\u0130?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">II YAZI<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>(<strong>\u018fvv\u0259li:<\/strong> <strong><a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=32395\">https:\/\/fedai.az\/?p=32395<\/a><\/strong>)<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r\u201d kitab\u0131ndan<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Roma mifologiyas\u0131na g\u00f6r\u0259, Mars\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s heyvanlar\u0131 canavar, at, \u00f6k\u00fcz v\u0259 a\u011facd\u0259l\u0259ndir. Romal\u0131lar\u0131n t\u0259qvimind\u0259 birinci ay say\u0131lan mart Mars\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Q\u0259dim pars dilind\u0259 ki\u015fiy\u0259 \u201cmartiya\u201d, orta pars dilind\u0259 is\u0259 \u201cmart\u201d deyilirdi. T\u00fcrk v\u0259 \u0130ran xalqlar\u0131 kimi, q\u0259dim romal\u0131lar da \u201cq\u0131\u015f\u0131n qovulmas\u0131n\u0131\u201d v\u0259 yeni ilin ba\u015flanmas\u0131n\u0131 mart ay\u0131nda bayram edirdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Ha\u015fiy\u0259. <\/span><\/strong>Q\u0259dim romal\u0131lar Mars\u0131 m\u0259hsuldarl\u0131q v\u0259 m\u00fcharib\u0259 ilah\u0131 hesab edirdil\u0259r. R\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, Mars Roman\u0131n qurucusu Romulun v\u0259 onun qarda\u015f\u0131 Remin atas\u0131d\u0131r. <strong>Mars\u0131n h\u0259yat yolda\u015f\u0131n\u0131n ad\u0131 Nerio v\u0259 ya Nerionis idi. Z\u0259nnimizc\u0259, Nerio\u2013Nerionis ad\u0131n\u0131n Nar\u0259s &#8212; Nevruz\u2013Navrez\u2013Novruz s\u00f6z\u00fcn\u0259 zahir\u0259n b\u0259nz\u0259m\u0259si he\u00e7 d\u0259 t\u0259sad\u00fcf\u00fcn n\u0259tic\u0259si deyildir. <\/strong>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Mars\u0131 yunan mifologiyas\u0131ndak\u0131 m\u00fcharib\u0259 ilah\u0131 Aresl\u0259, Nerionisi is\u0259 Roma \u0259satirl\u0259rind\u0259ki ilahlar Venera v\u0259 Minerva il\u0259 eynil\u0259\u015fdirirl\u0259r. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/images-6-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-32796\" width=\"1031\" height=\"1549\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">QEYD:<\/span><\/strong> Herodotun &#171;Tarix&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 v\u0259 dig\u0259r q\u0259dim yunan m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 Ares (Mars) ilah\u0131n\u0131n sakalarla (skifl\u0259rl\u0259) ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 qeyd edililmi\u015fdir. Herodotun yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, skifl\u0259r yaln\u0131z Ares\u0259 qurban k\u0259sirdil\u0259r. Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin iki b\u00f6y\u00fck pey\u011f\u0259mb\u0259rind\u0259n birinin ad\u0131 \u018fr\u0259sdir (Ares). Y.V. \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minlinin &#171;Q\u0131zlar bula\u011f\u0131&#187; roman\u0131nda  bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 toxunulmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, e.\u0259. 46-c\u0131 ild\u0259 astronom Sozigenin t\u0259klifini b\u0259y\u0259n\u0259n Roma imperatoru Qay Yuli Sezar (e.\u0259. 100\u201344) yeni il bayram\u0131n\u0131 yanvar ay\u0131na ke\u00e7irmi\u015fdir.1 G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, bunu etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onun tutarl\u0131 bir \u0259sas\u0131 var idi. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, e.\u0259. 53-c\u00fc ild\u0259n etibar\u0259n Roma imperiyas\u0131 il\u0259 Parfiya imperiyas\u0131 aras\u0131nda \u015fidd\u0259tli qar\u015f\u0131durma d\u00f6vr\u00fc ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. B\u0259lk\u0259 d\u0259 Roma konsulu Mark Lisini Krass\u0131n (e.\u0259. 115\u201353) 7 legionunun darmada\u011f\u0131n edildiyi H\u0259rran (Karr) d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ac\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259ri romal\u0131lar\u0131n parfiyal\u0131lar il\u0259 eyni d\u0259y\u0259rl\u0259ri b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259k ist\u0259m\u0259m\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 bel\u0259likl\u0259, yaz bayram\u0131ndan da imtina etm\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Ha\u015fiy\u0259. <\/span><\/strong>E.\u0259. 53-c\u00fc ild\u0259 istedadl\u0131 s\u0259rk\u0259rd\u0259 Surxan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi 11.000 n\u0259f\u0259rd\u0259n az Parfiya s\u00fcvarisi indiki T\u00fcrkiy\u0259nin q\u0259dim H\u0259rran (Karr) \u015f\u0259h\u0259rinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda ba\u015f vermi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 Roma konsulu Mark Lisini Krass\u0131n t\u0259xmin\u0259n 50.000 n\u0259f\u0259rlik g\u00fccl\u00fc birl\u0259\u015fm\u0259sini a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011fratm\u0131\u015fd\u0131r. Bu parlaq q\u0259l\u0259b\u0259nin \u0259sas sirri parfiyal\u0131lar\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f taktikas\u0131nda idi. Onlar yalandan geri \u00e7\u0259kil\u0259r\u0259k d\u00fc\u015fm\u0259ni \u00f6zl\u0259rinin z\u0259if oldu\u011funa inand\u0131rm\u0131\u015f, bununla da ya\u011f\u0131n\u0131 ir\u0259li at\u0131lma\u011fa t\u0259hrik edib, s\u0131ralar\u0131n\u0131n, \u0259n \u0259sas\u0131 is\u0259 art\u0131q i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanm\u0131\u015f planlar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131na nail olmu\u015f, sonra q\u0259fil geri d\u00f6n\u0259r\u0259k ild\u0131r\u0131m s\u00fcr\u0259tli h\u00fccumla onu darmada\u011f\u0131n etmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, yeni ilin mart ay\u0131ndan dekabr ay\u0131na ke\u00e7irilm\u0131si bar\u0259d\u0259 q\u0259rar Sezar\u0131n \u00f6z irad\u0259si il\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, e.\u0259. 49\u201345-ci ill\u0259rd\u0259 Roma imperiyas\u0131nda Qay Yuli Sezar\u0131n v\u0259 Qney Pompeyin (e.\u0259. 106\u201348) t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 aras\u0131nda v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si ba\u015f vermi\u015f, onun gedi\u015find\u0259 parfiyal\u0131lar f\u0259al sur\u0259td\u0259 Pompeyi d\u0259st\u0259kl\u0259mi\u015fdil\u0259r. Bunun qisas\u0131n\u0131 almaq ist\u0259y\u0259n Sezar Parfiya \u00fcz\u0259rin\u0259 n\u00f6vb\u0259ti h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015f planla\u015fd\u0131rsa da, e.\u0259. 44-c\u00fc ild\u0259 onun q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si yeni m\u00fcharib\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131r. Simvolikdir ki, sui-q\u0259sd\u00e7il\u0259r Sezar\u0131 m\u0259hz onun l\u0259\u011fv etdirdiyi bayram\u0131n qeyd olundu\u011fu mart ay\u0131nda (15 mart) \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Qeyd.<\/span> Q\u0259dim Roma \u0259fsan\u0259l\u0259rind\u0259 Romulun alban kimi t\u0259qdim edilm\u0259si v\u0259 hadis\u0259l\u0259rin Alba-Longada (Alban \u00f6lk\u0259sind\u0259) ba\u015f verm\u0259si ilk romal\u0131lar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin \u015eimali Az\u0259rbaycandan \u2013 Qafqaz Albaniyas\u0131ndan oldu\u011funa d\u0259lal\u0259t ed\u0259 bil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>* \u018fsrl\u0259r \u00f6td\u00fckc\u0259 bu azsayl\u0131<\/strong> qa\u00e7q\u0131n qrupu yerli \u0259hali aras\u0131nda assimilyasiyaya u\u011fram\u0131\u015f, onlar\u0131n ke\u00e7mi\u015f v\u0259t\u0259nl\u0259ri haqq\u0131nda xatir\u0259l\u0259ri is\u0259 t\u0259dric\u0259n mifl\u0259r\u0259 \u00e7evril\u0259r\u0259k h\u0259qiqi tarixl\u0259rinin \u00fcst\u00fcn\u0259 qal\u0131n p\u0259rd\u0259 \u00e7\u0259kmi\u015fdir. Roman\u0131n m\u0259\u015fhur patrisi n\u0259sill\u0259ri \u2013 Geganil\u0259r, Julil\u0259r (Julius), Quinktil\u0259r, Kuriatil\u0259r, Kloelil\u0259r, Servilil\u0259r alban \u0259silli idil\u0259r. Julil\u0259r n\u0259sli Sezar (Kaesar) ad\u0131 il\u0259 tan\u0131n\u0131rd\u0131. Bu n\u0259slin sonuncu n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Roma imperatoru Qay Yuli Sezar olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>1 \u0418.\u0410.\u041a\u043b\u0438\u043c\u0438\u0448\u0438\u043d. \u00ab\u041a\u0430\u043b\u0435\u043d\u0434\u0430\u0440\u044c \u0438 \u0445\u0440\u043e\u043d\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u044f\u00bb, \u0441. 287-292. \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430 \u2013 1990. <\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>* Qafqaz Albaniyas\u0131 bar\u0259d\u0259 ilk m\u0259lumatlar e.\u0259. I \u0259sr\u0259 aid olsa da, alban xalq\u0131n\u0131n el\u0259 bu tarixd\u0259n sonra t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapd\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etm\u0259k, z\u0259nnimizc\u0259, d\u00fczg\u00fcn deyil.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/images-8.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-32797\" width=\"1039\" height=\"1561\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Dill\u0259rini v\u0259 dinl\u0259rini unutmu\u015f albanlar Roma c\u0259miyy\u0259tinin \u0259n imtiyazl\u0131 zad\u0259gan qruplar\u0131ndan biri olan \u201cekvitl\u0259r\u201d (s\u00fcvaril\u0259r) ad\u0131 alt\u0131nda m\u00f6vqel\u0259rini uzun m\u00fcdd\u0259t qoruyub saxlam\u0131\u015f, e.\u0259. II \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259n sonra is\u0259 Roman\u0131n h\u0259m d\u0259 maliyy\u0259 aristokratiyas\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdil\u0259r. Eram\u0131z\u0131n I \u0259srind\u0259n etibar\u0259n Roma ordusunun komanda hey\u0259ti, \u0259sas\u0259n, \u201cekvitl\u0259r\u201dd\u0259n t\u0259\u015fkil olunurdu. \u0130mperator Makrin (217\u2013218) onlardan idi. Makrin devrildikd\u0259n v\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildikd\u0259n sonra onun o\u011flu Diadumenias Parfiyaya qa\u00e7ma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">P.S.<\/span><\/strong> <em><strong>Q\u0259dim romal\u0131larla ba\u011fl\u0131 apar\u0131lm\u0131\u015f son genetik t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259lum olmu\u015fdur ki, onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, t\u0259xmin\u0259n, 3.000 il \u0259vv\u0259l Romaya X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin q\u0259rb sahill\u0259rind\u0259n k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Araz \u015e\u018fHR\u0130L\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131, jurnalist<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>II YAZI (\u018fvv\u0259li: https:\/\/fedai.az\/?p=32395) Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r\u201d kitab\u0131ndan Roma mifologiyas\u0131na g\u00f6r\u0259, Mars\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s heyvanlar\u0131 canavar, at, \u00f6k\u00fcz v\u0259 a\u011facd\u0259l\u0259ndir. Romal\u0131lar\u0131n t\u0259qvimind\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-32795","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32795","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32795"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32795\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32836,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32795\/revisions\/32836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32795"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32795"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32795"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}